Рабат

Раба́т (па-арабску: الرباط‎) — сталіца і адзін з самых вялікіх гарадоў Марока. Разьмяшчаецца на захадзе краіны на ўзьбярэжжы Атлянтычнага акіяна ў вусьці ракі Бу-Рэгрэг. Насельніцтва аглямэрацыі налічвае больш за 1,8 млн чалавек. Горад ёсьць буйным прамысловым цэнтрам, разьвіцьцё атрымалі хімічная, мэталюргічная, харчовая ды лёгкая прамысловасьці. Места грае значную ролю ў палітычным і культурным жыцьці краіны, а таксама ёсьць важным турыстычным цэнтрам Марока. У горадзе маецца міжнародны аэрапорт і буйны марскі порт. Гісторыя Горад быў заснаваны ў 1150 годзе султанам Абд аль-Мунінам з дынастыі Альмагадаў недалёка ад старажытнага рымскага ўмацаваньня Саля-Калёнія. Тут былі ўзьведзеныя цытадэля і мячэт. Абд аль-Мумін таксама загадаў пракопваць канал, каб трохі абвадніць места, што дазволіла ў будучыні засяліць і ўрбанізаваць асяродзьдзе. Гэта быў фарпост для падрыхтоўкі арабскага нападу на Пірэнэйскі паўвостраў. Халіф Абу Юсуф Якуб аль-Мансур распачаў амбітны праект па будаўніцтве новай умацаванай імпэрскай сталіцы, якая называлася аль-Магдыя або Рыбат-аль-Фаг, на месцы сучаснага старога гораду Рабату, з новымі мурамі, што цягнуліся на вялікую адлегласьць[23]. Гэты праект таксама ўлучаў будаўніцтва вялізнага мячэту і новых вялікіх брамаў, цяпер вядомыя як Баб-Удэя або Баб-аль-Кбір. Па сьмерці аль-Мансура ў 1199 годзе мячэт і сталіца не былі скончаныя, а ягоным наступнікам не хапіла ані рэсурсаў, ані волі, каб іх дабудаваць. Новы горад гэтак і ня быў цалкам заселены, і гэтае месца было практычна закінутае. За часам панаваньня дынастыі Марынідаў горад Сале на другім беразе ракі стаў больш важным, чым паселішчы на паўднёвым беразе. У 1515 годзе Леў Афрыканскі паведаміў, што Рабат настолькі заняпаў, што там засталося толькі 100 жылых дамоў. У пачатку XVII стагодзьдзя горад прыняў мусульманаў, якія былі выгнаныя з Гішпаніі на загад ейнага караля Філіпа III. Блізу 2 тысяч такіх уцекачоў, родам зь мястэчка ля Бадахасу, пасяліліся вакол Сале. У 1627 годзе Рабат і суседні Сале аб’ядналіся. Назва Рабат яшчэ тады не выкарыстоўвалася, а горад на паўднёвым беразе быў вядомы як Новы Сале, а горад на паўночным беразе быў вядомы як Стары Сале. На пачатку часу панаваньня Алявідаў султаны выказалі пэўную цікавасьць да гораду на паўднёвым беразе, дзе пачалі будаўнічыя і рамонтныя работы ў цытадэлі. Пазьней быў пабудаваны каралеўскі палац, што пачало надаваць гораду характар каралеўскага места, якую кіроўная дынастыя выкарыстоўвала па-за межамі сваіх асноўных уладаньняў. Каля сотні гадоў Рабат быў цэнтрам пірацтва ў заходняй частцы Міжземнага мора. Францускае ўварваньне ў Марока пачалося з усходу з акупацыі гораду Ужды генэралам Юбэрам Льютэ ў сакавіку 1907 году і з захаду з бамбаваньняў Касаблянкі ў жніўні 1907 году. Дагавор у Фэсе ўсталяваў пратэктарат у сакавіку 1912 году. Выступаючы ў якасьці францускага адміністратара Марока, Льютэ пастанавіў перанесьці сталіцу краіны з Фэсу ў Рабат пасьля масавых забурэньняў 1912 году, выкліканых Фэскім трактатам. Льютэ меў асабістую сымпатыю да Рабату, бо сьцьвярджаў, што ягонае прыбярэжнае разьмяшчэньне было больш прыдатным, а блізкасьць да Касаблянкі, якая, на ягоную думку, будзе галоўным эканамічным цэнтрам, будзе перавагай. Каляніяльны час спрыяў значным эканамічным зрухам, а таксама да паскоранай урбанізацыі. Да гэтага пэрыяду галоўнымі гарадамі Марока заўсёды былі Фэс і Маракеш, у той час як прыбярэжныя гарады былі адносна невялікімі. У 1921 годзе 59% насельніцтва фурмавалі мараканскія мусульмане, 10% прыпадала на мараканскіх габрэяў, у той час як 21,4% былі грамадзянамі Францыі, а яшчэ 10% былі замежнікамі іншага паходжаньня. Аднак суседні Сале заставаўся больш арабскім. Па здабыцьці незалежнасьці Марока ў 1953 годзе Рабат стаў ягонай сталіцай. Рост Рабата працягваўся безь перапынкаў. Самай важнай дэмаграфічнай зьменай па атрыманьні незалежнасьці стаў адток замежных грамадзянаў і іхняй замена мараканцамі, якія паступова занялі працоўныя месцы і пасады, што раней былі за замежнікамі. Па Другой сусьветнай вайне ЗША займелі вайсковую прысутнасьць у Рабаце на былой францускай авіябазе. У 1960-я гады амэрыканцы пакінулі аб’ект, які пасьля гэтага занялі мараканскія вайскова-паветранныя сілы. Пяты саміт Лігі арабскіх дзяржаваў ладзіўся ў месьце ў 1969 годзе, каб абмеркаваць падпал мячэту Аль-Акса аўстралійскім грамадзянінам Дэнісам Майклам Роганам. У тым жа годзе на саміце ў Рабаце была зафундаваная Арганізацыя ісламскай супрацы, якая паставіла за мэту абарону інтарэсаў мусульманскага сьвету. У 1970-х гадах у Рабаце зьбіраліся прадстаўнікі Лігі арабскіх дзяржаваў яшчэ адзін раз. Геаграфія У Рабаце налічваецца шмат раёнаў і жылых кварталаў. У сэрцы места можна знайсьці тры раёны, вядомыя як Мэдына (стары горад), Удаяс і Гасан, разьмешчаныя на стыку ракі Бу-Рэгрэг і Атлантычнага акіяна. Раёны Дыюр-Джамаа, Акары, Якуб-Эль-Мансур і Гай-эль-Фат жывуць перадусім прадстаўнікі рабочай клясы, але апошні раён з памянёных з часам ператвараецца ў раён сярэдняй клясы. На ўсходзе ўздоўж ракі месьцяцца раёны Юсуфія, Гай-Нагда, Рамані і Авіяцыя. У апошнім зь іх маюць дамы прадстаўнікі сярэдняй клясы і вышэйшай сярэдняй клясы. На ўскрайку раёну Суісі месьціцца шэраг менш шчыльна забудаваных раёнаў, якія перадусім складаюцца зь вялікіх прыватных дамоў і раёнаў, якія здаюцца аддаленымі ад гораду. Музэі і паркі Музэй Удаяс, які раней таксама быў вядомы як Нацыянальны музэй ювэлірных вырабаў, разьмешчаны ў павільёне-рэзыдэнцыі, пабудаваным султанам Муляем Ісмаілам унутры палац Удаяс. Ён быў упершыню адкрыты ў 1915 годзе, што робіць яго адным з найстарэйшых дзяржаўных музэяў краіны. Ягоныя калекцыі, якія часам атрымліваюць прыватныя ахвяраваньні, прадстаўляюць разнастайныя прадметы культуры з усяго Марока, пераважна часу ад XVIII па XX стагодзьдзі. У 2006 годзе ён стаў Нацыянальным музэем ювэлірных вырабаў з экспазыцыямі, прысьвечанымі гісторыі мараканскіх ювэлірных вырабаў. Музэй гісторыі і цывілізацыяў распавядае гісторыю Марока праз калекцыю археалягічных артэфактаў пунічна-маўрытанскага, рымскага і ісламскага часоў. Музэй мае калекцыю старажытнарымскіх бронзавых і мармуровых статуяў з розных месцаў, а таксама ўтрымлівае манэты, кераміку і архітэктурныя фрагмэнты ісламскага часу. Рабацкі заапарк, які афіцыйна менуецца як Заалягічны сад Рабату, быў адкрыты ў 1973 годзе, часткова дзеля разьмяшчэньня львоў, якія раней трымаліся ў Каралеўскім палацы. Львы паходзяць ад цяпер вымерлых бэрбэрскіх львоў. З таго часу заапарк пашырыўся, а таксама пашырыў сваю дзейнасьць на ахову прыроды. Музэй Банка аль-Магрыбу быў адкрыты ў 2002 годзе і месьціцца ў будынку Банка аль-Магрыба ў цэнтры места. Ягоныя асноўныя экспанаты ўлучаюць калекцыю манэт і валюты ад старажытных часоў да сучаснасьці, а таксама галерэю ўсходазнаўчага мастацтва. Музэй сучаснага мастацтва Мугамэда VI быў адкрыты ў 2014 годзе. Крыніцы Літаратура Abu-Lughod, Janet L. Rabat: Urban Apartheid in Morocco. — Princeton University Press, 1980. — С. 35, 37–38 (note 2). — ISBN 978-1-4008-5303-8 Вонкавыя спасылкі Афіцыйны сайт.