Սուրբ Պողոսի ծոց

Սուրբ Պողոսի ծոց, պաշտոնական մալթերեն տարբերակով՝ Սան Պաուլ իլ Բահար (մալթ.՝ San Pawl il-Baħar), քաղաքային խորհրդի կարգավիճակ ունեցող բնակավայր Մալթայի հյուսիսարևելյան ափին՝ կղզի-պետության Հյուսիսային մարզում։ Համարվում է Մալթայի կարևորագույն բնակելի և առևտրային կենտրոններից մեկը, որը հայտնի է իր առևտրի, ժամանցի, ռեստորանների և սրճարանային մշակույթով։ 2021 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ Սուրբ Պողոսի ծոցը Մալթայի ամենաբնակեցված բնակավայրն է։ Քաղաքի անվանումը կապվում է Սուրբ Պողոս առաքյալի նավաբեկության հետ (Սուրբ Պողոսի կղզիների մերձակայքում), որը նկարագրված է Աստվածաշնչի Նոր կտակարանի «Գործք առաքելոց» գրքում։ Ըստ ավանդության՝ Պողոս առաքյալը, Կեսարիայից դեպի Հռոմ իր ճանապարհորդության ընթացքում Մալթայի ափերի մոտ ենթարկվել է նավաբեկության ՝ դրանով իսկ հիմք դնելով քրիստոնեության տարածմանը կղզում։ Բուրմառադ, Վարդիա, Կաուրա, Բուջիբբա, Շեմշիա և Սան Մարտին, ինչպես նաև Բիդնիայի և Միստրայի որոշ հատվածներ, վարչականորեն պատկանում են Սուրբ Պողոսի ծոցի տարածքային միավորին։ Սուրբ Պողոսի ծոցը կազմում է 14,47 կմ քառ. տարածք։ 2021 թվականին մշտական բնակչությունը կազմել է 32,042 մարդ։ Սեզոնային որոշ ամիսներին՝ հունիսից սեպտեմբեր միջակայքում, բնակավայրի փաստացի բնակչությունը գրեթե կրկնապատկվում է՝ հասնելով շուրջ 60,000-ի՝ պայմանավորված տեղացիների և զբոսաշրջիկների հոսքով։ Միստրայի ծոցը, իր հրվանդանով և Սուրբ Պողոսի կղզիներով, գտնվում է հյուսիսում, իսկ արևմուտքում՝ կղզին հատող ճանապարհի երկայնքով, մինչև Ջնեյնայի և Ոսկե ծոցերը, ձգվում է Վարդիայի գեղատեսիլ լեռնաշղթան։ Պատմություն Սուրբ Պողոսի ծոցի տարածքում հայտնաբերված հնագիտական բրածոները թվագրվում են մոտավորապես մ.թ.ա. 4000 թվականով։ Դրանց թվում են Բուջիբբայի և Շեմշիայի մեգալիթյան տաճարները։ Բացի այդ, Վարդիայի լեռնաշղթայում՝ Բուսևդիեն տարածքում, հայտնաբերվել են քարե սայլուղիներ, ինչպես նաև պունիկյան դամբարաններ և բրոնզի դարի այլ հնագիտական գտածոներ։ Հռոմեական ժամանակաշրջանում Սուրբ Պողոսի ծոցը ծառայել է որպես ռազմավարական նշանակություն ունեցող նավահանգիստ։ Շեմշիայում հայտնաբերվել են հռոմեական ճանապարհի, բաղնիքների և մեղվապահական կառույցների մնացորդներ, իսկ ծովի հատակում՝ հռոմեական խարիսխներ։ Ուշ միջնադարում տարածքը լքվել էր՝ ծովահենների հարձակումների պատճառով։ Տեղական աշխարհազորը պահպանում էր մի շարք դիտակետեր, որոնցից Թա Տաբիբուն պահպանվել է մինչև օրս և համարվում է տարածքի ամենահին շինությունը։ Խաչակրաց արշավանքների ժամանակաշրջանում՝ 1530 թվականին՝ Հիվանդախնամների (Սուրբ Հովհաննեսի) միաբանության ժամանման պահին, այստեղ արդեն իսկ հիշատակվում էր նաև եկեղեցական կառույց։ Սուրբ Հովհաննեսի միաբանության կառավարման տարիներին տարածքում կառուցվել են մի շարք պաշտպանական կառույցներ։ Առաջինը Վինյակուրի աշտարակն էր (հայտնի է նաև «Սուրբ Պողոսի ծոցի աշտարակ» անվանումով), որը ներկայումս Մալթայում պահպանված ամենահին դիտաշտարակն է։ Կաուրայի աշտարակը կառուցվել է 1638 թվականին մեծ վարպետ Լասկարիսի կողմից։ 1715 թվականին այս երկու աշտարակների շուրջ կառուցվել են մի շարք այլ պաշտպանական ամրություններ, որոնցից այսօր պահպանվել է միայն Արիասի մարտկոցը, քանի որ Դելիայի մարտկոցը և Պերելոսի ռեդուբտը քանդվել են 20-րդ դարում։ Ծոցը կարևոր նշանակություն է ձեռք բերել նաև Նապոլեոնյան պատերազմների ժամանակահատվածում, առավելապես՝ 1798 թվականին, երբ ֆրանսիական զորքերը ներխուժել են կղզի։ Մալթացիների ապստամբությունից հետո այն դարձել է երկրի գլխավոր նավահանգիստը, քանի որ Մեծ նավահանգիստը և Մերսամշետը դեռևս գտնվում էին ֆրանսիացիների վերահսկողության տակ։ 19-րդ դարում այստեղ սկսել են կառուցվել մի շարք առանձնատներ, որոնք Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում օգտագործվել են բրիտանական զորքերի կողմից։ 1943 թվականին՝ Իտալիայի կապիտուլյացիայից հետո, Իտալիայի թագավորության ռազմածովային ուժերի 76 նավեր խարսխել են այստեղ՝ հանձնվելով բրիտանացիներին։ Պատերազմից հետո տարածքը սկսել է արագորեն զարգանալ։ Ներկայումս Սուրբ Պողոսի ծոցը, Կաուրան, Բուջիբբան, Շեմշիան և Բուրմառադը միասին կազմում են Մալթայի Հանրապետության Հյուսիսային մարզի կազմում գտնվող խոշոր տարածքային միավոր։ Տարածքը համարվում է Մալթայի ամենահայտնի ժամանցային կենտրոններից մեկը։ Հանցավորություն 2020 թվականի տվյալներով՝ Սուրբ Պողոսի ծոցում գրանցվել է Մալթայում գողությունների ամենամեծ թիվը՝ 4,037 դեպքից 423-ը, ինչպես նաև ընտանեկան բռնության դեպքերի ամենաբարձր ցուցանիշը՝ 1,409-ից 93-ը։ Ծանոթագրություններ