တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းလူင် တႃႈၵုင်ႈ

တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းလူင် တႃႈၵုင်ႈ ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၵၢင်ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈသေ ပဵၼ်တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်း ဢၼ်ယႂ်ႇသုတ်း တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၵွင်ႉသၢၼ်လူတ်ႉလဵၼ်းပိူင်လူင် ၶွင် လူတ်ႉလဵၼ်းမျၢၼ်ႇမႃႉ သေ မီး 3,126 လၵ်း (5,031 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ) သေ ၵွင်ႉသၢၼ်ဝႆႉတင်း ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးတီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းၼိူဝ် ၸိူဝ်းပဵၼ်ဝဵင်း ၼေႇပျီႇတေႃႇ၊ တႃႈလိူဝ်ႇ၊ သူၺ်ႇပူဝ်ႇ၊ ၸႄႈၼႃး၊ တီႈ မိူင်းတႆး ၸမ်ႉ ၵွင်ႉသၢၼ်ဝႆႉၵၼ်တင်း တူၼ်ႈတီး၊ ၵၢတ်ႇလေႃႉ၊ တီႈတၼိၼ်းတႃႇယီႇၸမ်ႉ မေႃႇလမႅင်ႇ၊ ယေး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် လႆႈတႄႇသၢင်ႈမႃး ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း မိူဝ်ႈပီ 1877 ၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးသေ ၵျႃႇပၢၼ်ႇၶဝ် ၶဝ်ႈမႃႈမႃး မိူဝ်ႈ 1943 ၼၼ်ႉ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ယႃႉလႅဝ်ပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ မေႃၵေႃႇၵၢႆႇ ၸီႇတူဢူးတိၼ်ႇ ၵေႃႉၸၼ်ႁၢင်ႈၽၢင် ႁႂ်ႈမၼ်းငမ်ႇမႅၼ်ႇၵၼ်တင်း ပၢႆးမွၼ်းၾိင်ႈငႄႈမၢၼ်ႈသေ ၶဝ်ႈပႃးယွတ်ႈလၢႆလၢႆၸၼ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 1996 ၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈမႃး တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းလူင် တႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းႁေႃၶူဝ်းပူၺ်ႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ၶွမ်ႇမတီႇ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ သေ တႃႇတေၵေႃႇသၢင်ႈ ဝဵင်းလူင်ၶိုတ်းၵၢပ်ႈၼႆသေ တေဢၢၼ်း ၵႂႃႇသၢင်ႈ တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ တီႈ တၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ယၢၼ်ၵၼ်တင်း ၵၢင်ဝဵင်း 20 လၵ်း (32 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ) ၼၼ်ႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်သၢႆတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ဢၼ်ၵွင်ႉသၢၼ်ဝႆႉတင်း တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းလူင် တႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းပၼ်ႇမူၼ်း တႃႈၵုင်ႈ တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇ တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-တႃႈလိူဝ်ႇ တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-မေႃႇလမႅင်ႇ ပိုၼ်း တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းလူင် တႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ၵေႃႇသၢင်ႈမႃးဢွၼ်တၢင်းသုတ်း မိူဝ်ႈပီ 1877 ၼၼ်ႉသေ တွၼ်ႈတႃႇ ငၢႆႈလူမ်ၸႂ် ၵၢၼ်ၽွင်းငမ် လႄႈ ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇၼႆသေ လႆႈတႄႇၵေႃႇသၢင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇ ၼၼ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယဝ်ႉ။ တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ဝၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ပွတ်းၽၢႆႇသၢႆႉ Phayre Street (ယၢမ်းလဵဝ်ပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းပၢၼ်းသူဝ်းတၢၼ်း) တီႈၵၢင်ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ ၽၢင်ႁၢင်ႈပၢၼ် ဝိတ်ႉတူဝ်းရီးယႃး ဢိင်းၵလဵတ်ႈလႄႈ တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းလူင်ၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းႁေႃ ဢၼ်ႁၢင်ႈလီ ဢၼ်လႆႈၼႃႈလႆႈတႃ ၸွမ်းဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇပဵၼ် သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်မႃး တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းလူင်တႃႈၵုင်ႈၼႆႉ လႆႈပဵၼ် ယိူင်းမၢႆၵျႃႇပၢၼ်ႇၶဝ်မႃးသေ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ယႃႉပႅတ်ႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈၶဝ် ႁူၼ်ဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1943 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇၶိုၼ်းၵေႃႇသၢင်ႈ တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းလူင် တႃႈၵုင်ႈၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ဢိၼ်ႇၵျိၼ်ႇၼီႇယႃႇ ဢူးလႃႉတႂိၼ်ႇ ဢိင်ၼိူဝ် လၢႆးမေႃမိုဝ်း ၾိင်ႈထုင်းမၢၼ်ႈသေ ဢွၵ်ႇၽႅၼ်သၢင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁေႃမႂ်ႇၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈမီး 5110 လွၵ်းမီႇတႃႇ (5500 လွၵ်းထတ်း) ယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇႁွင်ႇ ႁူင်းႁေႃမႂ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ပၢင်ႇယိူဝ်ႈယႃႈ လႄႈ သူၼ်မွၵ်ႇ၊ ပၢင်ႇလဵၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1946 မေႇ 7 ၼၼ်ႉ ဢဝ်တင်း ဢၢမ်းၼၢတ်ႈ လူတ်ႉလဵၼ်းမျၢၼ်ႇမႃႉသေ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈၼႆႉ ၸီႇတူႇဢူးတိၼ်ႇ လႆႈႁဵတ်းမႃး မိူဝ်ႈပီ 1947 သေ ယဝ်ႉတူဝ်ႈ မိူဝ်ႈပီ 1954 မေႇသေ သဵင်ႈငိုၼ်း 4.75 ၵျၢပ်ႈ ငိုၼ်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ပၢင်ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇ တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းလူင် တႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ၸတ်းႁဵတ်းမႃႈ မိူဝ်ႈပီ 1954 ၸုၼ်ႇ 5 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းလူင် တႃႈၵုင်ႈၼႆႉ လႆႈထုၵ်ႇဢဝ်သႂ်ႇဝႆႉၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ႁူင်းႁေႃၶူဝ်းပူၺ်ႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၶႅပ်းႁၢင်ႈ ၽိုၼ်ဢိင် လိင်ႉၶ်ၽၢႆႇၼွၵ်ႈ ဝႅပ်ႉသၢႆႉတၢင်းၵၢၼ် Archived 18 June 2015 at the Wayback Machine.