სოკოს კლდე

სოკოს კლდე (ინგლ. Fungus Rock),, მალტურად — Il-Ġebla tal-Ġeneral („გენერლის ქვა“) — წარმოადგენს მცირე კირქვის კუნძულაკს, რომელიც გოცოს სანაპიროზე მდებარეობს, დვეჯრას თითქმის მრგვალი ლაგუნის შესასვლელთან. კლდე მდებარეობს კოორდინატებზე 36°02′45″ ჩ. გ. 14°11′27″ ა. გ. და შედის სან ლორენცის მუნიციპალიტეტში. კირქვის მასიური ფორმაცია დაახლოებით 60 მეტრის სიმაღლისაა და ქმნის შთამბეჭდავ გეოლოგიურ სტრუქტურას. კლდე გარშემორტყმულია ღრმა ლაგუნით, რომელიც პოპულარულია მყვინთავებისთვის და ბიოლოგიური მრავალფეროვნებით გამოირჩევა. მის ახლოს მდებარეობდა მალტის ერთ-ერთი ცნობილი ბუნებრივი ძეგლი — ლაჟვარდოვანი თაღი (Azure Window), რომელიც ჩამოინგრა 2017 წლის 8 მარტს. ისტორია XVIII საუკუნეში ფანჯრის კლდე განსაკუთრებული ინტერესის ობიექტად იქცა მას შემდეგ, რაც ორდენის წევრებმა მის ზედაპირზე აღმოაჩინეს უნიკალური მცენარე — Cynomorium coccineum, რომელსაც მალტური სოკოს უწოდებდნენ. სინამდვილეში ეს არ არის სოკო, არამედ პარაზიტული მცენარე, რომელიც არ შეიცავს ქლოროფილს და საჭიროებს სხვა ორგანიზმებზე დამაგრებას. მას თანდაყოლილი უსიამოვნო სუნი აქვს, თუმცა იმდროინდელი მედიცინა მას იყენებდა სისხლდენის შეჩერებისთვის, დიზენტერიის სამკურნალოდ და ზოგადად, ტონიკად. მცენარე იმდენად ფასობდა, რომ დიდი მაგისტრი მანუელ პინტო დე ფონსეკამ 1746 წელს კლდე გამოცხადა დაცულ ზონად, ხოლო დაუკითხავად შესვლა ისჯებოდა სამი წლით კატარღის დასჯით. კლდეზე განთავსდა მუდმივი მცველი, ნაპირსა და კლდეს შორის კი დამონტაჟდა საკაბელო კალათა, რომელიც დღემდე აღბეჭდილია არქივებში. ბუნებრივი დაცვა და ეკოლოგია დღეს სოკოს კლდე წარმოადგენს დაცულ ბუნებრივ ტერიტორიას. მისი გარშემო არსებული საზღვაო ჰაბიტატები მდიდარია ენდემური და მიგრანტი სახეობებით. კლდე დაცულია მალტის კანონმდებლობით როგორც „შეუვალი ბუნებრივი ძეგლი“, რაც ნიშნავს, რომ მასზე ასვლა მკაცრად აკრძალულია. მის გარშემო არსებული წყლები ხშირად გამოიყენება სნორკელინგისა და დაივინგისთვის. გარდა ბუნებრივი ღირებულებებისა, კლდე კულტურულადაც მნიშვნელოვანი სიმბოლოა. ედინბურგის ბოტანიკური საზოგადოების ცნობით, Cynomorium coccineum-ზე ჩატარებული კვლევები გრძელდება დღესაც, თუმცა მისი სამედიცინო ეფექტურობა თანამედროვე მეცნიერულად საეჭვოა. ტურიზმი და ხედები მიუხედავად იმისა, რომ კლდე თავად მიუწვდომელია, მის გარშემო არსებული სანაპიროები პოპულარული ტურისტული მიმართულებებია. მყვინთავებს საშუალება აქვთ აღმოაჩინონ კლდოვანი ფორმაციები, თევზების პოპულაციები და წყალქვეშა მღვიმეები. განსაკუთრებული პოპულარობით სარგებლობს მზის ჩასვლის ნახვა, რომელიც მხოლოდ განსაზღვრულ პერიოდში ჩანს კლდეში არსებულ ღიობიდან. გეოლოგია და ფორმირება სოკოს კლდე წარმოადგენს კირქვის მასიურ გორაკს, რომელიც ჩამოყალიბდა შუა მიოცენური პერიოდის განმავლობაში, დაახლოებით 10 მილიონი წლის წინ, ზღვის ნალექების და სტრუქტურული აწევების შედეგად. მისი ქიმიური შემადგენლობა უმეტესწილად დომინირებულია აპტური კირქვით (Lower Globigerina limestone), რომელიც მალტის კუნძულებისთვის დამახასიათებელია. კლდის მახასიათებელი ფერდობები და სწორი ზედაპირი მიუთითებს ეროზიული პროცესების მრავალსაუკუნოვან გავლენაზე — როგორც ტალღოვანი ზემოქმედების, ასევე ქარის კოროზიის შედეგად. დვეჯრას ლაგუნის გეომორფოლოგია შეადგენს უნიკალურ ეკოსისტემას: კლდის ირგვლივ წყალი ღრმაა და ზღვის ფლორასა და ფაუნას მრავალფეროვნებით გამოირჩევა. ბიოლოგიური კვლევების თანახმად, ფანჯრის კლდის ირგვლივ დაფიქსირებულია Posidonia oceanica-ს მდელოები, რომლებიც წარმოადგენს ბუნებრივი დაცვის ზონებს ზღვის ბინადართათვის. კულტურული მნიშვნელობა გარდა სამეცნიერო მნიშვნელობისა, ფანჯრის კლდე მალტური თვითმყოფადობის სიმბოლოდაც არის მიჩნეული. იგი მრავალჯერ არის გამოსახული ფოსტალურ მარკებზე, წიგნებში, სამხატვრო ნამუშევრებსა და ტურისტულ ბუკლეტებში. მალტელებისთვის კლდე განასახიერებს როგორც ისტორიულ მედიცინასთან კავშირს (Cynomorium-ის მეშვეობით), ასევე ეროვნული გეოგრაფიული უნიკალურობის ნაწილს. ლეგენდის თანახმად, ჰოსპიტალერთა ორდენის ერთ-ერთი რაინდი იძულებული გახდა კლდეზე სამკურნალო მცენარის გამო გადასულიყო ღამის პირობებში და იქვე დაემალა ღირებული ნიმუშები უცხოელთა თხოვნის გარეშე. მსგავს ამბებს ადგილობრივი ფოლკლორი დღემდე ინახავს. თანამედროვე მენეჯმენტი და საფრთხეები დღეს ფანჯრის კლდე წარმოადგენს დაცულ ტერიტორიას როგორც ხმელეთის, ასევე საზღვაო ზონაში. იგი შეტანილია მალტის სახელმწიფო დაცვის ობიექტების სიაში, და მასზე ასვლა აკრძალულია კანონის ძალით. დვეჯრას ბუნებრივი პარკი ზედამხედველობს მის კონსერვაციას. მიუხედავად ამისა, ტურისტების რაოდენობის ზრდამ მეზობელ სანაპიროებზე გამოიწვია ეკოსისტემის ნაწილობრივი დეგრადაცია: მაგალითად, Cynomorium coccineum-ის პოპულაცია შემცირებულია უკანონო მოპოვების გამო. კუნძული ასევე აღმოჩნდა კლიმატური ცვლილებების გავლენის ქვეშ: ზღვის დონის მომატება და შტორმების ინტენსივობა გავლენას ახდენს სანაპირო ზოლის სტაბილურობაზე. მიუხედავად ამისა, ფანჯრის კლდე რჩება მალტის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ბუნებრივ სიმდიდრედ, რომელსაც იცავენ როგორც მეცნიერები, ისე გარემოსდაცვითი აქტივისტები. გალერეა სქოლიო