Ніжні замак (Вільня)

Ніжні або Дольны замак, таксама Віленскі палац вялікіх князёў — помнік гісторыі і архітэктуры XIV—XVII стагодзьдзяў у Вільні, рэзыдэнцыя гаспадароў Вялікага Княства Літоўскага ў другой чвэрці XVI — сярэдзіне XVII ст. Знаходзіцца ў Старым Месьце каля Катэдры, на Катэдральным пляцы. Твор архітэктуры позьняй готыкі, рэнэсансу і раньняга барока. Аб’ект Рэгістру культурных каштоўнасьцяў Летувы. Уваходзіць у комплекс віленскіх замкаў. Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай улады Расейскай імпэрыі загадалі зьнішчыць палац гаспадароў Вялікага Княства Літоўскага, у 2009 годзе скончылася яго адбудова. Тут разьмясьціўся Нацыянальны музэй Палац вялікіх князёў літоўскіх. Гісторыя Вялікае Княства Літоўскае Мураваны Дольны замак у Вільні збудавалі за часамі вялікага князя Аляксандра ў позьнегатычным стылі. Аднак няма гістарычна дакладных зьвестак пра тое, што ў XIV—XV стагодзьдзях тут была рэзыдэнцыя вялікіх князёў. Тым часам у другой палове XIV — пачатку XV ст. 3-павярховы княскі палац збудавалі ў Верхнім замку, раней жа рэзыдэнцыйныя функцыі, магчыма, выконваў мураваны будынак, збудаваны на мяжы XIII і XIV стагодзьдзяў каля заходняй падэшвы Замкавай гары. Вялікі князь Жыгімонт Стары загадаў рэканструяваць Дольны замак у рэзыдэнцыю вялікіх князёў у рэнэсансным стылі, будаўнічыя працы даручылі архітэктарам Барталамеа Берэці, Бэрнарзіна Дзанобі дэ Дж'яноцісу і Бэнэдыкту з Сандаміру. Усходні і паўднёвы флігелі палаца скончылі ўжо ў 1520—1530-я гады. У час пажару 1530 году, які зьнішчыў значную частку места, палац ацалеў. За часамі Жыгімонта Аўгуста ў 1544 годзе збудавалі новае крыло Дольнага замка, якое сталі называць Новым палацам. Будаўнічымі працамі кіраваў Джавані Чыні пры ўдзеле Джамарыі Москі і Філіпа Барталамеа да Ф'есоле. У 1544—1548 гадох Жыгімонт Аўгуст жыў у палацы, ён заснаваў тут вялікую бібліятэку і багатую калекцыю твораў мастацтва. 4 кастрычніка 1562 году тут адбылося вясельле сястры вялікага князя Кацярыны Ягелонкі і швэдзкага прынца герцага фінлядзкага Яна, а таксама рыцарскі турнір у двары палаца з нагоды ўрачыстасьці. Пазьней тут спыняліся і жылі каралі і вялікія князі Стэфан Баторы, Жыгімонт Ваза, Уладзіслаў Ваза. У 1610 годзе замак згарэў, але неўзабаве яго аднавілі ў стылі маньерызму з выкарыстаньнем шматкаляровага мармуру і пясковіку. У 1624 годзе замак перабудавалі пад кіраўніцтвам Кастантэ Тэнкалы ў стылі раньняга барока. У 1634 годзе тут адбыліся першыя ў Вялікім Княстве Літоўскім опэрныя спэктаклі. За часамі вайны Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай 1655—1661 гадоў маскоўскія войскі значна пашкодзілі замак, па чым ён ужо ня мог выконваць функцыі каралеўскай рэзыдэнцыі. Каля 100 гадоў будынак прастаяў без рамонту. У 1766 годзе згодна з пастановай Сойму Рэчы Паспалітай памяшканьні замка здалі ў арэнду і тут пасялілся 25 радзінаў, якія зрабілі рамонт сваім коштам. Пад уладай Расейскай імпэрыі Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Вільня апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, у 1799 годзе расейскі губэрнатар Іван Фрызель загадаў прадаць замак купцу з Крамянчуку, які разабраў яго ў 1800—1801 гадох. Атрыманую цэглу выкарысталі пры будаваньні дамоў. Захавалася толькі частка ўсходняга крыла, якую набыў і перабудаваў пад жылы дом жыдоўскі купец Абрам Шлосбэрг. Па здушэньні вызвольнага паўстаньня 1830—1831 гадоў на месцы замка збудавалі расейскую цытадэль (яе роў глыбінёй 2,4 мэтра перасёк тэрыторыю замка). Найноўшы час У 1955—1964 гадох тэрыторыю замка дасьледавалі археолягі, але яго сыстэматычнае вывучэньня ў 1987 годзе Інстытутам кансэрвацыі помнікаў, з 1988 году дасьледаваньні працягнуў Інстытут гісторыі Летувы. У 1989 годзе выяўленыя археолягамі рэшкі замка накрылі дахам з шклаплясту і зрабілі даступнымі для наведнікаў. У 2001 годзе Летувіскі Сойм пастанавіў аднавіць замак у якасьці рэзыдэнцыі прэзыдэнта. Будаўнічыя працы пачаліся ў 2002 годзе, а 17 сакавіка 2004 году, прэм’ер-міністар Альгірдас Бразаўскас і мэр Вільні Артурас Зуокас урачыста заклалі першы камень у яго падмурак. 6 ліпеня 2009 году адбылося сымбалічнае адкрыцьцё замку ў час сьвяткаваньня тысячагодзьдзя першага гістарычнага ўпаміну пра Літву. Кошт рэканструкцыі, які пачаткова ацэньваўся крыху большым за 100 мільёнаў літаў, у выніку перавысіў 176 мільёнаў. Адбудова замка крытыкуецца праз тое, што наяўных гістарычных і іканаграфічных зьвестак бракавала дзеля навукова абгрунтаванага аднаўленьня. Архітэктура Помнік архітэктуры позьняй готыкі, рэнэсану і раньняга барока, прыклад італьянскага palazzo нерэгулярнага тыпу. На захадзе замак далучаўся да Катэдры, на ўсходзе — пачынаўся сад. У пэрыяд росквіту меў у пляне форму няправільнага пяцікутніка, велічныя 3-павярховыя ўсходняе і паўднёвае крылы выходзілі аркадным кружганкам ва ўнутраны двор памерамі 50 на 50 мэтраў. Усе будынкі завяршаліся рэнэсансным атыкам. Па аднаўленьні інтэр’ер ўсходняга крыла атрымаў гатычнае афармленьне, паўднёвага крыла — рэнэсанснае, а паўднёва-заходняга — у стылі раньняга барока. Галерэя Гістарычная графіка Сучасныя здымкі Заўвагі Крыніцы Літаратура Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — 684 с. — ISBN 985-11-0314-4 Мікулевіч С. Увасабленне мараў: у Вільні адкрылі адбудаваны Палац валадароў // Наша Ніва. № 30 (819), 14 жніўня 2013. С. 10—11. Pałac wielkich książąt litewskich i jego odbudowa w kontekście doświadczenia europejskiego. — Wilno, 2009. — ISBN 978-609-95074-0-8. Вонкавыя спасылкі Ніжні замак у Вільні, Radzima.org