မာန္တလေဝ်၊ ဍုင်

ဍုင်မာန္တလေဝ် (အၚ်္ဂလိက်: Mandalay; ဗၟာ: မန္တလေးမြို့) ဝွံ ဒှ်ဍုင်ဇၞော်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲကဵု ဍုင်ဗၟာ တုဲ၊ ဒှ်ဍုင်ဇၞော် ဗဟဵု သွက် ရးမာန္တလေဝ် ရ။ ဍုင်ဏအ်ဝွံ နွံဒၟံင် ပ္ဍဲသြင်ၜဳဨရာဝတဳ လပါ်ဗၟံက်တုဲ နွံဗွဲဒိုဟ်သၟဝ်ကျာ ဍုင်လ္ဂုင် ဇမ္ၚောဲ ၄၄၅ တိုင် (၇၁၆ ကဳလိုမဳတာ) ရ။ ဍုင်မာန္တလေဝ်ဝွံ ဒှ်လဝ် ဍုင်ရာဇာဌာနဳ (ဍုင်နန်) လက္ကရဴအိုတ် သွက် ဨကရာဇ်ဗၟာတအ် ကိုပ်ကၠာ ဍုင်ဟွံစိုပ် သၟဝ်တဲအင်္ဂလိက် ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ဒှ်ဒေသဗဟဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ယေန်သၞာင် သွက် လတူဍုင်ဗၟာ (Upper Myanmar) မွဲရ။ ဝင် ဍုင်မာန္တလေဝ်ဝွံ သၟိင်ဗၟာ မင်းတုန်းမင်း ခၞံဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၅၇ တုဲ ပြံင်ကၠုင် ဍုင်နန် နူကဵု ဍုင်အမရပူရ ရ။ ယၟုဍုင်ဝွံ ကော်ခဴစ အတိုင်ယၟု ဒဵုမာန္တလေဝ် (Mandalay Hill) မနွံ ဗဒါဲဂှ်ရ။ နကဵု ယၟုပါဠိမ္ဂး ညးကော်စ ရတနာပုံ (ရတနာပုရ - ဍုင်မပေင်တဴ နကဵုရတ်) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၅ အခိင် ပၞာန်အင်္ဂလိက်-ဗၟာ အလန်တတိယ က္တဵုဒှ်ဂှ်၊ ဍုင်မာန္တလေဝ်ဝွံ ဒးဒုင်သီကေတ် နကဵု ဒပ်ပၞာန်အင်္ဂလိက်တုဲ သၟိင်သီပေါ (ဨကရာဇ်ဗၟာ လက္ကရဴအိုတ်) လေဝ် ဒးဒုင်ရပ် ဖျေဟ်ဏာ ဍုင်အိန္ဒိယ ရ။ ပ္ဍဲခေတ် ပၞာန်ဂၠးတိ ဒုတိယ လေဝ် ဍုင်မာန္တလေဝ်ဝွံ ဒးဒုင် လီုလာ်လဝ် နကဵု ဘဲဗုံး (Bomb) ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ရ။ ပထဝဳ ကေုာံ ရာသဳဥတု ဍုင်မာန္တလေဝ်ဝွံ နွံဒၟံင် ပ္ဍဲလဒေါဝ် ဍုင်ဗၟာ ချိုတ်တ်ပၠိုတ်ပၠိုတ်တုဲ ဒှ်ဒၞာဲ တိဗလး မနွံ ပ္ဍဲဇိုင်ၜဳဨရာဝတဳ ရ။ ဒဵုမာန္တလေဝ် မနွံသမၠုင် ၇၉၀ ပေ (၂၄၀ မဳတာ) ဂှ် ဒှ် သင်္ကေတ အဓိက သွက်ဍုင်ဏအ်ရ။ ရာသဳဥတု ပ္ဍဲဍုင်မာန္တလေဝ်ဝွံ ဒှ်ရာသဳ ကတဴ ကေုာံ ကညင် (Tropical wet and dry climate) ရ။ ပ္ဍဲဂိတုဨပြဳ ကဵု မေ ဂှ် ကတဴအိုတ်တုဲ ဓါတ်ကတဴ စိုပ်စဵုကဵု ၄၀ ဒဳဂရဳ သေန်တဳဂရိတ် (104 °F) မာန်ရ။ ဂိတုဒဳဇြေန်ဗါ ကဵု ဇာန်နဝါရဳ ဂှ် ဒှ်အခိင် မုဟ်ကျာ ၜိုဟ်သြိုဟ်အိုတ်ရ။ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်သာသနာ ဍုင်မာန္တလေဝ်ဝွံ ဒှ်ဗဟဵု ယေန်သၞာင်ဂကူဗၟာ ကေုာံ ဗဟဵု ပရိယတ္တိသာသနာ အလုံမွဲဍုင် ရ။ ပ္ဍဲဍုင်ဏအ် ဘာလကျာ် ကေုာံ တိုက်လိက်ဇၞော်ဇၞော် နွံဗွဲမဂၠိုင်တုဲ၊ လၟိဟ်ခမဳသင် ကတ်လ္ၚတ်ဒၟံင် ပရိယတ္တိ နွံ လ္ၚီလက်ဇကု ရ။ သၚ်မန် နူကဵု ဒေသရးမန်တအ်လေဝ် တိုန်စိုပ် ဍုင်မာန္တလေဝ်တုဲ ကတ်လ္ၚတ်ဒၟံင် ပရိယတ္တိသာသနာ ဗွဲမဂၠိုင်ကီုရ။ ဒၞာဲ အဓိက ကေုာံ ကျာ်စေတဳ ယၟုဒယှ်တအ်ဂှ်- ကျာ်မဟာမုနိ - ဒှ် ရုပ်ပဋိမာရုပ် ကျာ် မၞုံကဵု ဣဒ္ဓိဗလ ကေုာံ မၞိဟ်ရှ်ေသှ်ေ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ လပါ်လတူ။ ကျာ်ကုသိုလ်တော် (Kuthodaw Pagoda) - မၞုံကဵု လိက်တၟအ် ပိဋကတ်ပိ မဒှ် "လိက်အုပ် ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ"။ နန်မာန္တလေဝ် (Mandalay Palace) - ဒှ် နန်ဨကရာဇ်ဗၟာ တြေံ မၞုံလဒေါဝ် ဍုင်။ ဒဵုမာန္တလေဝ် (Mandalay Hill) - ဒၞာဲကျာ်စေတဳ ကေုာံ ဒၞာဲရံင် တ္ၚဲပၠိုတ် မဒယှ်တှ်။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဆက်စၠောအ် ဍုင်မာန္တလေဝ်ဝွံ ဒှ်ဗဟဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သွက် ဍုင်ဗၟာလပါ်လတူ ကေုာံ ဒၞာဲသွံရာန် ကူသာန် အဓိက ကု ဍုင်ကြုက် (China) ကေုာံ ဍုင်အိန္ဒိယ ရ။ ကပေါတ် မပ္တံကဵု ဇဗၠု၊ တောဝ်၊ ထဝ်၊ မတ် (ကျောက်စိမ်း) ကေုာံ ကပေါတ်စက်တအ်ဂှ် သွံရာန်ဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်ဏအ်ရ။ သွက် ပရေင်ဆက်စၠောအ်မ္ဂး သၞေဟ်က္ၜင်ကျာ ရးမာန္တလေဝ် (Mandalay International Airport)၊ သၞေဟ်က္ၜင်ဍာ် ကေုာံ သၞေဟ်ကွဳပၟတ်တအ် နွံဍိုက်ပေင်ဒၟံင်ရ။ နိဿဲ ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ရးမာန္တလေဝ် အင်ဝ ကျာ်မဟာမုနိ ရးဇၞော် ကေုာံ တွဵုရးဂမၠိုင် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ