ملاوي

ملاوي (Malawi) جو سرڪاري نالو جمهوريا ملاوي آهي. اھو ڏکڻ-اوڀر آفريڪا جو هڪ خشڪي سان گھيريل ملڪ آھي، جنھن جو پراڻو نالو "نياسالينڊ" هو. ان جون سرحدون اولھه ۾ زيمبيا، اتر ۽ اتر-اوڀر ۾ تنزانيا، اوڀر، ڏکڻ ۽ ڏکڻ-اولھه ۾ چوڌاري موزمبيق سان ملن ٿيون. ملڪ جي پکيڙ 1,18,484 چورس ڪلوميٽر آهي، جنھن جو ٽيون حصو ملاوي ڍنڍ ۾ شامل آھي. ملڪ جي آبادي سال 2018ع جي تخميني مطابق 18,143,217 ھئي. ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ ليلونگوي آهي جيڪو ملڪ جو سڀ کان وڏو شهر پڻ آھي. ملڪ جا ٻيا وڏا شھر ترتيبوار بلنٽائر، مزوزو ۽ چوٿون وڏو شھر زومبا آھي، جيڪو ملڪ جو پراڻو گادي جو هنڌ هو. لفظ، "مالاوي"، "ماراوي" جي بگڙيل صورت آهي جيڪو نيانجا ماڻھن جو پراڻو نالو آهي، جيڪي ھن سر زمين جا پراڻا رھاڪو آھن. ھتان جا ماڻھو دوستي ۾ مشھور آھن تنھنڪري ھن ملڪ کي "آفريڪا جو گرمجوشي وارو دل" سڏبو آهي. تاريخ ڏھين صدي عيسويءَ ۾ بانٽو ٻولي ڳالهائيندڙ ماڻھو ھن ملڪ ۾ آباد ٿيا. سال 1891ع ۾ برطانيا ھن ڌرتيءَ تي قابض ٿيو. ھي ملڪ گڏيل بادشاھت جي نياسالينڊ نالي ھڪ پروٽيڪٽوريٽ بڻيو، جيڪو بعد ۾ سال 1953ع ۾ ھڪ نيم خودمختيار رھوڊيشيا ۽ نياسالينڊ جو وفاق بڻيو. سال 1963ع ۾ اھو وفاق ٽٽي ويو. سال 1964ع ۾ ھي ملڪ برطانيه کان آزاد ٿيو ۽ ملڪ جي رياست جي سربراهي ملڪه ايلزبيٿ ٻين وٽ ئي رھيو، پر ٻن سالن بعد ملڪ ريپبلڪ يا جمهوريه بڻيو. آزادي بعد ھي ملڪ صدر ھيسٽنگس باندا جي قيادت ۾ مطلق آمريت واري ھڪ جماعتي رياست بڻجي ويو جيڪو سال 1994ع تائين ملڪ جو صدر رھيو. ھن ملڪ ۾ ھاڻي جمھوري ڪثير الجماعتي حڪومت آهي، جنھن جو سربراھه ملڪ جو چونڊيل صدر، پيٽر موتاريڪا آھي. معيشت ھن ملڪ جي انساني ترقي جي اشاريي جي شرح دنيا جي ملڪن جي ڀيٽ ۾ تمام گھٽ آهي. ملڪ جي معيشت زرعي آھي ۽ ملڪ جي آبادي جو وڏو حصو ٻھراڙيءَ ۾ رھي ٿو جنھن ۾ تيزي سان واڌ ٿيندي پئي اچي. ھي ملڪ معاشي ترقي لاءِ گھڻي ڀاڱي پرڏيھي قرض تي مدار رکندڙ آھي ۽ سال 2000ع کان ان قرض کڻڻ م گھٽتائي طرف وڌي رهيو آهي. حوالا