Kulla e orës në Gjilan

Kulla e orës në Gjilan ishte një ndër objektet publike më karakteristike të trashëgimisë arkitektonike kulturore të Gjilanit. Me kullën e orës shpesh identifikohej edhe Gjilani. Për këtë objekt karakteristik mungojnë të dhënat e nevojshme dokumentare, sidomos ato më të hershme, si për vitin e ndërtimit ashtu edhe për detajet e tjera. Nga disa të dhëna të autorëve të huaj, por edhe vendës, të bazuar në të dhëna memoriale, kulla e orës është ndërtuar nga Bahti bej Gjinolli, menjëherë pas vendosjes në Gjilan dhe fillimisht si kullë mbrojtëse për t'u shndërruar më vonë në kullë ore. Histori Kulla e orës u ndërtua prej gurësh të mëdhenj, të gdhendur, me dritare anash, të qitura me mbajtëse prej druri, mandej kishte oxhakun dhe pirgun me orën e vendosur në maje. Kjo bënte që më tepër t'i ngjante një pirgu observimi (vëzhgim),e ndërtuar ndoshta edhe për këtë qëllim. Sipas disa vizitorëve dimensionet e kullës ishin : gjerësia e themelit ishte 8m., lartësia nga toka deri te baza e kulmit 9m., kurse deri në majë 11m., pirgu ishte 5 m i larte dhe 1.50m i gjerë, gjerësia e katit të tretë me anësorët ishte 11.50m.,kurse lartësia 3.50.,kështu që nga toka deri në maje të pirgut kishte gjithsej 15-16m. Hapësira e saj shfrytëzohej edhe për takime të ndryshme. Në të mbaheshin edhe takimet e Islihatit. Ndërtimi i saj ishte bërë sipas traditës për kulla ore, në qendër të qytetit (Çarshi), skaj rrugës kryesore në afërsi të Sarajit. Ora, e vendosur në këmbanore, shënonte kohën e saktë dhe shërbente për orientimin e banorëve të qytetit, zejtarëve e tregtarëve dhe kalimtarët e rastit. Kulla e orës u rrënua nga pushtetarë të kohës rreth vitit 1922-23, mbase për t'iu marrë ora, e cila edhe tani qëndron e vendosur në kumbonaren e kishës ortodokse serbe të qytetit, të ndërtuar më 1938. Tiktaket e kësaj ore dëgjoheshin deri para një kohe nga këmbanorja e kishës. Sipas pasardhësve të familjes Gjinolli, ora e njëjtë gjendet e vendosur në kullën e orës në Prishtinë dhe se, që të dyja ishin blerë në Rusi, nga Jashar Pashë Gjinolli, sundimtar i Prishtinës, dhe të dyja u vendosën në vitet 1830. Ndërkaq, historiografia bën fjalë për një këmborë të dërguar për kullën e orës e Gjilanit nga Mahmut Pashë Rrotlla i Prizrenit, si trofe lufte pas shuarjes së Kryengritje së Dytë serbe më 1813. Mahmut Pashë Rrotlla, mik dhe bashkëpunëtor i Maliq Pashë Gjinollit, me atë rast kishte dërguar edhe dy këmbora të tilla iedhe në Prizren, të cilat edhe ishin vendosur, njëra në kullën e orës të kalasë së qytetit dhe tjetra në fshatin Mamushë. Më tej thuhet se këmborës së Gjilanit më vonë i humbi çdo gjurmë. Ora publike me këmbanoren e saj qytetit i jepte hijëshi dhe, përveç kohës së saktë përmes një tiktaku të veçantë të saj, qytetarët njoftoheshin për ardhjen e vizitorëve në qytetin e tyre. E rrënuan ata që nuk ia ditën vlerën apo ata që deshën ta varfërojnë e ta zhveshin Gjilanin nga vlerat e tij të lashta monumentale kulturore, historike e arkitekturore. Referime