ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ

ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ (အဲင်းကလေတ်: Rakhine State) (မန်း: ရခိုင်ပြည်နယ်) ယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ရခဲင်ႏလိုꩻခွိုꩻဖုံႏ အုံလွဉ်ညလဲဉ်းဒါႏ ဇာႏတိခမ်းနယ်ႏတဗာႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းနယ်ႏယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ခမ်းခဝ်တွို့ꩻဖဲ့ꩻ ပင်ႏလယ်ႏထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းနယ်ႏဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻသိစ်တွေ နဝ်ꩻသွူ။ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၃)သန်းလွိုတဲင် ခမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ ရခဲင်ႏ၊ ကမန်၊ မြို၊ ခမီ၊ မရမာကြီး၊ ချင်ꩻ၊ မန်း၊ ရိုဟင်ဂျာကလာမူသလဉ် စတဲင် လိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ရခဲင်ႏကောင်ရွေꩻတောမ်ႏ ဗဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏအော်ႏအခါႏ ကြွန်ဖင်ႏထာꩻခြောင်ႏဒေႏသဒျာႏသွူ။ ရခဲင်ႏလိုꩻမျိုꩻ ပွိုင်းလဲင်ႏစခါသီး ယိုꩻယာႏယေန်ႏငဲးရေꩻအမွီႏ အဝ်ႏကုဲင်သော့ꩻအာဒါႏ ဒေႏသတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻတဲင် ခမ်းကူနယ်ႏ အဝ်ႏစပ်ဆွိုင်ꩻလွေꩻတောမ်ႏ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ ဗဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏအော်ႏ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန်၊ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန်၊ ဖဲ့ꩻနဝ်တောမ်ႏ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်နဝ်ꩻ ဧရာႏဝတီႏ၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ဗဉ်းကလားဒေတ်ခမ်းထီ၊ ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏဖုံႏ နဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ လတ္တီစျုထင်ꩻ ၁၇° ၃၀' တောမ်ႏ ၂၁° ၃၀' ခါႏ၊ လောင်စီစျုကွဉ်ႏ ၉၂° ၁၀' တောမ်ႏ ၉၄° ၂၀' အခါႏနဝ်ꩻသွူ။ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ ဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏအအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၁၄,၂၀၀ မဲင်ႏ နဝ်ꩻသွူ။ သမဲင်ꩻ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏနဝ်ꩻ ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ ရခဲင်ႏခွန်ဟော်ခံꩻသီး အဝ်ႏအိုပ်ချုတ်ဒါႏ ခမ်းဒျာႏသွူ။ ရခဲင်ႏခွန်ဟော်ခံꩻဖုံႏနဝ်ꩻ တယ်ႏအေဒီ ၁၅ ရျာꩻဗူႏ ဗꩻအေဒီ ၁၇ ရျာꩻဗူႏအကို အာႏဏာႏတွိုႏနွောင်ꩻစွဉ်ႏ ဗဉ်းကလားဒေတ်ခမ်းထီ စစ်တကောင်းဒေႏသတောမ်ႏ အေင်ဒိယခမ်းထီ မဏိပူရဒေႏသဖုံႏသွူ။ ရခဲင်ႏခွန်ဟော်ခံꩻသီး ဘွုံꩻတန်ꩻခိုႏကတန်ခိန်ႏနဝ်ꩻ ရခဲင်ႏခွန်ခမ်းထီ ဟံႏနယ်ႏအကူအနားနဝ်ꩻ တွိုႏလွေꩻပါစွဉ်ႏ ဗဉ်းကလားဒေတ်ခမ်းထီယိုခါ တယ်ႏဝေင်ꩻတန်ဒါကာ ဗꩻလွေꩻ မောႏလမျင်ႏ ပင်ႏလယ်ႏကမ်းရိုးတန်း ထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ အိုပ်ချုတ်ရေꩻ ဝေင်ꩻတန် ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻသိစ်တွေသွူ။ အိုပ်ချုတ်ရေꩻ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ အစိုႏရအစွိုꩻ ထေဥပဒေႏ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏလွတ်တောႏ တရာꩻစီႏရင်ႏရေꩻ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ တရာꩻလွတ်တောႏ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ ဝေင်ꩻ၊ ရပ်ကွက်၊ အွိုင်ႏ၊ ဒုံဖုံႏ ခရဲင်ႏဖုံႏ သစ်တွေခရဲင်ႏ မောင်တောခရဲင်ႏ ကျောက်ဖျူခရဲင်ႏ သံတွဲခရဲင်ႏ မျောက်ဦးခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ ရခဲင်ႏမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏအဝ်ႏ (၅)ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏအဝ်ႏ (၁၇)ဖြုံႏ၊ ဝေင်ꩻအဝ်ႏ (၂၆)ဝေင်ꩻ၊ ရပ်ကွက်အဝ်ႏ (၁၇၀)ကွက်၊ အွိုင်ႏအဝ်ႏ (၁၀၃၅)အွိုင်ႏ၊ ဒုံအဝ်ႏ (၃၇၃၈)ဒုံ နဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၃.၁)သန်းသွူ။ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏကို လိုꩻမူႏဖြာꩻပေါင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏအာကယ်ꩻ လိုꩻခိုဖြာꩻပေါင်ꩻ ဆေ့ꩻဆေ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻဖြာꩻတချꩻမုနဝ်ꩻ တာစတုန်းကီလိုမီတာနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၈၆.၇)ဖြာꩻသွူ။ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏကို လိုꩻအဖြာꩻ(၁၀၀)အကို အဖြာꩻ(၈၃)ရပ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံဒျာႏ ဒုံဆောင်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်အလွောက်ꩻလိုꩻစာႏရင်ꩻဖုံႏ |၁၉၇၃ | 1,712,838 |၁၉၈၃ | 2,045,559 |၂၀၁၄ | 3,188,807 ဘာႏသာႏတရာꩻ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏကို အတန်သွတ်ꩻ ကိုꩻကွယ်ꩻအာႏသွတ်ꩻ ဘာႏသာႏတရာꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏတဲင် အဝ်ႏစွဉ်ႏ ခမ်းနယ်ႏလိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း (၆၃.၃၂%)နဝ်ꩻသွူ။ အစ်သာလမ်ဘာႏသာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒုတိယလိုꩻကိုꩻကွဲႏအအာသွတ်ꩻ ဘာႏသာႏဒျာႏတဲင် အဝ်ႏစွဉ်ႏ ခမ်းနယ်ႏလိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း (၃၄.၁၈%)နဝ်ꩻသွူ။ ဘာႏသာႏအလင်အနေႏနဝ်ꩻ ခရိယာန်ႏဘာႏသာႏ ၁.၄%၊ ဟေင်ဒူဘာႏသာႏနဝ်ꩻ ၀.၅%၊ လူꩻ ၀.၁%၊ ဘာႏသာႏအဲဉ်ထဝ်း မွေးတဝ်းလဲ့ အလင်နဝ်ꩻ ၀.၀% ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏကို ကိုꩻကွဲႏအာဒါႏ အစ်သာလမ်ဘာႏသာႏသားနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကမန်လိုꩻမျိုꩻတောမ်ႏ ရိုဟင်ဂျာကလာꩻလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ပညာႏရေꩻ တက္ကသိုလ်ႏတောမ်ႏကေားလေက်ဖုံႏ စစ်တွေ တက္ကသိုလ်ႏ စစ်တွေ အနယ်ꩻပညာႏတက္ကသိုလ်ႏ ကွန်ပျူတာ တက္ကသိုလ်ႏ(စစ်တွေ ) ကျောက်ဖြူ ပညာႏရေꩻကေားလေက် အနယ်ꩻပညာႏ ကေားလေက် (သံတွဲ) တောင်ကုတ်တက္ကသိုလ်ႏ အနယ်ꩻပညာႏကေားလေက် (ကျော က်ဖြူ ) အနယ်ꩻပညာႏကေားလေက် (တောင်ကုတ်) သꩻဝင်ႏစာꩻခရာႏ ခင်ႏလမ်းဖုံႏ မြောက်ဦး ဟော်နန်ꩻတောမ်ႏ ဖရာꩻစေႏတီႏဖုံႏ ငပလီကမ်းခြေတောမ်ႏ ကမ်းသာယာကမ်းခြေ ဦးရာဇ်တော် ဓာတ်စေႏတီႏ ဓညဝတီဝေင်ꩻလီꩻတောမ်ႏ ဖရာꩻမဟာမုနိ ဝေသာလီဖရာꩻတန်တောမ်ႏ ဝေသာလီဝေင်ꩻယ ဗျူးပွိုင့်ကမ်းခြေ အရွိုးပြေႏစခန်ꩻ (စစ်တွေ ) အငူကမ်းခြေ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမြေပုံ မြေငူကြွန် ကမ်းခြေတောမ်ႏ ဖရာꩻစေႏတီႏ လေးချမ်းတောင်(မေႏပျတွိုက်) ကောင်ဝါးကတူႏ ပန်းနံ့သာကြွန် မအီစက်တော် ရာ ဂူဝဖရာꩻ ဝေင်ꩻပုဏ္ဏားကြွန် ဖရာꩻတန် ဝေင်ꩻပေါက်တော ခရဲင်ႏခမ်းနယ်ႏကို ကြွန်ဖုံႏ ဖရုံကာကြွန်ဖုံႏ ရမ်းဗြဲကြွန် မာန်အောင်ကြွန် အာႏကွိုꩻ