Windhoek

Windhoek (Duits: Windhuk, ; Engels: Windhoek, [wɪndhʊk]; Herero: Otjomuise, letterlik: "plek van stoom"; Nama: ǀAi-ǁGams) is die sentraalgeleë hoofstad van Namibië en lê in die Khomasstreek. Die stad is ongeveer 1 655 m bo seespieël. Dit beslaan 'n oppervlakte van 5 124 km² en volgens die 2023-sensus het dit 'n bevolking van 486 169 gehad. Die stad het ontstaan by die plek van 'n permanente warmwaterbron wat bekend was aan die plaaslike herderstamme. Dit het spoedig ontwikkel nadat Jonker Afrikaner, kaptein van die Oorlam, hom daar gevestig en 'n steenkerk vir sy gemeenskap opgerig het. In die daaropvolgende dekades het talle oorloë en gewapende vyandelikhede gelei tot die verwaarlosing en vernietiging van die nuwe nedersetting. In 1890 is Windhoek herstig deur die Keiserlike Duitse leër-majoor Curt von François, toe die gebied deur die Duitse Keiserryk gekoloniseer is en dit die hoofstad van Duits-Suidwes-Afrika geword het. Tussen 1920 en 1990 was die stad die administratiewe sentrum van Suidwes-Afrika in die Unie van Suid-Afrika en is sedert die onafhanklikheidwording van Namibië op 21 Maart 1990 die hoofstad. Die stad is geleë in die Windhoek-bekken, naby die land se geografiese middelpunt, omsluit deur die Erosberge in die noordooste, die Auasberge in die suide en die Khomashoogland in die weste. Met sowat 20% van die Namibiese totale bevolking is Windhoek verreweg die belangrikste ekonomiese sentrum van die land en ook die sentrale knooppunt in die Namibiese vervoerstelsel. Byna al die Namibiese of in Namibië aktiewe maatskappye het hul hoofkantoor in Windhoek, wat ook 'n voortgesette immigrasie uit ander dele van die land tot gevolg het en op sy beurt Windhoek se sentrale posisie verder onderstreep. Vandag is Windhoek 'n moderne stad wat Duitse en Afrika-invloede meng. Etimologie Die Afrikaanse naam "Windhoek" is afgelei van winderige hoek; die Khoekhoegowab-naam ǀAe-ǁGams beteken "warmbron" en verwys na die voormalige warmwaterbronne in die streek. Die Otjiherero-naam van die stad Otjomuise beteken "plek van rook". Ander voormalige stadsname is Queen Adelaide’s Bath (deur James Edward Alexander), Barmen (deur Carl Hugo Hahn van die Rynse Sendinggenootskap), Concordiaville (volgens Joseph Tindall van Metodisme) en Wind Hoock (deur Jan Jonker Afrikaner). Volgens 'n teorie het kaptein Jonker Afrikaner Windhoek genoem na die Groot-Winterhoekberge by Tulbagh in Suid-Afrika, waar sy voorsate gebly het. Die eerste bekende verwysing na die naam Windhoek was in 'n brief deur Jonker Afrikaner aan Joseph Tindall wat dateer op 12 August 1844. Aan die begin van die Duitse koloniale bewind is die skryfwyses Windhuk en Windhoek ewe gebruik. Deur Theodor Leutwein se regeringsbevel wat op 14 Mei 1903 in werking getree het, het Windhuk die enigste amptelike naam geword. Ná die Suid-Afrikaanse verowering is die amptelike naam in 1918 na Windhoek verander, terwyl Duits een van die ampstale gebly het. In die Duitse taalgebruik buite Namibië word steeds die skryfwyse Windhuk gebruik en ook amptelik deur die Duitse Buitelandse Kantoor gebruik. Geskiedenis Vroeë nedersetting Die gebied rondom Windhoek is reeds sedert etlike duisende jare deur die San bevolk. In 1840 het Jonker Afrikaner 'n Oorlam-nedersetting by Windhoek gestig. Sy en sy volgelinge het naby een van die hoofwarmwaterbronne gebly, geleë in die huidige voorstad Klein Windhoek. Hy het 'n steenkerk opgerig met plek vir sowat 500 mense; dit is ook as 'n skool gebruik. Twee Rynse sendelinge, Carl Hugo Hahn en Franz Heinrich Kleinschmidt, het laat in 1842 daar begin werk. Twee jaar later is hulle verdryf deur twee Metodiste, Richard Haddy en Joseph Tindall. Tuine is aangelê en Windhoek het vir 'n rukkie floreer. 'n Reeks oorloë tussen die Namas en Herero's het uiteindelik die nedersetting verwoes. Ná 'n lang afwesigheid het Hahn in 1873 Windhoek weer besoek en hy was ontsteld van die feit dat niks van die stad se voormalige welvaart oorgebly het nie. In Junie 1885 het 'n Switserse plantkundige slegs jakkalse en verhongerde tarentale tussen verwaarloosde vrugtebome gevind. Koloniale tydperk In 1878 het die Verenigde Koninkryk die langs die kus geleë Walvisbaai saam met die Pikkewyn-eilande geannekseer en hulle in 1884 by die Kaapkolonie ingelyf, maar nie belanggestel in die hinterland nie. 'n Versoek deur handelaars uit Lüderitzbaai het gelei tot die 1884-verklaring, waarin 'n Duitse protektoraat oor die latere Duits-Suidwes-Afrika (Deutsch-Südwestafrika) afgekondig is, die huidige Namibië. In 1890 is die Duitse kolonie se grense bepaal en die Duitse Keiserryk het 'n beskermkorps, die Schutztruppe onder majoor Curt von François, ontplooi om orde te handhaaf. Von François het sy garnisoen gestasioneer in Windhoek wat strategies geleë was in 'n buffer tussen die strydende Namas en Herero's. Die twaalf sterk fonteine het water voorsien vir die verbouing van produkte en graan. Die koloniale Windhoek is gestig op 18 Oktober 1890, toe Von François die fondamentsteen aan die fort aangebring het, nou bekend as die Alte Feste (Ou Fort). Ná 1907 het die ontwikkeling versnel nadat inheemse mense van die platteland hulle in die groeiende stad gevestig het op soek na werk. Meer en meer Europese setlaars het uit Duitsland en Suid-Afrika aangekom. Besighede is opgerig langs die Kaiserstraße (nou die Onafhanklikheidslaan) en langs die dominante bergrug oor die stad. Teen hierdie tyd is ook Windhoek se drie kastele, Heinitzburg, Sanderburg en Schwerinsburg, deur Wilhelm Sander gebou. Die Duitse koloniale owerheid het baie geld aan die ontwikkeling van die stad bestee en vandag huisves dit steeds pragtige geboue uit die Duitse koloniale tydperk soos die Christuskerk en die Tintenpalast (letterlik "Inkpaleis"). Die Duitse atmosfeer, vermeng met talle ander kulturele elemente, leef tot vandag toe voort en dit is vandag die tuiste van die enigste Duitse dagblad in Afrika, die Allgemeine Zeitung en 'n groot Duitse privaatskool, die Deutsche Höhere Privatschule (DHPS). Suid-Afrikaanse administrasie ná die Eerste Wêreldoorlog Ná die Eerste Wêreldoorlog in 1918 het die Duitse koloniale bewind in Duits-Suidwes-Afrika tot 'n einde gekom, nadat dit saam met Windhoek tydens die Suidwes-Afrika-veldtog reeds in 1915 deur die Unie van Suid-Afrika verower is. Tot en met die einde van die oorlog is die stad geadministreer deur 'n Suid-Afrikaanse militêre regering, waarvolgens geen verdere ontwikkeling plaasgevind het nie. In 1920 is die gebied luidens die Verdrag van Versailles as 'n Volkebondmandaat onder Suid-Afrikaanse beheer geplaas. Ná die Tweede Wêreldoorlog was meer kapital beskikbaar om die gebied se ekonomie te verbeter. Ná 1955 is groot openbare projekte aangepak soos die oprigting van nuwe skole en hospitale, die teer van die stad se paaie ('n projek wat in 1928 met die Kaiserstraße begin is) en die bou van damme en pyplyne om die watertoevoer te stabiliseer. In 1958 het die stad die wêreld se eerste drinkwaterbehandelingsaanleg in gebruik geneem, wat rioolwater herwin en dit direk in die stad se watervoorsiening gelei het. Op 1 Oktober 1966 het die destydse administrateur van Suidwes-Afrika aan Windhoek die gebruik van 'n wapen toegestaan, wat op 2 Oktober 1970 by die Buro vir Heraldiek geregistreer is. Oorspronklik was 'n gestileerde aalwyn die hoofembleem, maar dit is op 15 September 1972 in 'n natuurlike aalwyn verander (Mopanie-aalwyn). Dit word beskryf as "'n Windhoekse aalwyn met 'n tros van drie blomme op 'n eiland. Helmteken: 'n Muurkroon in heraldiese goud. Leuse: SUUM CUIQUE ("Ieder sy eie")". Op 18 Oktober 1965, ter geleentheid van Windhoek se 75ste herstigtingsdag deur Von François, is amptelik stadstatus toegeken. Een jaar later het die Namibiese Onafhanklikheidsoorlog tussen SWAPO en Suid-Afrika uitgebreek nadat die Verenigde Nasies die Suid-Afrikaanse regering van sy mandaat ontneem het. In 1971 het die Namibiese algemene kontrakwerkersstaking in Windhoek begin ten einde van die kontrakarbeidstelsel se beëindiging, apartheid teen te staan en Namibiese onafhanklikheid te eis. Sedert Namibiese onafhanklikwording Met Namibiese onafhanklikwording in 1990 het Windhoek die hoofstad asook die provinsiale setel van die sentrale Khomasstreek geword. Sedert onafhanklikheid en die einde van oorlogvoering het die stad 'n spoedige groei en ontwikkeling ervaar. Vandag is Windhoek die opvoedkundige, administratiewe, handels-, nywerheids- en kommunikasiesentrum van die land. Die hoofstraat, Kaiserstraße, is na onafhanklikheid herdoop in Onafhanklikheidslaan, so ook talle ander strate na vryheidsvegters en Afrikaleiers. Die huidige geskatte bevolking beloop 316 000 (volgens World Gazetteer). In 1991 is die Verklaring van Windhoek opgestel wat pleit vir onafhanklike, pluralistiese media en persvryheid in Afrika. Ekonomie en infrastruktuur Die stad is die administratiewe, kommersiële en industriele sentrum van Namibië. Volgens 'n 1992/93-studie verskaf Windhoek meer as die helfte van die Namibiese nielandbou-werksgeleenthede, sy nasionale aandeel aan indiensneming in nutsdienste beloop 96%, in vervoer en kommunikasie 94%, finansies en besigheidsdienste 82%. Weens die stad se relatiewe grootte is Windhoek in alle opsigte die sosiale, ekonomiese en kulturele sentrum van die land. Feitlik elke nasionale onderneming se hoofkantoor, die Universiteit van Namibië, asook die land se enigste teater en al die groot media en finansiële liggame is hier gesetel. Die Stad Windhoek se begroting is naastenby gelyk aan al die ander Namibiese plaaslike owerhede saam. Ten spyte van hul baie klein aandeel aan die totale bevolking is baie maatskappye in besit van Duits-Namibiërs; dit weerspieël een van die wêreldwyd grootste ongelyke inkomsteverspreiding. Suid-Afrikaanse maatskappye, wat histories nou verbonde is aan die Namibiese ekonomie, speel ook 'n belangrike rol. Die hoofkantoor van Air Namibia is in die TransNamib-gebou in Windhoek geleë. Verskeie winkelsentrums is in die na-onafhanklikheidsera gebou, waaronder Maerua en Wernhillpark. Van die 3 300 VS$-miljoenêrs in Namibië bly 1 400 in Windhoek. Die Windhoekse Korrektiewe fasiliteit is die grootste van Namibië se sewe groot gevangenisse. Windhoek huisves naas die Bank van Namibië, die groot nutsdiens in staatsbesit, ook talle diensondernemings in die toerismesektor, handelskoue soos die Windhoek-skou en die Namibië-toerisme-ekspo; verder is dit ook 'n sentrum van die vervaardigingsbedryf. Ook die nasionale aandelebeurs, die Namibië Sekuriteitebeurs, is in Windhoek geleë. Benewens die nasionale uitsaaikorporasie NBC het ook die land se vyf grootste dagblaaie (Namibian, Republikein, Allgemeine Zeitung, New Era en Namibian Sun) almal hul setel in Windhoek. Namibië se grootste privaat maatskappy Ohlthaver & List het sy setel in Windhoek-Sentraal. Die stad is een van die landswyd vernaamste handelsplekke vir karakoelskaapvelle. In Windhoek is die winkelsentrums The Grove Mall, Maerua Mall en in die sentrum Wernhil geleë. Sedert vroeg 2016 het Windhoek weens 'n voortslepende droogte 'n onsekere drinkwatervoorsiening. Besparings van minstens 40 persent is aanbeveel om tot die komende reënseisoen drinkwater te kan voorsien. Op mediumtermyn word 'n kanaal vanaf die Okavangorivier of 'n pypleiding vanaf die Atlantiese Oseaan met 'n gekoppelde seewaterontsoutingsaanleg beplan. Vervoer Weens sy sentrale geografiese ligging en sy enorme ekonomiese belangrikheid is Windhoek die belangrikste knooppunt in die Namibiese pad-, spoor- en lugvervoer. Pad In Windhoek kruis die twee belangrikste padverbindings mekaar: die in 'n noord-suid-rigting loopende nasionale pad B1 van Kaapstad/Suid-Afrika na Luanda/Angola en die in 'n oos-west-rigting loopende Trans-Kalahari-Grootpad (B2 en B6) van die Atlantiese na die Indiese Oseaan. Deur die as 'n snelweg ontwikkelde Westelike Verbypad wat as 'n halfboë om Windhoek loop bly die sentrale sakedistrik deurverkeer grootliks gespaar. 'n Ander belangrike pad is die Onafhanklikheidslaan. In 1928 was Kaiserstraße, nou Onafhanklikheidslaan, die eerste geplaveide straat in Windhoek. Tien jaar later is die volgende een, Gobabisweg (nou Sam Nujoma-rylaan), ook geplavei. Vandag is ongeveer 5 000 km van sowat 40 000 km se paaie in Namibië geseël. Windhoek se drie hooftoegangsroetes van Rehoboth, Gobabis en Okahandja is geteer en ontwerp om die grootste moontlike vloede wat in 50 jaar verwag word, te kan hanteer. Geseëlde paaie kan verkeer dra wat teen snelhede van 120 km/h beweeg en behoort vir 20 jaar te hou. In 2014 het die Padowerheid beplan om die Windhoek-Okahandja-pad na 'n dubbelbaansnelweg op te gradeer. Dit sou sowat N$1 miljard kos en teen 2021 voltooi wees. Later het hulle ook beplan om die Windhoek-Hosea-Kutako-lughawe-pad na 'n dubbelbaansnelweg op te gradeer. Dit sou teen 2022 voltooi wees. Huurmotors is geredelik beskikbaar en word maklik uitgeken in die stad met tekens wat bestaan uit een letter en soveel as drie syfers (byvoorbeeld T681, T68, T1). Soos oral in Namibië is openbare vervoer skaars en maak die vervoer in die stad staat op taxi's; daar was in 2013 6 492 geregistreerde taxi's in Windhoek. Lugvervoer Windhoek word bedien deur twee lughawens. Die naaste is Eros, 7 km suid van die middestad vir kleiner vliegtuie, en Hosea Kutako Internasionale Lughawe 42 km ten ooste van die stad. 'n Aantal buitelandse lugrederye vlieg na en van Windhoek. Huurvlugte en helikopters is ook beskikbaar. Windhoek Internasionale Lughawe (WDH) Hosea Kutako Internasionale Lughawe, 42 km oos van Windhoek hanteer sowat 800 000 passasiers per jaar. Dit het een aanloopbaan sonder kapasiteitsbeperkings. Ander internasionale lughawens is in Lüderitz, Ondangwa en Walvisbaai. Daagliks vlugte vertrek na Frankfurt in Duitsland en Johannesburg, die spil waarom Suider-Afrika se lugverkeer draai, is twee uur per vliegtuig daarvandaan, vanwaar daar na meer as 50 stede gevlieg kan word. Tot hul bankrotskap het die Suid-Afrikaanse Lugdiens en Air Namibia daaglikse vlugte na WDH gevlieg, met TAAG Angola Airlines wat steeds twee-weekliks na en van Luanda vlieg. Eros-lughawe Eros-lughawe is die besigste lughawe in Namibië in terme van vliegtuie wat opstyg en land. Hierdie lughawe hanteer ongeveer 150 tot 200 bewegings per dag wat op sowat 50 000 individuele vlugte per jaar beloop. 2004 het die lughawe 141 605 passasiers bedien, waarvan die meeste ligte vliegtuie is. Beperkings soos die lengte van die aanloopbaan, geraas en lugruimopeenhoping het Eros daarvan weerhou om in 'n groter lughawe te ontwikkel. Die meeste van Namibië se huuroperateurs is by Eros gebaseer. Spoor Spoorweë van die staatsmaatskappy TransNamib uit Gobabis (oos), Keetmanshoop (suid), Swakopmund (wes) en Tsumeb (noord) kruis mekaar ook in Windhoek. Die Namibiese spoorvervoer is veral belangrik in vragvervoer. Daarbenewens ry die Desert Express, wat in onlangse jare vir toerisme bemark word, gereeld op die Windhoek-Swakopmund-roete. Dié trein ry ook onreëlmatig na Lüderitz of die Tsumeb/Nasionale Etoshawildtuin. Andersins geskied passasiersvervoer veral op die pad, hetsy as privaat vervoer of as interstedelike busvervoer na bestemmings in Namibië, Suid-Afrika of Botswana. Openbare geriewe In die sentrum van Windhoek is sowel Namibië se grootste hospitaal geleë (Windhoek Sentrale Hospitaal) as die land se grootste Korrektiewe fasiliteit (Windhoekse Korrektiewe fasiliteit) (albei in Windhoek-Wes). Daarbenewens beskik die Namibiese hoofstad oor nog hospitale soos die Katutura Staatshospitaal, die Khomas-mediese sentrum (KMC) en die Lady Pohamba Privaathospitaal (LPPH). Die Ou tronk is in 1963 gesluit. Die Namibiese hoofstad se hoofbegraafplaas is die Gammams-begraafplaas in Pionierspark. Toerisme Alhoewel die toerismesektor vir die Namibiese hoofstad minder belangrik is, is dit sedert die middel-1990's 'n gevestigde bedryf. Die besigtigingstoere deur die voormalige township Katutura het hul oorsprong in soortgelyke toere in die buurland Suid-Afrika. Hierdie sogenaamde krotbuurttoerisme (oftewel armoedetoerisme) het groot media-aandag ontvang, openbare verontwaardiging veroorsaak en is sedert sy ontstaan die onderwerp van wetenskaplike navorsing. Restaurante van toeristebelang sluit in Joe's Beerhouse in Eros en The Stellenbosch Wine Bar in Ludwigsdorf wat albei in die meeste reisgidse gelys word. Sedert 1966 beskik Windhoek met die Windhoekse Internasionale Konferensiesentrum oor 'n kongressentrum. Watervoorsiening Windhoek se drinkwatervoorsiening is drieledig: Die meeste drinkwater is afkomstig uit damme wat deur reënwater gevoed word. Daarbenewens is daar waterdraers wat as 'n stoorplek dien wanneer die damme vol is en waarheen water uit die damme gepomp word. Die drinkwaterbehandelingsaanleg Goreangab voorsien sowat 'n kwart van Windhoek se drinkwatervoorraad. Sedert 2002 herwin dié aanleg drinkwater uit afvalwater. Ná altesaam nege skoonmaakvlakke het die water 'n neutrale smak en is dit ontsmet en sonder chemiese oorblyfsels. Gevolglik voldoen die water aan die Wêreldgesondheidsorganisasie se vereistes. Daarna word die water van chloor voorsien om latere kontaminante te voorkom. Die ou aanleg vervaardig nou gryswater, waarmee openbare groen- en sportaanlegte besproei word. Sedertdien word 60% van die afvalwater as drinkwater herwin. Tot in 2030 sal die aanleg uitgebrei word. Geografie Die Windhoek-bekken is 'n deels heuwelagtige valleikom binne die Khomashoogland wat op sy beurt deel is van die Groot Eskarp. Die Windhoek-bekken is tussen 1 625 m en 1 725 m hoog en aan sy rand bereik dit hoogtes van tot 1 800 m. Dit is aan alle kante omring deur bergreekse, wat slegs gedeeltelik in die noorde oopmaak, soos langs die Klein Windhoekrivier in die rigting van Brakwater. Die Erosberge in die ooste en die Auasberge in die suide vorm elk 'n kamlyn met hoogtes van tot 2 000 m; van die ander kenmerkende berge sluit in die Nubuamisberg in die noorde en die Grossherzog-Friedrich-Berg in die suidweste van die stad. Hierdie topografie vorm 'n natuurlike beperking vir verdere stedelike ontwikkeling, aangesien die vir nywerhede en sportgeriewe plat boupersele skaars geword het en die woongebiede wat meer onlangs ontstaan het, reeds steiler berghellings bereik het. Die Klein Windhoekrivier, wat in sy boloop deur die Avisdam opgedam word, loop in 'n noordelike rigting deur die oostelike stadsgebied. In die stad se suidweste vloei Windhoek se langste rivier, die Arebbuschrivier en sy sytak Gammamsrivier, wat albei in die Goreangabdam in die noordweste van die stad uitmond. Wes van Windhoek is die Daan-Viljoen-wildtuin met 40 km² geleë. Om die stadsgebied uit te brei is 'n uitdaging op finansiële vlak en ook weens die geografiese ligging van die stad. In die suidelike, oostelike en westelike rigting word Windhoek omring deur rotsagtige, bergagtige areas wat grondontwikkeling baie duur maak. Die suidelike kant is nie geskik vir industriële ontwikkeling nie omdat daar ondergrondse waterdraers teenwoordig is. Dit laat die uitgestrekte brakwaterarea noord van die stad as die enigste haalbare plek vir die uitbreiding van Windhoek. Die Windhoekse stadsaal beplan om die stad se grense drasties te vergroot sodat die stad 'n oppervlakte van 5 133,4 km² sal beslaan. Daarmee sal Windhoek ná Tianjin en Istanboel die wêreld se derde grootste stad word, alhoewel sy bevolkingsdigtheid slegs 95/km² is. Voorstede Windhoek is in 30 verskeie voorstede verdeel: C- Windhoek-sentraal (Windhoek Sentrale Sakekern) In baie van Windhoek se townships woon inwoners in plakkershutte. In 2020 het die stad 'n totaal van 41 900 van hierdie informele behuisingstrukture getel wat byna 100 000 inwoners gehuisves het. Op 15 April 2011 het die stadsbestuur aangekondig om Omeya, 'n gholfbaan sowat 30 km suid met toeriste-infrastruktuur soos hotelle en aangrensende woongebiede vir werkers, ook by die Windhoekse stadsgebied te integreer. Daarmee sou Windhoek met sowat 254 ha groei. Daarbenewens bestaan die stadsgebied uit tien kiesafdelings in die hoofstadstreek Khomas wat elk deur 'n raadslid bestuur word en onder die streeksraadvoorsittende Sophia Shaningwa die Khomas-streeksraad vorm. Naas die landwye Namibiese polisie sorg die Windhoek stadspolisie ook vir sekuriteit in die stad. Die stadbeheerde maatskappy Windhoek Busdiens verskaf plaaslike openbare vervoer. Klimaat Soos groot dele van Namibië ook is Windhoek geleë in 'n halfwoestynagtige klimaatsgebied. Dae is meestal warm met baie warm dae gedurende die somermaande met aande wat oor die algemeen koel is. Die gemiddelde jaarlikse temperatuur is 19,47 °C, wat hoog is vir 'n plek wat op so 'n hoë hoogte lê op die rand van die trope. Dit is hoofsaaklik weens die voorkoms van 'n warm noordelike lugvloei en die berge ten suide wat die stad teen koue suiderwinde beskut. Die wintermaande van Junie, Julie en Augustus kry gewoonlik min tot geen reën nie. Veral danksy die winde, waarna Windhoek genoem is, word veral die wintermaande van April tot September as aangenaam ervaar. Minimumtemperature wissel tussen 5 °C en 18 °C. Aande is gewoonlik koel maar die temperatuur daal selde onder 0°C en dit sneeu amper nooit nie. Dae is gewoonlik warm en wissel tussen maksimumtemperature van 20 °C en 31 °C in Januarie. Die gemiddelde jaarlikse reënval is ongeveer 360 mm, wat te laag is om gewasse te kweek of om tuine in stand te hou sonder om baie water te gebruik. Die natuurlike plantegroei is struike en steppe. Droogtes kom gereeld voor. Windhoek het meer as 300 sonskyndae per jaar. Volgens Köppen het die stad 'n warm halfdroë klimaat (BSh), aangesien die gemiddelde jaarlikse temperatuur bo 18 °C is. Die temperature regdeur die jaar is mild weens die hoogte-invloed. Die jaarlikse temperatuurverskil tussen die hoogste en koudste temperatuur is 13,4 °C. Julie is die koudste maand met 'n gemiddelde temperatuur van 13,1 °C, terwyl Desember die warmste maand is met 'n gemiddelde temperatuur van 23,5 °C. Weens sy ligging naby die Kalahariwoestyn ontvang die stad 3 605 sonskynure. Neerslag is volop in die somerseisoen en minimaal in die winterseisoen. Die gemiddelde jaarlikse neerslag is 367,4 mm met laagtepunte van 106,7 mm in die 2018/19-reënseisoen en 97 mm in 1929/30. Die 2010/11-reënseisoen was met deels meer as 1 100 mm se neerslag die natste ooit in die 120-jarige geskiedenis van Namibiese klimaatrekords. Demografie In 1971 was daar ongeveer 26 000 witmense in Windhoek teenoor 24 000 swartmense. Ongeveer een derde van daardie witmense (9 000) was van 'n Duitse oorsprong. Tans staan Windhoek se bevolking op 325 858 (65% swart, 17% wit, 17% bruin, Basters en Asiate) en groei met ongeveer 4% jaarliks met die informele nedersettings wat teen ongeveer 10% per jaar groei. In die openbare lewe word Afrikaans en in 'n minder mate Duits steeds as lingua francas gebruik, al gebruik die regering slegs Engels. Teen 2020 het Windhoek 'n bevolking van 431 000 gehad. In 2009 het die Windhoekse burgemeester verwag dat die stad teen 2030 'n bevolking van sowat een miljoen sou hê. Volgens die 2011-sensus het die stad 'n bevolking van 326 000 gehad, in die afgelope jare is 'n toename van tussen 4% en 5% per jaar gemeet. Tydens die 2023-sensus het die stad 'n bevolking van 486 169 gehad. Gedurende die 1980's het Windhoek 'n bevolking van 115 000 gehad, teenoor 450 000 in 2022. Dié bevolkingsgroei is te danke aan die sterk migrasie uit Noord-Namibië en uit Angola, wat hulle veral in die townships vestig. Politiek Stadsbestuur Windhoek is as die hoofstad van Namibië die setel van die Namibiese regering. Van die regeringsgeboue sluit in die Tintenpalast met die parlement van Namibië wat uit twee kamers bestaan: die Nasionale Raad en die Nasionale Vergadering, 'n aantal departemente, talle regeringsorganisasies en die Hooggeregshof. Van die meer as 50 diplomatieke sendings in Windhoek sluit in die Duitse Ambassade in Windhoek. Die stad Windhoek word bestuur deur die stadsadministrasie en die stadsraad wat uit 15 lede bestaan. Dit sluit in die stadsraadvoorsitter en die burgemeester. Plaaslike owerheidsverkiesings Windhoek is die enigste selfregerende nedersetting in die Khomasstreek. Dit word regeer deur 'n veelparty munisipale raad met vyftien setels. Die raad vergader maandeliks; sy besluite word eenparig geneem. SWAPO het die plaaslike 2015-owerheidsverkiesing gewen en twaalf setels verwerf nadat hulle 37 533 stemme ontvang het. Drie opposisiepartye het een setel elk verower: Die Populêre Demokratiese Beweging (PDB), voorheen die DTA, met 4 171 stemme, die National Unity Democratic Organisation (NUDO) met 1 453 stemme en de Rally for Democracy and Progress (RDP) met 1 422 stemme. SWAPO het ook die 2020-owerheidsverkiesing gewen, maar sy meerderheid in die stadsraad verloor. Hulle het 20 250 stemme ontvang en vyf setels verkry. Die Onafhanklike Patriotte vir Verandering (OPV), 'n opposisieparty wat in Augustus 2020 gestig is, het 14 028 stemme ontvang en vier setels verower. Twee setels elk het aan die plaaslike takke van die Affirmative Repositioning-beweging (8 501 stemme) en die Landless People's Movement (LPM, 'n nuwe party wat in 2018 geregistreer is, 7 365 stemme) gegaan. PDM (5 411 stemme) en NUDO (1 455 stemme) het een setel elk gewen. Stadsuitbreiding In 2012 het die Departement vir stedelike en landelike ontwikkeling besluit om die Windhoekse stadsgebied op private landbougrond in elke rigting met sowat 50 km uit te brei, waarmee die stad met sowat 4 500 km² gegroei het. Dié besluit het aanvanklik groot weerstand by die stadsbestuur en die landeienaars veroorsaak. Ná die uitbreiding beslaan die stad 'n oppervlakte van 5 133,4 km². Voorheen was dit 715,8 km². Daarmee het die bevolkingsdigtheid van 455,6/km² op 62,82/km² geval en beloop nou sowat 95/km². Susterstede Binnelands Buitelands Kuns en kultuur Windhoek was dekades lank die skoonste hoofstad in Afrika, maar dit is in 2015 deur Kigali, Rwanda, verbygesteek. In 'n ranglys van stede volgens lewenskwaliteit was Windhoek in 2018 in die 130ste plek van 231 stede wêreldwyd. Die stad word as gevolg van sosiale sekerheid en die naasbestaan van die Namibiese etniese groepe as 'n voorbeeldige sosiale model van 'n groot Afrikastad beskou, maar dit laat ook 'n redelik beskeie indruk. Die binnestad se straatbeeld met klein straatkafees en biertuine herinner aan 'n Sentraal-Europese stad, met 'n boustruktuur, wat – naas baie moderne geboue – gekenmerk is deur Wilhelminiese koloniale argitektuur rondom die eeuwisseling. Belangrike besienswaardighede sluit in koloniale geboue langs die Onafhanklikheidslaan, waaronder die Sint Mariakerk (1908), die Christuskerk (1911), die Tintenpalast en die Alte Feste. Sedert onafhanklikheidwording is talle nuwe geboue met 'n Afrika-argitektuur opgerig soos die Hooggeregshof (1990). Windhoek se museums en galerye behandel met uitstallings die land se kultuur- en geologiese geskiedenis asook tradisionele en kontemporêre kuns; waaronder die Nasionale Museum, die TransNamib-museum, die Nasionale Geowetenskaplike Museum en die Onafhanklikheidsgedenkmuseum asook die Nasionale Kunsgalery. Tipies aan Windhoek is straatverkopers wat klein handwerk verkoop. Die Nasionale Biblioteek is die sentrale argiefbiblioteek en nasionale bibliografiese sentrum van Namibië. Uitvoerende kunste word in die Nasionale Teater en die private Warehouse-teater vertoon. Verder het sedert die verskuiwing van die Windhoek-brouery na die buitewyke die "Ou Brouery" (1902) in die sentrum van vakmanskap ontwikkel. Die swart bevolkingsmeerderheid se toenemende selfbewussyn en die groeiende belangstelling van toeriste in die swart Afrikakultuur het gelei tot 'n toename in openbare aandag vir "swart Afrika"-kultuur. Van die geleenthede sluit in: Wild Cinema-Windhoek International Film Festival in Maart – 'n internasionale rolprentfees wat sedert 2002 op verskeie plekke plaasvind. Windhoekse Karneval (WIKA) in April – 'n toeriste-aantreklikheid sedert die 1950's wat in die eerste jare ná onafhanklikwording beperk was op 'n taamlik "geslote" groep mense en deur ander etniese groepe slegs gewaar is, maar in onlangs jare as 'n meer oop geleentheid gevestig het. Namibië-toerisme-ekspo in Mei Standard Bank-Biënnale – sedert 1981 Namibië se grootste kunsbeurs. Die Standard Bank-Biënnale vind slegs al om die twee jaar plaas en daar is planne om dit as die Bank Windhoek-Triënnale voort te sit. ǀAeǀGams-Kuns- en Kultuurfees – 'n kuns- en kultuurfees wat sedert 2001 deur die stadsraad gereël word. Kultuurweke – word deur die Tegniese Universiteit en Universiteit van Windhoek in die maande Augustus en September aangebied. Windhoekse Oktoberfest. Namibiese Jeugekspo in Oktober – 'n internasionale kontakbeurs ondersteun deur maatskaplike bewusmakingsorganisasies vir jong entrepreneurs en kunstenaars om moontlike borge of sakevennote te leer ken. Sanlam NBC-musiektoekennings in Desember – naas die Namibiese Jaarlikse Musiekpryse in Ongwediva, 'n musiekprys wat sedert 2002 deur die NBC met kompetisies in die kategorieë hip-hop/Afrika-hip-Hop, house, kwaito, reggae, R&B/Afro-Pop, rock and roll en verskeie tradisionele musiekstyle insluitende Duitstalige volksmusiek gehou word.) Goethe Instituut Die Goethe Instituut is die enigste Duitse kultuursentrum in Namibië. Dit maak deel uit van 'n internasionale netwerk van altesaam 151 Goethe-sentra, Goethe Instituut, kulturele verenigings en ander instellings wat deur die Federale Republiek Duitsland in 93 lande dwarsoor die wêreld onderhou word. In samewerking met die Namibies-Duitse Stigting bevorder die Windhoekse sentrum die kennis van die Duitse taal (taalkursusse word vir privaat persone en onderwysers aangebied) en interkulturele samewerking tussen Namibië en Duitsland. 'n Belangrike fokus is kulturele projekte wat huidige Namibiërs met die pynlike Duitse koloniale beleid van die verlede probeer versoen. Naas kulturele programme bied die sentrum inligting oor die kulturele, maatskaplike en politieke lewe in Duitsland aan en onderhou 'n biblioteek. Sedert 2013 bied die Goethe-sentrum naas Duitse en Engelse ook Afrikaanse en Oshiwambo-taalkursusse aan. Kuns Windhoek is bekend as die kunshoofstad van Namibië. Die Nasionale Kunsgalery, Nasionale Teater en die Nasionale Museum is almal hier geleë. Twee plekke is deel van die Nasionale Museum: die Alte Feste (histories) vertoon 'n reeks koloniale items soos waens en huishoudelike items, terwyl die Owela-museum (wetenskaplik; genoem na Owela, 'n tradisionele speletjie wat met klippies gespeel word) uitstallings bevat van minerale, fossiele en meteoriete en 'n insig gee in die tradisionele stadslewe. Daar is ook die Onafhanklikheidsgedenkmuseum, die Nasionale Biblioteek van Namibië en die Windhoek Openbare Biblioteek, gebou in 1925 en by die Alte Feste geleë. Godsdiens Behalwe vir die Evangelies-Lutherse Kerk in Namibië (ELCIN) met sy setel in Oniipa is al die groot Namibiese kerke in Windhoek gesetel: die meeste inwoners is lede van die Evangelies-Lutherse Kerk in die Republiek van Namibië (ELCRN) of die Rooms-Katolieke Kerk in Namibië (RCC Namibia). Van die kleiner gemeentes sluit in die Duitstalige Evangelies-Lutherse Kerk in Namibië (DELK), die Anglikaanse Kerk van Suider-Afrika en die Verenigde Kongregasionale Kerk van Suider-Afrika. Die vernaamste kerkgeboue is die Lutherse Christuskerk, biskopsetel van die ELKIN-DELK en die Rooms-Katolieke Sint Mariakerk, hoofkerk van die Aartsbisdom Windhoek. Van die ander gebedshuise sluit in Christelike kerke en tempels: van die ELCIN, ELCRN, DELK (al drie is lede van die Lutherse Wêreldbond), Baptistekonvensie van Namibië (Baptiste-Wêreldalliansie), Assemblies of God en RCC Namibia. Daar is ook 'n aantal Islamitiese moskees in die stad, insluitende die Windhoek Islamitiese Sentrum. Die eerste Jode het hulle tydens die Duitse koloniale bewind in Namibië gevestig en daar is 'n sinagoge in Windhoek. Vandag bly sowat 100 Jode in Namibië. Sport Die meeste van Windhoek se sportgeriewe is in die suidelike stadsdele Olympia, Kleine Kuppe en Pionierspark geleë (soos die Onafhanklikheidsstadion, die Hage Geingob Rugbystadion en die Wanderers-krieketveld en die Nasionale Krieketstadion) asook in die noordwestelike stadsdele Katutura en Khomasdal (soos die Sam Nujoma-stadion). Rugby is 'n gewilde sportsoort in Namibië. Die nasionale rugbyspan speel hul tuiswedstryde op die Hage Geingob Rugbystadion in Windhoek. Die Welwitschias, wat hul naam deel met die nasionale span, neem sedert 2021 aan die Suid-Afrikaanse plaaslike Rugby-uitdaagreeks deel en het voorheen in die Curriebeker en Vodacombeker meegeding. Windhoek het reeds ses keer die Afrikabeker aangebied (in 2002, 2004, 2006, 2008–09, 2015 en 2016). Die Namibiese nasionale sokkerspan gebruik die Onafhanklikheidsstadion vir hul tuiswedstryde. Van die twaalf aan die Namibiese Premierliga deelnemende sokkerspanne is sewe in Windhoek geleë. Van die stad se talle sokkerklubs sluit in African Stars FC, Black Africa FC, FC Civics Windhoek, Orlando Pirates FC, Ramblers FC, SK Windhoek, Tigers FC, Tura Magic FC en Citizens FC. Die SK Windhoek is met meer as 900 lede die grootste Namibiese klub. Krieket is ook 'n gewilde sportsoort in Namibië. Die Namibiese nasionale krieketspan, die Arende, het die meeste van hul tuiswedstryde op die Wanderers-krieketveld gespeel. Hulle het ook ander krieketvelde in die stad gebruik soos United-krieketveld en die Sentrum vir Krieketontwikkelingsveld. Namibië sal saam met Suid-Afrika en Zimbabwe die Krieketwêreldbeker 2027 aanbied. Vir dié toernooi en die o/19-krieketwêreldbeker 2026 is van 2023 af ’n nuwe nasionale stadion (Nasionale Krieketstadion) in Olympia opgerig. Dit word sedert 11 Oktober 2025 uitsluitlik vir internasionale wedstryde gebruik. Baie boksers soos Paulus Moses, Paulus Ambunda en Abmerk Shindjuu is uit die stad afkomstig. Mansbofbal is in 1950 by die Ramblers-sportklub in die stad in Namibië ingevoer. Die "Tony Rust-renbaan" is in die weste van Windhoek op die Daan Viljoen-pad geleë en in 2007 heropen. Ontspanning Farm Windhoek is 'n sportfasiliteit vir stap, hardloop en bergfietsry net buite die stad en in besit van die munisipaliteit. Onderwys Sedert onafhanklikwording het Windhoek mettertyd in 'n onderwys- en navorsingsplek ontwikkel, veral op die gebiede sosiale wetenskap en omgewingswetenskap. Die in 1992 gestigte Universiteit van Namibië tel deesdae sowat 10 000 studente en saam met die Internasionale Bestuuruniversiteit, die Namibiese Universiteit van Wetenskap en Tegnologie en ander hoërskole is daar meer as 30 000 studente in Windhoek. Daarbenewens beskik Windhoek oor talle nasionale en internasionale navorsingsinstitute: onder andere die Namibiese Wetenskaplike Genootskap, die Stigting vir Woestynnavorsing in Namibië, die Nasionale Botaniese Navorsingsinstituut, die Arbeidshulpbron- en Navorsingsinstituut, die Namibiese Natuurstigting, die Namibiese Ekonomiese Beleidsnavorsingseenheid en 'n tak van die Max Planck-geselskap vir Sterrekunde (HESS). Skoolonderwys in Namibië word ondersteun deur regeringsorganisasies soos die Nasionale Instituut vir Opvoedkundige Ontwikkeling en nieregeringsorganisasies soos EduVentures in projekte soos die Bernard Nordkamp (BNC) en die Katutura Community Arts Centre (KCAC). Die Namibiese gemiddelde ongeletterdheidsyfer is steeds 16,2% (7,7% vir 15–24-jariges, met 'n laer persentasie vir die stedelike bevolking). Windhoekse skole van 'n internasionale gehalte sluit in die Internasionale Skool Windhoek (WIS) en die Deutsche Höhere Privatschule (DHPS). Tersiêre onderwys Die algemene instellings vir hoër onderwys in Windhoek is: Universiteit van Namibië (UNAM) Namibiese Universiteit van Wetenskap en Tegnologie (NUST), tot in 2015 die Politegnikum van Namibië Internasionale Bestuuruniversiteit (IUM) Ander instellings Ander vername hoëronderwysinstellings: Instituut vir Inligtingstegnologie (IIT) Kunstekollege (COTA) Sekondêre onderwys Teen 2016 het Windhoek 29 sekondêre en 58 primere skole gehad. Van die noemenswaardige skole sluit in: Besienswaardighede Die stad se bekendste besienswaardighede is die Alte Feste wat die Nasionale Museum huisves, en die in 1910 ingewyde Lutherse Christuskerk. Die Ruiterstandbeeld, wat ook deel was van dié ensemble, is op 25 Desember 2013 met 'n hyskraan van sy basis voor die Alte Feste verwyder en na die Alte Feste verskuif. Die basis is vernietig. Langs die Alte Feste bevind hom vandag die Onafhanklikheidsgedenkmuseum. Alte Feste – Duits vir Ou Fort. Dit is in 1890 gebou en huisves tans die Nasionale Museum. Christuskerk – 'n Lutherse kerk. Die konstruksie aan die kerk het onder pastoor Wilhelm Anz in April 1896 begin. Aan die einde van die Herero-oorloë tussen die Duitsers en die Herero's, Khoikhoi's en Ovambo's, is dit in 1910 ingewy as die Kerk van Vrede. Die kerk, wat in die Gotiese herlewingstyl met Art Nouveau-elemente gebou is, staan in die historiese sentrum van Windhoek. Die 24 m hoë toring is soos die res van die kerk van sandsteen gemaak. Die uitsondering is die ingangsportaal en die altaar, wat van marmer gemaak is. Die kleurvolle loodglasvensters in die kerk was 'n geskenk van keiser Wilhelm II. Die kerk is langs die Parlementêre Tuin en die Tintenpalast geleë. Curt von François-standbeeld voor die munisipale gebou. Dit is op 18 Oktober 1965 ter geleentheid van Windhoek se 75ste herstigtingsdag deur Von François onthul. Die standbeeld is op 23 November 2022 verwyder en na die Windhoek-stadsmuseum verskuif. Daan Viljoen-wildtuin naby Windhoek Dieretuinpark – 'n openbare park aan Onafhanklikheidslaan die sentrum van Windhoek. Die huidige park is versorg en het 'n dam, speelarea vir kinders en 'n opelugteater. Gibeon-meteoriet – dele van dié meteoriet word by die Post Street Mall uitgestal. Dit het in die voorgeskiedenis in Namibië geval, is deur die Namas gevind en gebruik om wapens en gereedskap te maak. Heldeakker – 'n Nasionale oorlog- en heldegedenkteken, sowat 10 km buite die stad. Holy Cross Kloosterskool Hooggeregshof van Namibië – geleë in Michael Scottstraat op Eliakim Namundjebo-plein. Dit is tussen 1994 en 1996 gebou en is Windhoek se enigste na onafhanklikheid opgerigte gebou met 'n Afrika-argitektuur. Koedoestandbeeld Nasionale Biblioteek van Namibië Nasionale Raad – Die hoërhuis van die Namibiese tweekamerparlement. Onafhanklikheidsgedenkmuseum – 'n Historiese museum wat fokus op die antikoloniale verset en die nasionale bevrydingsbeweging van die Republiek van Namibië. Ruiterstandbeeld (Reiterdenkmal) – n standbeeld wat die oorwinning van die Duitse Keiserryk oor die Herero en Nama tydens die Namibiese volksmoord 1904-1908 vier. Die standbeeld is in Desember 2013 verwyder van sy historiese plek langsaan die Christuskerk en word nou in die erf van die Alte Feste vertoon. Staatshuis van Namibië – die amptelike woning en werkplek van die president van Namibië. Sint Mariakatedraal Tintenpalast – Duits vir Inkpaleis, is die setel van albei kamers van die Namibiese wetgewer, die Nasionale Raad en die Nasionale Vergadering. Dit is net noord van Robert Mugabe-laan en is ontwerp deur die argitek Gottlieb Redecker en gebou deur die maatskappy Sander & Kock tussen 1912 en 1913 uit plaaslike materiale as 'n administratiewe gebou vir die Duitse regering wat in daardie stadium in beheer was van Duits-Suidwes-Afrika. Die gebou word omring deur die Parlementêre Tuin. Turnhalle – 'n neo-klassisistiese gebou van Wilhelminiese argitektuur, ingewy in 1909. Die drie kastele van Windhoek wat deur die argitek Wilhelm Sander gebou is: Heinitzburg, Sanderburg en Schwerinsburg. Windhoek-spoorwegstasie – 'n Historiese spoorwegstasie wat die stad Windhoek bedien. Windhoek Openbare Biblioteek – gebou in 1925 langs die Alte Feste. Die Tukondjeni Market (Tukondjeni-mark) en die Penduka Project Centre in die digbevolkte stadsdele Katutura en Khomasdal is ook besienswaardig. Verwysings Bronnelys (de) Sabine Aquilini (2013). Hauptsache Windhoek. Windhoek: Wordweaver Publishing House. ISBN 978-99916-889-1-6. (de) Conny von Dewitz (2009). Windhoek. Der kleine Stadtführer. Windhoek: Kuiseb-Verlag. ISBN 978-3-941602-17-5. (de) Rolf Brockmann (2006). Katutura: Streifzüge durch Windhoeks Township. Göttingen: Klaus Hess. ISBN 978-3-933117-04-5. (en) Levinson, Olga: The cultural life of Windhoek. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 17, nr. 2, Desember 1967 (af) Mossolow, N.: Die veelbewoë geskiedenis van Windhoek. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 15, nr. 3, Maart 1966. Eksterne skakels (en) Toerisme-inligting oor Windhoek op Wikivoyage (en) Amptelike webwerf van Windhoek (de) Tuisblad van die Deutsch-Namibische Gesellschaft e.V. (en) 2 WebCams in Windhoek (en) Avisdam-webwerf – Vriende van die Avisdam Geargiveer 28 Julie 2018 op Wayback Machine (en) "Windhoek". Encyclopædia Britannica. Besoek op 5 Oktober 2025.