Malawi

Ti Malawi (Chichewa [malaβi]), opisial a ti Republika ti Malawi, ket ti napalikmutan ti daga a pagilian idiay abagatan a daya nga Aprika a dati nga ammo a kas ti Nyasalandia. Daytoy ket bineddengan babaen ti Zambia iti amianan a laud, ti Tanzania iti amianan a daya, ti Mozambique iti daya, abagatan ken laud. Ti pagilian ket naisina manipud iti Tanzania ken Mozambique babaen ti Danaw Malawi. Ti Malawi ket sumurok a 118,484 km2 (45,747 sq mi) ken addaan daytoy iti nakarkulo a populasion ti 22,224,282 (karkulo ti Hulio 2025). Ti kapitoliona ket ti Lilongwe ken isu pay daytoy ti kadakkelan a siudad ti Malawi; ti maikadua a kadakkelan ket ti Blantyre ken ti maikatlo ket ti Mzuzu. Nagtaud ti nagan a Malawi manipud iti Maravi, ti duog a nagan ti tattao a Nyanja a nagtagtagitao iti lugar. Ti pagilian ket nabirngasan pay iti "The Warm Heart of Africa". Ti Malawi ket maysa kadagiti kabassitan a pagilian iti Aprika. Ti Danaw Malawi ket mangsakop iti agarup a pagkatlo iti kalawa ti Malawi. Ti lugar idiay Aprika nga ammo itan a kas Malawi ket tinagtagitao idi babaen dagiti immak-akar a grupo ti Bantu idi agarup a maika-10 a siglo. Kadagiti napalabas a siglo idi 1891 ti lugar ket kinolonia babaen ti Britaniko. Iti 1953 a Malawi, idi ammo a kas Nyasalandia, ti protektorado ti Nagkaykaysa a Pagarian, ket nagbalin a protektorado iti kaunegan ti nawaya-bassit a Pederasion ti Rhodesia ken Nyasalandia. Nawaswas ti Pederasion idi 1963. Idi 1964 nagpatingga ti protektorado ti Nyasaland ken ti Nyasaland ket nagbalin a nawaya a pagilian babaen ni Reina Isabel ken addaan iti baro a nagan iti Malawi. Kalpasan ti dua a tawen ti Malawi ket nagbalin a republika. Kalpasan ti pannakaala iti wayawaya daytoy ket nagbalin a maysa-partido nga estado babaen ti presidensia ni Hastings Banda, ken nagtultuloy a presidente aginggana idi 1994, idi naabak isuna iti panagbubutos. Ni Peter Mutharika ti agdama a presidente. Ti Malawi ket addaan iti demokratiko, adu-partido a gobierno. Ti Malawi ket addaan iti bassit a puersa ti militar nga adaan iti buyot, marina ken aero puersa. Ti gangganaet nga annuroten ti Malawi ket managkayat iti Akinlaud ken mangiraman kadagiti positibo a diplomatiko a pannakibiang kadagiti kaaduan a pagilian ken ti pannakibinglay kadagiti nadumaduma a gunglo ti sangalubongan. Ti Malawi ket maysa kadagiti saan unay a naparang-ay a pagilian. Kaaduan iti ekonomiana ket naibatay iti agrikultura, ken kaaduan iti populasionna ket adda iti away. Ti gobierno ti Malawi ket kaaduan nga agdepdepende kadagiti tulong manipud kadagit isabali a pagilian tapno tapno maabotna dagiti masapulna iti panagdur-as, ngem daytoy met a kasapulan ket bimaasiten (ken ti nadaton a tulong) manipud idi 2000. Makasango ti gobierno ti Malawian kadagiti karit iti panagpartuat ken panagpadakkel iti ekonomia, panagpasayaat iti edukasion, panagaywan ti salun-at, panagsalaknib iti enbironmento, ken iti panagbalin a nawaya iti pinasia. Ti Malawi ket addaan kadagiti nadumaduma a naparang-ay a programa manipud idi 2005 a mangipatengnga iti isip kadagitoy a parikut, ken ti masakbbayn ti pagilian ket sumaysayaat, gapu kadagiti panagpasayaat ti panagpadakkel ti ekonomia, edukasion ken panagaywan ti salun-at a nakita idi 2007 ken 2008. Dagiti nota Dagiti nagibasaran Dagiti akinruar a silpo Dagiti midia a mainaig iti Malawi iti Wikimedia Commons Pakaammo ti panagbiahe idiay Malawi manipud iti Wikivoyage (iti Ingles) Goboerno ti Republika ti Malawi Naiyarkibo 2020-04-16 iti Wayback Machine Opisial a website Malawi a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles) Malawi manipud iti UCB Libraries GovPubs Malawi iti Curlie (iti Ingles) Bariweswes ti Malawi manipud iti BBC News Wikimedia Atlas iti Malawi