مارشل آئلينڊز

مارشل آئلينڊز يا مارشل ٻيٽ (انگريزي: Marshall Islands ) جو سرڪاري نالو ريپبلڪ آف دي مارشل آئلينڊز آھي، پئسفڪ سمنڊ جي استوائي خطي ۾ واقع ٻيٽن مشتمل ھڪ ملڪ آھي جيڪا يونائيٽيڊ اسٽيٽس جي ھڪ منسلڪ رياست آھي. ان جي جاگرافيائي بيھڪ مائڪرونيشيا واري ٻيٽن ۾ آهي. 2018 ۾ ملڪ جي آدمشماري 58,413 ھئي ملڪ جي ننڍن وڏن ٻيٽن جو تعداد 1,156 آهي. ان جو گاديءَ جو هنڌ مئجرو شھر آھي. ملڪ جون بحري حدون اتر ۾ وَيڪ آئلينڊ، ڏکڻ اوڀر ۾ ڪريبتي آئلينڊز سان، ڏکڻ ۾ نائورو سان ۽ اولھ ۾ فيڊرل اسٽيٽس آف مائڪرونيشيا سان ملن ٿيون. 2011 جي آدمشماري مطابق ملڪ جي آبادي جو %52.3 مَئجُرو شھر ۾ رھي ٿو جيڪو ملڪ جو سڀ کان وڏو شھر آھي. تاريخ ھن سرزمين تي يورپين مان سڀ کان پھريان اسپين جي ايمپائر جو مھمجو الونسو ڊي سالازار 1526ع تي قدم رکيو ۽ ھي ٻيٽ اسپين جي اختيار ھيٺ اچي ويا جتي نئين اسپين جي نالي سان وائسرائلٽي قائم ڪئي وئي پر پوء فلپائين جي ڪئپٽنسي جنرل جي ماتحتي ۾ ميڊرڊ جي حڪمراني اندر اچي وئي. لاطيني آمريڪا جي اسپين کان آزادي سان نئين اسپين جي ٽٽڻ جي 1821ع ۾ شروعات ٿي. يونائيٽيڊ اسٽيٽس جي بحري جھازن جي ھتي آمد اڻويھين صديءَ ۾ ٿي ۽ پھريون جھاز 1835ع تي ھتي پھتو. موجوده ملڪ وارن ٻيٽن جي جھرمٽ تي مارشل آئلينڊز جو نالو روس جي گورنريٽ اسٽونيا سان تعلق رکندڙ بحريه جي ايڊمرل ڪروسينسٽرن برطانوي بحريه جي ڪپتان جان مارشل جي نالي تي رکيو ھو. مارشل آئلینڊز جو اسپين باقائده دعويدار 1874ع ۾ ايسٽ انڊيز جي گادي جي ھنڌ منيلا ذريعي ڪئي. اسپين سان معاھدي تحت ڪجهه ٻيٽ جرمني کي ڏنا ويا ھئا. پھرين جنگ عظيم شروع ٿيڻ وقت جپان ھن ملڪ تي قبضو ڪيو ۽ جرمني جي جي انتظامي ڪنٽرول واري شھر جالئوت ۾ مرڪز قائم ڪيو. 31 جنوري 1944ع ۾ ھتي آمريڪي فوج قدم رکيو ۽ پوء پوري ملڪ تي قبضو قائم ڪيو. 1947ع ۾ آمريڪا جو بطور قابض گڏيل قومن جي سڪيورٽي ڪائونسل سان ھڪ معاھدو ٿيو جنھن تحت مائڪرونيشيا جي اڪثريتي ٻيٽن، مارشل آئلينڊز سميت، کي پئسفڪ سمنڊ جو ٽرسٽ وارو علائقو قرار ڏئي ان جو انتظام آمريڪا جي ذمي رکيو ويو. ان عرصي دؤران آمريڪا ائٽم بمن جا تمام گھڻا آزمائشي تجربا ھن ملڪ جي بحري حدن ۾ ڪيا ۽ ھائڊروجن بم جو پھريون آزمائشي تجربو پڻ ھتي ڪيو ھو. فضا ۾ تابڪاري جي اثرن سان ھن ملڪ جي آبادي ڏاڍي متاثر ٿي جنھن جو آمريڪا کي 60 ڪروڙ ڊالر معاوضو ڏيڻو پيو جيڪا 1999 تائين ادا ڪيو ويو.. پھرين مئي 1979 ۾ آمريڪا ھن ملڪ جي سياسي خودمختياري کي تسليم ڪيو ۽ ملڪ جي نئين آئين تحت ريپبلڪ آف مارشل آئلينڊز جي حڪومت قائم ٿي. 1986ع ۾ آمريڪا سان ھن ملڪ جو ڪامپيڪٽ فري ايسوسيئيشن نالي ھڪ معاھدو ٿيو. 22 ڊسمبر 1990 تي گڏيل قومن جي سڪيورٽي ڪائونسل جي قرارداد نمبر 683 تحت آمريڪا جي ھن علائقي واري ٽرسٽ جي ذميداري جو خاتمو عمل ۾ آندو ويو 1999 م ھتان جي يونائيٽيڊ ڊيموڪريٽڪ پارٽي عام چونڊون کٽي اقتدار ۾ آئي. جاگرافي مارشل آئلینڊز جي جاگرافيائي بيھڪ پئسفڪ سمنڊ جي اندر ھوائي ۽ آسٽريليا جي وچ تي واقع ٻرندڙ جبلن جي مٿاھين حصن تي ٻيٽن جي صورت ۾ واقع آھي. ان جي اتر ۾ نائورو ۽ ڪريبتي، اوڀر ۾ مائڪرونيشيا جون وفاقي رياستون، ڏکڻ ۾ آمريڪا جي قبضي وارو ويڪ آئلينڊ جو تڪراري علائقو (جنھن جو دعويدار مارشل آئلينڊز آھي) واقع آھن ھن ملڪ جا ٻيٽ ۽ ڇليدار ٻيٽ ٻن قسمن جا ميڙ آھن: ريٽڪ واري زنجير يا اڀرندي سج واري زنجير ۽ رئلڪ زنجير يا لھندڙ سج واري زنجير. ٻيٽن جا اھي ٻئي زنجير لاڳيتا ھڪ ٻئي جي ڀرسان اتراولھ کان ڏکڻ اوڀر طرف ساڍا ست لک ڪلوميٽرن جي سامونڊي علائقي ۾ واقع آھن ملڪ پنج وڏن ٻيٽن ۽ 29 ڇليدار ٻيٽن (atols) تي مشتمل آهي. وڏي ۾ وڏو ڇليدار ٻيٽ ڪواجاليئن آھي جيڪو 16 چورس ڪلوميٽرن تي مشتمل آهي ۽ ان جي سامونڊي ڍنڍ جي ايراضي 1700 چورس ڪلوميٽر آهي انھن سڀني ٻيٽن ۽ ڇليدار ٻيٽن مان 24 ۾ ماڻھو جي آبادي واقع آهي باقي ٻي رھڻ جو سھولتون نہ ھجڻ، برسات جي اڻاٺ ۽ ائٽمي تابڪاري جي ڪري غيرآباد آهن. ھن ملڪ جي سمنڊ جي سطح کان سراسري بلندي ست فٽ آهي. آڪٽوبر 2011 ۾ ھن ملڪ سامونڊي علائقي جي ويھ لک چورس ڪلوميٽرن جي علائقي ۾ شارڪ مڇي جي شڪار تي پابندي وجھي ان کي شارڪ مڇي جي پناھ گاھ وارو علائقو قرار ڏنو آهي. اھا شارڪ مڇيءَ جي دنيا جي سڀ کان وڏي پناھ گاھ آھي. آبھوا ھن ملڪ جي آبهوا ڊسمبر کان اپريل تائين تمام خشڪ ۽ مئي کان نومبر تائين برساتي ھوندي آھي. ھن خطي مان اڪثر ٽائيفون نالي سامونڊي طوفان اٿندا آھن جيڪي شدت سان اولھ طرف فلپائين تائين پھچندا آھن. سامونڊي سطح کان نالي ماتر بلندي جي ڪري ھن ملڪ جا ٻيٽ سامونڊي چاڙھ جي خطري ھيٺ رھندا اُھن ھن ملڪ کي موسمي تبديلي سان ايندڙ سامونڊي ٻوڏن جي امڪان ڪري دنيا جو خطرناڪ ترين ملڪ پڻ سمجھيو ويندو آھي. ھتان جي آبادي جو تازي پاڻي جو وسيلو برسات جو پاڻي آھي ۽ ھتان جي ٻيٽن جي ٻنھي زنجيرن ۾ سوڪھڙي جو خطرو عام ڳالھ آھي. آبادي 1862 ۾ ھتان جي آبادي جو تخمينو 10000 ھيو. 1962 ۾ ھن ملڪجي سموري آبادي 15,000 ھئي. 2011 ۾ ھتان جي آبادي 53,158 ھئي جنھن مان ٻي ڀاڱي ٽي ماڻھو رڳو مَئجُرو ۽ اَيبَيئَي شھرن ۾ رھندڙ ھيا. ايبيئي ملڪ جو ٻيون نمبر وڏو شھر آھي جيڪو ڪواجاليئن نالي ڇليدار ٻيٽ تي واقع آهي. ان آبادي ۾ اھي شامل ناھن جيڪي آمريڪا ۾ ڪمائڻ لاء ھن ملڪ مان لڏي ويا ھن ملڪ جي آبادي جي اڪثريت مارشليزي ماڻھن جي آھي جيڪي مائڪرونيشيا جا پراڻا ايشيائي رھاڪو آهن ۽ ھزارين سالن کان اتي آباد آھن باقي ٿورن ۾ ڪجھہ ٻيا ايشيائي ماڻھو شامل آهن جن م جاپاني گھڻائي ۾ آھن ٻاھرين پاسي وارن ٻيٽن يا ڇليدار ٻيٽن ۾ روزگار ۽ سھولتن جي فقدان ڪري آبادي تمام ڇڊي آھي ھتان جي سرڪاري ٻولي انگريزي ۽ مارشليزي آھي. ھتان جي ماڻھن جي وڏي اڪثريت عيسائيت سان تعلق رکندڙ آهي جن مان %51.5 ڪرائيسٽ واري يونائيٽيڊ چرچ سان، %24.2 اسيمبليز آف گاڊ، %8.4 رومن ڪيٿولڪ چرچ سان، % 8.3 جيزس ڪرائيسٽ ليٽر ڊي سينٽس سان ، %2.2 بڪوٽ نان جيزس سان، %1.0 بئپٽسٽ، %0.9 سيونٿ ڊي ايڊوينٽ، %0.7 فل گاسپل سان تعلق رکندڙ آھن. ٻين مذھبن ۾ %0.6 بھائي مذھب سان ۽ باقي احمدي يا قادياڻيت تعلق رکندڙ آھن جن جي پھرين مسجد سيپٽمبر 2012 ۾ قائم ٿي حڪومت ھن ملڪ جو حڪومتي نظام صدارتي ۽ پارلياماني نظام جو گڏيل امتزاج آھي جيڪو ملڪ جي 1979ع جي آئين ۾ ڏنل آهي. ملڪ ۾ ھر چوٿين سال عام چونڊون ٿينديون آهن ۽ ارڙھن سالن جي عمر وارن سمورن ماڻھن کي ووٽ جو حق ڏنل آھي. ملڪ ۾ 24 تڪ آھي جن مان ھڪ يا ھڪ کان وڌيڪ سينيٽر سڌي ووٽ ذريعي چونڊيا وڃن ٿا. ملڪ جي پارليامينٽ جو نالو نٽيجيلا آھي جيڪا ٻه ايواني آھي جنھن جي ھيٺيون ايوان 33 رڪنن تي مشتمل آھي جنھن جا رڪن سينيٽر ھوندا آھن جيڪي ملڪ جي صدر کي چونڊيندا آهن جيڪو رياست ۽ حڪومت ٻنھي جو سربراھ ھوندو آھي. نٽيجيلا کي قانونسازي جا اختيار آهن نٽيجيلا جو مٿيون ايوان ڪاؤنسل آف اروئج سڏبو آهي جيڪا ٻارھن وڏن سردارن تي مشتمل صلاحڪاري ادارو آهي. پارليامينٽ جي ايگزيڪيوٽو واري شعبي ۾ صدر ۽ ان جي ڪابينه شامل آهن جنهن جا وزير صدر پارليامينٽ جي منظوري سان مقرر ڪندو آهي. ملڪ جون مکيه سياسي پارٽيون يونائيٽيڊ پيپلز پارٽي، يونائيٽيڊ ڊيموڪريٽڪ پارٽي آھن. معيشت ھن ملڪ جو قدرتي وسيلا تمام گھٽ آھن. تنھنڪري ھتان جي درآمدون برآمدن کان وڏيون آھن. 2013 ۾ ھن ملڪ جون برآمدون 53 ڪروڙ 70 لک آمريڪي ڊالر ھيون ۽ درآمدون 133 ڪروڙ 70 لک آمريڪي ڊالر ھيون. ملڪ جي زرعي پيداوار ۾ ناريل، کوپرو، ٽماٽا، گدرا، ٽارو، بريڊ فروٽ، انجير آھن. ملڪ جي آمدني جو ھڪ حصو سياحت مان ملي ٿو. 2016 ۾ ملڪ جي ڪل جي ڊي پي 18 ڪروڙ آمريڪي ڊالر ھئي ۽ ان جي واڌ جي شرح 1.7 سيڪڙو ھئي. ملڪ جي في ڪس جي ڊي پي 3300 آمريڪي ڊالر ھئي. ھي ملڪ دنيا جو پھريون ملڪ آھي جنھن ساويرين ڪرنسي ايڪٽ 2018 پاس ڪري پھريون دفعو ملڪ جي پنھنجي ڪرپٽو ڪرنسي جاري ڪئي جنھن جو نالو ساويرين رکيو ويو آهي. ان ڪرنسي جي قانوني ٽينڊر ذريعي تصديق ڪئي وئي آهي. ھن ملڪ کي دنيا اندر بحري ٻيڙن جي انڊسٽري ۾ ھڪ وڏي اھميت آھي ڇوتہ ھي ملڪ کين پنھجا جھاز ملڪ اندر رجسٽر ڪرائي جھنڊو استعمال ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو اھڙي طرح جھازن جي مالڪن کي پنھنجي ملڪ ۾ بحري ٻيڙو يا جھاز پنھنجي نالي تي رجسٽر ڪرائڻ جي ضرورت نہ پوندي آهي ھتان جي رجسٽري 1990 ۾ شروع ٿي ھئي ۽ اھا بطور آمريڪا جي انٽرنيشنل رجسٽريشن انڪارپوريشن نالي ڪمپڻي جي حصي طور سنڀالجي ٿي. ان ڪمپني جو شاخون دنيا جي ڪيترن ئي بحري مرڪزن ۾ پکڙيل آھن بحري جھازن يا ٻيڙن جي رجسٽريشن ۾ 2017ع ۾ ھي ملڪ پاناما کان پوءِ دنيا ۾ ٻئين نمبر تي ھيو. ھن ملڪ م بحري جھاز جي مالڪ ڪا ڪمپني آھي يا ڪو اڪيلو ذاتي مالڪ ان سان رجسٽريشن ۾ ڪوبہ فرق نه پوندو آهي ان جھنڊي جي تيل کڻندڙ بحري ٽينڪرن تي استعمال سان ھي ملڪ دنيا ۾ ڪچو تيل برآمد ڪندڙ ملڪن ۾ سڀ کان وڏو ملڪ آھي پر ھن ملڪ ۾ ھڪ بہ تيل جي رفائنري ڪانھي. 207 م ھن ملڪ پورھيتن جي بين الاقوامي تنظيم ۾ شموليت اختيار ڪئي انڪم ٽيڪس جي شرح ھن ملڪ ۾ 8 سيڪڙو کان 12 سيڪڙو تائين آھيڪارپوريٽ ٽيڪس محصولن جي 3 سيڪڙو جي برابر آهي حوالا