Չարշի մզկիթ

Չարշի մզկիթ, հայտնի նաև որպես Շուկայի մզկիթ կամ Թաշ մզկիթ (բառացիորեն՝ Քարե մզկիթ) (ալբ․՝ Xhamia e Çarshisë), Կոսովոյի մայրաքաղաք Պրիշտինայի ամենահին շենքն է և նշանավորում է հին քաղաքի սկիզբը։ Այս մզկիթի հիմքը դրվել է 1389 թվականին՝ օսմանյան սուլթան Բայազիդ I-ի կառավարման օրոք, և դրա կառուցումը շարունակվել է 15-րդ դարում սուլթան Մուրադ II-ի կառավարման օրոք։ Չարշի մզկիթը կառուցվել է 1389 թվականի Կոսովոյի ճակատամարտում օսմանյան հաղթանակը նշելու համար։ Տարիների ընթացքում մզկիթը մի քանի անգամ վերականգնվել է։ Այնուամենայնիվ, դրա քարե գագաթով մինարեթը գոյատևել է ավելի քան վեց դար (հետևաբար, այն հաճախ անվանում են Թաշ մզկիթ կամ Քարե մզկիթ)։ Ճարտարապետություն և դիզայն Չարշի մզկիթը Կոսովոյում վաղ օսմանյան կայսերական ճարտարապետության վառ օրինակ է։ Այն առանձնանում է դասական քառակուսի հատակագծով, որը բաղկացած է երեք հիմնական տարրերից՝ կենտրոնական աղոթասրահ, սյունասրահ և մինարեթ։ Աղոթասրահը պսակված է գմբեթով, որը հենվում է առագաստների վրա, ստեղծելով մզկիթի յուրահատուկ ուրվագիծը: Շենքը լուսավորվում է պատուհանների ուշադիր նախագծված համակարգով, որոնք դասավորված են երեք շարքով՝ առաջին շարքում քառակուսի պատուհաններ, երկրորդ շարքում և թմբուկում կամարակապ պատուհաններ, իսկ կառույցի երկու կողմերում՝ օկուլուս: Այս դասավորությունը թույլ է տալիս բնական լույսին ներթափանցել աղոթքի տարածք ամբողջ օրվա ընթացքում։ 2011 թվականի վերականգնումից հետո մզկիթի նախկինում փակ երկհարկանի նախասրահը (նախկինում ծածկված էր երեք ազդրաձև տանիքներով) վերափոխվել է բաց նախասրահի, որը պսակված է երեք փոքր գմբեթներով: Այս փոփոխությունը վերականգնել է դրա սկզբնական օսմանյան ճարտարապետական ​​բնույթի տարրերը։ Մզկիթի աջ կողմում գտնվող մինարեթը հատկապես հայտնի է իր կառուցման տեխնիկայով: Այն առանձնանում է բարակ, բազմանկյուն դիզայնով՝ հիմքից մինչև սրածայրը հետևողականորեն օգտագործվող կանոնավոր ուղղանկյուն քարերով՝ առանձնահատկություն, որը շենքին շնորհել է «Քարե մզկիթ» մականունը։ Մինարեթի բաղադրիչներն են՝ հիմքը, ամբիոնը, անցումային հատվածը, լիսեռը, պատշգամբը, վերին լիսեռը և սրածայրը, որը զարդարված է դեկորատիվ եզրագծով։ Առանձնահատկություններ Չարշի մզկիթի ներքին հարդարանքը բնութագրվում է հարուստ դեկորատիվ տարրերով, որոնք արտացոլում են օսմանյան ավանդական սրբազան արվեստը։ Միհրաբը (աղոթատեղի խորշ, որը ցույց է տալիս Մեքքայի ուղղությունը) ամենաբարդ զարդարված տարրն է, որն առանձնանում է գունագեղ խորշով, որը զարդարված է մուքարաններով (մեղրամոմ կամ ստալակտիտանման դեկորատիվ տարրեր)։ Այլ ներքին առանձնահատկություններից են՝ Քարե մինբար (ամբիոն)՝ տեղադրված միհրաբի աջ կողմում Աղոթասրահի անկյունին ամրացված կոնաձև կուրսի (աթոռ կամ հարթակ) Մուեզին մահֆիլ (դիքքա կամ հարթակ աղոթողի համար)՝ տեղադրված միհրաբի առջև՝ թեթևակի բարձրացված հարթակի վրա Մուեզին մահֆիլի վերևում տեղադրված չորս փայտե սյուների վրա հենված կանանց պատկերասրահ[9] Աղոթասրահն ավելի է հարստացված որմնանկարային զարդանախշերով՝ արաբեսկներով, երկրաչափական նախշերով և ծաղկային մոտիվներով, որոնք ներկված են բաց կապույտ, կանաչ, մանուշակագույն և օխերի երանգներով՝ բաց կապույտ ֆոնի վրա: Այս զարդարանքները կենտրոնացած են պատուհանների, առագաստների, թմբուկի և գմբեթի կենտրոնական վարդակի շուրջ՝ Կոսովոյի օսմանյան մզկիթներին բնորոշ դեկորատիվ սխեմա։ Պատմական նշանակություն Չարշի մզկիթը առանձնահատուկ պատմական նշանակություն ունի որպես Կոսովոյում Մեհմեդ II նվաճողի կողմից պատվիրված երեք կայսերական մզկիթներից մեկը՝ Պրիշտինայի Թագավորական մզկիթի և Պեյայի Բաջրաքլի մզկիթի հետ միասին։ Որպես Կոսովոյում կառուցված առաջին կայսերական օսմանյան շենք, այն ներկայացնում է իսլամական ճարտարապետական ​​ավանդույթների ներմուծումը տարածաշրջան և ծառայել է որպես մոդել հետագա կրոնական կառույցների համար: Մզկիթը օսմանյան ժամանակաշրջանում ծառայել է որպես քաղաքային զարգացման միջուկ՝ նպաստելով իր շուրջը գտնվող հին Պրիշտինայի աճի և բնույթի ձևավորմանը։ Ծանոթագրություններ