پاگودا شوداگون

پاگودا شوداگون (برمه‌ای: ရွှေတိဂုံဘုရား, MLCTS: shwe ti. gon bhu. ra:, آوانگاری: [ʃwèdəɡòʊɰ̃ pʰəjá]; Mon: ကျာ်ဒဂုၚ်)، با نام رسمی شوداگون زدی دو (برمه‌ای: ရွှေတိဂုံစေတီတော်, [ʃwèdəɡòʊɰ̃ zèdìdɔ̀], الگو:به معنای)، و همچنین به عنوان پاگودای بزرگ داگون و پاگودای طلایی شناخته می‌شود، یک استوپا زراندود واقع در یانگون، میانمار است. شوداگون مقدس‌ترین پاگودای بودایی در میانمار است، زیرا اعتقاد بر این است که حاوی یادگارهای چهار بودای پیشین از کالپا کنونی است. این یادگارها شامل عصای کاکوساندها، صافی آب کوناگامانا، تکه‌ای از خرقه کاساپا، و هشت تار مو از سر گوتاما می‌باشد. این پاگودا بر روی تپه سینگوتارا به ارتفاع ۵۱ متر (۱۶۷ فوت) بنا شده است و با ارتفاع ۱۱۲ متر (۳۶۷ فوت), ۱۷۰ متر (۵۶۰ فوت) بالاتر از سطح دریا قرار دارد و بر افق نمای یانگون سلطه دارد. مقررات منطقه‌بندی یانگون که حداکثر ارتفاع ساختمان‌ها را به ۱۲۷ متر (۴۱۷ فوت) بالاتر از سطح دریا (۷۵٪ ارتفاع پاگودا از سطح دریا) محدود می‌کند، برجستگی شوداگون را در افق نمای شهر تضمین می‌کند. تاریخچه افسانه‌ها حاکی از آن است که پاگودا شوداگون بیش از ۲۵۰۰ سال پیش — زمانی که بودا هنوز در قید حیات بود — ساخته شده است، که آن را به قدیمی‌ترین استوپای بودایی در جهان تبدیل می‌کند. بر اساس بودهه‌وانسا، دو بازرگان از اوکالاجاناپادا به نام‌های تاپوسا و بالیکا در حال عبور از بود گایا بودند که با بودا ملاقات کردند. بودا که در آن زمان از بوداگی تازه‌یافته خود در حالی که زیر درخت راجایاتانا نشسته بود لذت می‌برد، هدیه آن‌ها شامل کیک برنجی و عسل را پذیرفت و در مقابل بخشی از دارما را به آن‌ها آموخت. با این کار، آن‌ها اولین پیروان غیر روحانی شدند که به تعالیم بودا پناه بردند. بودا همچنین هشت تار از موهای خود را به بازرگانان داد و به آن‌ها دستورالعمل‌هایی در مورد نحوه ساخت یک استوپا برای قرار دادن این یادگارهای مو داد. بازرگانان هشت تار مو را به پادشاه اوکالاپا از داگون تقدیم کردند، که آن تارها را به همراه برخی یادگارهای سه بودای پیشین (کاکوساندها، کوناگامانا و کاساپا) در یک استوپا بر روی تپه سینگوتارا در میانمار امروزی قرار داد. اولین اشاره به پاگودا در تواریخ سلطنتی برمه تنها به سال ۱۳۶۲/۶۳ میلادی (۷۲۴ گاهشماری برمه‌ای) بازمی‌گردد، زمانی که پادشاه بینیا او از مارتابان-هانتاوادی ارتفاع پاگودا را به ۱۸ متر (۵۹ فوت) رساند. شواهد کتیبه‌ای معاصر، یعنی کتیبه‌های پاگودا شوداگون از دوران سلطنت پادشاه دامازدی از هانتاوادی (حک. ۱۴۷۱–۱۴۹۲)، فهرستی از تعمیرات پاگودا را نشان می‌دهد که به سال ۱۴۳۶ بازمی‌گردد. به ویژه، ملکه شین ساو پو (حک. ۱۴۵۴–۱۴۷۱) ارتفاع آن را به ۴۰ متر (۱۳۰ فوت) رساند و ساختار جدید را زراندود کرد. تا آغاز قرن شانزدهم، پاگودا شوداگون به مشهورترین مکان زیارت بودایی در برمه تبدیل شده بود. سری زمین‌لرزه‌ها در طول قرن‌های بعد باعث آسیب شدند. بدترین آسیب ناشی از زمین‌لرزه سال ۱۷۶۸ بود که بالای استوپا را فرو ریخت، اما پادشاه سین‌بیوشین در سال ۱۷۷۵ آن را به ارتفاع کنونی ۹۹ متر (۳۲۵ فوت) (بدون احتساب ارتفاع هتی (چتر تاج)) رساند. یک هتی جدید توسط پادشاه میندون در سال ۱۸۷۱، نزدیک به دو دهه پس از الحاق برمه سفلی توسط بریتانیا، اهدا شد. یک زمین‌لرزه متوسط در اکتبر ۱۹۷۰ باعث خارج شدن محور هتی از تراز شد؛ تعمیرات گسترده‌ای برای اصلاح مشکل لازم بود. جشنواره پاگودا شوداگون، که بزرگ‌ترین جشنواره پاگودا در کشور است، در زمان ماه نو از ماه تابونگ در گاه‌شماری برمه‌ای سنتی آغاز می‌شود و تا ماه کامل ادامه می‌یابد. این پاگودا در فهرست میراث شهری یانگون قرار دارد. طراحی استوپای پاگودا از آجر ساخته شده و با صفحات طلا پوشیده شده است. بالای پایه، سکوهایی قرار دارند که فقط راهبان و سایر مردان می‌توانند به آن‌ها دسترسی داشته باشند. بخش بعدی، قسمت زنگوله‌شکل استوپا است. بالای آن دستار، سپس کاسه صدقه وارونه، گلبرگ‌های معکوس و راست نیلوفر آبی، غنچه موز و سپس تاج چتری قرار دارد. تاج با ۵۴۴۸ الماس و ۲۳۱۷ یاقوت تزئین شده است. بلافاصله قبل از غنچه الماس، یک پره‌خانه پرچم‌شکل وجود دارد. نوک بسیار بالا—غنچه الماس—با یک الماس ۷۶ قیراطی (۱۵ گرم) تزئین شده است. طلایی که بر روی استوپا دیده می‌شود از صفحات طلای واقعی ساخته شده است که ساختار آجری را پوشانده و با پرچ‌های سنتی متصل شده‌اند. مردم در سراسر کشور، و همچنین پادشاهان متوالی، از ملکه شین ساو پو شروع کردند، برای نگهداری از پاگودا طلا اهدا کرده‌اند. چهار ورودی وجود دارد که هر کدام از طریق یک پلکان به سکوی روی تپه سینگوتارا منتهی می‌شوند. یک جفت شیر افسانه‌ای غول‌پیکر از هر ورودی محافظت می‌کند. رویکردهای شرقی و جنوبی دارای فروشندگانی هستند که کتاب، طلسم‌های خوش‌شانسی، تصاویر بودا، شمع، زرورق طلا، چوب بخور، پرچم‌های دعا، ریسمان‌های تزئینی، چترهای مینیاتوری و گل می‌فروشند. مرسوم است که به دور استوپاهای بودایی در جهت عقربه‌های ساعت طواف کنند. مطابق با این اصل، می‌توان از زیارتگاه جهتی شرقی شروع کرد که مجسمه کاکوساندها، اولین بودای کالپا کنونی را در خود جای داده است. سپس، در زیارتگاه جهتی جنوبی، مجسمه دومین بودا، کوناگامانا قرار دارد. سپس، در زیارتگاه جهتی غربی، مجسمه سومین بودا، کاساپا است. در نهایت، در زیارتگاه جهتی شمالی، مجسمه چهارمین بودا، گوتاما قرار دارد. آیین‌ها اگرچه بیشتر مردم برمه بودایی تراواده هستند، بسیاری از آن‌ها از اعمالی پیروی می‌کنند که ریشه در اختربینی هندو دارد. اختربینی برمه‌ای هفت سیاره اختربینی — خورشید، ماه، عطارد، زهره، مریخ، مشتری و زحل — و علاوه بر آن، دو سیاره دیگر، راهو و کتو را به رسمیت می‌شناسد. همه نام‌های سیارات از اختربینی هندو وام گرفته شده‌اند، اما راهو و کتوی برمه‌ای با راهو و کتوی هندی متفاوت هستند. برمه‌ای‌ها آن‌ها را سیاراتی مجزا و متفاوت می‌دانند، در حالی که اختربینی هندو آن‌ها را یا سر و دم اژدها یا گره‌های صعودی و نزولی می‌داند. برای برمه‌ای‌ها، کتو پادشاه تمام سیارات است. مانند بسیاری از زبان‌های دیگر، برمه‌ای‌ها هفت روز هفته خود را به نام هفت سیاره نام‌گذاری می‌کنند، اما اختربینی برمه‌ای یک هفته هشت روزه را به رسمیت می‌شناسد، به طوری که چهارشنبه به دو روز تقسیم می‌شود: تا ساعت ۶:۰۰ بعد از ظهر چهارشنبه است، اما از ساعت ۶:۰۰ بعد از ظهر تا نیمه‌شب روز راهو است. برای بوداییان برمه‌ای مهم است که بدانند در کدام روز از هفته متولد شده‌اند، زیرا این موضوع سکوی سیاره‌ای آن‌ها را تعیین می‌کند. هشت سکوی سیاره‌ای وجود دارد، زیرا چهارشنبه به دو نیمه (قبل از ظهر و بعد از ظهر) تقسیم می‌شود. آن‌ها با حیواناتی مشخص می‌شوند که نمایانگر روز هستند — گارودا برای یکشنبه، ببر برای دوشنبه، شیر برای سه‌شنبه، فیل با خرطوم برای چهارشنبه صبح، فیل بدون خرطوم برای چهارشنبه بعد از ظهر، موش برای پنج‌شنبه، خوکچه هندی برای جمعه و ناگا برای شنبه. هر سکوی سیاره‌ای یک تصویر بودا دارد و devotees با یک دعا و آرزو به نام آیین برکت‌دهی، گل‌ها و پرچم‌های دعا تقدیم کرده و آب بر روی تصویر می‌ریزند. در پایه سکو در پشت تصویر، یک فرشته نگهبان قرار دارد، و در زیر تصویر، حیوانی که نمایانگر آن روز خاص است، قرار دارد. پایه استوپا هشت‌ضلعی است و همچنین توسط هشت زیارتگاه کوچک (یکی برای هر سکوی سیاره‌ای) احاطه شده است. مرسوم است که به دور استوپاهای بودایی در جهت عقربه‌های ساعت طواف کنند. بسیاری از devotees با ریختن آب در سکوی سیاره‌ای خود، یک آیین برکت‌دهی انجام می‌دهند. زائر، در مسیر بالا رفتن از پله‌های پاگودا، گل‌ها، شمع‌ها، پرچم‌های رنگی و ریسمان‌های تزئینی می‌خرد. این موارد باید در استوپا در یک عمل نمادین بخشش، که جنبه مهمی از تعالیم بودایی است، قرار داده شوند. صندوق‌های اهدایی در مکان‌های مختلف در اطراف پاگودا برای دریافت کمک‌های داوطلبانه وجود دارد که ممکن است برای اهداف عمومی به پاگودا داده شود. در دسامبر ۲۰۱۷، از خارجی‌ها هزینه ورودی ۱۰۰۰۰ کیات (تقریباً ۷ دلار آمریکا) دریافت می‌شد. شوداگون در ادبیات رودیارد کیپلینگ بازدید خود در سال ۱۸۸۹ از پاگودا شوداگون را ده سال بعد در از دریا تا دریا و طرح‌های دیگر، نامه‌های سفر توصیف کرد جنگ و تهاجم در سال ۱۶۰۸، ماجراجوی پرتغالی فیلیپه د بریتو ای نیکوت، که برای برمه‌ای‌ها با نام نگا زینکا شناخته می‌شد، پاگودا شوداگون را غارت کرد. افراد او زنگ بزرگ دامازدی به وزن ۳۰۰ تن را که در سال ۱۴۸۵ توسط پادشاه مون دامازدی اهدا شده بود، برداشتند. هدف د بریتو ذوب کردن زنگ برای ساخت توپ بود، اما هنگام حمل آن در سراسر رود بگو به داخل رودخانه افتاد. تا به امروز، این زنگ پیدا نشده است. دو قرن بعد، بریتانیایی‌ها در ۱۱ مه ۱۸۲۴، در طول نخستین جنگ انگلیس و برمه پیاده شدند. آن‌ها بلافاصله پاگودا شوداگون را تصرف و اشغال کردند و تا دو سال بعد که رفتند از آن به عنوان دژ استفاده کردند. غارت و وندالیسم رخ داد، و بهانه یک افسر برای کندن تونل به اعماق استوپا این بود که ببیند آیا می‌توان از آن به عنوان انبار باروت استفاده کرد یا خیر. زنگ ماها گاندا (به معنای صدای شیرین بزرگ)، یک زنگ برنزی ۲۳ تنی که در سال ۱۷۷۹ ریخته شد و توسط پادشاه سینگو اهدا شد و معمولاً به عنوان زنگ سینگو مین شناخته می‌شود، با قصد حمل آن به کلکته برده شد. این زنگ نیز به سرنوشت زنگ دامازدی دچار شد و به رودخانه افتاد. وقتی بریتانیایی‌ها در تلاش‌های خود برای بازیابی آن ناموفق بودند، مردم در صورت بازگرداندن آن به استوپا پیشنهاد کمک دادند. بریتانیایی‌ها که فکر می‌کردند این کار بی‌فایده خواهد بود، موافقت کردند، که بر این اساس غواصان رفتند و صدها تیر بامبو را زیر زنگ بستند و آن را به سطح آب شناور کردند. در مورد این زنگ و زنگ تاراوادی مین ۴۲ تنی که در سال ۱۸۴۱ توسط تاراوادی مین به همراه ۲۰ کیلگرم روکش طلا اهدا شد، سردرگمی زیادی وجود داشته است؛ این زنگ بزرگ تزئین‌شده در آلاچیق خود در گوشه شمال شرقی استوپا آویزان است. روایت دیگری اما کمتر قابل قبول از سرگذشت زنگ سینگو مین توسط ستوان جی.ای. الکساندر در سال ۱۸۲۷ ارائه شد. این زنگ را می‌توان در آلاچیق دیگری در شمال غربی سکوی پاگودا آویزان دید. جنگ دوم انگلیس و برمه شاهد اشغال مجدد شوداگون توسط بریتانیا در آوریل ۱۸۵۲ بود، فقط این بار استوپا قرار بود تا ۷۷ سال، یعنی تا سال ۱۹۲۹، تحت کنترل نظامی آن‌ها باقی بماند، اگرچه مردم اجازه دسترسی به پاگودا را داشتند. در طول اشغال و استحکام‌بخشی بریتانیا به پاگودا، لرد مونگ هتاو لی، برجسته‌ترین مون-برمه‌ای در برمه بریتانیا، با موفقیت از غارت گنجینه‌ها توسط ارتش بریتانیا جلوگیری کرد؛ او سرانجام با کمک مالی حاکمان بریتانیا، پاگودا را به شکوه و جایگاه سابق خود بازگرداند. این نقل قول از کتاب «یک مادر بزرگ برمه‌ایی قرن بیستم» نوشته خین تیدا، نتیجه نتیجه نتیجه نتیجه اوست. منطقه سیاسی در سال ۱۹۲۰، دانشجویان تنها دانشگاه برمه در یک آلاچیق در گوشه جنوب غربی پاگودا شوداگون گرد هم آمدند و یک اعتصاب اعتراضی علیه قانون جدید دانشگاه برنامه‌ریزی کردند که معتقد بودند فقط به نفع نخبگان خواهد بود و حکومت استعماری را تداوم خواهد بخشید. این مکان اکنون با یک یادبود مشخص شده است. نتیجه تحریم دانشگاه متعاقب، تأسیس «مدارس ملی» بود که توسط مردم برمه تأمین مالی و اداره می‌شد؛ از آن زمان این روز به عنوان روز ملی برمه گرامی داشته می‌شود. در دومین اعتصاب دانشجویان دانشگاه در تاریخ ۱۹۳۶، سکوهای شوداگون دوباره محل اردوگاه معترضان دانشجو بود. در سال ۱۹۳۸، کارگران میدان نفتی اعتصابی از میادین نفتی چائوک و ینان‌چائونگ در مرکز برمه تا رانگون پیاده‌روی کردند تا یک اردوگاه اعتصاب در پاگودا شوداگون برپا کنند. این اعتصاب که توسط مردم و همچنین دانشجویان حمایت می‌شد و پس از سال گاه‌شماری برمه‌ای به 'انقلاب ۱۳۰۰' معروف شد، توسط پلیس که با چکمه‌های خود در حالی که برمه‌ای‌ها کفش‌های خود را در محوطه پاگودا درمی‌آوردند، به اردوگاه‌های اعتصاب در پاگودا یورش بردند. «مسئله کفش» در پاگودا از دوران استعمار همیشه موضوع حساسی برای مردم برمه بوده است. مردم برمه همیشه کفش‌های خود را در تمام پاگوداهای بودایی درمی‌آوردند. هایرام کاکس، فرستاده بریتانیا به دربار برمه، در سال ۱۷۹۶، با این سنت با عدم بازدید از پاگودا به جای درآوردن کفش‌هایش، آن را رعایت کرد. با این حال، پس از الحاق برمه سفلی، بازدیدکنندگان اروپایی و همچنین نیروهای مستقر در پاگودا آشکارا این سنت را نادیده گرفتند. او دامالوکا در سال ۱۹۰۲ به‌طور علنی با یک افسر پلیس به دلیل پوشیدن کفش در پاگودا برخورد کرد. تا سال ۱۹۱۹ طول کشید تا مقامات بریتانیا سرانجام آیین‌نامه‌ای صادر کردند که پوشیدن کفش در محوطه پاگودا را ممنوع می‌کرد. با این حال، آن‌ها استثنایی قائل شدند که کارمندان دولت در مأموریت رسمی مجاز به پوشیدن کفش بودند. این آیین‌نامه و بند استثنای آن به برانگیختن مردم انجامید و در آغاز جنبش ناسیونالیستی نقش ایفا کرد. امروزه هیچ کفش یا جورابی در پاگودا مجاز نیست. در ژانویه ۱۹۴۶، ژنرال آنگ سان در یک گردهمایی عمومی در استوپا سخنرانی کرد و با تهدیدی پوشیده از اعتصاب عمومی و قیام، خواستار «استقلال فوری» از بریتانیا شد. چهل و دو سال بعد، در ۲۶ اوت ۱۹۸۸، دختر او، آنگ سان سو چی، در گردهمایی عمومی دیگری متشکل از ۵۰۰٬۰۰۰ نفر در استوپا سخنرانی کرد و از رژیم نظامی خواستار دموکراسی شد و قیام ۸۸۸۸ را دومین مبارزه برای استقلال نامید. اعتراضات سپتامبر ۲۰۰۷ در سپتامبر ۲۰۰۷، در جریان تظاهرات سراسری علیه رژیم نظامی و افزایش قیمت‌های اخیراً تصویب‌شده آن، به راهبان معترض برای چند روز اجازه ورود به پاگودا داده نشد تا اینکه دولت سرانجام عقب‌نشینی کرد و به آن‌ها اجازه ورود داد. در ۲۴ سپتامبر ۲۰۰۷، ۲۰٬۰۰۰ راهب و تیلاشین (بزرگ‌ترین اعتراض در ۲۰ سال) در پاگودا شوداگون، یانگون راهپیمایی کردند. روز دوشنبه، ۳۰٬۰۰۰ نفر به رهبری ۱۵٬۰۰۰ راهب از پاگودا شوداگون راهپیمایی کردند و از مقابل دفاتر حزب مخالف اتحادیه ملی برای دموکراسی (NLD) آنگ سان سو چی عبور کردند. کمدین زارگانار و ستاره کیاو تو برای راهبان غذا و آب آوردند. روز شنبه، راهبان برای دیدار با آنگ سان سو چی که در حبس خانگی به سر می‌برد، راهپیمایی کردند. روز یکشنبه، حدود ۱۵۰ راهبه به راهپیمایان پیوستند. در ۲۵ سپتامبر ۲۰۰۷، ۲۰۰۰ راهب و حامیان از تهدیدهای حکومت نظامی میانمار سرپیچی کردند. آن‌ها در خیابان‌های یانگون در پاگودا شوداگون در میان کامیون‌های ارتش و هشدار سرتیپ میانت مونگ مبنی بر نقض «قوانین و مقررات» بودایی راهپیمایی کردند. در ۲۶ سپتامبر ۲۰۰۷، درگیری بین نیروهای امنیتی و هزاران معترض به رهبری راهبان بودایی در میانمار طبق گزارش‌های مخالفان حداقل پنج معترض را توسط نیروهای امنیتی میانمار به کام مرگ کشاند، در یک سرکوب پیش‌بینی‌شده. در اوایل روز، مقامات امنیتی از گاز اشک‌آور، شلیک‌های اخطار و زور برای متفرق کردن یک تظاهرات مسالمت‌آمیز ده‌ها راهب که در اطراف پاگودا شوداگون جمع شده بودند، استفاده کردند. این وب‌سایت گزارش می‌دهد که معترضان «راهبان کتک خوردند و دسته‌جمعی سوار کامیون‌های ارتش در انتظار شدند» و اضافه کرد که حدود ۵۰ راهب دستگیر و به مکان‌های نامعلومی منتقل شدند. علاوه بر این، مخالفان گفتند «سربازان با تفنگ‌های تهاجمی صومعه‌های مقدس بودایی … و همچنین سایر نقاط حساس اعتراضات ضد دولتی را محاصره کرده‌اند.» این گزارش می‌دهد که سرکوب خشونت‌آمیز زمانی رخ داد که حدود ۱۰۰ راهب با ورود به منطقه محصور شده اطراف پاگودا شوداگون، مقدس‌ترین مکان مقدس بودایی میانمار، از ممنوعیت سرپیچی کردند. این گزارش می‌گوید که مقامات به جمعیت دستور پراکنده شدن دادند، اما شاهدان گفتند که راهبان نشستند و شروع به دعا کردند و از ممنوعیت تجمع عمومی دولت سرپیچی کردند. وب‌سایت مخالفان جزئیات بیشتری را شرح داد که نیروهای امنیتی در پاگودا «به تظاهرکنندگان حمله کردند» و به «چند صد راهب و حامی دیگر» حمله کردند. شاهدان گفتند راهبان توسط مقامات دور شده و سوار کامیون‌های در انتظار شدند در حالی که چند صد تماشاگر نظاره می‌کردند. برخی موفق به فرار شدند و به سمت پاگودا سوله، یک بنای تاریخی بودایی و نقطه عطف واقع در مرکز شهر یانگون، حرکت کردند. ماکت‌ها پاگودا اوپاتاسانتی — واقع در نایپیداو، پایتخت میانمار — ماکتی از پاگودا شوداگون است. این بنا که در سال ۲۰۰۹ تکمیل شد، از بسیاری جهات شبیه پاگودا شوداگون است، اما ارتفاع آن ۳۰ سانتیمتر (۱۲ اینچ) کمتر از شوداگون است. ماکت دیگری از پاگودا شوداگون، به ارتفاع ۴۶٫۸ متر (۱۵۴ فوت)، در پارک طبیعی لومبینی در براستاگی، سوماترای شمالی، اندونزی ساخته شد. این ماکت که در سال ۲۰۱۰ تکمیل شد، مصالح ساخت آن از میانمار وارد شده بود. پاگودای جهانی ویپاسانا، به ارتفاع ۲۹ متر (۹۵ فوت) و افتتاح‌شده در سال ۲۰۰۹، واقع در بمبئی، هند پاگودا شوداگون تاچیلک در نزدیکی مثلث طلایی در میانمار. در سال ۲۰۱۹، یک صومعه در چیساگو سیتی، مینه‌سوتا، ایالات متحده به سبک پاگودا شوداگون افتتاح شد. نگارخانه جستارهای وابسته اوگاتا گاداو شینبیو پاگودای برمه‌ای جشنواره پاگودا بوداگرایی در میانمار تاریخ بوداگرایی فهرست بلندترین سازه‌های ساخته‌شده پیش از قرن بیستم یادداشت‌ها منابع برای مطالعهٔ بیشتر مارتین، استیو (2002). لونلی پلنت میانمار (برمه). انتشارات لونلی پلنت. ISBN 1-74059-190-9. : مقدار |url-access=ثبت‌نام نامعتبر (کمک) الیوت، مارک (2003). جنوب شرقی آسیا: راهنمای مصور. انتشارات تریلبلیزر. ISBN 1-873756-67-4. وین پی (1972). شوداگون. شرکت چاپ و نشر، رانگون. «فرهنگ بودایی» توسط دیمین کیون (انتشارات دانشگاه آکسفورد، ۲۰۰۳) شابک ‎۰−۱۹−۸۶۰۵۶۰−۹ پیوند به بیرون وبگاه رسمی وبگاه رسمی برای هیئت امنای پاگودا شوداگون افسانه شوداگون توسط خین میو چیت زندگی کودکی من در برمه توسط اولیو جنی بیکسبی خاطرات ۱۸۸۰ از دختر یک مبلغ: شامل توصیف دقیق از برافراشتن هتی جدید شاه میندون، ص ۱۱۱ توصیف رودیارد کیپلینگ از پاگودا شوداگون در سال ۱۸۸۹ کنفرانس الیزابت مور تغییر شکل فضا: شوداگون در برمه بریتانیا (میانمار) روایت ستوان جی. ای. الکساندر، ۱۸۲۷، ص. ۱۵۳ میانمار: زمان گفتن سلام یوتیوب "صحنه‌ای بر روی سکوی پاگودای بزرگ داگون" از ۱۸۲۶