Burana qülləsi

Burana qülləsi – Qırğızıstanın Tokmok şəhəri yaxınlığındakı Qaraxanlıların paytaxtı olan Balasaqundakı qala. Haqqında İpək yolu üzərində olan Burana qalası Qaraxanlı dövləti dövründə həm minarə, həm də nəzarət qülləsi funksiyasını yerinə yetirmişdir. IX əsrin sonlarında inşa edildiyi zaman yüksəkliyi 45 metr olan qüllə XV əsrdəki zəlzələdən sonra 25 metrə enmişdir. 1900-cü illərin əvvəllərində əraziyə gələn rus mühacirləri qüllədəki bəzi kərpicləri yeni tikinti layihələri üçün istifadə etdilər. 1970-ci illərdə təməlini bərpa etmək və dağılmaq təhlükəsi ilə üzləşən qüllənin qərb tərəfini təmir etmək üçün təmir layihəsi həyata keçirilmişdir. Buraninsky yaşayış məntəqəsi və onunla birlikdə minarə XIX əsrin ortalarından bəri rus alimləri və yerli tarixçilər tərəfindən tədqiqat obyekti olmuşdur. Onların tədqiqinə yerli tarixçilər F. V. Poyarkov, V. D. Gorodetsky, A. M. Fetisov, N. N. Pantusov, V. P. Rovnyagin və görkəmli rus şərqşünası V. V. Bartold töhfə vermişlər. İnqilabdan əvvəlki dövrdə Qırğızıstan ərazisində arxeoloji tədqiqatların əhəmiyyətinə baxmayaraq, onlar təbiətdə təsadüfi, həvəskar idi. Abidələrin qorunması üçün tədbirlər görülməyib. Hekayəsi Qala ilə əlaqəli bir əfsanədə deyilir ki, güclü bir xanın bir qızı dünyaya gəldi. Xan bu hadisəni ölkədəki bütün falçılara və müdriklərə dəvət edərək qızının gələcəyini söylədi. Bir yaşlı kişi qızının on altıncı ad günündə bir hörümçək dişləməsindən öləcəyini söylədi. Xan onu qorumaq üçün qızının tək qalması üçün hündür bir qüllə tikdi. Xanın qulluqçuları, qüllənin qarşısına qoyulmuş bir nərdivandan dırmaşaraq, səbətə gətirərək yeməklərini gətirdilər. Qalanın içində heç bir hörümçəyin girə bilməyəcəyinə əmin olmaq üçün hər şey yaxşıca yoxlanıldı. Burana qalasının içərisindəki dolama pilləkən On altıncı ad günündə xan özünə bir səbət meyvə gətirərək doğum gününü qeyd etdi. Xan səbətdə gizlənmiş zəhərli bir hörümçəyi görmədi. Qızı bir meyvə əldə edərkən, zəhərli hörümçək onu dişləyib öldürdü. Xan o qədər əsəbləşdi ki, belə yüksək səslə qışqırdı, qüllənin bir hissəsi çökməyə getdi. Qalanı məhv edən XV əsr zəlzələsi tapıldıqda əfsanə mübahisə edildi. Qalereya İstinadlar