Մեծ ձեռակերտ գետ

Մեծ ձեռակերտ գետ (անգլ.՝ Great Man-Made River GMMR, արաբ․՝ النهر الصناعي العظيم‎‎), խողովակների ցանց, մատակարարում է քաղցրահամ ջուր, որը ստացվում է Նուբիական ավազաքարային ջրատար համակարգի բրածո ջրատարից ամբողջ Լիբիայում։ Այն աշխարհի ամենամեծ ոռոգման ծրագիրն է։ Նախագիծը օգտագործում է խողովակաշարային համակարգ, որը ջուր է մղում Նուբիական ավազաքարային ջրատար համակարգից հարավային Լիբիայից դեպի Լիբիայի հյուսիսային Միջերկրական ծովի բնակեցված քաղաքներ, ներառյալ Տրիպոլին և Բենգազին։ Ջուրն ընդգրկում է մինչև 1600 կիլոմետր հեռավորություն և ապահովում է Լիբիայում օգտագործվող քաղցրահամ ջրի 70%-ը։ Ըստ կայքի՝ դա խողովակների (2820 կիլոմետր (1750 մղոն) և ջրատարների ամենամեծ ստորգետնյա ցանցն է աշխարհում։ Այն բաղկացած է ավելի քան 1300 հորերից, որոնց մեծ մասը՝ ավելի քան 500 մ խորությամբ, և օրական 6500000 մ3 քաղցրահամ ջուր է մատակարարում Տրիպոլի, Բենգազի և այլ քաղաքներին։ Լիբիայի հանգուցյալ առաջնորդ Մուամմար ալ-Քադդաֆին այն նկարագրել է որպես «աշխարհի ութերորդ հրաշալիք»։ Պատմություն 1953 թվականին հարավային Լիբիայում նավթ գտնելու ջանքերը հանգեցրին գետնի տակ մեծ քանակությամբ խմելու ջրի հայտնաբերմանը։ Մեծ ձեռակերտ գետի նախագիծը (GMRP) ստեղծվել է 1960-ական թվականների վերջին և նախագծի վրա աշխատանքները սկսվել են 1984 թվականին։ Ծրագրի շինարարությունը բաժանվել է հինգ փուլերի։ Առաջին փուլը պահանջեց 85 միլիոն մ³ պեղումներ և բացվեց 1991 թվականի օգոստոսի 28-ին։ Երկրորդ փուլը (կոչվում է Առաջին ջուրը դեպի Տրիպոլի) բացվել է 1996 թվականի սեպտեմբերի 1-ին։ Նախագիծը պատկանում է Great Man-Made River Project Authority-ին և ֆինանսավորվել է Քադաֆիի կառավարության կողմից։ Առաջին փուլերի հիմնական կապալառուն Dong Ah Consortium-ն էր (հարավկորեական ընկերություն), իսկ ներկայիս հիմնական կապալառուն Al Nahr Company Ltd-ն է։ Ներմուծված ապրանքները, որոնք նախատեսված էին GMR-ի կառուցման համար, արտադրվել են Կորեայում և Եվրոպայում (հիմնականում Իտալիայում) և հասել Բրեգա նավահանգստով (Սիդրա ծոց)։ Խողովակաշարի կաթոդիկ կորոզիայից պաշտպանությունը մատակարարվել է ավստրալիական AMAC Corrosion Protection ընկերության կողմից, որը հիմնված է Մելբուրնում, և առաքվել Բենգազի նավահանգստով։ Մնացած ապրանքները պատրաստվել են Լիբիայում։ Ծրագրի ընդհանուր արժեքը կանխատեսվում էր ավելի քան 25 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։ 1990 թվականից ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն ուսուցում է տրամադրում նախագծում ներգրավված ինժեներներին և տեխնիկներին։ Բրածո ջրատարը, որտեղից այս ջուրը մատակարարվում է, Նուբիական ավազաքարային ջրատար համակարգն է։ Այն կուտակվել է վերջին սառցե դարաշրջանում և ներկայումս չի համալրվում։ Եթե 2007 թվականի հայտնաբերման տեմպերը չավելացվեն, ջուրը կարող է տևել հազար տարի։ Այլ գնահատականներ ցույց են տալիս, որ ջրատար շերտը կարող է սպառվել 60-100 տարի հետո։ Վերլուծաբաններն ասում են, որ 25 միլիարդ դոլար արժողությամբ ստորերկրյա ջրերի արդյունահանման համակարգի ծախսերը 10%-ով կազմում են աղազերծման ծախսերը։ Այս նախագծում 1 միլիարդ եվրո է ներդրվել ջրի խտացման համար 50000 արհեստական արմավենու տեղադրման համար։ Այս նախագիծն իրականացրել է իսպանացի ինժեներ Անտոնիո Իբանես դե Ալբան։ 2011 թվականի հուլիսի 22-ին Լիբիայի Առաջին քաղաքացիական պատերազմի և օտարերկրյա ռազմական միջամտության ժամանակ նախագծի համար խողովակներ պատրաստող երկու գործարաններից մեկը՝ «Բրեգա» գործարանը, խոցվեց ՆԱՏՕ-ի օդային հարվածի տակ։ Հուլիսի 26-ին կայացած մամուլի ասուլիսում ՆԱՏՕ-ն պնդեց, որ հրթիռներ են արձակվել կայանի տարածքից, և որ ռազմական նյութը, այդ թվում՝ բազմաթիվ հրթիռային կայաններ, պահվել են այնտեղ՝ ըստ հետախուզության տվյալների՝ ներկայացնելով BM-21 MRL-ի երկու լուսանկար։ Դրանք գործարանի ոչնչացման ապացույցներ էին, սակայն ՄԱԿ-ի բանաձևերի հնարավոր խախտման ապացույցները բավարար չեն։ 2014-2020 թվականներին Լիբիայի երկրորդ քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում ջրային ենթակառուցվածքը տուժել է անտեսման և երբեմն խափանումների պատճառով։ 2019 թվականի հուլիսի դրությամբ արևմտյան խողովակաշարային համակարգի 479 հորերից 101-ը ապամոնտաժվել է։ 2020 թվականի ապրիլի 10-ին անհայտ զինված խմբավորման կողմից գրավվել է մի կայանը, որը վերահսկում է ջրի հոսքը դեպի Տրիպոլի և հարակից քաղաքներ։ Արդյունքում ջրի հոսքը կրճատվեց, իսկ հարձակումը դատապարտվեց ՄԱԿ-ի կողմից։ Ժամանակացույց 1983 թվականի հոկտեմբերի 3, Ընդհանուր Ժողովրդական Կոնգրեսը հրավիրեց արտահերթ նիստ՝ մշակելու Հիմնական ժողովրդական կոնգրեսների բանաձևերը, որոնք որոշեցին ֆինանսավորել և իրականացնել Մեծ ձեռակերտ գետի նախագիծը։ 1984 թվականի օգոստոսի 28, Մուամմար ալ-Քադդաֆին Սարիրի տարածքում դրեց «Մեծ ձեռակերտ գետ» նախագծի շինարարության մեկնարկի հիմնաքարը։ 1986 թվականի օգոստոսի 28, Մուամմար ալ-Քադդաֆին բացեց Բրեգա գործարանը բետոնե գլանային խողովակների արտադրության համար, որոնք համարվում են ամենամեծ խողովակները (պողպատե մետաղալարերի մեծ մասը արտադրվել է Իտալիայում Redaelli Tecna S.p.A.-ի կողմից)։ Այս օրը տեղի ունեցավ նաև Սարիր գործարանի բացումը։ 1989 թվականի օգոստոսի 26, Մուամմար ալ-Քադդաֆին դրեց «Մեծ ձեռակերտ գետ» նախագծի երկրորդ փուլի հիմնաքարը։ Ջրի առաջին թողարկում 1989 թվականի սեպտեմբերի 11, Աջդաբիայի ջրամբար 1989 թվականի սեպտեմբերի 28, Գրանդ Օմար Մուկթարի ջրամբար 1991 թվականի սեպտեմբերի 4, Ղարդաբիայի ջրամբար 1996 թվականի օգոստոսի 28, Տրիպոլի 2007 թվականի սեպտեմբերի 28, Ղարյան Պատկերասրահ Աղբյուրներ BBC News: Libya's thirst for 'fossil water' (article contains map of pipe network) Project article at Encyclopædia Britannica TEKFEN İNŞAAT official article Արտաքին հղումներ Nubian Sandstone Aquifer System Project Արխիվացված 2012-05-04 Wayback Machine Joint project of IAEA UNDP and GEF about the Great Manmade River logistics. Great Man-Made River International Water Prize Great Man-Made River website at AlGaddaf.org Արխիվացված 2013-03-04 Wayback Machine Ծանոթագրություններ