Suda Malsupra Kalifornio

Suda Malsupra Kalifornio (hispane Baja California Sur [baxa kaliˈfornja ˈsur], proksimume Baĥa kaliFORnja SUR) estas federacia subŝtato de Meksiko. Ĝi konsistigas la sudan parton de Kalifornia Duoninsulo, kies alia parto estas la provinco Baja California. Baja California Sur havas areon de 70 000 km² kaj loĝantaron de proksimume 0,4 milionoj da homoj; ĝi do estas samarea al Baja California, sed havas nur kvinonon de ties loĝantaro. En la provinco ekzistas entute 5 komunumoj (Vd. ankaŭ la liston de komunumoj en Baja California Sur. Tion klarigas interalie la malbonaj trafikaj konektoj: La cetero de Meksiko estas atingebla nur tra 500 km longa Baja California aŭ trans la Kalifornia Golfo, larĝa pli ol 100 km. La ĉefurbo nomiĝas La Paz kaj situas en la suda triono. La provinca kodo laŭ ISO 3166-2 estas "MX-BCS". Pro la malmulteco de la eksterurbaj loĝantoj la provinco dividiĝas en nur kvin komunumojn (municipojn): Comondú, La Paz (komunumo), Loreto (komunumo), Los Cabos kaj Mulegé (komunumo). Faŭno kaj flaŭro Faŭno Ambaŭ marbordoj de Suda Malsupra Kalifornio abundas je migraj marbestoj, kiuj estas motoroj de la subakva ekoturismo. Interalie migras tra ĝiaj akvoj ĝibaj balenoj de meza decembro ĝis Aprilo (oceana bordo) kaj rajoj en la genro Mobula de majo ĝis julio (golfa bordo). Sardinoj kaj skombroj kaj ilia predanto, la bekfiŝo Kajikia audax, pasas tra la pacifikaborda Golfo Magdalena de meza oktobro ĝis decembro. Maraj specioj: Martelŝarkoj (Sphyrna lewini) Mantarajo (Manta birostris) Flavnaĝila tinuso (Thunnus albacares) Korifeno (Coryphaena hippurus) Kalmarego Dosidicus gigas Salikokoj (Litopenaeus stylirostris, Farfantepenaeus californensis, Sicyonia penicillata) Helikoj (Panopea globosa kaj pluraj aliaj specioj) Griza baleno (Eschrichtius robustus) Marleono (Zalophus californianus) Martestudoj leda (Dermochelys coriacea), oliveca (Lepidochelys olivacea), nigra kelonio (Chelonia mydas agassizi), kareto (Caretta caretta) Vakito (Phocoena sinus) Balenŝarko (Rhincodon typus) Pekteno (Argopecten circularis) Pinao (Atrina spp.) Teraj specioj Kojoto (Canis latrans) Lavurso (Procyon lotor) Vespertoj (pluraj specioj) Leporo (Lepus californicus) Kuniklo (Sylvilagus audubonii) Serpentoj (pluraj specioj, interalie krotaloj) Dezerta igvano (Dipsosaurus dorsalis) Flaŭro Fabacaj arboj Parkinsonia microphylla kaj prozopo (Prosopis glandulosa) Dezerta arbusto Larrea tridentata Cilindropuntio (Cylindropuntia spp.) Ekinokakto (Echinocactus spp.) Fukierioj (Fouquieria columnaris) kaj Fouquieria diguetii Geografio Limoj Ĝi limas norde kun la ŝtato Malsupra Kalifornio, kiu situas norde de 28°N, oriente kun la Kalifornia Golfo kaj okcidente kun la Pacifika Oceano. Ĝia ĉefurbo estas La Paz. Ĝi vastas 73 475 km², t.e. 3.8 % de la teritorio de Meksiko. Norde situas la marbordaj lagunoj San Ignacio kaj Ojo de Liebre, kiu estas reproduktejoj de la griza baleno kaj protektiĝas de la federa registaro. En la sama regiono troviĝas la monda biosfera rezervejo Dezerto El Vizcaíno (d). Insuloj Ĝi posedas 20 insulojn, el kiuj 3 estas apud la pacifika marbordo: Insulo Magdalena, Insulo Santa Margarita kaj Insulo Natividad. 17 estas en la Kalifornia Golfo: Insulo Espíritu Santo, Insulo Danzante, Insulo Islitas, Insulo Las Ánimas, Insulo Jacques Cousteau aŭ Cerralvo, Insulo Partida, Rocas Alijos (d), Insulo San Diego, Insulo San Francisco, Insulo San José, Insulo San Marcos, Insulo Santa Catalina, Insulo Santa Cruz, Isla Tortuga, Coronados, Carmen, Monserrat. Montoj La precipaj montoj kaj montetoj estas la Montaro La Laguna, la vulkano Las Tres Vírgenes kaj Monto Salsipuedes. Ekonomio Turismo Turismo estas unu el la precipaj fontoj de enspezoj por Malsupra Suda Kalifornio kaj ĝi estas unu el la plej gravaj celoj de turismo en la lando. Turistoj ĉefe iras al plaĝoj aŭ faras ekoturismon. Ĝi estas ŝatata de subakvistoj, kiuj vizitas por spekti migrantajn marbestojn. Agrikulturo Pluraj kultivejoj kaj forcejoj ekzistas, kie oni produktadas tomatojn, mangojn, melongenojn, kukurbojn, maizon, kapsiketojn, kapsikojn, kaj melonojn. Fiŝkaptado La mortigado de fiŝoj estas alia ĉefa ekonomia aktiveco de la ŝtato. Ĝi estas unu el la ĉefaj liverantoj al Usono, Japanujo, Kanado, Islando, kaj aliaj. Minado Salproduktado kaj minado estas farataj en Malsupra Suda Kalifornio de la kolonia epoko ĝis la nuno. En 2019, la kupraj minejoj produktis 17 084 tunojn, kio igis ĝin la kvina plej kuproprodukta ŝtato de la lando. Ankaŭ zinko, rokaj aldonaĵoj, argilo, kaj gruzo produktiĝas. En 2019 Malsupra Suda Kalifornio estis la plej produkta ŝtato de la lando por sablo, fosforito, salo kaj gipso. Vidu ankaŭ Meksikaj loknomoj Laguna-montaraj sekaj arbaroj Eksteraj ligiloj Registara retpaĝejo Arkivigite je 2006-06-13 per la retarkivo Wayback Machine http://cp.alternativo.net/bcs.php Arkivigite je 2006-02-13 per la retarkivo Wayback Machine http://www.e-local.gob.mx/wb2/ELOCAL/EMM_bajasur Arkivigite je 2005-04-04 per la retarkivo Wayback Machine http://www.inegi.gob.mx/geo/default.asp?e=03&c=124 Arkivigite je 2006-10-01 per la retarkivo Wayback Machine Referencoj