Ռաֆիք Հարիրի

Ռաֆիք Պահա Էլ Տին Ալ Հարիրի (արաբերէն՝ رفيق بهاء الدين الحريري‎, 1 Նոյեմբեր, 1944 - 14 Փետրուար, 2005), սէուտեան առեւտրական եւ Լիբանանի վարչապետ (1992-1998) եւ կրկին 2000 թուականէն մինչեւ իր հրաժարականը 2004 թուականի 20 Հոկտեմբեր։ Ան իր պաշտօնավարման ընթացքին հինգ խորհրդասենեակ գլխաւորածէ։ Հարիրին նշանակալի աւանդ ունի երկրի հետպատերազմեան քաղաքական եւ գործարար ձեռքբերումներու համար։ Անոր կը վերագրուի Պէյրութի վերակառուցումը 15 տարուայ քաղաքացիական պատերազմէն ետք։ Սպանութիւնը 14 Փետրուար 2005-ին Հարիրին սպաննուեցաւ, երբ 1800 քկ տրոտիլին համարժէք պայթուցիկ նիւթը պայթեցուց անոր ինքնաշարժը, Պէյրութի Սուրբ Գէորգ հիւրանոցի մոտ։ Անոր սպանութեան գործով հետաքննութիւնը կը շարունակուի Լիբանանի հատուկ դատարանի կողմէն, ներկայ պահին ան կը կատարէ անկախ հետաքննիչ Տանիէլ Պելլեմերը։ Իր վերջին երկու հաշվետուութիւններուն մէջ ան կը նշէ, որ Սիրիոյ կառավարութիւնը կրնայ կապ ունենալ սպանութեան գործի հետ։ Հարիրիի սպանութիւնը բերաւ հսկայական յեղափոխական փոփոխութիւններու Լիբանանի մէջ, ընդհուպ մինչեւ Սուրիական զորքերու դուրսբերումը Լիբանանէն։ Վաղ Տարիներ եւ Կրթութիւն Հարիրին ծնած է 1 Նոյեմբեր 1944-ին, Սիտոն նավահանգստային քաղաքին մէջ, համեստ մուսուլմանական ընտանիքի մէջ։ Ան տարրական եւ աւագ դպրոցը յաճախեց Սիտոնի մէջ, այնուհետ ձեռք բերաւ առեւտրական կառավարման մասնագիտութիւնը Պէյրութի Արաբական համալսարանին մէջ։ 1965-ին Հարիրին տեղափոխուեցաւ Սէուտեան Արաբիա։ Այնտեղ ան կարճ ժամանակ դասաւանդեց, այնուհետեւ զբաղուեցաւ շինարարական արդիւնաբերութեամբ։ Ան ստացաւ Սէուտեան Արաբիոյ քաղաքացիութիւն ի հավելումն Լիբանանեան քաղաքացիութեան։ 1969 թուականին, Հարիրին հիմնեց փոքր շինարարական կազմակերպութիւն, որ շատ արագ սկսաւ համագործակցիլ ֆրանսական Օկեր ընկերութեան հետ Սէուտեան Արաբիայիոյ հիւրանոցներու կառուցման գործին մէջ, որուն ընթացքին բաւականին լաւ հարաբերութիւններ հաստատեց Խալետ թագաւորի հետ։ Այնուհետեւ Հարիրին հիմնեց Սէուտեան Օկեր, որ կը կատարէր թագաւորական ընտանիքի բոլոր շինարարական պատուերները։ Արդիւնքին մէջ մի քանի տարի հետոյ Հարիրին դարձաւ մեծահարուստ։ Իր հարստութիւնը կուտակելէն ետք, Հարիրին ձեռնարկեց շարք մը բարեգործական նախագիծեր, ներառեալ հիմնելով կրթական հաստատութիւններ։ Անոր առաջին ձեռնարկը Լիբանանի Մշակոյթի եւ կրթութեան իսլամական կեդրոնն էր, որ հիմնեց 1979 թուականին։ Հետագային ան վերանուանուեցաւ Հարիրի Հիմնադրամ։ Աստիճանաբար Հարիրին աւելի շատ ներքաշուեցաւ քաղաքականութեան մէջ։ 1982 թուականին ան $12 միլիոն տոլար նուիրաբերեց 1978 հարաւային Լիբանանի հակամարտութեան զոհերուն եւ իր ընկերութեան գումարներով Պէյրութի փողոցները մաքրեց աղբերէն։ Ան հակամարտող կողմերուն կարողացաւ հաշտեցնել։ Քաղաքական Գործունէութիւնը Հարիրին վերադարձաւ Լիբանան ութսունականներու սկիզբները՝ որպէս հարուստ եւ յայտնի դէմք, եւ սկսաւ իր անունը հաստատել՝ մեծ նուիրատուութիւններով ու ներդրումներով աջակցելով լիբանանեան զանազան խմբերու։ Չնայած Լիբանանին վրայ կեդրոնանալուն, Հարիրին շարունակեց աշխատել որպէս քաղաքական խորհրդական Ամիր Պանտար Պին Սուլթան-ի համար 1983 թուականին։ Պաղեստինեան Ազատագրութեան Կազմակերպութեան փլուզումէն եւ Շիիթ Ամալ Միլիցիա-յի զօրանալէն ետք, Հարիրին դարձաւ Սուննի ղեկավարութեան բացակայութեան պայմաններուն մէջ Սաուտականներու հզօր ներկայացուցիչը Լիբանանեան բեմին վրայ։ Հարիրին, որպէս նախկին Սաուտական դիւանագէտ, առանցքային դերակատարում ունեցաւ 1990 թուականի Թաիֆի Համաձայնագիրը մշակելու գործին մէջ, որ աւարտեց 16 տարի տեւած Լիբանանեան Քաղաքացիական Պատերազմը։ Անոր ջանքերուն շնորհիւ, Հարիրին 1992 թուականին ստանձնեց յետ-պատերազմեան Լիբանանի առաջին վարչապետի պաշտօնը՝ Նախագահ Իլիաս Հերաուիի կառավարութեան ներքոյ։ Ան նաեւ պաշտօնավարեց որպէս Ֆինանսներու Նախարար։ Պաշտօնավարման Շրջաններ Ա. Շրջան (1992–1998 թթ.)։ Իր առաջին պաշտօնավարման ընթացքին Հարիրին Լիբանանը վերադարձուց միջազգային ֆինանսական տեսարան։ Ան երկիրը ներմուծեց Եւրո-պարտատոմսերու շուկայ եւ գնահատանքի արժանացաւ Համաշխարհային Բանկի կողմէ՝ վերակառուցման համար դրամ փոխառելու իր ծրագրին համար։ Այնուամենայնիւ, երկրի պարտքը զգալիօրէն կուտակուեցաւ, քանի որ պետական պարտքը 1992-1996 թուականներուն մէջ բարձրացաւ 3 միլիարտ դոլարէն մինչեւ 9 միլիարտ դոլար։ 1996 թուականի ընտրութիւններէն ետք Հարիրին նաեւ պաշտօնավարեց որպէս Փոստի եւ Հաղորդակցութիւններու Նախարար։ Հակամարտութիւն Եւ Հրաժարական (1998 թ.)։ Սակայն, Նախագահ Էմիլ Լահուտ-ի վերելքին հետ, իշխանութեան համար պայքար ծագեց երկու կողմերուն միջեւ, որուն արդիւնքով Հարիրին 1998 թուականին լքեց իր պաշտօնը, զինք փոխարինեց Սալիմ Ալ-Հոսս-ը։ Բ. Շրջան (2000–2004 թթ.)։ Հարիրին նորէն վերադարձաւ վարչապետի պաշտօնին 2000 թուականի Հոկտեմբերին՝ Սալիմ Ալ-Հոսս-ին յաջորդող իր նոր կառավարութիւնը կազմելէ ետք։ Իր երկրորդ պաշտօնավարման ընթացքին, 2004 թուականի Սեպտեմբերին Հարիրին պաշտպանեց ՄԱԿ-ի Անվտանգութեան Խորհուրդի Թիւ 1559 Բանաձեւը, որը կոչ կ'ընէր Լիբանանէն օտարերկրեայ բոլոր մնացորդ զօրքերու դուրս բերումին, որը համարձակ քաղաքական դիրքորոշում էր։ Վերջին Հրաժարական (2004 թ.)։ 2004 թուականի Հոկտեմբեր 20-ին Հարիրին հրաժարեցաւ իր պաշտօնէն՝ աւարտելով իր երկրորդ պաշտօնավարումը, եւ զինք փոխարինեց Օմար Քարամին։ Ծանօթագրութիւններ