कमल पोखरी

कमल पोखरी (नेवारी: थँ वहिल) काठमाडौँको केन्द्रमा रहेको एक प्रसिद्ध धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको पोखरी हो। वि.सं. २०३३ सालकै अभिलेख अनुसार त्यतिवेला पोखरीको क्षेत्रफल ३० रोपनी ५ आना ३ पैसा १ दाम थियो। नापी विभागमा दर्ता हुनु अगावै वि.सं. २०३३ सालमा कमल पोखरी क्षेत्रफल ४६ रोपनी रहेको थियो तर हाल २३ रोपनी १४ आनामा खुम्चिएको छ। बि.स २००० लाग्नु भन्दा अगाडिको अवधीमा यस्ता सार्वजनिक जग्गा प्राय मन्दिरको नाममा हुन्थय।कति राणहरु भोगचलन गर्दथे।ऐतिहासिक तथ्यलाई हेर्दा यो जग्गा पनि १९७७ सालमा श्री ३ चन्द्र शमेशेर राणाका छोरा केशर शमेशेरले बलजफती आफनो कम्पाउन्डमा भित्र पारेको देखिन्छ ।तर पूजापाठमा समस्या भएको भन्दै स्थानीयको बिराध पछि १९७८ देखि यो जग्गा प्रयोग गरे बापत बार्षिक १२५ रुपिया दिने भए ।राणा बिरुद्ध लडने अवस्था नभएकाले जात्रा पर्वका फूल सम्म टिप्न पाउने गरि जग्गाको मोही केशर शमशेर नै कायम भए।तर भमि सम्बिन्ध ऐन २०२१ लागु भएपछि यो जग्गाहरु गुठीको नाममा आयो।तर मोही केशर शमशेरको परिवार कायम थियो ।केशर शमशेरको मृत्यु पश्यात छोरा कयूशमेशरले जग्गा आफनो नाममा बनाउन कित्तकाट गरे।२०३३ सालमा २६ रोपनी ५ आनामा फैलिएको पोखरी किता नम्बर १६७ मा मात्र पारि १२ रोपनी १३ आना २ पैसा २ दाम सिमित गरियो।सोही किताको पोखरीमा अहिले छायाँ सेन्टर ठडिएको छ । छायाँ सेन्टरको बनेको पोखरी हो भने यो प्रमाण हेनुहोस।नापीको आधारमा बनाएको फिल बुकमा यो किता पोखरी बनाइ सार्वजनिक गरिएको छ ।२०३३ सालमा सर्वेच्चले गरेको फैसालमा समेत यो जग्गा कमल पोखरी र बिकमशिल महाविहार अन्तर्गत सिहंसार्थ महागुठीको नाममा रहेको मिलापत्र छ ।यतिबेला सम्म पनि गुठी संस्थानजको जग्गा भएपनि मोही चाहि कयूशमेशर नै थिए ।२०३९ सालमा उनले हतार हतार १६७ नम्बर कितालाई तिन भाग लगाए ।त्यसमध्या १६१८ किता नम्बर आफ नै नाममा कायम गरे ।२०३३ सालमा नै गुठी ऐनले मोहीको हक समाप्त पारिसकेको थियो ।यद्यपी सता र शक्तिको आडमा उनले मोही नलाग्ने पोखरीमा दर्तावाल मोही कायम गराएका थिए।असली खेल कयूको मृत्युपछि चल्यो। उनको मृत्युपछि श्रीमती अम्बिका राणले कमल पोखरीलाई पोखरी भनि आफनो नाम जग्गा ल्यानी प्रपन्च सुरु गरिन।२०४४ सालमा गुठी संस्थानमा पधाधिकारी र केही ब्यक्तिलाइ प्रभावमा पारि यो जग्गा अम्बिका राणा र उनका दाजु शंकर प्रसाद शाहको नाममा नाटकिय रुपमा नामसरी भयो ।तर २०६४ सालमा आएर यो जग्गा अर्को ब्यक्तिलाई दिए। त्यो अरु कसैलाई नभएर आफनै नातेदार हिमालय शमशेर राणाकी छोरी तथा पृथ्वीबहादुर पाण्डेकी श्रीमती प्रतिमा राणा पाण्डेको नाममा जग्गा आईपुग्यो।तर २०६५ सालमा प्रतिमाले पोखरीको जग्गा आफनै श्रीमान अध्यक्ष रहेको छायाँ देबी कम्प्लेक्सका नाममा नामसरी गरिदिन ।जहाँ पृथ्वीबहादुर पाण्डेले आफनी आमा छायाँ देबीको फोटो भित्तामा टासेर २०७१ सालमा छाया सेन्टर बनाए।परात्व सम्पादलाई मासेर आहिले ब्यापार चलिरहेको छ ।उति बेला राणाले गरेको जालझेल अहिले पाण्डे समूले गरिरहेको छ।छाँय सेन्टर बन्नुअगाडि नै २०६९ सालमा गुठी सम्बध ब्यक्तिहरुले यसका बिरुद्ध मुद्धा हालेका छन ।अहिले सम्म छायाँ सन्टर बिरुद्ध १७ वटा मुद्धा सर्वेच्च अदालतमा बिचारधीन छन ।तर मुद्धा बिचारधीन रहेकै बेला सता र शक्तिको आडमा भवन सम्पन गरि पाण्डेले सार्वजनिक स्थलमा नै १५ तले भवन खडा गरेका मात्र छैनन बागमती सभव्यताको चिरहरण गरेका छन।तर पनि राज्यका निकायहरु मौन छन।पाण्डेले बलियो साथ नेपाली काग्रेसको नेता रामशरण महतबाट पाएका थिए । महत अर्थमन्त्री भएका बेला राज्यको निकायलाई चुनौती दिने गरि ठडिएको थियो।सरकारी,सार्वजनिक जग्गा ,गुठीको जग्गा संरक्षण सम्बिन्ध बनेको जाचबुझ आयोगले निषकश निकालेको थियो।किनकि यहाँ महतका छोरा तथा पृथ्वीबहादुर पाण्डेका दाईका ज्वाई अमेरिक नागरिक रक्षक महतको नाममा ५० लाख र रामशरण महतकी बुहारी पारुल पाण्डेको नाममा समेत ८ लाख ५७ हजार बराबरको सरुवाती सेयर लगानी पाईएको छ।छायाँ सेन्टरको ४३ जना लगानी कर्ता मध्य पुच्छारमा हेनुहोस त रक्षक र पारुलको नाममा समते सेयर रहेको देखिन्छ।यसको मतलब महतले समेत सेयर लिएर पाण्डेलाइ सघाएको बुझिन्छ।उनलाई समेत कानुनी दायरामा ल्याएर छानबीन गर्न आबश्यक देखिन्छ ।यसबाहेक महेश्वरप्रकाश श्रेष्ठको ४ करोड ७३ लाख र उनको कम्पनी हिमालयन इन्फ्रास्ट्रक्चरमार्फत ३ करोड ४८ लाख,सुमनविक्रम पाण्डे, दीपक शेरचन र किरणमान शेरचन करिब साढे पाँच करोड, मिजास भट्टचनको ३ करोड ५४ लाख, मनोहरप्रसाद शेरचनको १ करोड ६० लाख, प्रजन्य राजभण्डारी र उनका छोराहरूको पनि यसमा लागानी रहेको बताइन्छ ।यति हुदाँ हुदै पनि पाण्डेले आईपीओ ल्याने समेत तयारी गरेका थिए।छायाँदेवी कम्प्लेक्स अर्थात छायाँ सेन्टरले नेपाल धितोपत्र बोर्ड (सेबोन) मा १४ लाख ३७ हजार ५ सय कित्ता साधारण सेयर निष्कासनका लागि आवेदन दिएको थियो । सन्दर्भ सामग्रीहरू यो पनि हेर्नुहोस् रानी पोखरी नाग पोखरी