วิหารหินใหญ่แห่งมอลตา

วิหารหินใหญ่แห่งมอลตา (มอลตา: It-Tempji Megalitiċi ta' Malta; อังกฤษ: Megalithic Temples of Malta) คือกลุ่มของวิหารยุคก่อนประวัติศาสตร์หลายแห่งบนเกาะมอลตาและเกาะโกโซ ประเทศมอลตา สร้างขึ้นในช่วงเวลาสามช่วงที่แตกต่างกันประมาณตั้งแต่ 3,600 ปีก่อนคริสต์ศักราช ถึง 2,500 ปีก่อนคริสต์ศักราช เคยมีการกล่าวอ้างว่าวิหารเหล่านี้เป็นโครงสร้างตั้งพื้นอิสระที่เก่าแก่ที่สุดในโลกจนกระทั่งมีการค้นพบเกอเบ็กลีเทแพในประเทศตุรกี นักโบราณคดีเชื่อว่าสิ่งก่อสร้างเหล่านี้เป็นผลมาจากนวัตกรรมท้องถิ่นในกระบวนการวิวัฒนาการทางวัฒนธรรม ซึ่งนำไปสู่การสร้างวิหารหลายแห่งในระยะจกันตียา (3,600–3,000 ปีก่อนคริสต์ศักราช) และรุ่งเรืองถึงขีดสุดกับการสร้างหมู่วิหารฮัลตาร์ชีนซึ่งยังคงใช้งานมาจนกระทั่งเมื่อ 2,500 ปีก่อนคริสต์ศักราช หลังจากนั้นวัฒนธรรมการสร้างวิหารก็สูญไป ยังไม่เป็นที่ทราบแน่ชัดว่าวิหารเหล่านี้สร้างขึ้นเพื่อวัตถุประสงค์ใดเป็นหลัก แต่การปฏิบัติทางความเชื่อที่พบในสมัยนั้นมีความเกี่ยวเนื่องกับการบูชาเหล่าเทพีแห่งการเจริญพันธุ์และความอุดมสมบูรณ์ซึ่งได้รับความเคารพนับถืออย่างกว้างขวางทั่วภูมิภาคเมดิเตอร์เรเนียน การค้นพบแท่นบูชาและซากสัตว์ในพื้นที่บ่งชี้ว่าสิ่งก่อสร้างเหล่านี้เคยเป็นสถานที่ประกอบพิธีกรรมที่เกี่ยวข้องกับการบูชายัญ ยูเนสโกได้ขึ้นทะเบียนหมู่วิหารจกันตียาเป็นแหล่งมรดกโลกใน ค.ศ. 1980 และขยายพื้นที่แหล่งมรดกโลกให้ครอบคลุมวิหารหินใหญ่อีก 5 แห่งใน ค.ศ. 1992 ได้แก่ ฮาจาร์อีม (ในอิล-อเร็นดี), ลิมนัยดรา (ในอิล-อเร็นดี), หมู่วิหารตาฮัจรัต (ในลิมจาร์), หมู่วิหารสกอร์บา (ในอิซเซ็บบีห์) และหมู่วิหารฮัลตาร์ชีน (ในฮัลตาร์ชีน) ปัจจุบันแหล่งมรดกโลกเหล่านี้มีเฮริทิจมอลตาเป็นผู้บริหารจัดการ ในขณะที่กรรมสิทธิ์ในที่ดินโดยรอบนั้นแตกต่างกันไปในแต่ละแหล่ง นอกเหนือจากนี้ยังมีวิหารหินใหญ่อื่น ๆ ในมอลตาที่ไม่รวมอยู่ในรายการแหล่งมรดกโลกยูเนสโก อ้างอิง