Мексикэ

Мексикэ (эсп-бз.: México), ицӀэдыдэр псоуэ: Мексикэ Штат Зэгуэт (эсп-бз.: Estados Unidos Mexicanos) — Ишъхъэрэ Америкэм хэт къэрал, ишъхъэрэмкӀэ и гъунапкъэхэр АШЗ иде ирокӀуэ, ипшъэ-къуэкӀыпӀэм Белизымрэ Гуатемалэмрэ иде ирокӀуэ. Къалэ Ӏаташъхьар - Мехико Тхыдэ Еуропейхэм Америкэр къагъуэтам ипэ Мексикэм ишӀыпэм майахэмрэ ацтекхэмрэ къэрал яӀа. 1518 - япэреуэ Мексикэ шӀыпэм эспанхэр тохьар (Хуан Грихалвэ конкистадорым изекӀуэ гупыр). 1519 - эспан дзэ-гуп, Кортес конкистадорым еуэ, Мексикэм ишӀыпӀэм хохьари къалэ Веракрус ешъыр. Хуиту ацтекхэм я къалэ Ӏаташъхьэ Теночтитлан ( Мехико ) дохьари, зауэ ирамгъэкӀуэкӀыу ацтекхэм я пщы Монтесумо еубыд. 1520 - ацтекхэм зауэ яӀат эспанхэм пэуву. 1521 - Кортесым дзэ дэкӀыгъу (нэрыбгэ минипщ хэту) ацтекхэм я къэралыр еубыд. 1522 - Кортесыр Эспаниэ КӀэм иӀаташъхьу, генерал-капитану трагъэувэ. 1524 - Эспаниэ КӀэм Гуатемалэрэ Гондурасрэ хагъэхьа 1810 - 1824 - Мексикэр Эспаниэм хэкӀыну зауэ ирегъэкӀуэкӀ 1821 - къэрал хуит зытраӀуэ 1824 - япэрей конституциэ къыдагъэкӀыр Мексикэ хуит къэралым 1835 - Техас револуциэм яуж Техасыр хокӀыр 1846 - 1848 - Америкэ Штатхэмрэ-Месксикэрэ я зауэ, икӀэм Мексикэм ишӀым иныкъуэр Америкэ Штатхэм яубыдыр. 1910 - 1920 Мексикэ револуцэ. Джылэр Мексикэ лъэпӀкъыр зэрзэфӀэувар индеихэмрэ эспан дэтӀысхьахэмрэ къахэкӀахэм. Къэралым дэсыр 111, 2 милыуан ( 2009 гъэмкӀэ ) Къэрал нэхъ инхэмрэ, джылу дэсымрэ: Мехико - 19 841 916 Гуадалахара - 1 646 000 Монтеррей - 1 133 814 Пуэбла-де-Сарагоса - 1 485 000 Куейхэр Мексикэр 31 штаткӀэ гуэчауэ щыт, абы пэмыкӀыу зы федеральнэ куэй джоуэ. Штат къэс езым яуэ конституциэ яӀа. Куейм иӀаташъхьар джылэм хахыр. Бзэхэр Диныр