Лептис Магна

Лептис Магна (ба арабӣ: لبدة, Lubdah) — яке аз бузургтарин харобазори шаҳри римӣ дар тамоми ҷаҳон ва бузургтарин маҷмаи харобаҳои римӣ дар Африқо, воқеъ дар канори Баҳри Миёназамин тахминан 130 километр шарқтар аз Триполи, дар наздикии шаҳри ҳозираи Хумс (Аль-Хумс). Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО аз соли 1982. Лептис Магна зодгоҳи имперотори римии Септимий Север (зода 11 апрел 145, имперотор 193–211) — ягона имперотори румии африкоӣ ва имперотори авали аз Африко. Таърих Бунёди шаҳр тахминан соли 1100 то милод аз тарафи финикиён аз шаҳри Сӯр (Тир, Лубнон) ҳамчун бандари тиҷоратии Лептис (Lpqy) дар маҷмаи се шаҳри Триполитония (бо Сабрата ва Оеа — Триполии имрӯза). Шаҳр ҷойи мубодилаи тилло, фил ва ғуломони Африқои Дохилӣ ба тиҷорати финикии Баҳри Миёназамин буд. Дар натиҷаи се ҷанги Пуник (264–146 то милод) Лептис ба Рум гузашт. Дар асрҳои I–II мелодӣ шаҳр ба яке аз се шаҳри бузургтарини Африқои римӣ табдил ёфт. «Асри тиллоии Лептис» дар замони имперотор Септимий Север (193–211) рӯй дод. Имперотор дар Лептис Магна 11 апрели 145 таваллуд шуда буд, шаҳр иборат аз маҷмаи аҷоиби иморатҳои мармарӣ ба ҳаҷми Рими худаш гардид: Майдони Шимолгардон (Severan Forum), Базилика (зебое аз марми сабз ва сурх), Тоқи Севери (тоқи чорсамта аз тарафи се писар), Қубур-Базор Севери (Severan Basilica), Театр (асри I мелодӣ — 25 ҳазор нафар), Амфитеатр, Хамомҳои Ҳадрианӣ ва бандари бузурги тарошидаи нав. Аз асри III шаҳр дар ҳолати таназзул буд. Дар асри IV сарои Рум-и Ғарбӣ заиф шуд, асри V Вандалҳо забт карданд ва соли 642 фотеҳони арабӣ. Шаҳр ҳаргиз барқарор нашуд; то асри XIX комилан зери қум ҷойгиршуда буд. Дар 1909 археологи итолиёвӣ Сальватор Аурigemma коваҳои аввалин ва дар асри XX тамоми маркази шаҳр ошкор шуд. ЮНЕСКО 1982 Лептис Магнаро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ дохил кард. 2011–2016 дар ҷанги шаҳрвандии Либиё ҳамчун зери таҳдиди ҷанг (пеш аз ҳама ДАИШ) буд, аммо ба туфайли ҷӯшиши инқилобчиёни маҳаллӣ маҳфуз монд. Ҷуғрофия ва иқлим Лептис Магна дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар дельтаи дарёчаи Лебда (Вади Лебда) воқеъ аст. Иқлим — баҳримиёназаминӣ. Маҷмаи харобаҳо тахминан 2.5 километри мураббаъ масоҳат дорад. Аҳолӣ Маҳалли Лептис Магна имрӯз харобазор аст ва аҳолии доимӣ надорад. Дар наздикӣ шаҳри имрӯзаи Хумс воқеъ аст. Иқтисод Иқтисоди маҳалли Лептис Магна бар сайёҳии байналмилалӣ (зиёда аз 10 ҳазор сайёҳ дар сол пеш аз 2011), археологияи илмӣ ва ҳунармандии анъанавии маҳаллӣ асос меёбад. Нақлиёт Маҳалли Лептис Магна тахминан 3 километр шарқтар аз шаҳри Хумс дар шоҳроҳи соҳилии Триполи–Бенғози воқеъ аст. Аз Триполи (130 км) бо мошин 2 соат. Фарҳанг ва маориф Маҷмаи харобаҳои Лептис Магна яке аз бузургтарин харобазорҳои римӣ дар ҷаҳон мебошад. Иморатҳои аз ҳама диққатҷалбкунанда: Тоқи Севери (асри III, аз марми бузурги Каррара), Майдони Шимолгардон (Forum Severianum, бо сутунҳои Pisidian бузург), Базилика (90 × 40 метр, сақф 30 метр, аз марми сабз-сурх), Театр (асри I мелодӣ, 25 ҳазор нафар), Хамомҳои Ҳадрианӣ (асри II), Амфитеатр (асри I, 16 ҳазор нафар, баъдан гладиатор), Майдони Кӯҳна (Forum Vetus) ва пайвандгари бандари Севери. Чанд иморати марми Лептис дар соли 1816 ба Виндзори Англия оварда шудаанд (дар Парки Виндзор-Грейт-Парк имрӯз дидан мумкин). Нигаред низ Либиё Триполи Сабрата Карфаген Империяи Рум Эзоҳ Пайвандҳо Маҷмаи харобаҳои Лептис Магна — UNESCO World Heritage Лептис Магна дар Encyclopædia Britannica