မျန်မာခမ်းထီ

မျန်မာခမ်းထီ (ဟဲ့ꩻ) မန်းခမ်းယို (မန်း: မြန်မာနိုင်ငံ) (အဲင်းကလေတ်: Myanmar၊ စိုးကရီးခါ အင်္ဂလိပ်ဖန်ဟဲ့ꩻ− Burma) တရာꩻဝင်ႏ မိဉ်ꩻအနေႏ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ခါꩻဒါႏ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ ခမ်းနမ်းဗွေႏမျန်မာခမ်းထီ (Republic and the Union Of Myanmar) ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ အာသျ ခဝ်ကွဉ်ႏနောဝ်ကို ဧရိယာႏအနေႏ ထွာဒုတိယအလုဲင်းသွတ်ꩻ ခမ်းတခမ်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ၁၉၄၈ ဗာႏ အင်္ဂလိပ်လာ ဇန်နဝါရီ (၄)နီꩻယို အဝ်ႏဂရိတ်ဗြိတိန်ခမ်း အိုပ်ချုတ်ရေꩻ လွစ်ထန်ႏချာတွမ်ႏ (အင်္ဂလိပ်နေး− Burma နဝ်ꩻမꩻ ) "ခမ်းပေါင်ꩻစွုမ်ႏ ခမ်းနမ်းဗွေႏမျန်မာခမ်း" ယို လꩻလွေꩻ လွောစ်နမ်းစူꩻသꩻရေꩻ(လွတ်လပ်ရေး)နဝ်ꩻသွူ။ ဆုဲင်ꩻခါလဲင်ႏ ၁၉၇၄ ဗာႏ လာဇန်နဝါရီ (၄)နီꩻယို ထွာယင်း ခမ်းပေါင်ꩻစွုမ်ႏ ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမန်းခမ်း၊ ၁၉၈၈ ဗာႏ လာစက်တင်ဘာ (၂၃)နီꩻယို ထွာချာယင်း ခမ်းပေါင်ꩻစွုမ်ႏ ခမ်းနမ်းဗွေႏမန်းခမ်း အနေႏနဝ်ꩻသွူ၊ အခါႏလဲႏကို ၁၉၈၉ ဗာႏ လာဇွန် (၁၈) နီꩻ ယိုတဲ့ ခမ်းပေါင်ꩻစွုမ်ႏမန်းခမ်း အနေႏ အမဉ်ꩻဖုံႏယို ပြောင်ꩻလုဲင်ႏလွဉ်ဗာႏဖို နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ တလိုႏတဝ်း စဲ့ꩻအာႏဏာႏသျင်ႏစနိတ်အစိုႏရသားဖုံႏယို ဟဲ့ꩻလီꩻလီꩻဒျာႏ ဗားမား (Burma) နုဲင်းနဝ်သွူ။ ၂၀၀၈ လွောင်ႏဗူႏပုံႏဥပဒေႏအလꩻ တယ်ႏစ ၂၀၁၀ ဗာႏ လာဧပီ (၁)နီယို ဟဲ့ꩻလွေꩻဗွော့ꩻ ခမ်းပေါင်ꩻစွုမ်ႏ ခမ်းနမ်းဗွေႏမျန်မာခမ်းထီ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီတန်အလံႏတောႏယိုလဲ့ ကရီးစိုးခါ ခမ်းထီငိမ်ꩻခွꩻသာႏယာႏရေꩻတွမ်ႏလွိုင်ႏကွုန်ꩻထင်ႏထိုꩻရေꩻကောင်စီအစိုႏရစိုး ကပြဌာန်းခါꩻဒါႏ၂၀၀၈ လွောင်ႏဗူႏပုံႏ ဥပဒေႏ(ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ၂၀၀၈) အလꩻ ထူႏသုင်ꩻပြောင်ꩻလွေꩻ ကအွဉ်ႏထွော့သေꩻခါꩻဒါႏ ၂၀၀၈ ဥပဒေႏကို အလံႏအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ မျန်မာခမ်းထီ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ လာအို၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻနဝ်ꩻ ခယ်ႏခမ်း၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်နဝ်ꩻ ထုဲင်ꩻခမ်း၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ ဗန်းကလားဒေတ်ခမ်း၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ အေင်ဒိယခမ်း၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ခယ်ႏခမ်း၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ အန်ဒမန်ပင်ႏလယ်ႏ(ကပ္ပလီပင်ႏလယ်ႏ)၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ ဗဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏအော်ႏဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ မျန်မာခမ်းထီ ခမ်းကူသီး သိုမ်ပွန်းတပွန်းကထွာဒါႏ အဒွေါင်ႏအဆွာꩻ ၁၁၉၉ မဲင်ႏ (၁၉၃၀ ကီလိုမီတာ)နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပင်ႏလယ်ႏသောင်ကွန်ႏ ကမ်းရိုးတန်းနဝ်ꩻသွူ။ မျန်မာခမ်းထီ ဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏပေါင်ꩻ ၂၆၁,၂⁠၂၈ စတုရန်းမဲင်ႏ (၆၇၆,၅၇၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ)တဲင် အာသျခဝ်ကွဉ်ႏနဝ်ဒေႏသကိုနဝ်ꩻ ထွာစွဉ်ႏ ဒုတိယဟံႏနယ်ႏအတန်လုဲင်းသွတ်ꩻ ခမ်းတခမ်းနဝ်ꩻသွူ။ ကမ္ဘာႏလောင်း ဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏအရန်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏအမုဲင်(၄၀)ကိုနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ မျန်မာခမ်းထီကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ ၂၀၁၇ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻအဝ်ႏ ၅၃,၅၈၂,၈၅၅ ဖြာꩻ (၅၄ သန်း)ရပ်သွူ။ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏကိုနဝ်ꩻ အစိုႏရစာႏရင်ꩻအလꩻ ခမ်းရင်ꩻသားလိုꩻမျိုꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ (၁၃၅)မျိုꩻရပ် အဝ်ႏအုံသော့ꩻတဲင် နဝ်ꩻအကို လိုꩻမျိုꩻပေါင်းတန် ခမ်းနယ်ႏမဉ်ꩻကအဝ်ႏဒါႏ လိုꩻမျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မန်း၊ ဖြဝ်ꩻ၊ စောက်ꩻ၊ ရခဲင်ႏ၊ မဲင်ꩻ၊ ချင်ꩻ၊ ခင်၊ စောက်ꩻတနျာႏ(ကယား) ဖုံႏဒျာႏသွူ။ ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါအလꩻ သော့ꩻညီꩻဒျာႏ စောက်ꩻခွိုꩻလဲ့ လိုꩻဖြာꩻနဝ်ꩻ စာႏရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ(၁)သန်းလွိုတဲင် အာကယ်ꩻထဲင်းက ချင်ꩻ၊ ခင်၊ ကယား ဖုံႏသွူ။ တွိုင်ꩻဒေႏသတန်တွမ်ႏခမ်းနယ်ႏဖုံႏ [[:မျန်မာခမ်းထီအိုပ်ချုတ်ရေꩻဆဲင်ႏရာꩻဟံႏနယ်ႏ|အကျောင်ꩻခရာႏအာ]] မျန်မာခမ်းထီ ယို ခြွဉ်ႏဗူႏတယ်ႏထောင်ႏလွေꩻတွမ်း ခမ်းနယ်ႏ(၇)ဗာႏ တွမ်ႏ တွိုင်ꩻဒေႏသတန် (၇)ဗာႏ နဝ်ꩻသွူ။တွိုင်ꩻဒေႏသတန်ဖုံႏယို မန်း ဖုံႏအုံအာငါႏဒေႏသဒျာႏတဲင် ခမ်းနယ်ႏဖုံႏယို ထွာခမ်းရင်ꩻသားလိုꩻခွိုꩻဖုံႏ အုံအာနဝ်ꩻသွူ။ အိုပ်ချုတ်ရေꩻအလꩻ ဖြယ်လွေꩻတွမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ ရပ်ကွက် တွမ်ႏ အွိုင်ႏ၊ ဒုံ နဝ်ꩻသွူ။ အဓိကဝေင်ꩻတန်ဖုံႏ ယို ဖြဲလွေꩻယင်း ခရဲင်ႏတွမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ တွိုင်ꩻဒေႏသတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မန္တလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် စစ်ကိုင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် တနင်္သာရီတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ရန်ႏတကွုန်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ခမ်းနယ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ခင်ခမ်းနယ်ႏ စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ တွိုင်ꩻဒေႏသတန်၊ ခမ်းနယ်ႏ၊ ခရဲင်ႏ၊ဝေင်ꩻနယ်ႏ စတဲင် ဖန်းဖြဲခါပွုံႏ အာႏကွိုꩻ