Jasiiradda Likoma

Jasiiradda Likoma waa tan ugu weyn labada jasiiradood ee ku yaal Harada Malawi, ee Bariga Afrika, tan yarina waa jasiiradda u dhow ee Chizumulu. Likoma iyo Chizumulu labaduba waxay ka tirsan yihiin dalka Malawi, waxayna wada samaystaan Degmada Likoma. Inkasta oo labada jasiiradood ay dhawr kiiloomitir u jiraan dalka Mozambique, ayna gebi ahaanba ku dhex yaallaan biyaha dhuleed ee Mozambique, haddana waa laba deegaan go'doon (exclaves) oo ka tirsan Malawi. Juqraafiga Jasiiraddu waxay leedahay baaxad dhan 18 km², waxayna ku taal qaybta waqooyi-bari ee Harada Malawi, 7 km dhinaca waqooyi-galbeed ka xigta Cobue, Mozambique. Magaalada ugu dhow ee ku taal xeebta Malawi waa Chintheche. Taariikhda Deganaanshaha jasiiradda wuxuu bilaabmay natiijada ka dhalatay ganacsiga addoonta, taas oo dadkii deegaanka ku kalliftay inay u qaxaan jasiiradda iyagoo u arkay meel ay magan galaan. Sannadkii 1884-tii, dadka diinta faafiya (Missionaries) oo ka socday Universities' Mission to Central Africa, iyagoo ka jawaabaya baaq uu diray David Livingstone, ayaa xaruntoodii ka samaystay jasiiradda Likoma. Sababo la xiriira joogitaanka dadka diinta faafiya ee Ingiriiska awgood, jasiiradda waxaa loo qoondeeyay Malawi halkii ay ka ahaan lahayd Mozambique markii xuduudaha qaranka ee Bariga Afrika la aas-aasay ka dib Dagaalkii Labaad ee Adduunka. Deegaanka dabiiciga ah In kasta oo ay dadku ku badan yihiin, deegaanka dabiiciga ah ee jasiiradda Likoma waa mid aan weli la taaban. Xeebtu waa mid kala duwan, leh jiirar dhagaxyo leh, gacmo ciid ah iyo dhulal qoyan. Gudaha jasiiradda waxaa inta badan daboolay dhul-daaqsimeed, iyadoo ay ku yaallaan tiro badan oo geedaha baobabka ah (nooca Adansonia digitata) iyo geedaha cambaha. Xayawaanku waxay u badan yihiin xamaarato yaryar, noolayaal laban-nool ah (amphibians), shimbirro iyo tiro noolayaal laf-dhabar la'aan ah, oo ay ku jiraan caaro-qadow (scorpion spiders). Xeebta, yaxaas ayaa mararka qaarkood la arkaa. Biyaha ku hareeraysan Likoma, sida caadada u ah Harada Malawi, waxay hoy u yihiin kalluunka cichlids; noocyada qaarkood, sida Labidochromis caeruleus likomae, waa kuwa ku gaar ah (endemism) aagga Likoma. Dadka Likoma waa meel dadku ku badan yihiin, iyadoo ay ku nool yihiin ilaa 10,500 oo qof oo ku kala firirsan daraasiin tuulooyin ah, kuwaas oo tan ugu weyn ay tahay magaalada magaca la midka ah ee Likoma; jasiiradda u dhow ee Chizumulu waxaa ku nool 4,000 oo qof oo kale. Qowmiyadaha ugu badan waa dadka Nyanja (60%) iyo dadka Tonga (25%), waxaana ku xiga kooxo yaryar oo Tumbuka, Yao, iyo Chewa. Hawlahooda ugu muhiimsan ee dhaqaale waa kalluumaysi, inkasta oo beeruhu (gaar ahaan bariis iyo kassava) sidoo kale ay ka mid yihiin. Magaalada Mbamba waxay martigelisaa suuq mashquul badan. Waxa kale oo ay tahay goobta ay ku taal Anglican Kaniisadda St Peter, taas oo ka mid ah kaniisadaha ugu waaweyn Afrika. Sababo la xiriira saboolnimo iyo isbitaallo ku filan oo la'aan, xaaladda caafimaadka guud ee jasiiradda waa mid halis ah, in kasta oo duumada (taas oo ku baahsan Malawi) aan laga soo werinin. Sannadkii 2005-6, Likoma waxay ahayd mawduuca daraasad cilmiyeed oo ku saabsan cudurrada faafa ee HIV iyo cudurrada kale ee galmada lagu kala qaado. In kasta oo horumarka dhaqaale ee Likoma uu yar yahay, haddana waxaa jira dhawr dugsi oo u adeega dhammaan tuulooyinka, sidaas darteedna aqrinta iyo qorista ayaa ku baahsan. Kaabayaasha iyo gaadiidka Likoma ma laha waddooyin laami ah, waxaana jira baabuur aad u yar. Koronto waxaa bixiya matoor iyo banki qorraxda (solar bank). Tani waxay jasiiradda siisaa koronto 24 saac ah, marka laga reebo 1-5 daqiiqo oo ku beegan 10-ka habeenimo, marka ay beddelayaan isha korontada. Waxaa jasiiradda ka jira shabakad telefoon oo yar, in kasta oo telefoonada laftoodu ay yihiin kuwo dhif ah. Garoonka Diyaaradaha ee Likoma waa waddo diyaaradeed laami ah oo ku taal jasiiradda waxaana laga gaari karaa diyaarad laga soo raaco Lilongwe. Gaadiidka ugu muhiimsan ee jasiiraddu waa MV Ilala markab uumiga oo ku wareega Harada Malawi, isagoo istaaga tuulooyinka ugu waaweyn iyo jasiiradaha. MV Chambo ayaa ku xira jasiiradda magaalada Nkhata Bay ee dhinaca galbeed ee harada hal mar todobaadkii. Doonyaha yaryar (oo ay ku jiraan dhows) ayaa ka gudba gacanka u dhexeeya Likoma iyo Chizumulu, iyo sidoo kale inta u dhexeysa Likoma iyo Cobue ee Mozambique. Alaabta iyo dadkuba waxaa lagu qaadaa waddooyinkan. Likoma waa goob dalxiis oo leh dhawr hudheel iyo hoyga dadka dhabarka boorsada ku xambaarta (backpacker hostels), kuwaas oo inta badan ku salaysan mabaadi'da dalxiiska deegaanka. Biyaha ku hareeraysan Likoma waxay taageeraan snorkelling iyo quusid. Dad caan ah Sarai Chisala-Tempelhoff waxay ku dhalatay halkan ka hor intaysan noqonin qareen hormuud ah. Grace Malenga ayaa sidoo kale ku dhalatay halkan ka hor intaysan noqonin mid ka mid ah haweenkii ugu horreeyay ee dhakhaatiir ah ee dalka Malawi. Sawirrada Tixraacyo Xiriirinta dibadda Jasiiradda Likoma ee Malawi Tourism Jasiiradda Likoma ee Go2Africa Archived Sebteembar 27, 2007 // Wayback Machine Archived 2007-09-27 at the Wayback Machine Travel diary of Chris Farrell Sunrise Inn, Likoma