Danilovgradi

Danilovgradi (malazezisht: Danilovgrad; cirilik: Даниловград) është qytet në pjesën qendrore të Malit të Zi dhe qendra administrative e komunës me të njëjtin emër. Ai ndodhet në luginën e lumit Zeta, në fushën e Bjelopavlićëve, përgjatë rrugës që lidh Podgoricën me Nikshiqin. Qyteti u zhvillua si vendbanim i planifikuar në shekullin XIX dhe mori emrin nga princi Danilo I Petrović-Njegoš. Pozicioni në fushën pjellore të Bjelopavlićëve, afërsia me Podgoricën dhe Nikshiqin, si edhe prania e vendeve të rëndësishme fetare e natyrore, e bëjnë Danilovgradin një qendër të rëndësishme lokale në rajonin qendror të Malit të Zi. Sipas regjistrimit të vitit 2023, komuna e Danilovgradit kishte 18.617 banorë. Gjeografia Danilovgradi ndodhet në pjesën qendrore të Malit të Zi, në fushën e Bjelopavlićëve, përgjatë lumit Zeta. Komuna ka sipërfaqe 501 km² dhe kufizohet me Podgoricën, Nikshiqin, Cetinën dhe Kolašinin. Territori i komunës përfshin fushën e ulët dhe pjellore të Bjelopavlićëve, zona kodrinore dhe hapësira malore. Lumi Zeta përbën elementin kryesor natyror dhe hidrografik të zonës, ndërsa degët e tij dhe burimet karstike kanë rëndësi për bujqësinë, peizazhin dhe turizmin lokal. Pozicioni ndërmjet Podgoricës dhe Nikshiqit e ka bërë Danilovgradin një nyje të rëndësishme rrugore dhe hekurudhore. Qyteti ndodhet pranë korridorit kryesor të komunikimit që lidh dy qendrat më të mëdha urbane të Malit të Zi. Historia Lashtësia dhe mesjeta Zona e Danilovgradit ka gjurmë të hershme banimi. Hapësira e Bjelopavlićëve dhe lugina e Zetës kanë pasur rëndësi të vazhdueshme për shkak të tokave pjellore, burimeve ujore dhe rrugëve që lidhnin brendësinë e Malit të Zi me zonat përreth. Në afërsi të qytetit ndodhen mbetje të vendbanimeve dhe fortifikimeve të vjetra, ndër të cilat përmendet Gradina në Martinići. Kjo zonë lidhet me traditën mesjetare të Zetës dhe me rrugët historike të brendshme të Malit të Zi. Themelimi i qytetit Danilovgradi u konceptua si qytet i planifikuar në gjysmën e dytë të shekullit XIX. Plani urbanistik u përgatit në vitin 1869 nga Dragiša Milutinović, ndërsa qyteti mori emrin nga princi Danilo I Petrović-Njegoš. Në projektin fillestar, vendbanimi kishte rëndësi të veçantë si qendër e ardhshme administrative dhe urbane e Malit të Zi. Roli i tij ndryshoi pas zgjerimit territorial të shtetit malazez dhe pas forcimit të qendrave të tjera si Podgorica dhe Nikshiqi, por qyteti mbeti qendër kryesore e fushës së Bjelopavlićëve. Periudha moderne Në fund të shekullit XIX dhe gjatë shekullit XX, Danilovgradi u zhvillua si qendër administrative, bujqësore, tregtare dhe arsimore. Pozicioni në luginën e Zetës dhe lidhjet rrugore e hekurudhore ndihmuan në integrimin e qytetit me Podgoricën dhe Nikshiqin. Gjatë periudhës jugosllave, qyteti u zhvillua më tej si qendër lokale me funksione administrative, industriale dhe ushtarake. Pas pavarësisë së Malit të Zi në vitin 2006, Danilovgradi mbeti një nga komunat e rajonit qendror dhe u përfshi në proceset e zhvillimit infrastrukturor, ekonomik dhe urban pranë zonës metropolitane të Podgoricës. Administrimi Danilovgradi është qendra administrative e komunës me të njëjtin emër. Komuna drejtohet nga kryetari dhe kuvendi komunal. Kryetari aktual është Aleksandar Grgurović. Grgurović u zgjodh nga lista “Evropa sad za Danilovgrad” në zgjedhjet lokale të vitit 2022. Në vitin 2024 ai njoftoi largimin nga funksionet në Lëvizjen Evropa Tani. Administrata komunale merret me zhvillimin urban, infrastrukturën, bujqësinë, turizmin, shërbimet publike, arsimin, kulturën dhe mbrojtjen e mjedisit. Strategjia lokale e zhvillimit për periudhën 2025–2029 thekson përmirësimin e klimës ekonomike, zhvillimin e infrastrukturës, shërbimet shoqërore dhe mbrojtjen e mjedisit. Demografia Sipas regjistrimit të vitit 2023, komuna e Danilovgradit kishte 18.617 banorë, nga të cilët 9.740 burra dhe 8.877 gra. Përbërja etnike Përbërja kryesore etnike e komunës së Danilovgradit në regjistrimin e vitit 2023 ishte si më poshtë: Gjuha Në regjistrimin e vitit 2023, gjuhët më të përdorura zakonisht në komunën e Danilovgradit ishin serbishtja dhe malazishtja. Feja Shumica e popullsisë së komunës i përket krishterimit ortodoks. Përbërja kryesore fetare në vitin 2023 ishte si më poshtë: Ekonomia Ekonomia e Danilovgradit lidhet me bujqësinë, shërbimet, tregtinë, industrinë e vogël, ndërtimin dhe transportin. Fusha e Bjelopavlićëve është një nga zonat më pjellore të Malit të Zi dhe ka rëndësi për prodhimin bujqësor, blegtorinë dhe aktivitetet e lidhura me tokën. Pozicioni pranë Podgoricës dhe Nikshiqit ka ndikuar në zhvillimin e zonave të biznesit, logjistikës, transportit dhe investimeve private. Dokumentet strategjike komunale theksojnë zhvillimin e ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme, infrastrukturës, turizmit, agrobiznesit dhe mbrojtjes së mjedisit si drejtime të rëndësishme për periudhën 2025–2029. Trashëgimia kulturore Danilovgradi dhe zona përreth kanë trashëgimi të rëndësishme historike, fetare dhe arkitektonike. Ndër vendet më të njohura përmenden: Manastiri i Ostrogut; Manastiri i Ždrebaonikut; ura e Vojvoda Mirkos mbi lumin Zeta; qendra e vjetër urbane e Danilovgradit; lokalitetet historike në Martinići; monumentet për Luftën Nacionalçlirimtare; Zavičajni muzej i Danilovgradit. Manastiri i Ostrogut është një nga vendet më të rëndësishme të pelegrinazhit në Mal të Zi dhe ndodhet në territorin e komunës së Danilovgradit, i ndërtuar në shkëmbin e Ostroška Greda. Manastiri i Ždrebaonikut ndodhet pranë qytetit dhe përbën një tjetër vend të rëndësishëm fetar dhe kulturor të komunës. Turizmi Turizmi në Danilovgrad lidhet me trashëgiminë fetare, natyrën, lumin Zeta, zonat rurale dhe afërsinë me Podgoricën e Nikshiqin. Manastiri i Ostrogut është atraksioni më i njohur në komunë dhe tërheq vizitorë e pelegrinë nga vende të ndryshme. Përveç turizmit fetar, zona ofron mundësi për ecje, çiklizëm, vizita në fshatra, qëndrim pranë lumit Zeta dhe aktivitete rekreative në natyrë. Glava Zete, Ždrebaoniku dhe hapësirat përgjatë lumit Zeta përmenden ndër pikat më të njohura të turizmit lokal. Transporti Danilovgradi ndodhet në korridorin rrugor që lidh Podgoricën me Nikshiqin. Kjo rrugë është një nga lidhjet më të rëndësishme të rajonit qendror të Malit të Zi dhe e bën qytetin të arritshëm nga dy qendrat më të mëdha urbane të vendit. Qyteti shërbehet edhe nga hekurudha Podgoricë–Nikshiq, e cila kalon nëpër territorin e komunës. Aeroporti më i afërt ndërkombëtar është Aeroporti i Podgoricës. Sporti Sporti në Danilovgrad lidhet kryesisht me futbollin, basketbollin, hendbollin dhe aktivitetet rekreative. Klubi më i njohur i futbollit është FK Iskra Danilovgrad, i cili luan ndeshjet në stadiumin “Braća Velašević”. Në qytet veprojnë edhe klube dhe shoqata sportive në disiplina të ndryshme, ndërsa lumi Zeta dhe zonat përreth krijojnë mundësi për aktivitete rekreative në natyrë. Shih edhe Mali i Zi Podgorica Nikshiqi Manastiri i Ostrogut Referime Lidhje të jashtme Faqja zyrtare në internet Organizata turistike e Danilovgradit Arkivuar 8 korrik 2025 tek Wayback Machine