Burkhan Khaldun

Burkhan Khaldun (biċ-Ċirilliku: Бурхан Халдун) hija waħda mill-Muntanji Khentii fil-Provinċja ta' Khentii tal-Grigal tal-Mongolja. Il-muntanja jew il-lokalità tagħha huma maħsuba bħala art twelid Genghis Khan kif ukoll il-post fejn ġie midfun. Huma wkoll il-post fejn twieled wieħed mill-ġenerali l-iktar ta' suċċess tiegħu, Subutai. Il-muntanja tagħmel parti miż-Żona Protetta Strettament ta' Khan Khentii ta' 12,000 kilometru kwadru (4,600 mil kwadru) li ġiet stabbilita fl-1992. Kellha importanza reliġjuża qawwija qabel ma Genghis Khan għamilha attrazzjoni qawwija u titqies li hija l-iżjed muntanja sagra fil-Mongolja ddeżinjata bħala sagra minnu stess. Tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-4 ta' Lulju 2015 bit-titlu "l-Muntanja l-Kbira ta' Burkhan Khaldun u l-Pajsaġġ Sagru tal-Madwar". Permezz ta' Digriet Presidenzjali tal-1995, il-qima ta' din il-muntanja ġiet ifformalizzata u l-muntanja ġiet iddikjarata bħala monument nazzjonali. L-ekosistema tagħha hija waħda kumplessa b'bijodiversità unika bi flora tal-isteppa Asjatika Ċentrali. Għandha 50 speċi ta' fawna u 253 speċi ta' għasafar. Ġeografija Burkhan Khaldun tinsab fil-Grigal tal-Mongolja f'nofs il-katina muntanjuża ta' Khentii. Il-muntanja hija integrata fiż-Żona Protetta Strettament ta' Khan Khentii li ġiet stabbilita fl-1992, b'erja ta' iktar minn 12,000 kilometru kwadru (4,600 mil kwadru). Burkhan Khaldun tfisser "il-Muntanja ta' Alla" u tissejjaħ ukoll Khentii Khan (ir-Re tal-Katina Muntanjuża ta' Khentii). Hija waħda mill-muntanji Khentii fil-Provinċja ta' Khentii tal-Grigal tal-Mongolja. Hija l-ogħla muntanja tar-reġjun, b'elevazzjoni ta' 2,362 metru (7,749 pied), u għandha għamla ta' nieqa. Hija s-sors ta' diversi xmajjar: ix-xmara Kherlen tnixxi fil-Lag ta' Hulun, li fis-snin bi preċipitazzjoni għolja jfur fil-Baċir ta' Amur; ix-xmara Onon tnixxi ġo tributarji oħra fil-Baċir ta' Amur, li titbattal fl-Oċean Paċifiku; u x-xmajjarTuul, Kharaa u Yeruu jnixxu lejn it-Tramuntana biex jingħaqdu max-xmara Selenge, li titbattal fil-Lag ta' Baikal. Hija tinsab f'ekosistema kumpless b'bijodiversità unika li hija ddefinita bħala "żona ta' tranżizzjoni mill-formazzjonijiet tal-art tal-permafrost Siberjani għall-kobor tal-isteppa". Storja F'Secret History of the Mongols (Storja Sigrieta tal-Mongoli), Genghis Khan, li iktar 'il quddiem sar il-"Konkwistatur Dinji" u hu u jemmen fid-destin tiegħu stess, qal:Jiena tlajt mal-Muntanja Burkhan, Għalkemm bdejt nibża' u ġrejt qisni insett, Kelli l-kenn tal-Muntanja Burkhan Khaldun, Jien se nonora lil Burkhan Khaldun b'sagrifiċċji kull filgħodu u se nitlob lilha kuljum: uliedi, u ulied uliedi għandhom joqogħdu attenti għal dan...Genghis Khan imbagħad beda l-kampanja tiegħu biex iwassal għall-unifikazzjoni tal-art u tal-poplu tal-Mongolja bħala qawwa b'saħħitha. Lil Burkhan Khaldun huwa taha l-status ta' muntanja sagra rjali. L-istorja tiġi rrakkontata fl-Istorja Sigrieta tal-Mongoli, li l-UNESCO rrikonoxxiet fl-1990 bħala "ħolqien letterarju ta' importanza universali straordinarja". F'dan id-dokument, Burkhan Khaldun tiġi deskritta fid-dettall u tissemma 27 darba; dan juri l-pożizzjoni unika tal-muntanja fil-wirt tal-Mongolja. Dan id-dokument jistabbilixxi l-awtentiċità tas-sit u jsostni li:"L-oriġini ta' Chingis Khan hija Burte-Ċiniża u huwa kien predestinat mis-smewwiet. Il-mara tiegħu kienet Gua-Maral. Huma qasmu t-Tenggis u insedjaw Burkhan Khaldun ftit 'il fuq mix-xmara Onon fejn twieled Batachigan (Storja Sigrieta tal-Mongoli §1)". ...Meta Toguril Khan, huwa u joqrob fid-direzzjoni tal-Fondoq ta' Burgiet tax-xmara Kerulen man-naħa tan-Nofsinhar ta' (Storja Sigrieta tal-Mongoli §107).Digriet Presidenzjali tal-1955 ifformalizza l-qima tal-Muntanja Burkhan Khaldun bħala monument nazzjonali. Tingħata qima speċjali lill-muntanja skont proċedura preskritta fl-Ovoo tas-Smewwiet" prinċipali; tiġi rriżervata għal ftit uffiċjali tal-istat u l-amminisrazzjoni lokali, xamani u ftit llama (patrijiet) Buddisti. Sit ta' Wirt Dinji Burkhan Khaldun ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fid-39 sessjoni tal-Kumitat tal-Wirt Dinji fl-4 ta' Lulju 2015 bit-titlu "l-Muntanja l-Kbira ta' Burkhan Khaldun u l-Pajsaġġ Sagru tal-Madwar". Is-sit ikopri erja ta' 443,739 ettaru (1,096,500 akru) u żona ta' lqugħ addizzjonali ta' 271,651 ettaru (671,260 akru). Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-kriterju (vi) "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju". Importanza reliġjuża Burkhan Khaldun għandha importanza spiritwali unika meta mqabbla ma' muntanji oħra fil-Mongolja u għandha status simboliku ta' "nieqa" tan-nazzjon tal-Mongolja li tirrappreżenta bis-sħiħ il-"wirt u l-istili tradizzjoni tal-għajxien tal-poplu nomadiku tal-Mnongolja". It-twemmin (mhux ikkonfermat) tal-Mongolja li Genghis Khan twieled hemmhekk u jinsab midfun xi mkien f'din il-muntanja kompla jagħmilha iktar sagra, b'mod partikolari peress li Genghis Khan offra l-qima tiegħu hawnhekk u ddikjara li l-muntanja kienet l-iżjed waħda sagra fil-pajjiż. Dan ta awtentiċità lin-natura spiritwali tal-muntanja. B'hekk, il-poplu tal-Mongolja jagħmel pellegrinaġġi regolari lejn it-tliet ovoos jew giren tal-ġebel fis-siti sagri tul rotta speċifika fejn tiġi offruta qima xamika tal-Mongolja. Ir-rotta speċifika hija unika u tkopri: l-Ovoo Prinċipali tal-Ġenna fil-quċċata tal-muntanja mill-Gurvan Khoriud ("Tliet Distretti Pprojbiti"); mill-Uud Mod ("Żewġ Siġriet tad-Daħla"); mill-Bosgo Tengeriin Davaa ("Passaġġ Limitat tal-Ġenna"); mill-maqbad tax-xmara Kherlen u mix-xmajjar sagri ta' Bogd; u finalment l-ovoo ta' Beliin ("L-Iktar Baxxa"). Flora Il-flora li tinsab fil-muntanja hija parti mill-isteppa tal-Asja Ċentrali u tikkonsisti minn foresta koniferi tat-taiga. L-ispeċijiet ta' pjanti rrapportati huma 28 pjanta li huma elenkati wkoll fil-Ktieb l-Aħmar tal-Mongolja, 15-il speċi rari ħafna, u 28 speċi elenkat bħala speċijiet rari. L-ispeċijiet elenkati fil-Lista l-Ħamra tal-IUCN jinkludu żewġ speċijiet f'periklu kritiku, erba' speċijiet fil-periklu, u tmien speċijiet vulnerabbli. Fawna Fil-provinċja ġeografika tal-fawna tal-muntanja Burkhan Khaldun fid-distrett ta' Khentii, il-fawna rrapportata tinkludi iktar minn "50 speċi ta' 27 ġeneru ta' sitt ordnijiet, fosthom ħames speċijiet ta' mammiferi/insettivori, erba' speċijiet ta' imenopteri, erba' speċijiet ta' lagomorfi, 19-il speċi ta' rodituri, 13-il speċi ta' predaturi, ħames speċijiet ta' ungulati, speċi waħda ta' rettili, u 253 speċi ta' għasafar". Skont il-Ktieb l-Aħmar tal-Mongolja, fost l-ispeċijiet ta' mammiferi rari ħafna hemm iċ-ċerva tal-boskijiet (Moshus moshiferus) u l-alċi (Alces alces); fost l-ispeċijiet rari ħafna ta' għasafar hemm il-grawwa bajda Siberjana (Grus luecogeranus), l-ajkla l-kbira tat-tikek (Aquila clanga), l-ajkla ta' Pallas (Haliaeetus leucoryphus), il-grawwa ta' għonqha abjad (Grus vipio) u l-grawwa tal-kappa (Grus monacha); fost l-ispeċijiet ta' ħut hemm l-isturjun ta' Amur (Acipenser schrenckii). Referenzi