صومعه اردنه زو

صومعه اردنه زو (مغولی: Эрдэнэ Зуу хийд، ت. «Erdene Zuu khiid») احتمالاً کهن‌ترین صومعه به‌جامانده از آیین بودیسم در مغولستان است. این صومعه که در سال ۱۵۸۵ ساخته شده است، در خارخورین در استان اوبرخانغای قرار دارد و امروزه در محدوده چشم‌انداز فرهنگی دشت اورخون که یک میراث جهانی است، گنجانده شده است. این صومعه به فرقه گِلوگ از بودیسم تبتی وابستگی دارد. تاریخچه آبتای ساین خان، فرمانروای مغول‌های خالخه و پدربزرگ زانابازار (نخستین جِبستوندامبا خوتوکتو)، پس از دیدار با سومین دالایی لاما و اعلام بودیسم تبتی به عنوان دین رسمی مغولستان، دستور ساخت صومعه اردنه زو را در سال ۱۵۸۵ صادر کرد. در ساخت آن از سنگ‌های ویرانه‌های نزدیک به آن که متعلق به قره‌قروم، پایتخت باستانی مغول‌ها بود، استفاده شد. طراحان تلاش داشتند تا دیواری پیرامونی شبیه به یک جاپ مالا (تسبیح بودایی) شامل ۱۰۸ استوپا ایجاد کنند (۱۰۸ در بودیسم عددی مقدس است)، اما این هدف احتمالاً هرگز به‌طور کامل محقق نشد. دیوارهای معبد صومعه نقاشی شده بودند و سقف آن به سبک چینی با کاشی‌های سبز پوشانده شده بود. این صومعه در سال ۱۶۸۸ در جریان یکی از جنگ‌های متعدد میان جونغارها و مغول‌های خالخه آسیب دید. مردم محلی استحکامات چوبی صومعه متروکه را از هم باز کردند. بر پایه روایت‌های سنتی، در سال ۱۷۴۵ یک پیرو بودایی محلی به نام بونیا چندین تلاش ناموفق برای پرواز با دستگاهی انجام داد که خودش اختراع کرده بود و شبیه به چتر نجات بود. در سال ۱۹۳۹، رهبر کمونیست خرلوگین چویبالسان دستور تخریب صومعه را به عنوان بخشی از یک پاکسازی سیاسی صادر کرد که منجر به نابودی صدها صومعه در مغولستان و کشته شدن بیش از ده هزار راهب شد. سه معبد کوچک و دیوار بیرونی به همراه استوپاها از این تهاجم اولیه جان سالم به در بردند. تا سال ۱۹۴۴، ژوزف استالین به چویبالسان فشار آورد تا این صومعه را (در کنار صومعه گاندانتگچینلن در اولان‌باتور) به عنوان نمادی برای بازدیدکنندگان بین‌المللی مانند معاون رئیس‌جمهور آمریکا، هنری والاس حفظ کند تا ثابت شود که رژیم کمونیستی آزادی مذهب را مجاز دانسته است. در سال ۱۹۴۷، این معابد به موزه تبدیل شدند. برای چهار دهه بعد، صومعه گاندانتگچینلن تنها صومعه فعال در مغولستان باقی ماند. پس از فروپاشی کمونیسم در مغولستان در سال ۱۹۹۰، صومعه به لاماها بازگردانده شد. آن‌ها اردنه زو را به عنوان یک مکان عبادتی احیا کردند. امروزه این مکان یک صومعه بودایی فعال و همچنین موزه‌ای است که به روی گردشگران باز است. روی تپه‌ای در بیرون صومعه، یک مجسمه سنگی بزرگ به شکل آلت مردانه قرار دارد که صخره خارخورین نامیده می‌شود. گفته می‌شود که وجود این آلت سنگی برای مهار تکانه‌های شهوانی راهبان و تضمین حسن رفتار آن‌ها بوده است. نگارخانه منابع مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Erdene Zuu Monastery». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۳ ژوئن ۲۰۲۶. پیوند به بیرون وبگاه رسمی مقاله همراه با تصاویر مقاله دانشنامه بریتانیکا دربارهٔ قره‌قورم و اردنه زو. مجموعه عکس در فرهنگ مغولستان چند تصویر گزیده‌ای از مقاله «زندگی زانابازار»؛ دربارهٔ ساخت اردنه زو بحث می‌کند