Vindhoek

Vindhoek ( /ˈ v ɪ n d h ʊ k / ) është kryeqyteti dhe qyteti më i madh i Namibisë . Ndodhet në Namibinë qendrore në zonën e rrafshnaltës Khomas Highland, rreth 1,700 m (5600 ft) mbi nivelin e detit, pothuajse saktësisht në qendrën gjeografike të vendit. Popullsia e Windhoek në vitin 2020 ishte 431,000 e cila po rritet vazhdimisht për shkak të një migrimi të vazhdueshëm nga rajone të tjera në Namibi. Vindhoek është qendra sociale, ekonomike, politike dhe kulturore e vendit. Pothuajse çdo ndërmarrje kombëtare, organ qeveritar, institucion arsimor dhe kulturor Namibian ka selinë atje. Qyteti u zhvillua në vendin e një burimi të përhershëm të nxehtë të njohur për fiset baritore lokale. Ajo u zhvillua me shpejtësi pasi Jonker Afrikaner, Kapiteni i Orlamit, u vendos atje në 1840 dhe ndërtoi një kishë prej guri për komunitetin e tij. Në dekadat në vijim, luftërat e shumta dhe armiqësitë e armatosura rezultuan në neglizhimin dhe shkatërrimin e vendbanimit të ri. Vindhoek u themelua për herë të dytë në 1890 nga Majori i Ushtrisë Perandorake Gjermane Curt von François, kur territori u kolonizua nga Perandoria Gjermane . Historia Etimologjia Teoritë ndryshojnë se si qyteti mori emrin e tij modern të Vindhoek. Shumica besojnë se rrjedh nga fjalët afrikane wind (që do të thotë erë) dhe hoek (që do të thotë qoshe). Një teori tjetër sugjeron që kapiteni Jonker Afrikaner e quajti Vindhoek sipas maleve Winterhoek në Tulbagh në Afrikën e Jugut, ku kishin jetuar paraardhësit e tij. Përmendja e parë e njohur e emrit Vindhoek ishte në një letër nga Jonker Afrikaner drejtuar Joseph Tindall, e datës 12 gusht 1844. Vendbanimi i hershëm Në 1840 Jonker Afrikaner krijoi një vendbanim Orlam në Windhoek. Ai dhe ndjekësit e tij qëndruan pranë një prej burimeve kryesore të nxehta, të vendosura në periferinë e sotme Klein Windhoek . Ai ndërtoi një kishë prej guri që mbante 500 njerëz; përdorej edhe si shkollë. Dy misionarë renikë, Carl Hugo Hahn dhe Franz Heinrich Kleinschmidt, filluan të punojnë atje në fund të 1842. Dy vjet më vonë ata u dëbuan nga dy metodistë Wesleyans, Richard Haddy dhe Joseph Tindall. Kopshtet u shtruan dhe për një kohë Vindhoek lulëzoi. Një seri luftërash midis fiseve Nama dhe Herero përfundimisht shkatërruan vendbanimin. Pas një mungese të gjatë, Hahn vizitoi përsëri Vndhoek në 1873 dhe u trondit kur pa se asgjë nuk kishte mbetur nga prosperiteti i mëparshëm i qytetit. Në qershor 1885, një botanist zviceran gjeti vetëm çakej dhe shpend gine të uritur midis pemëve frutore të lënë pas dore. Epoka koloniale Një kërkesë e tregtarëve nga Lüderitzbucht rezultoi në shpalljen në 1884 të një protektorati gjerman mbi atë që quhej Afrika Jugperëndimore Gjermane ( Deutsch-Südwestafrika ), tani Namibia. Kufijtë e kolonisë gjermane u përcaktuan në 1890 dhe Gjermania dërgoi një trupë mbrojtëse, Schutztruppe nën Majorin Curt von François, për të ruajtur rendin. Von François vendosi garnizonin e tij në Vindhoek, i cili ishte i vendosur në mënyrë strategjike si një tampon midis popujve ndërluftues Nama dhe Herero. Dymbëdhjetë burimet e forta siguronin ujë për kultivimin e prodhimeve dhe drithërave. Kolonial Windhoek u themelua më 18 tetor 1890, kur von François rregulloi gurin e themelit të fortesës, e cila tani njihet si Alte Feste (Kalaja e Vjetër). Pas vitit 1907, zhvillimi u përshpejtua pasi njerëzit indigjenë migruan nga fshati në qytetin në rritje për të kërkuar punë. Më shumë kolonë evropianë mbërritën nga Gjermania dhe Afrika e Jugut. Bizneset u ngritën në Rrugën Kaiser (aktualisht Avenue Independence ), dhe përgjatë kreshtës malore dominuese mbi qytet. Në këtë kohë, u ndërtuan tre kështjellat e Windhoek, Heinitzburg, Sanderburg dhe Schwerinsburg . Administrata e Afrikës së Jugut pas Luftës së Parë Botërore Epokës koloniale gjermane mori fund pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore, por Afrika Jugperëndimore, dhe bashkë me të Windhoek, kishin rënë tashmë në 1915. Deri në fund të luftës, qyteti administrohej nga një qeveri ushtarake e Afrikës së Jugut dhe nuk pati asnjë zhvillim të mëtejshëm. Në vitin 1920, pas Traktatit të Versajës, territori u vendos nën një mandat të Klasit C të Lidhjes së Kombeve dhe u administrua përsëri nga Afrika e Jugut. Pas Luftës së Dytë Botërore, më shumë kapital u vu në dispozicion për të përmirësuar ekonominë e zonës. Pas vitit 1955 u ndërmorën projekte të mëdha publike, si ndërtimi i shkollave dhe spitaleve të reja, shtrimi i rrugëve të qytetit (projekt i nisur në vitin 1928 me Rrugën Kaiser) dhe ndërtimi i digave dhe tubacioneve për stabilizimin e furnizimit me ujë. Qyteti prezantoi fabrikën e parë në botë të ripërdorimit të pijshëm në vitin 1958, duke trajtuar ujërat e zeza të ricikluara dhe duke i dërguar ato drejtpërdrejt në furnizimin me ujë të qytetit. Më 1 tetor 1966, Administratori i atëhershëm i Afrikës Jugperëndimore i dha Windhoek-ut stemën, e cila u regjistrua më 2 tetor 1970 në Byronë e Heraldikës së Afrikës së Jugut. Fillimisht një aloe e stilizuar ishte emblema kryesore, por kjo u ndryshua në një aloe natyrale ( Aloe littoralis ) më 15 shtator 1972. Stema përshkruhet si "Një aloe Windhoek me një raceme prej tre lulesh në një ishull. Kreshta: Një kurorë murale ose . Motoja: SUUM CUIQUE ( Secili prej tyre )". Windhoek mori zyrtarisht privilegjet e qytetit më 18 tetor 1965 me rastin e 75-vjetorit të themelimit të dytë të qytetit nga von François. Në vitin 1971, punëtorët me kontratë të përgjithshme Namibiane filluan nga Windhoek. Me qëllimin kryesor të shfuqizimit të sistemit të punës me kontratë, kundër aparteidit dhe promovimit të pavarësisë së Namibisë. Që nga pavarësia e Namibisë Që nga pavarësia në 1990, Windhoek ka mbetur kryeqyteti kombëtar, si dhe kryeqyteti provincial i rajonit qendror Khomas . Që nga pavarësia dhe përfundimi i luftës, qyteti ka pasur rritje dhe zhvillim të përshpejtuar. Ekonomia Qyteti është qendra administrative, tregtare dhe industriale e Namibisë. Një studim i vitit 1992/93 vlerësoi se Windhoek ofron mbi gjysmën e punësimit jo-bujqësor të Namibisë, me pjesën e saj kombëtare të punësimit në shërbimet komunale që është 96%, në transport dhe komunikim 94%, financa dhe shërbimet e biznesit 82%. Për shkak të madhësisë së tij relative Windhoek është, edhe më shumë se shumë kryeqytete të tjera kombëtare, qendra sociale, ekonomike dhe kulturore e vendit. Pothuajse çdo ndërmarrje kombëtare ka selinë këtu. Universiteti i Namibisë është gjithashtu, siç janë teatri i vetëm i vendit, të gjitha zyrat qendrore të ministrisë dhe të gjitha entitetet kryesore mediatike dhe financiare. Buxheti qeveritar i qytetit të Windhoek pothuajse është i barabartë me atë të të gjitha autoriteteve të tjera vendore Namibiane së bashku. Nga 3,300 milionerë amerikanë në Namibi, 1,400 jetojnë në Windhoek. Transporti Rruga Tre rrugët kryesore të aksesit të Vindhoek nga Rehoboth, Gobabis dhe Okahandja janë të asfaltuara dhe janë projektuar për t'i bërë ballë përmbytjeve më të mëdha të mundshme që pritet në pesëdhjetë vjet. Rrugët e mbyllura mund të mbajnë trafik që lëviz në 120 km/h (75 mph) dhe duhet të zgjasë për 20 vjet. Në vitin 1928, Kaiserstraße, tani Avenue Independence, ishte rruga e parë e asfaltuar në Vindhoek. Dhjetë vjet më vonë, rruga tjetër, rruga Gobabis, tani Sam Nujoma Drive, u asfaltua. Sot, nga rreth 40,000 km (25,000 mi) të rrjetit të përgjithshëm rrugor të Namibisë, rreth 5,000 km (3100 mi) është asfaltuar . Në vitin 2014, Autoriteti i Rrugëve planifikoi të përmirësonte rrugën Windhoek- Okahandja në një karrexhatë të dyfishtë. Do të kushtonte rreth 1 $ N miliardë dollarë dhe pritej të përfundonte në vitin 2021. Më vonë, ata gjithashtu planifikuan të përmirësonin Aeroportin Ndërkombëtar Windhoek dhe Hosea Kutako në një karrexhatë të dyfishtë. Kjo pritej të përfundonte në vitin 2022. Si kudo në Namibi, transporti publik është i pakët dhe transporti nëpër qytet bëhet kryesisht me taksi; kishte 6,492 taksi të regjistruara në vitin 2013. Ajri Vindhoek shërbehet nga dy aeroporte, ku më i afërti është Aeroporti Eros, që ndodhet 7 km (4.3 mi) në jug të qendrës së qytetit për anije më të vogla, dhe tjetra është Aeroporti Ndërkombëtar Hosea Kutako, 42 km (26 mi) në lindje të qytetit. Një numër i linjave ajrore të huaja operojnë drejt dhe nga Vindhoek. Ofrohen gjithashtu çarter ajror dhe marrje me qira të helikopterëve dhe avionëve me krahë fikse. Aeroporti Ndërkombëtar Hosea Kutako trajton mbi 800,000 pasagjerë në vit. Ka një pistë pa kufizime kapaciteti. Aeroporti tjetër ndërkombëtar ndodhet në Walvis Bay, me aeroportet e brendshme në Lüderitz, Oranjemund dhe Ondangwa . Aeroporti Eros është aeroporti më i ngarkuar në Namibi për sa i përket ngritjeve dhe uljeve. Ky aeroport i qytetit trajton afërsisht 150 deri në 200 lëvizje në ditë (rreth 50,000 në vit). Në vitin 2004, aeroporti shërbeu 141,605 pasagjerë, shumica e të cilëve janë avionë të lehtë. Kryesisht, kufizimet si gjatësia e pistës, zhurma dhe mbingarkimi i hapësirës ajrore e kanë penguar Erosin të zhvillohet në një aeroport më të madh. Shumica e operatorëve charter të Namibisë kanë Erosin si bazën e tyre. Hekurudhat Vindhoek lidhet me hekurudhë me: Okahandja (në veri) Rehoboth (në jug) Gobabis (lindje) Gjeografia Zgjerimi i zonës së qytetit – përveç kufizimeve financiare – është provuar të jetë sfidues për shkak të vendndodhjes së tij gjeografike. Në drejtimet jugore, lindore dhe perëndimore, Windhoek është i rrethuar nga zona shkëmbore, malore, të cilat e bëjnë zhvillimin e tokës të kushtueshme. Ana jugore nuk është e përshtatshme për zhvillim industrial për shkak të pranisë së akuiferëve nëntokësorë. Kjo e lë zonën e gjerë Brakwater në veri të qytetit të vetmin vend të mundshëm për zgjerimin e Windhoek. Këshilli i qytetit të Vindhoek ka plane për të zgjeruar në mënyrë dramatike kufijtë e qytetit në mënyrë që zona e qytetit të mbulojë 5,133.4 km. Vindhoek do të bëhet qyteti i tretë më i madh në botë për nga zona, pas Tianjin dhe Stamboll, megjithëse dendësia e popullsisë së tij është vetëm 63 banorë për kilometër katror. Periferia Vindhoek është i ndarë në periferitë dhe fshatrat e mëposhtme: Në shumë prej fshatrave të Vindhoek banorët jetojnë në kasolle . Në vitin 2020 qyteti kishte gjithsej 41,900 nga këto struktura banimi informale, që strehonin afër 100,000 banorë. Klima Vindhoek ka mbi 300 ditë me diell në vit. Ajo përjeton një klimë të nxehtë gjysmë të thatë ( BSh ) sipas klasifikimit të klimës Köppen pasi temperatura mesatare vjetore është mbi 18 °C (64 °F) . Temperatura gjatë gjithë vitit do të quhej e butë, për shkak të ndikimit në lartësi. Gama mesatare vjetore e temperaturave të larta dhe të ulëta është 13.4 °C (24.1 °F) . Muaji më i ftohtë është korriku, me temperaturë mesatare 13.1 °C (55.6 °F), ndërsa muaji më i nxehtë është dhjetori, me temperaturë mesatare 23.5 °C (74.3 °F) . Për shkak të vendndodhjes së tij pranë shkretëtirës Kalahari, qyteti merr 3605 orë diell. Reshjet janë të shumta gjatë stinës së verës dhe minimale gjatë stinës së dimrit. Reshjet mesatare vjetore janë 367.4 mm (14,46 in), me nivelet më të ulëta prej 106.7 mm (4.20 në) në sezonin e shirave 2018/19, dhe 97 mm (3.8 në) më 1929/30. Demografia Në vitin 1971, kishte rreth 26,000 të bardhë që jetonin në Vindhoek, duke e tejkaluar numrin e popullsisë së zezë prej 24,000. Rreth një e treta e banorëve të bardhë në atë kohë, të paktën 9,000 individë, ishin gjermanishtfolës. Popullsia e Windhoek tani qëndron në mbi 325,858 (65% e zezë; 18% të tjera; 17% e bardhë) dhe po rritet me 4% në vit pjesërisht për shkak të vendbanimeve informale që kanë norma rritjeje edhe më të larta prej gati 10% në vit. Në jetën publike, afrikanishtja, dhe në një masë më të vogël gjermanishtja, përdoren ende si lingua francas edhe pse qeveria përdor vetëm anglishten. Aktualisht Vindhoek ka një popullsi prej 431,000 që nga viti 2020. Politika Zgjedhjet e pushtetit vendor Vindhoek është i vetmi vendbanim i vetëqeverisur në Rajonin Khomas. Ai drejtohet nga një këshill bashkiak shumëpartiak që ka pesëmbëdhjetë vende. Këshilli mblidhet çdo muaj; vendimet e tij merren kolektivisht. SWAPO fitoi zgjedhjet e pushtetit vendor të vitit 2015 dhe fitoi dymbëdhjetë vende, duke pasur 37,533 vota. Tri parti opozitare fituan nga një mandat secila: Lëvizja Demokratike Popullore (PDM), ish DTA, me 4,171 vota, Organizata Demokratike e Unitetit Kombëtar (NUDO) me 1,453 vota dhe Tubimi për Demokraci dhe Progres (RDP) me 1,422 vota. SWAPO fitoi gjithashtu zgjedhjet e autoriteteve lokale 2020, por humbi kontrollin e shumicës mbi këshillin e qytetit. Ajo mori 20,250 vota dhe fitoi pesë vende. Patriotët e Pavarur për Ndryshim (IPC), një parti opozitare e formuar në gusht 2020, mori 14,028 vota dhe fitoi katër vende. Dy vende shkuan për degën lokale të lëvizjes së Ripozicionimit Afirmativ (8,501 vota) dhe Lëvizjes Popullore të Patokë (LPM, një parti e re e regjistruar në 2018, 7,365 vota). PDM (5,411 vota) dhe NUDO (1,455 vota) morën nga një mandat secila. Qytete binjake dhe qytete simotra Windhoek është binjakëzuar me: Kultura Vindhoek njihet si kryeqyteti i artit i Namibisë. Galeria Kombëtare e Arteve, Teatri Kombëtar dhe Muzeu Kombëtar ndodhen të gjitha këtu. Dy vendndodhje janë pjesë e Muzeut Kombëtar, Alte Feste (historike) shfaq një sërë sendesh koloniale si vagonët dhe sendet shtëpiake, ndërsa Muzeu Owela (shkencor; i quajtur sipas Owela, një lojë tradicionale që luhet me guralecë) përmban shfaq minerale, fosile dhe meteoritet dhe jep një pasqyrë të jetës tradicionale të fshatit. Ekzistojnë gjithashtu Muzeu Memorial i Pavarësisë, Biblioteka Kombëtare e Namibisë dhe Biblioteka Publike Windhoek, e ndërtuar në vitin 1925, pranë Alte Feste. Vendet e kultit Vendet e adhurimit janë kisha dhe tempuj kryesisht të krishterë : ato të Kishës Luterane Ungjillore në Namibi, Kishës Ungjillore Luterane në Republikën e Namibisë, Kishës Ungjillore Luterane gjermanishtfolëse në Namibi (të tre anëtarët e Federatës Botërore Luterane ), Konventa Baptiste e Namibia ( Aleanca Botërore Baptiste ), Asambletë e Zotit, Kryedioqeza Katolike Romake e Windhoek ( Kisha Katolike ). Ka gjithashtu disa xhami islamike në qytet, duke përfshirë Qendrën Islamike Vindhoek . Arkitektura Alte Feste – ( Kështjella e Vjetër ) E ndërtuar në vitin 1890, sot strehon Muzeun Kombëtar. Monumenti i Curt von François përballë ndërtesës së bashkisë. Inauguruar më 18 tetor 1965 me rastin e 75-vjetorit të themelimit të dytë të qytetit nga von François. Statuja u hoq nga vendndodhja e saj, përpara territorit komunal, më 23 nëntor 2022 dhe do të ruhet në muzeun lokal të qytetit Windhoek. Akra e Heronjve – Një memorial i luftës kombëtare dhe heronjve, rreth 10 km jashtë qytetit. Muzeu Memorial i Pavarësisë (Namibia) - Një muze historik që fokusohet në rezistencën antikoloniale dhe lëvizjen nacionalçlirimtare të Republikës së Namibisë . Këshilli Kombëtar (Namibia) - Dhoma e sipërme e Parlamentit dydhomësh të Namibisë. Reiterdenkmal ( Monument i kuajve ), një statujë që feston fitoren e Perandorisë Gjermane mbi Herero dhe Nama në Luftën Herero dhe Namaqua të 1904–1907 Statuja u hoq nga vendi i saj historik pranë Christuskirche në dhjetor 2013 dhe tani është ekspozuar në oborrin e Alte Feste . Shtëpia e Shtetit, Windhoek - Rezidenca zyrtare e Presidentit të Namibisë . Gjykata e Lartë e Namibisë - e vendosur në rrugën Michael Scott në Eliakim Namundjebo Plaza. E ndërtuar midis 1994 dhe 1996 është ndërtesa e vetme e Windhoek e ngritur pas pavarësisë në një stil afrikan të arkitekturës. Tre kështjellat e Windhoek të ndërtuara nga arkitekti Wilhelm Sander : Heinitzburg, Sanderburg dhe Schwerinsburg Tintenpalast - ( Pallati i bojës ) brenda Kopshteve të Parlamentit, selia e të dy dhomave të Parlamentit të Namibisë . E ndërtuar midis 1912 dhe 1913 dhe ndodhet në veri të rrugës Robert Mugabe . Turnhalle – ndërtesë neoklasiste e arkitekturës Wilhelmine, e inauguruar në vitin 1909. Stacioni hekurudhor Windhoek - Një stacion hekurudhor historik që i shërben qytetit të Windhoek. Zoo Park - një park publik në Independence Avenue në qendër të qytetit Windhoek. Parku aktual është i peizazhuar dhe përmban një pellg, shesh lojërash dhe teatër në ajër të hapur. Sporti Rugbi është një sport popullor në Namibi, dhe ekipi kombëtar quhet Welwitchias . Namibia ka bërë Kupën e Botës në Rugby në gjashtë raste, në 1999, 2003, 2007, 2011, 2015 dhe 2019, por kurrë nuk ka fituar asnjë lojë atje. Qyteti ka disa klube futbolli që përfshijnë African Stars FC, Black Africa FC, FC Civics Windhoek, Orlando Pirates FC, Ramblers FC, SK Windhoek, Tigers FC, Tura Magic FC dhe Citizens FC . Shumë boksierë si Paulus Moses, Paulus Ambunda dhe Abmerk Shindjuu janë nga qyteti. Ekipi kombëtar i kriketit i Namibisë, Eagles, luan shumicën e lojërave të tij në shtëpi në Wanderers Cricket Ground . Ka luajtur gjithashtu në terrene të tjera në qytet, duke përfshirë United Ground dhe Trans Namib Ground . Ekipi mori pjesë në Kupën e Botës të Kriketit 2003 në Afrikën e Jugut, megjithëse humbën të gjitha ndeshjet e tyre. Ata kanë luajtur në çdo edicion të Kupës Ndërkontinentale të ICC . Basbolli për meshkuj u prezantua në Namibi në vitin 1950 në klubin sportiv Ramblers në qytet. "Tony Rust Raceway" ndodhet në perëndim të Windhoek në rrugën Daan Viljoen dhe u rihap në 2007. Ferma Windhoek, e vendosur ngjitur me qytetet dhe në pronësi të bashkisë, është një vend sportiv për ecje, vrapim dhe çiklizëm malor. Arsimi Institucionet terciare Institucionet e përgjithshme të arsimit të lartë në Windhoek janë: Universiteti i Namibisë (UNAM) Universiteti i Shkencës dhe Teknologjisë i Namibisë (NUST), deri në vitin 2015 Politekniku i Namibisë Universiteti Ndërkombëtar i Menaxhimit (IUM) Institucione të tjera Institucione të tjera të njohura të arsimit të lartë: Instituti i Teknologjisë së Informacionit (IIT) Kolegji i Arteve (COTA) Shkolla të mesme Windhoek ka 29 shkolla të mesme dhe 58 shkolla fillore. Disa nga shkollat më të njohura janë: Njerëz të shquar Frank Fredericks (lindur më 1967), atlet namibian Gisvi (lindur 1982) ish-futbollist portugez Max Katjijeko (lindur në 1995) lojtar i unionit të rugbit për Tel Aviv Heat Michelle McLean (lindur 1973), Miss Universe 1992 Quido (Le-Roy Quido Mohamed) (lindur 1989), reper namibian Referime Linqe të jashtme Official homepage of the City of Windhoek Arkivuar 19 nëntor 2020 tek Wayback Machine