Sale katta masjidi

Sale katta masjidi (arabcha: الجامع الأعظم‎‎), shuningdek Masjid al-Talʼa nomi bilan ham tanilgan. Marokashning Sale shahridagi tarixiy masjiddir. U qadimgi shahar hududining bosh masjidi hisoblanadi. 5070 kvadrat metr maydonni egallagan bu masjid Marokashdagi maydoni jihatidan uchinchi yirik masjiddir. Bu yerda birinchi masjid taxminan milodiy 1028–1030-yillar orasida qurilgan boʻlishi mumkin. Hozirgi masjid 1196-yilda Muvahhid hukmdori Yaʼqub al-Mansur tomonidan masjidni qayta qurish va kengaytirish natijasida vujudga kelgan. 18-asrda amalga oshirilgan keyingi taʼmirlash ishlari binoga hozirgi koʻrinishini bergan. U 1851-yildagi Sale bombardimonida jiddiy zarar koʻrgan va Marokashdagi Fransiya protektorati davrida qisqa muddatga yopilgan. Tarixi Shahar tarixi boshlanganidan beri masjid bir necha bor vayron qilinib, qayta qurilgan. Bu yerda birinchi masjid Banu Ifran qabilasi sardori Temim ibn Ziri buyrugʻi bilan hijriy 420-yilda (tax. milodiy 1030-yil) qurilgan boʻlishi mumkin. Eski masjid tomi qulab tushganidan soʻng, 1196-yilda Abu Yusuf Yaʼqub al-Mansur bu yerda yangi, ancha katta masjid qurdirgan. Muvahhid davridagi bu binoning meʼmori al-Gʻarnatiy nomi bilan tanilgan boʻlib, bu uning al-Andalusdagi Granada shahridan ekanini koʻrsatadi. Rivoyatga koʻra, al-Mansur buyrugʻi bilan qayta qurish ishlariga 700 nafar fransuz qul jalb etilgan. 1260-yilda Sale shahriga kastiliyalik qoʻshinlar bostirib kirib, shaharni talon-toroj qilib egallagan, bu paytda 3000 nafar ayol, bola va keksalar masjidga yigʻib olingan va ular Sevilyaga qul sifatida olib ketilgan. Oradan koʻp oʻtmay, Mariniy sultoni Abu Yusuf Yaʼqub shaharni qayta zabt etgan. 1342-yilda boshqa bir Mariniy sultoni, Abu al-Hasan, masjid yonida Abu al-Hasan madrasasini qurdirgan, bu esa uni shaharning diniy va ilmiy markazi sifatida yanada rivojlantirdi. Masjid vaqt oʻtishi bilan katta darajada qayta qurilib va oʻzgartirilib kelgan, uning hozirgi koʻrinishi 18-asrga oid boʻlib, bu ishlar Alaviylar sulolasi davrida amalga oshirilgan. Masjidning hozirgi minorasi ham xuddi shu Alaviylar davriga mansub. 1851-yilda Sale shahri fransuz qoʻshinlari tomonidan oʻqqa tutilgan va masjid oltita yadro urishi natijasida qattiq zarar koʻrgan. Marokashdagi Fransiya protektorati davrida, 1930-yillarda masjid millatchilik yigʻinlari oʻtkaziladigan joyga aylangan; bu yigʻinlarga Said Hajjiy, Ahmad Maʼninav, Boubker al-Kadiriy va Abu Bakr Zniber kabi shaxslar boshchilik qilgan. Keyinchalik Fransiya protektorati milliy ongni uygʻotish markaziga aylanishiga yoʻl qoʻymaslik uchun masjidni yopdi, biroq u yana qayta ochildi. Yana qarang Marokashda Islom Marokashdagi masjidlar roʻyxati Manbalar Havolalar Vikiomborda „Great Mosque of Salé“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.