หมู่วิหารสกอร์บา

หมู่วิหารสกอร์บา (มอลตา: It-Tempji ta' Skorba) เป็นซากปรักหักพังหินใหญ่ที่ขอบด้านเหนือของย่านอิซเซ็บบีห์ในหมู่บ้านลิมจาร์ ประเทศมอลตา ซึ่งให้ข้อมูลที่ละเอียดเกี่ยวกับยุคแรกเริ่มสุดของวัฒนธรรมยุคหินใหม่ในมอลตา เพิ่งมีการขุดค้นทางโบราณคดีที่นี่ในช่วงต้นคริสต์ทศวรรษ 1960 เท่านั้น ถือว่าค่อนข้างช้าเมื่อเทียบกับแหล่งหินใหญ่อื่น ๆ ซึ่งบางแห่งมีการขุดค้นมาตั้งแต่ต้นคริสต์ศตวรรษที่ 19 ความสำคัญของหมู่วิหารสกอร์บานำไปสู่การขึ้นทะเบียนเป็นแหล่งมรดกโลกยูเนสโกร่วมกับหมู่วิหารหินใหญ่อีก 5 แห่งในมอลตาระหว่าง ค.ศ. 1980–2015 การขุดค้นหมู่วิหารสกอร์บาในสมัยหลังทำให้สามารถใช้วิธีการตรวจหาอายุและการวิเคราะห์แบบสมัยใหม่ได้ ตัววิหารไม่อยู่ในสภาพที่ดีนัก โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อเทียบกับหมู่วิหารฮาจาร์อีมและฮัลตาร์ชีนที่สมบูรณ์กว่า อย่างไรก็ตาม ความสำคัญของแหล่งโบราณคดีแห่งนี้ไม่ได้อยู่ที่ซากปรักหักพัง แต่อยู่ที่โบราณวัตถุที่รวบรวมได้จากการขุดค้นมากกว่า ภาพรวม ดูเหมือนว่าพื้นที่ย่านอิซเซ็บบีห์รอบ ๆ หมู่วิหารสกอร์บาจะมีผู้คนอาศัยอยู่ตั้งแต่ยุคหินใหม่ตอนต้น ระหว่างที่ทิมิสโตคลีส แซมมิต นักประวัติศาสตร์ชาวมอลตา กำลังขุดค้นหมู่วิหารตาฮัจรัตใกล้ ๆ กันนั้น มีเพียงแผ่นหินตั้งเพียงแผ่นเดียวที่โผล่ยื่นออกมาจากเนินซากปรักหักพังเล็ก ๆ บนพื้นที่หมู่วิหารสกอร์บา แม้ว่าเนินแห่งนี้จะมีชื่ออยู่ในรายการโบราณวัตถุสถานมอลตา ค.ศ. 1925 แต่ก็ไม่ได้รับความสนใจจากนักโบราณคดีจนกระทั่งเดวิด เอช. ทรัมป์ เข้ามาขุดค้นระหว่าง ค.ศ. 1960–1963 ซากที่หลงเหลืออยู่บนแหล่งนี้ ได้แก่ กลุ่มหินตั้งขนาดใหญ่ (หนึ่งในนั้นสูง 3.4 เมตร) ฐานส่วนล่างสุดของหมู่วิหาร แผ่นหินปูพื้นที่มีรูสำหรับเทของเหลวในพิธีกรรมบวงสรวงตรงทางเข้า และส่วนพื้นของวิหารหลังหนึ่งซึ่งเป็นวิหารใต้ ประกอบด้วยมุขโค้ง 3 มุข ผังที่มีมุขโค้ง 3 มุขนี้เป็นแบบฉบับของสิ่งก่อสร้างหินใหญ่ในระยะจกันตียา เป็นที่น่าเสียดายที่ส่วนใหญ่ของมุขโค้ง 2 มุขแรกและส่วนหน้าอาคารทั้งหมดได้ทลายลงจนราบ ผนังด้านทิศเหนือของวิหารใต้อยู่ในสภาพที่ดีกว่าผนังด้านอื่น เดิมทีทางเข้าวิหารพาไปสู่ลานกว้างภายใน แต่ต่อมาในระยะฮัลตาร์ชีน ช่องประตูกลางวิหารถูกปิดโดยมีการตั้งแท่นบูชาไว้ตรงมุมที่เกิดจากการปิด ทางทิศตะวันออกของวิหารใต้มีการสร้างวิหารขึ้นอีกหลังในระยะฮัลตาร์ชีน โดยมีมุขโค้ง 4 มุขและช่องเว้าตรงกลาง 1 ช่อง ก่อนจะมีการสร้างหมู่วิหารสกอร์บา บนพื้นที่เดียวกันนี้เคยมีหมู่บ้านตั้งอยู่มาเป็นเวลานานประมาณ 12 ศตวรรษ โครงสร้างที่เก่าแก่ที่สุดที่ยังหลงเหลืออยู่ของหมู่บ้านดังกล่าวคือกำแพงยาว 11 เมตรทางทิศตะวันตกของทางเข้าวิหารแรก ที่บริเวณฐานของกำแพงนี้มีการค้นพบโบราณวัตถุจากระยะอาร์ดาลัมซึ่งเป็นสมัยที่มนุษย์เข้าครอบครองพื้นที่บนเกาะมอลตาเป็นครั้งแรกเท่าที่ทราบ มีการค้นพบถ่านซึ่งจากการวิเคราะห์ด้วยคาร์บอนพบว่ามีอายุย้อนไปถึง 4,850 ปีก่อนคริสต์ศักราช เครื่องปั้นดินเผา เครื่องปั้นดินเผาที่พบในแหล่งโบราณคดีนี้แบ่งออกเป็นสองรูปแบบ ได้แก่ "สกอร์บาเทา" ซึ่งมีลักษณะเด่นตรงที่เป็นเครื่องปั้นดินเผาสีเทาที่ไม่มีลวดลาย และ "สกอร์บาแดง" ซึ่งมีลักษณะเหมือนกับแบบสกอร์บาเทาทุกประการแต่ลงสีโดยใช้รงควัตถุโอเคอร์สีแดง ระเบียงภาพ อ้างอิง