Zhabjaku (Mal i Zi)

Zhabjaku (malazezisht: Žabljak; cirilik: Жабљак) është qytet në veri të Malit të Zi dhe qendra administrative e komunës me të njëjtin emër. Ai ndodhet në zemër të masivit të Durmitorit, në lartësi rreth 1.456 metra mbi nivelin e detit, dhe konsiderohet qendra urbane më e lartë në Ballkan. Zhabjaku është qendra kryesore e turizmit malor dhe dimëror në Mal të Zi. Ai njihet për afërsinë me Parkun Kombëtar Durmitor, Liqenin e Zi, kanionin e lumit Tara, urën e Gjurgjeviq Tarës, liqenet akullnajore, majat e larta alpine dhe mundësitë për skijim, alpinizëm, ecje, rafting dhe turizëm natyror. Në regjistrimin e vitit 2023, komuna e Zhabjakut kishte 2.941 banorë. Vendbanimi urban i Zhabjakut kishte 1.937 banorë. Gjeografia Zhabjaku ndodhet në pjesën veriperëndimore të Malit të Zi, në një pllajë të lartë malore të rrethuar nga Durmitori, Sinjajevina dhe kanioni i Tarës. Komuna ka sipërfaqe 445 km² dhe përbën rreth 3,22% të territorit të Malit të Zi. Territori i komunës kufizohet me Plevlën në verilindje, Mojkovacin në jug, Shavnikun në jugperëndim dhe Pluzhinën në perëndim. Kufiri verilindor përshkohet nga lumi Tara për rreth 46 km, brenda zonës së Parkut Kombëtar Durmitor. Rreth 30% e territorit të komunës ndodhet mbi 1.500 metra mbi nivelin e detit. Relievi është kryesisht malor dhe përfshin maja gëlqerore, pllaja, lugina akullnajore, pyje halore, kullota, katune dhe liqene malore. Maja më e njohur e Durmitorit është Bobotov Kuk, me lartësi 2.523 metra. Klima është malore, me dimra të gjatë, të ftohtë dhe me borë, si edhe me vera të shkurtra e të freskëta. Këto kushte kanë ndikuar në zhvillimin e turizmit dimëror, skijimit dhe aktiviteteve malore, por edhe në karakterin e arkitekturës dhe jetës së përditshme të qytetit. Historia Lashtësia dhe mesjeta Zona e Zhabjakut dhe e Durmitorit ka gjurmë të hershme banimi. Kërkimet arkeologjike dhe tradita historike e lidhin këtë hapësirë me praninë e popullsive ilire, ndikimin romak dhe më pas me vendbanimet sllave e malazeze të krahinave malore. Në mesjetë, zona e Durmitorit kishte karakter kryesisht baritor dhe malor. Ajo lidhej me rrugët lokale ndërmjet Pivës, Drobnjakut, Tarës dhe Sinjajevinës, si edhe me organizimin tradicional të fiseve dhe bashkësive malazeze të veriut. Periudha osmane dhe krijimi i vendbanimit Gjatë periudhës osmane, hapësira e Zhabjakut mbeti relativisht e izoluar për shkak të relievit të vështirë dhe klimës së ashpër. Zona ruajti lidhje të forta me fiset malazeze, veçanërisht me Drobnjakun dhe Uskokët. Bërthama e vendbanimit të sotëm lidhet me emrin e vjetër Varezina voda, që i referohej një burimi të fuqishëm uji të pijshëm rreth të cilit u formua vendbanimi i parë. Më vonë vendbanimi u njoh me emrin Hanovi ose Anovi, ndërsa emri i sotëm Žabljak u përmend zyrtarisht në fund të shekullit XIX. Në vitin 1870, vendbanimi mori emrin e sotëm dhe filloi ndërtimi i institucioneve kryesore lokale, përfshirë kishën, shkollën dhe ndërtesën e kapetanisë. Kisha e Shpërfytyrimit, e ndërtuar në vitin 1862, është një nga objektet më të vjetra të ruajtura të qytetit. Shekulli XX Në periudhën ndërmjet dy luftërave botërore, Zhabjaku u zhvillua si një varosh i vogël malor. Ndërtimi i rrugëve drejt Nikshiqit dhe Mojkovacit në vitet 1930 e lidhi më mirë qytetin me pjesën tjetër të Malit të Zi dhe krijoi kushte për zhvillimin e turizmit të hershëm malor. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, Zhabjaku dhe zona e Durmitorit patën rëndësi të madhe në lëvizjen antifashiste. Zona u çlirua herët pas kryengritjes së vitit 1941 dhe u njoh në kujtesën historike si “Republika e Durmitorit”. Gjatë luftës, vendbanimi u dogj dhe pothuajse të gjitha ndërtesat u shkatërruan. Pas luftës filloi rindërtimi i qytetit dhe orientimi i tij drejt turizmit. Në vitin 1952 u krijua Parku Kombëtar Durmitor, gjë që e forcoi rolin e Zhabjakut si qendër hyrëse në një nga hapësirat natyrore më të rëndësishme të Malit të Zi. Periudha bashkëkohore Në vitin 1980, Parku Kombëtar Durmitor u përfshi në listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s. Ky status e bëri Zhabjakun një nga qendrat më të njohura të turizmit natyror në vend. Në vitin 1991, Zhabjaku u shpall kryeqyteti ekologjik i Malit të Zi, në kontekstin e shpalljes së Malit të Zi si shtet ekologjik. Në periudhën bashkëkohore, qyteti vazhdon të zhvillohet si destinacion turistik gjatë gjithë vitit, me rëndësi të veçantë për skijimin, ecjen malore, raftingun, turizmin rural dhe mbrojtjen e natyrës. Administrimi Zhabjaku është qendra administrative e komunës me të njëjtin emër. Komuna drejtohet nga kryetari i komunës dhe kuvendi komunal. Kryetari aktual është Radoš Žugić, i cili e ushtron funksionin nga 28 dhjetori 2022. Žugić është përfaqësues i Durmitorska iniciativa. Administrata komunale merret me zhvillimin lokal, turizmin, infrastrukturën, mbrojtjen e mjedisit, bujqësinë malore, kulturën, sportin, arsimin dhe shërbimet publike. Për shkak të pozitës brenda zonës së Durmitorit, planifikimi urban dhe zhvillimi turistik kanë rëndësi të veçantë për mbrojtjen e trashëgimisë natyrore. Demografia Sipas regjistrimit të vitit 2023, komuna e Zhabjakut kishte 2.941 banorë. Përbërja etnike Përbërja kryesore etnike e komunës së Zhabjakut në regjistrimin e vitit 2023 ishte si më poshtë: Gjuha Në regjistrimin e vitit 2023, gjuhët më të përdorura zakonisht në komunën e Zhabjakut ishin serbishtja dhe malazishtja. Feja Shumica dërrmuese e popullsisë së komunës i përket krishterimit ortodoks. Përbërja kryesore fetare në vitin 2023 ishte si më poshtë: Ekonomia Ekonomia e Zhabjakut mbështetet kryesisht në turizëm, shërbime, bujqësi malore, blegtori, pylltari, ndërtim dhe aktivitete të lidhura me Parkun Kombëtar Durmitor. Turizmi është sektori më i rëndësishëm ekonomik dhe zhvillohet si gjatë dimrit, për shkak të skijimit dhe borës, ashtu edhe gjatë verës, për shkak të ecjes, alpinizmit, raftingut, çiklizmit dhe vizitave natyrore. Zona ka traditë në blegtori dhe prodhime malore. Produktet vendase, si djathi, kajmaku, mishi i thatë, mjalti dhe prodhimet e pyllit, janë pjesë e rëndësishme e ekonomisë rurale dhe e ofertës turistike. Në vitet e fundit, zhvillimi i turizmit ka sjellë rritje të kapaciteteve akomoduese, apartamenteve, bujtinave, restoranteve dhe aktiviteteve rekreative, por edhe nevojën për ruajtje më të kujdesshme të hapësirës natyrore dhe të peizazhit malor. Trashëgimia natyrore Zhabjaku është i lidhur ngushtë me Parkun Kombëtar Durmitor, një nga hapësirat natyrore më të rëndësishme të Malit të Zi. Parku u formua nga akullnajat dhe përshkohet nga lumenj, rrjedha nëntokësore, pyje halore dhe liqene të kthjellëta. Kanioni i lumit Tara, pjesë e parkut, përmendet nga UNESCO ndër grykat më të thella të Evropës. Ndër vendet më të njohura natyrore përmenden: Liqeni i Zi; Bobotov Kuk; Savin Kuk; Međed; Škrčka jezera; Zminje jezero; Barno jezero; Vražje jezero; Riblje jezero; kanioni i Tarës; ura e Gjurgjeviq Tarës; Ćurevac; Sedlo; Ledena pećina; Crna Poda; Sinjajevina. Liqeni i Zi ndodhet rreth 3 km nga Zhabjaku, në lartësi 1.418 metra mbi nivelin e detit, dhe është liqeni më i madh e më i njohur i Parkut Kombëtar Durmitor. Trashëgimia kulturore Trashëgimia kulturore e Zhabjakut lidhet me historinë e krahinës së Durmitorit, me arkitekturën malore, kishat, nekropolet mesjetare, monumentet përkujtimore dhe traditat baritore. Ndër vendet dhe objektet kryesore përmenden: Kisha e Shpërfytyrimit; Varezina voda; Pirlitor; nekropolet me steçakë në Novakovići dhe Bare Žugića; monumentet e Luftës Nacionalçlirimtare; katunet e Durmitorit; arkitektura tradicionale malore; objektet e vjetra të varoshit malor. Nekropolet me steçakë në Novakovići dhe Bare Žugića janë pjesë e trashëgimisë mesjetare të zonës dhe lidhen me kompleksin më të gjerë të varrezave mesjetare me steçakë në Ballkanin perëndimor. Kultura Jeta kulturore e Zhabjakut lidhet me traditën e Durmitorit, me manifestimet lokale, folklorin, letërsinë, muzikën, sportin dhe promovimin e produkteve vendase. Qyteti organizon veprimtari kulturore dhe sportive gjatë gjithë vitit, shpesh në bashkëpunim me komunën, organizatën turistike, qendrën kulturore dhe shoqatat lokale. Ndër manifestimet më të njohura përmenden “Dani Durmitora”, Wild Beauty Art Festival, smotrat folklorike, panairet e produkteve vendase, aktivitetet ekologjike, mbrëmjet letrare dhe programet verore në hapësirat natyrore të Durmitorit. Traditat lokale përfshijnë këngët, vallet, gastronominë malore, veshjet tradicionale, zanatet, jetën në katune dhe mikpritjen karakteristike të krahinës së Durmitorit. Turizmi Zhabjaku është një nga destinacionet kryesore turistike të Malit të Zi dhe qendra më e rëndësishme malore e vendit. Turizmi dimëror lidhet me skijimin, dëborën, sportet dimërore dhe qëndrimin në shtëpi malore, ndërsa turizmi veror lidhet me ecjen, alpinizmin, raftingun, çiklizmin, kampingun dhe vizitat në liqenet akullnajore. Ndër atraksionet kryesore turistike përmenden: Parku Kombëtar Durmitor; Liqeni i Zi; Bobotov Kuk; Savin Kuk; kanioni i Tarës; ura e Gjurgjeviq Tarës; Ćurevac; Sedlo; Škrčka jezera; Zminje jezero; Ledena pećina; Crna Poda; rafting në Tarë; rrugët panoramike të Durmitorit. Zhabjaku është destinacion gjatë gjithë vitit. Dimri e bën qytetin qendër skijimi, ndërsa vera e kthen atë në pikënisje për ecje malore, vizita në liqene, ngjitje në maja dhe aktivitete aventureske në kanionin e Tarës. Transporti Zhabjaku lidhet me pjesën tjetër të Malit të Zi përmes rrugëve që shkojnë drejt Mojkovacit, Shavnikut, Nikshiqit, Pluzhinës dhe Plevlës. Rruga drejt Nikshiqit dhe Podgoricës, si edhe lidhja me Mojkovacin dhe hekurudhën Beograd–Tivar, kanë rëndësi të veçantë për qarkullimin e banorëve dhe turistëve. Qyteti ndodhet rreth 120 km nga Podgorica dhe rreth 70 km nga Nikshiqi. Për shkak të lartësisë dhe klimës malore, mirëmbajtja e rrugëve gjatë dimrit është thelbësore për turizmin dhe jetën lokale. Zhabjaku nuk ka lidhje hekurudhore. Aeroportet më të afërta ndërkombëtare janë Aeroporti i Podgoricës dhe Aeroporti i Tivatit. Sporti Sporti në Zhabjak lidhet ngushtë me natyrën malore. Skijimi, alpinizmi, ecja, çiklizmi malor, rafting, kanioningu, peshkimi sportiv dhe sportet dimërore janë ndër aktivitetet më të zhvilluara në zonë. Savin Kuk është një nga qendrat kryesore të skijimit në Durmitor, ndërsa kanioni i Tarës përdoret për rafting dhe sporte ujore. Gjatë verës, shtigjet drejt Bobotov Kukut, Liqenit të Zi, Ćurevacit, Sedlos dhe liqeneve akullnajore të Durmitorit tërheqin alpinistë, çiklistë dhe vizitorë nga Mali i Zi dhe vende të tjera. Në qytet zhvillohen edhe futbolli, sportet shkollore, aktivitete rekreative dhe gara lokale të lidhura me manifestimet turistike e kulturore. Shih edhe Mali i Zi Durmitori Parku Kombëtar Durmitor Liqeni i Zi (Durmitor) Tara Kanioni i Tarës Mojkovaci Shavniku Pluzhina Referime Lidhje të jashtme Faqja zyrtare në internet Organizata turistike e Zhabjakut Parku Kombëtar Durmitor në faqen e UNESCO-s