มุกตินาถ

มุกตินาถ (เนปาล: मुक्तिनाथ; Muktinath) เป็นโบสถ์พราหมณ์พระวิษณุที่เป็นที่สักการะบูชาทั้งโดยชาวฮินดูและพุทธศาสนิกชน ตั้งอยู่ในเทือกเขามุกตินาถ เชิงเขาโตโรงลา ในอำเภอมุสตาง ประเทศเนปาล ตั้งอยู่ที่ความสูง 3,800 เมตรจากระดับน้ำทะเล ตามธรรมเนียมฮินดู ที่นี่เป็นหนึ่งใน 108 ทิพยเทสัม โดยเป็นทิพยเทสัมแห่งเดียวที่ไม่ได้ตั้งอยู่นประเทศอินเดีย ในศาสนาพุทธแบบทิเบตเรียกที่นี่ว่า ชูมิกกัตซา (Chumig Gyatsa) อันแปลว่า "หนึ่งร้อยน้ำ" ตามคติพุทธแบบทิเบตเชื่อว่า ฑากินี มีความสัมพันธ์กับมุกตินาถอย่างมาก และที่นีาเป็นหนึ่งในศาสสถาน 24 แห่งในคติตตันตระ และเชื่อว่ามูรติภายในเป็นของพระอวโลกิเตศวรโพธิสัตว์ มุกตินาถเป็นที่สักการะเป็นพิเศษในนิกายศรีไวษณวะ ติรุมังคาอี อัลวาร์ (Thirumangai Alvar) เขียนสรรเสริญที่นี่ไว้ในนาลยิรา ทิพยะ ประพันธัม ติดกันกับมนเทียรนี้มีแม่น้ำคัณฑกีไหลผ่าน และมีหินศลิครามอยู่ภายในแม่น้ำ หินรูปแบบต่าง ๆ เหล่านี้ได้รับการเคารพบูชาเป็นปางต่าง ๆ ของพระวิษณุ หินสีขาวเชื่อว่าเป็นพระวาสุเทพ, หินสีดำเป็นพระวิษณุ, หินสีเขียวเป็นพระนารายณ์, สีน้ำเงินเป็นพระกฤษณะ, สีเหลืองทองหรือเหลืองแดงเป็นพระนรสิงห์ และสีเหลืองเป็นพระวามนะ นอกจากนี้ยังมีหินที่เป็นรูปของปัญจชันยะ และ สุทรรศนจักร อันเป็นเครื่องสัญลักษณ์ของพระวิษณุ อ้างอิง