Никшич

Ни́кшич (черног. Никшић) — Черногория ҡалаһы. Никшич үҙәнендә, Требьес тауы итәгендә урынлашҡан. Был Подгорицанан һуң Черногорияла халыҡ иҫәбе буйынса икенсе ҡала һәм илдең мөһим индустриаль үҙәге. Майҙаны 2065 квадрат метр тәшкил иткән Никшич муниципалитетының административ үҙәге (Черногорияла майҙаны буйынса иң ҙур муниципалитет). Тарихы Никшич IV быуатта Рим хәрби лагеры мөһим юлдар сатында урынлашҡан. V быуатта (459 йылдан һуң) остготтар Рим Андербаһы урынында Анагастум исемле үҙ ҡәлғәһен төҙөйҙәр. Урта быуаттарҙа төбәккә славяндар килә һәм ҡала Оногошт тип атала башлай. 1362 йылдың 22 авгусында батша Стефан Урош V Оногоштала Дубровник Республикаһы менән солох килешеүенә ҡул ҡуя. Серб батшалығын ғосманлылар баҫып алғандан һуң, Никшич мөһим төрөк ҡәлғәһенә әйләнә. 1877 йылда, Черногория менән Никола I Петрович-Негош идара иткән осорҙа, төрөктәр ҡыуып сығарыла һәм Никшич азат ителә. Был яңы күскенселәрҙе йәлеп итә һәм ҡала үҫешә башлай (ул саҡта Никшич тип атала). 1883 йылда Никшичты үҫтереү планы төҙөлә, уны архитектор-ҡала төҙөүсе Йосип Сладе тормошҡа ашыра башлай. План төҙөгәндән һуң, тәүге өс тиҫтә йылда ҡалала етештереү һәм сауҙа йылдам үҫешә, ҡалала төрлө мәҙәни һәм белем биреү ойошмаларының ойошторола. 1900 йылға Никшичта төрлө иҫтәлекле урындар: Изге Василий Острожскийҙың православие сиркәүе, Король һарайы, Батша күпере, ҡаланың төп майҙаны, бер нисә парк төҙөлә. Икенсе донъя һуғышынан һуң ҡала яңыра һәм үҙгәртеп ҡорола. Никшич ун тапҡырға үҫә һәм Черногорияның мөһим сәнәғәт үҙәктәренең береһенә әйләнә. Климаты Халҡы 2003 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса Никшич муниципалитетында 75 282 кеше иҫәпләнә. Никшичтың үҙенең халҡы — 58 212 кеше. 1981 йылдың марты — 50 399 1991 йылдың марты — 56 141 2003 йылдың ноябре — 58 212 Һуңғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, муниципалитетта йәшәүселәрҙең 88 проценттан ашыуы үҙҙәрен черногорҙар, тағы 5 процентҡа яҡыны серб тип иҫәпләй. Иҡтисады Никшич ҙурлығы буйынса Подгорицанан һуң Черногорияның икенсе индустриаль үҙәге. Бында «Niksicka Zeljezara» металлургия комбинаты, боксит шахтаһы, «Niksicka Pivara» һыра ҡайнатыу заводы һәм башҡа ҙур предприятиелар урынлашҡан. Югославия тарҡалыу осорондағы һуғыштар Черногорияны урап үтә, әммә Никшич заводтарын тәьмин итеүселәрһеҙ һәм һатыу баҙарҙарынан мәхрүм ителеүе арҡаһында 1990-сы йылдар аҙағына тиклем етештереү тулыһынса бөлгөнлөккә төшә. Ҡаланың күп предприятиелары ябыла, башҡалары бөлгөнлөккә төшә. Никшичтың эшлекле тормошо 2 меңенсе йылдар башында ғына тергеҙелә башлай. Заводтар хосусилаштырыла һәм әлеге ваҡытта яңы шарттарға яраҡлаша. Әммә был предприятиелар Югославия Социалистик Федератив Республикаһы заманында эш менән тәьмин ителгән саҡлы эшсене эшкә урынлаштыра алмай. Шуға күрә ҡала иҡтисады әкренләп хеҙмәттәр иҡтисады яғына күсә. Транспорты Никшичтан Подгорицаға тимер юл тармағы илтә, ләкин әлегә тиклем ул йөк ташыу өсөн генә ҡулланылған — уның буйынса Подгорье алюминий комбинатына бокситтар ташылған. Пассажирҙар бәйләнеше 2009 йылда бөтә линияны реконструкциялағандан һәм электрлаштырғандан һуң асылырға тейеш була, әммә 2012 йылдың 13 июлендә асыла. Линия буйлап Испанияла етештерелгән электр поездары йөрөй, улар бөтә линияны 50 минут эсендә үтә. Никшичтан 70 км алыҫлыҡта Подгорица аэропорты урынлашҡан. Никшич Подгорица менән ике һыҙатлы E762 автотрассаһы менән тоташтырылған. Шулай уҡ Никшичтан шавник аша Жаблякҡа һәм Требине аша Боснияға (Рисан һәм Котор ҡултығына тармаҡланып) юлдар үтә. Мәғариф Никшичта 25 башланғыс мәктәп (шул иҫәптән музыка мәктәбе) һәм 4 урта мәктәп (Стоян Церович исемендәге гимназия, машина-металлургия, иҡтисади-кулинария, электро-металлургия). Ҡалала Черногория университетының фәлсәфә факультеты урынлашҡан. Тәүҙә ул 1947 йылда Цетинда башланғыс мәктәп уҡытыусылары әҙерләүсе белем биреү училищеһы булараҡ асыла. 1963 йылда училище Никшичҡа күсә һәм Педагогия академияһы тип атала башлай. 1974 йылда академия Черногория университетына ҡушыла, ә 1977 йылда педагогия факультеты тип үҙгәртелә (1988 йылдан алып — фәлсәфә факультеты). Иҫкәрмәләр Һылтанмалар Путеводитель «Никшич» в Викигиде (инг.)