Ազատության արձան (Ռիգա)

Ազատության արձան (լատիշ․՝ Brīvības piemineklis), Ռիգայի գլխավոր տեսարժան վայրերից մեկկը, Լատվիայի ոչ պաշտոնական խորհրդանիշերից մեկը։ կանգնեցվել է 1935 թվականին Լատվիայի անկախության համար ընկած մարտիկների հիշատակին։ Տեղադրություն Հուշարձանը գտնվում է Ռիգայի կենտրոնական փողոցում` Բրիվիբաս ճեմուղում (լատիշ․՝ Brīvības bulvāris, բառացի՝ «Ազատության բուլվար»)՝ Հին Ռիգայից ոչ հեռու։ 1990 թվականին Բրիվիբաս ճեմուղու 200-մետրանոց հատվածը Ասպազիյաս զբոսայգուց մինչև Ռայնյա զբոսայգի փակվել է տրանսպորտի երթևեկության համար։ Այդպիսով ձևավորվել է Ազատության արձանի հրապարակը, որն իր մեջ ներառում է քաղաքային ջրանցքի վրայի կամուրջը։ Հուշարձանից հյուսիս՝ զբոսայգում, գտնվում է Բաստիոնի բլուրը, որը այգիների ու զբոսուղիների համալիր է` ստեղծված նախկին ամրոցային հողաթմբի տեղում։ Հուշարձանից հարավ գտնվում է Լատվիայի ազգային օպերայի շենքը, իսկ հրապարակից հարավ-արևմուտք՝ սրճարան ու «Լայմա» ժամացույցը։ Պատմություն 1910 թվականից այս նույն հրապարկում, սակայն մեկ այլ տեղում, կանգնեցված է եղել Պետրոս I-ին նվիրված արձան։ Այն ապամոնտաժվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո մշակութային արժեքները քաղաքից էվակուացնելու ծրագրի շրջանակներում։ Լատվիայի անկախության համար պայքարած մարտիկներին հիշատակին հուշարձան տեղադրելու գաղափարն առաջացել է 1922 թվականին, երբ Լատվիայի վարչապետ Զիգֆրիդ Աննա Մեյերովիցը հանձնարարել է կազմակերպել ապագա հուշարձանի նախագծերի մրցույթ։ Մի քանի մրցույթներից հետո ընտրվել է Կարլիս Զալեի նախագիծը`հետևալ նշանաբանով՝ «Շողա՛, ինչպես արև» (լատիշ․՝ «Mirdzi kā zvaigzne!»): Շինարարական աշխատանքները սկսվել են 1931 թվականին և իրականացվել են Լատվիայի բնակիչների կատարած նվիրաբերությունների միջոցով։ Հգուշարձանը բացվել է Լատվիայի անկախության հռչակման 17-րդ տարեդարձին` 1935 թվականի նոյեմբերի 18-ին։ Երբ 1940 թվականին Լատվիան միացել է ԽՍՀՄ-ին, հարց է բարձրացվել հուշարձանի վերակառուցման հնարավորության, նույնիսկ նրա ապամոնտաժման ու տեղափոխության մասին, սակայն քննարկմանը մասնակից ականավոր ճարտարապետներ Վերա Մուխինայի (ծագումով եղել է Ռիգայից), ճարտարապետության ակադեմիկոս Լև Ռուդնևի (երկար ժամանակ ապրել է Ռիգայում) և հուշարձանի ճարտարապետ, ակադեմիկոս Էռնստ Շտալբերգի շնորհիվ հուշարձանը նախկին տեսքով պահպանվել է իր տեղում. Ճարտարապետություն Հուշարձանն ուղղահայաց կոթողէ՝ 42 մ բարձրությամբ։ Կառուցված է գորշ և կարմիր գրանիտից, տրավերտինից, բետոնից և պղնձից։ Հիմքի մոտ տեղադրված են 13 քանդակներ ու բարձրաքանդակներ, որոնք ներկայացնում են երկրի պատմությունը` դիցաբանական հերոս Լաչպլեսիսից մինչև լատիշական նետաձիգներ ու Լատվիայի անկախության համար պայքարող մարտիկներ։ Կոթողի 19-մետրանոց աշտարակաձև գագաթին Ազատության արձանն է, որն ունի 9 մ բարձրություն։ Այն ներկայացնում է երիտասարդ կնոջ (հայտնի է որպես Միլդա), որի վերև պարզած ձեռքերում երեք աստղեր են. դրՀնք խորհրդանշում են Լատվիայի պատմական երեք մասերը՝ Կուրզեմե, Վիձեմե և Լատգալիա։ Հուշարձանի ճակատամասին կա մակագրություն` «Հայրենիքին ու ազատությանը» (լատիշ․՝ «Tēvzemei un Brīvībai»): Հուշարձանի հեղինակներն են՝ Քանդակագործ Կարլիս Զալե (1888-1942), նշանավոր քանդակագործ Ալեքսանդր Մատվեևի աշակերտը, որը 1920 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիան։ Ճարտարապետ Էռնստ Շտալբերգ (1883-1958), ակադեմիկոս Լեոնտի Բենուայի աշակերտը, որն ավարտել է Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիան (1914)։ Հետագայում հռչակվել է Լատվիայի ԽՍՀ վաստակավոր գործիչ, Լատվիայի ԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1946)։ Պատկերասրահ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Ազատության արձանի մասին Այլ Ռիգա պորտալում Լատվիական մշակույթի սրբապատկերներ Карлис Зале հոդվածը Սովետական մեծ հանրագիտարանում Կինոժամանակագրության կադրեր. Ազատության արձանի բացումը Ռիգայում, 18.11.1935 ՅուԹյուբում