ဝပြည်နယ်

'အထူးဒေသ(၂) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အထူးဒေသ(၂)သည် ကိုယ်ပိုင် နိုင်ငံရေးစနစ်၊ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေနှင့် စစ်တပ်ရှိပြီး ဒီ ဖက်တို လွတ်လပ်သော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေအားလုံးအပေါ် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်မှုကို အထူးဒေသ(၂) အသိအမှတ်ပြုပြီး ပြည်ထောင်စုအစိုးရက အထူးဒေသ(၂) ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို ပေးအပ်ထားသည်။ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရအထူးဒေသ(၂)ကို ရှမ်းပြည်နယ်၏ ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ဝ ပြည်နယ်သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ၏ တစ်ပါတီစနစ် အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် အထူးဒေသ(၂)ကို ခရိုင်သုံးခု၊ ဒေသ နှစ်ခုနှင့် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးမှုဇုန် တစ်ခုတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အုပ်ချုပ်ရေးမြို့တော်မှာ ပန်ဆန်းမြို့ (ပန်ခမ်းမြို့) ဖြစ်သည်။ ဝ ဟူသော အမည်မှာ ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားပြော ဝတိုင်းရင်းသားလူမျိုးမှ ဆင်းသက်လာသည်။ အထူးဒေသ(၂) ရှမ်းပြည်နယ် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့် ရ ဒေသ ဖြစ်ပြီ နိုင်ငံ၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ အထူးဒေသ(၂) ရှမ်းပြည်နယ် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် နယ်နိမိတ်ချင်းဆက်စပ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ အနယ်နယ်အရပ်ရပ်မှ မတူညီသော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ကြသည်။ အများစုမှာ ဝ လူမျိုးများဖြစ်သည်. အထူးဒေသ(၂) လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး၊ သစ်တောထုတ်လုပ်မှုနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အရင်းအမြစ်များအပေါ် မူတည်၍ စီးပွားရေးတိုးတက်မှုရှိသော်လည်း၊ အချို့သောဒေသများတွင် နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ဘိန်းနှင့် မက်ဖတမင်း ထုတ်လုပ်ခြင်းများကို လဲ လုပ်ကိုင်သည။ အခြားမြန်မာပြည်နယ်များနှင့် မတူဘဲ အထူးဒေသ(၂) အထူးအုပ်ချုပ်ခွင့်ရှိသည့် နယ်မြေတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ဆက်ဆံရေး ရုံးကို လားရှိုးတွင် ထားရှိသည်။ သမိုင်းကြောင်း ဝဒေသ (သို့မဟုတ်) အထူးဒေသ (၂) ၏ သမိုင်းကြောင်းသည် ရှုပ်ထွေးလှပြီး ကိုလိုနီခေတ်မှစ၍ ယနေ့ခေတ်အထိ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီတွင် ဝဒေသသည် ဗဟိုအစိုးရတစ်ရပ်အောက်တွင် ရှိမနေဘဲ မိမိတို့၏ ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများအတိုင်း သီးခြားလွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ဝနယ်မြေအချို့သည် ရှမ်းစော်ဘွားများ (ဥပမာ- သိန္နီ၊ ကျိုင်းတုံ) ထံတွင် အခွန်တော်ဆက်သခဲ့ရသော်လည်း အုပ်ချုပ်ရေးမှာမူ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့်သာ ရှိခဲ့သည်။ တရုတ်မင်းဆက်များက ဝနယ်မြေကို "မန်" (Man) အရိုင်းနယ်မြေဟု သတ်မှတ်ကာ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ခြင်း မပြုဘဲ ဒေသခံခေါင်းဆောင်များကိုသာ အသိအမှတ်ပြု ဆက်ဆံခဲ့သည်။ ကိုလိုနီခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးအစောပိုင်း ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်တွင် ဝနယ်မြေကို "တောရိုင်း ဝပြည်နယ်" (Wild Wa States) ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ဗဟိုအစိုးရ၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှု အားနည်းခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ပင်လုံစာချုပ်တွင် ဝကိုယ်စားလှယ်များ တက်ရောက်ခဲ့ခြင်းမရှိပေ။ ဝကိုယ်စားလှယ်များ ပင်လုံတွင် မပါဝင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဝခေါင်းဆောင်များသည် "ပင်လုံကတိကဝတ်" များတွင် ၎င်းတို့၏ အခွင့်အရေးများ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် လွတ်လပ်သော ဝဒေသသည် ရှမ်းပြည်နယ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ဗကပ ခေတ်နှင့် ပုန်ကန်မှု ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (ဗကပ) သည် ဝနယ်မြေအတွင်းသို့ စိမ့်ဝင်လာပြီး အခြေစိုက်စခန်းများ တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ဝတိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များသည် ဗကပ ကို ပုန်ကန်ခဲ့ပြီးနောက် ဝပြည်သွေးစည်းညီညွတ်ရေးတပ်မတော် (UWSA) ကို တည်ထောင်ကာ ထိုစဉ်က စစ်အစိုးရ (နဝတ) နှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက် ရယူခဲ့သည်။ မျက်မှောက်ခေတ် အခြေအနေ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ဝဒေသကို "ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း" အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သော်လည်း UWSA အနေဖြင့် ၎င်းတို့၏နယ်မြေကို "ဝပြည်နယ်" (Wa State) အဖြစ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် အပြည့်အဝရရှိရန် ဆက်လက်တောင်းဆိုနေဆဲဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ဝဒေသသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အင်အားအကြီးဆုံး တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ သီးခြား ဝပြည်နယ် အဖြစ်တရားဝင်ဖြစ်ပေါ်ရေး ဝဒေသအား ရှမ်းပြည်နယ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ်မှ ခွဲထွက်၍ ပြည်ထောင်စုအတွင်း သီးခြားပြည်နယ် အဆင့် တိုးမြှင့်သတ်မှတ်ရန် တောင်းဆိုမှုသည် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးတွင် အခြေအတင် ဆွေးနွေးရမည့် ကိစ္စရပ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဝလူမျိုးတို့သည် ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရေးခေတ်တွင် မည်သည့်ရှမ်းစော်ဘွား၏ လက်အောက်ခံအဖြစ်မှ မရှိခဲ့ဘဲ သီးခြားလွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့သည့် အစဉ်အလာရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဝခေါင်းဆောင်များက ၎င်းတို့သည် မူလကတည်းက ရှမ်းပြည်နယ်၏ အစိတ်အပိုင်းမဟုတ်ဘဲ သီးခြားနယ်မြေအဖြစ် တည်ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာ တောင်းဆိုကြသည်။ လက်ရှိတွင် ဝအထူးဒေသ (၂) သည် ပြည်နယ်တစ်ခု၏ လက္ခဏာရပ်များဖြစ်သော ကိုယ်ပိုင်အစိုးရ၊ ကိုယ်ပိုင်ဥပဒေနှင့် ကိုယ်ပိုင်စစ်တပ်ကို အပြည့်အဝ ကျင့်သုံးနေပြီးဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့သော "လက်တွေ့ဖြစ်တည်နေမှု" (De facto status) သည် တရားဝင် ပြည်နယ်အဆင့် ရရှိရန် အားအကောင်းဆုံး အကြောင်းပြချက် ဖြစ်နေသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ပင်လုံစာချုပ် ချုပ်ဆိုစဉ်ကပင် ဝနယ်မြေသည် သီးခြားလွတ်လပ်သော ဒေသတစ်ခုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် လက်ရှိ ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း အဆင့်ထက်ပိုသော "ပြည်နယ်" အဆင့်ကို တောင်းဆိုခြင်းမှာ သမိုင်းဝင် ကတိကဝတ်များအရ ဖြစ်သင့်သည်ဟု ဝနိုင်ငံရေးသမားများက ရှုမြင်ကြသည်။ ဝဒေသသည် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ထိစပ်နေပြီး ခိုင်မာသော စီးပွားရေးနှင့် သယံဇာတ အခြေခံများ ရှိနေသည်။ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုသည်လည်း ဝပြည်နယ်၏ နိုင်ငံရေးအဆင့်အတန်းကို တိုးမြှင့်ရန်အတွက် တွန်းအားတစ်ရပ် ဖြစ်စေသည်။ ဝဒေသ (အထူးဒေသ ၂) ကို ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် တရားဝင်သတ်မှတ်နိုင်ဖို့အတွက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ လက်ရှိကျင့်သုံးနေသော ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ အရ အဓိကလိုအပ်ချက်များနှင့် လုပ်ငန်းစဉ်များမှာ ၁။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ခြင်း မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပြည်နယ်သစ်တစ်ခု တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းရန်အတွက် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၃ ကို အခြေခံ၍ ဆောင်ရွက်ရပါသည်။ ဝဒေသသည် လက်ရှိတွင် "ဝ" ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း အဆင့်သာရှိသဖြင့် ပြည်နယ်အဆင့်သို့ တိုးမြှင့်ရန် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ပြင်ဆင်ရန်လိုအပ်ပါသည်။ ၂။ နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ခြင်းနှင့် သဘောထားရယူခြင်း ပြည်နယ်သစ်ဖွဲ့စည်းရာတွင် မည်သည့်မြို့နယ်၊ ကျေးရွာများ ပါဝင်မည်ကို တိကျစွာ ဖော်ပြရမည်။ သက်ဆိုင်ရာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ ဆန္ဒကို ရယူရမည်။ နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့နှင့် ညှိနှိုင်းပြီးနောက် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်၏ အတည်ပြုချက်ကို ရယူရမည်ဖြစ်ပါသည်။ ၃။ နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက်များ ဝဒေသကို ပြည်နယ်အဆင့်ပေးရန်မှာ ဥပဒေကြောင်းအရသာမက နိုင်ငံရေးအရပါ အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ ပြည်ထောင်စုအဆင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲများ (သို့မဟုတ်) အမျိုးသားအဆင့် နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးပွဲများတွင် အခြားတိုင်းရင်းသားများနှင့် တန်းတူညီမျှသော သဘောတူညီချက် ရရှိရန်လိုအပ်သည်။ ဝပြည်သွေးစည်းညီညွတ်ရေးတပ်မတော် (UWSA) အနေဖြင့် ပြည်ထောင်စုအတွင်းမှ ခွဲမထွက်ရေးနှင့် ဒီမိုကရေစီစံနှုန်းများကို လိုက်နာရန် ကတိကဝတ်ပြုမှုများ လိုအပ်ပါသည်။ လက်ရှိ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအခြေအနေနှင့် ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း ဖြစ်ပေါ်နေသော ပဋိပက္ခများကြောင့် ဤလုပ်ငန်းစဉ်များသည် ပုံမှန်အခြေအနေထက် ပိုမိုရှုပ်ထွေးနိုင်ပြီး အနာဂတ်တွင် ပေါ်ပေါက်လာမည့် ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စု မူဘောင်အပေါ်တွင် များစွာမူတည်နေပါသည်။ ဝစစ်တပ် United Wa State Army (UWSA) သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံးနှင့် အင်အားအကြီးဆုံး တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အရွယ်အစား ခန့်မှန်းခြေ ကွဲပြားသော်လည်း UWSA တွင် တပ်ဖွဲ့ဝင် 20,000 မှ 30,000 ကြား ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ရပြီး ၎င်းသည် နိုင်ငံအတွင်း အကြီးဆုံး ပြည်နယ်မဟုတ်သော လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ ဖြစ်လာသည်။ UWSA သည် လက်နက်ငယ်များ၊ အမြောက်မြားနှင့် သံချပ်ကာယာဉ်အချို့အပါအဝင် ခေတ်မီလက်နက်များကို ကောင်းစွာတပ်ဆင်ထားကြောင်း သိရသည်။ ၎င်းတို့၏ စက်ပစ္စည်းအများစုသည် တရုတ်နိုင်ငံမှ ရင်းမြစ်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသော်လည်း တရုတ်အစိုးရက တိုက်ရိုက် စစ်ရေးအရ ပံ့ပိုးမှုကို ငြင်းဆိုထားသည်။ ၎င်းတို့တွင် လေယာဉ် ပစ်နိုင်သည့် အမြောက်မြားလဲ ရှိသည် ဟု သိရသည်။ ၎င်း၏ပုံမှန်တပ်ဖွဲ့များအပြင် UWSA တွင် အရန်တပ်ဖွဲ့တစ်ခုရှိပြီး ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားချိန်တွင် ၎င်း၏လူအင်အားကို ပိုမိုတိုးမြှင့်နိုင်သည်။ အဆိုပါအဖွဲ့၏ စစ်ရေးစွမ်းရည်နှင့် ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတပ်မအပေါ် ၎င်း၏ထိန်းချုပ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးအခင်းအကျင်းတွင် သိသာထင်ရှားသော ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ပေးသည်။ ကိုးကား