მეზონ-კარე

მეზონ-კარე — ძველი რომაული ტაძარი ნიმში, სამხრეთ საფრანგეთი. იგი არის ერთ-ერთი საუკეთესოდ შემონახული რომაული ტაძარი ყოფილი რომის იმპერიის ტერიტორიაზე არსებულ ტაძრებს შორის. მეზონ-კარე წარმოადგენს იმპერიული კულტის საშუალო ზომის ავგუსტუსის ეპოქის პროვინციულ ტაძარს. მეზონ-კარე გახდა შთაგონების წყარო ნეოკლასიკური მადლენის ეკლესიისთვის პარიზში, წმინდა მარცელინუსის ეკლესიისთვის როგალინში, პოლონეთში, ხოლო ამერიკის შეერთებულ შტატებში ვირჯინიის შტატის კაპიტოლიუმისთვის, რომელიც დააპროექტა თომას ჯეფერსონმა, რომელმაც 1785 წელს, საფრანგეთში ელჩობის დროს, მეზონ-კარეს თაბაშირის მოდელი დაამზადებინა. 2023 წლის სექტემბერში მეზონ-კარე შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. ისტორია ახალი წელთაღრიცხვით დაახლოებით 4–7 წლებში, მეზონ-კარე მიეძღვნა გაიუს და ლუციუს კეისრებს, ავგუსტუსის შვილიშვილებსა და აყვანილ მემკვიდრეებს, რომლებიც ახალგაზრდა ასაკში გარდაიცვალნენ. ტაძრის გაიუსისა და ლუციუსისადმი მიძღვნის აღმნიშვნელი წარწერა შუა საუკუნეებში მოხსნეს. თუმცა, 1758 წელს ადგილობრივმა მეცნიერმა, ჟან-ფრანსუა სეგიემ, შეძლო წარწერის აღდგენა წინა ფრიზსა და არქიტრავზე არსებული იმ ნახვრეტების განლაგებისა და რაოდენობის მიხედვით, რომლებშიც ბრინჯაოს ასოები იყო დამაგრებული. სეგიეს რეკონსტრუქციის მიხედვით, მიძღვნის ტექსტი ასე იკითხებოდა: „გაიუს კეისარს, ავგუსტუსის ძეს, კონსულს; ლუციუს კეისარს, ავგუსტუსის ძეს, არჩეულ კონსულს; ახალგაზრდობის პრინცებს.“ კიდევ ერთი წარწერა იქნა ნაპოვნი მახლობლად, თუმცა ახლა ის დაკარგულია. XIX საუკუნის განმავლობაში ტაძარმა ნელ-ნელა დაიწყო თავისი თავდაპირველი დიდების დაბრუნება ვიქტორ გრანჟანის ძალისხმევის წყალობით. არქიტექტურა მეზონ-კარე ჰგავს ტოსკანური სტილის რომაულ ტაძარს, როგორც ეს აღწერილია არქიტექტურის შესახებ ვიტრუვიუსის, იმავე ეპოქის რომაელი მწერლის ნაშრომებში, თუმცა მასში კორინთული ორდერია გამოყენებული. 2.85 მეტრი სიმაღლის პოდიუმზე აღმართული ტაძარი, რომლის ზომებია 26.42 მეტრი 13.54 მეტრზე და ქმნის მართკუთხედს, რომელიც სიგრძეში თითქმის ორჯერ აღემატება სიგანეს, დომინირებდა რომაული ქალაქის, ნიმის ფორუმზე, დღევანდელი სამხრეთ საფრანგეთის ტერიტორიაზე. ფასადი მოიცავს ღრმა პორტიკს, რომელიც შენობის სიგრძის თითქმის მესამედს შეადგენს და მდიდრულადაა გაფორმებული სვეტებითა და კაპიტელებით. ეს ღრმა შესასვლელი ხაზს უსვამს ტაძრის წინა მხარეს და მის განლაგებას განასხვავებს ძველი ბერძნული ტაძრებისგან. ეს არის ჰექსასტილური პროექტი, რომლის ორივე ბოლოში, ფრონტონის ქვეშ, ექვსი კორინთული სვეტია განლაგებული და არის ფსევდოპერიპტერული, რამდენადაც ოცი მიდგმული სვეტია ჩაშენებული ცელას კედლების გასწვრივ. სვეტების ზემოთ არქიტრავი დაყოფილია სამ დონედ, პროპორციებით 1:2:3. კვერცხისებრი ორნამენტები ყოფს არქიტრავს ფრიზისგან. სამ მხარეს ფრიზი გაფორმებულია როზეტებისა და აკანთუსის ფოთლების დახვეწილი ორნამენტული რელიეფური ჩუქურთმებით, რომლებიც განთავსებულია ძალიან ნაზი კბილანების რიგის ქვეშ. თუმცა, შენობაზე არსებული დეკორატიული ჩუქურთმების დახვეწილობა არ არის ისეთივე ზუსტი და მათემატიკურად სრულყოფილი, როგორც პართენონის ან სხვა ბერძნული ტაძრების დეკორაციები. დიდი კარი შედის პატარა და უფანჯრო ინტერიერში, სადაც თავდაპირველად საკურთხეველი იყო განთავსებული. ახლა ეს სივრცე გამოიყენება ტურისტებისთვის განკუთვნილი ფილმის საჩვენებლად, რომელიც ნიმის რომაულ ისტორიას ეხება. ცელას შიგნით ძველი დეკორაციებიდან არაფერია შემორჩენილი. რესტავრაციები შენობა საუკუნეების განმავლობაში ვრცელ რესტავრაციაში იყო. XIX საუკუნემდე იგი მიმდებარე შენობების უფრო დიდი კომპლექსის ნაწილს წარმოადგენდა. ეს შენობები დაანგრიეს მაშინ, როდესაც მეზონ-კარეში განთავსებული იყო ამჟამინდელი ნიმის ნატიფი ხელოვნების მუზეუმი, რამაც მას დაუბრუნა ის განცალკევება, რომლითაც ის რომაულ ხანაში სარგებლობდა. პრონაოსი აღადგინეს XIX საუკუნის დასაწყისში, როდესაც მას რომაულ სტილში შექმნილი ახალი ჭერი გაუკეთეს. დღევანდელი კარი 1824 წელს დამზადდა. 1988 წლიდან 1992 წლამდე პერიოდში ტაძარს კიდევ ერთხელ ჩაუტარდა რესტავრაცია, რომლის დროსაც მას სახურავი გამოუცვალეს, ხოლო მის გარშემო არსებული მოედანი გაათავისუფლეს, რამაც ფორუმის კონტურები გამოაჩინა. სერ ნორმან ფოსტერს დაევალა მოედნის მოპირდაპირე მხარეს თანამედროვე ხელოვნების გალერეისა და საზოგადოებრივი ბიბლიოთეკის აშენება, რომელიც ცნობილია როგორც „Carré d'Art“, რათა შეეცვალა ნიმის საქალაქო თეატრი, რომელიც 1952 წელს დაიწვა. რესურსები ინტერნეტში Official Website of Maison carrée (English) Website made by the City of Nîmes - Architecture and history (French) Photos and brief text Detailed photographs სქოლიო