Harada Sare

Harada Sare waa haro ku taal galbeedka Kenya oo u dhaxaysa Dhoobada Yala iyo Harada Victoria. Waxay leedahay karti ay ku noqon karto goob dib loogu soo celiyo noocyada kalluunka ee haliska ugu jira dabar-go'a gudaha Harada Victoria, laakiin maamul la'aan darteed deegaanka harada ayaa si joogto ah u sii xumaanaya. Goobta Harada Sare asal ahaan waxay ahaan jirtay gacanka Harada Victoria oo ku yaal afka Webiga Yala meeshii uu ka baxayay Dhoobada Yala. Gacanka waxaa ka go'ay harada tuubo weyn (culvert), taas oo dhalisay dib-u-fatahaad abuurtay Harada Sare oo baaxaddeedu tahay 500 hectares (1,200 acres). Biyaha webigu waxay ka galaan Harada Victoria dhanka Harada Sare iyagoo maraya kanaal ay ku dul taal biriij qaada jidka weyn ee xeebta ee C27 ee dhererka jidka Goye. Harada Sare waxaa ku xeeran maryafeexyo baxaro ah, kuwaas oo ku milma Dhoobada Yala. Haradu ma taageerto jillaabashada ganacsiga maamul la'aan darteed, inkastoo taasi ay isbeddeli karto. Xiriirka tooska ah ee ay la leedahay Harada Victoria, waxay muhiim u tahay dhowrista xayawaanka kalluunka cichlid ee Harada Victoria. Waxay leedahay karti ay ku noqoto goob ay ku koraan noocyada yaryar ee kalluunka ee haliska ugu jira dabar-go'a ka hor inta aysan u guurin Harada Victoria. Deegaanka Warbixin soo baxday 1991-kii ayaa sheegtay in biyaha ku qulqula Harada Sare ay soo sifeeyeen dhoobadu, ayna xajistaan nafaqooyin yar iyo waxyaabo yar oo biyaha ku dhex jira oo lalalabo. Biyuhu waxay leeyihiin conductivity dhan 120–130μS/cm iyo pH dhan 7.6, iyadoo leh 7–9 mg oo ogsajiin ah halkii liitar ee xilliga maalintii. Aagga hoose waxaa ka buuxay haraaga baxarada, iyadoo ay yar yihiin aagagga carrada ama quruuruxa ah. Waxay hoy u ahayd nematodes godod samaysta, unugyada mayfly, unugyada dragonfly iyo maryafeexyada oligochaeta, gaar ahaan noocyada Alma emini iyo Limnodrilus. Haradu aad uguma ficanayn dhanka limnology, iyadoo leh cufnaan aad u hoosaysa oo ah phytoplankton iyo zooplankton ee tiirka biyaha xorta ah marka la barbardhigo Harada Victoria. Haradu ma lahayn noocyo kala duwan oo qani ah oo kalluunka ah. Kuwa ugu caansan waxay ahaayeen tilapia-ha Niil (Oreochromis niloticus), Oreochromis leucostictus iyo noocyada Haplochromis. Dhoobada ku xeeran harada waxaa ku jiray kalluunka sanbabka leh (Protopterus aethiopicus), kalluunka dhawaaqa sameeya ee Harada Victoria (Synodontis victoriae), Synodontis afrofischeri iyo Clarias gariepinus. Kalluunka hilibka cuna ee biciidka Niil (Lates niloticus) ayaa qabsaday harada. Iyadoo ay sabab u tahay qayb ahaan biciidka Niil iyo qayb ahaan jillaabashada xad-dhaafka ah ee dadka deegaanka, ma jirin Oreochromis esculentus ama Oreochromis variabilis oo ku dhex jiray harada. Warbixin soo baxday 2005-tii ayaa xustay isbeddelo ka dhacay Harada Sare kuwaas oo khatar ku ah nidaamka deegaanka iyada oo loo marayo eutrophication iyo wasakhayn. Waxay ku talisay qorshe maamul oo loo dhan yahay oo loogu talagalay dhammaan isku-darka dhoobada Yala si looga hortago xumaansho dheeraad ah oo ku yimaada nidaamka deegaanka. Warbixin soo baxday 2014-kii ayaa xustay xumaansho weyn oo ku yimid deegaanka harada 24-kii sano ee la soo dhaafay. Gidisha dhibta leh ee macrophytes ayaa qabsatay harada iyadoo bilowday isbeddel gaabis ah oo sababi kara inay aakhirka qallasho. Wixii ka dambeeyay 2019-kii BirdLife International waxay u qiimeysay khatarta ku wajahan dhammaan isku-darka dhoobada inay tahay mid sarreysa, waxayna ahayd mid rajo xumo ka muujisay tallaabo la qaado. Qoraallo Ilaha