Олматӣ

Олматӣ, Алма-Ато, Алматӣ, Алмаато (аз соли 1921 то 1992). — Алма-Ато (қазоқӣ: Алматы) (русӣ: Алматы, Алмааты) — бузургтарин шаҳри Қазоқистон, пойтахти собиқи Қазоқистон. Шаҳри дуюм аз рӯи шумораи аҳолӣ пас аз шаҳри Остона дар Ҷумҳурии Қазоқистон мебошад. Соли 1854 таъсис ёфта, то соли 1921 Верний ( русӣ: Верный, тарҷума маънои "бахшида, содиқ"). Солҳои 1927—1936 — пойтахти ҶМШС Қазоқистон, аз соли 1936 то 1991 — пойтахти ҶШС Қазоқистон, аз соли 1991 то 1997 — пойтахти Ҷумҳурии Қазоқистон. Алмаато охирин пойтахт ва калонтарин шахри ҶШС Қазоқистон буд, баъд аввалин пойтахт ва калонтарин метрополияи Ҷумҳурии Қазоқистон гардид. Бо вуҷуди аз даст додани мақоми худ ҳамчун пойтахти сиёсӣ ва маъмурӣ, шаҳр маркази фарҳангӣ, молиявӣ ва иқтисодии кишвар мебошад. Шаҳр дар доманакӯҳҳои Алатауи Илиё дар ниҳояти ҷанубу шарқи Қазоқистон ҷойгир буда, дорои иқлими нотакрор, нисбатан мулоим ва вазъияти душвори экологӣ мебошад. Моҳи июни соли 2007 шаҳр ба рӯйхати гаронтарин шаҳрҳои ҷаҳон дохил шуд. Аз охири солхои 90-ум Олматӣ давраи ривоҷу равнақи иқтисодию инвеститсионӣ, инчунин сохтмони бузургро аз cap мегузаронад. Ном Дар охири асрҳои миёна дар ин маҳал бошишгоҳи бодиянишинони турк ва муғул вуҷуд дошт. — Олматӣ, 1854 — дар мавзеи шаҳракӣ қазоқистонииОлматӣ, қалъаи ҳарбии Зайлийское, баъдтар Верний таъсис ёфтааст. 1867 — Олматӣ, 1867—1921 —Верний (Содиқ), аз соли 1921 — Алма-Ато, аз соли 1993 ба сабаби дар истифодаи расмӣ аз ҷониби мақомоти давлатии Казоқистон ба забонхои русӣ ва қазоқӣ табдил додани номи шаҳр «Олматӣ» ном гирифт. Бар хилофи эътиқоди маъмул, "Алма-Ата" — он аз забон қазоқӣ "Алматӣ" / ɑlmɑˈtə гирифта нашудааст /, ки ба забони русй қариб ба «Алмата» монанд аст. Ин номи шаҳр тамоман дигар аст. Ривоят дар бораи пайдоиши ном аз калимаҳои қазоқии "almá" / ɑlˈmɑ / (себ) ва "atá" / ɑˈtɑ / (бобо) ҳангоми кушиши шарҳ додани этимологияи ном пайдо шуд, ки 5 феврали соли 1921 дар маҷлиси Президиуми Кумитаи Ичроияи Марказии АИ ҶМШС Туркистон дар он вақт номаш Верний буд . Номи «Алма-Ата», ки онро «бобои себ» тарҷума кардан мумкин аст, дар забони қазоқӣ комилан бемаънӣ аст. Номи Олматӣ» ( ё «Алматӣ») ҳамчун "себзор" тарҷума мешавад. Аз тарафи дигар, дар «Луғати энсиклопедии Брокгауз ва Эфрон» хеле пеш аз ҳукуматдории болшевикон, дар мақолае дар бораи Верний он чунин омадааст :Верний — шаҳри вилоятии Вилояти Ҳафтрӯд, ки дар соҳили дарёи Алмаата вокеъ аст,... соли 1854 қалъаи В. , барои муҳофизат... аз ҳуҷумҳои кӯҳистониёни қарақирғизҳо, дар маҳалли собиқ шаҳраки Алматӣ (Себзор)... Сокинон ва баъзан аҳолии руснишини Верний онро ба таври кӯҳна меноманд — Алматӣ ... Шаҳраки Верний аз маҳалли Алматӣ, (қисми куҳнаи шаҳрак), шаҳраки Алматӣ, маҳали тоторҳо ва шаҳраки нав (вокеан Верний), ки дар ибтидои солҳои 70-ум садаи XX ба вуҷуд омадаанд, иборат аст. Мақом Аз соли 1927 то соли 1936 Алмаато пойтахти ҶМШС Қазоқистон буд; аз соли 1936 то 1991 — пойтахти ҶШС Қазоқистон; аз соли 1991 то 1997 — аввалин пойтахти Ҷумҳурии Қазоқистон. Соли 1997 пойтахт ба шаҳри Оқмола (аз 6 майи соли 1998 – шаҳри Остона, аз 23 марти соли 2019 – Нур-Султон) кӯчонида шуд ва ба Олматӣ мақоми нав – “пойтахти ҷануби Қазоқистон” дода шуд. Бо вуҷуди аз даст додани мақоми сиёсӣ ва маъмурӣ, Алмаато ҳамчун маркази маданию молиявӣ ва иқтисодии мамлакат мебошад. Илова бар ин, то соли 2017 он ягона шаҳри миллионер дар Қазоқистон буд; Остона дуюмин чунин шаҳр гардид. Тақсимоти маъмурӣ Ҳудуд ба 8 ноҳия тақсим мешавад: Алатау — 104,95 км² Алмалин — 18,2 км² Авезов — 23,5 км² Бостандиқ — 99,43 км² Жетисуй — 39,6 км² Медеу — 253,4 км² Науризбай — 69,67 км² Турксиб — 75,75 км² Ноҳияҳои шаҳр бо назардошти хусусиятҳои ҷуғрофӣ ва шаҳрсозии ҳудудҳои дахлдор, шумораи аҳолӣ, хусусиятҳои иҷтимоию иқтисодӣ, ҷойгиршавии коммуникатсияҳо нақлиёт, мавҷудияти инфрасохтори истеҳсолӣ ва иҷтимоӣ ташкил карда шудаанд. Аҳолӣ Ахолии расмӣ (аз рӯи маълумоти Хадамоти омории Олматӣ) то 1 январи соли 2008 аҳолии шаҳр 1 миллиону 324 ҳазор нафар буд. [1] . Аммо ба гуфтаи бархе аз манобеъи ғайрирасмӣ, шумори муҳоҷирони кории сабтином нашуда аз манотиқи ҳамсояи ҷумҳурӣ ба ду миллион нафар мерасад, ки 13 % аҳолии ҷумҳуриро ташкил медиҳад. . Шаҳр сермиллат аст: қазоқҳо (50,5 %), русҳо (33,2 %), уйғурҳо (5,8 %), тоторҳо (2 %) Куриёиҳо (2 %); омрниҳо, укроинҳо ва дигарон (10 %) низ зиндагӣ мекунанд. Аз хориҷиёне, ки дар Олматӣ кор мекунанд, шумораи бештари онҳоро туркҳо ташкил медиҳанд. Сарфи назар аз синну соли нисбатан ҷавон, равандҳои демографӣ дар шаҳр мураккаб ва гуногунанд, ки ин асосан инъикоси таркиби гуногуни миллии он мебошад. Хусусияти характерноки шахри хозира космополитизм ва серзабонии он мебошад. Дар шаҳр забонҳои русӣ ва қазоқӣ васеъ истифода мешаванд. Аҳолӣ (шумора аз рӯи омор) 1859 — 5,000 1879 — 18,423 1913 — 40,000 1926 — 45,400 1939 — 222,000 1959 — 456,000 1970 — 665,000 1979 — 899,700 1982 — 1,000,000 1989 — 1,071,900 1999 — 1,129,400 2009 — 1,365,600 2013 — 1,484,200 Иқтисодиёт Маркази калони нақлиётӣ: роҳи оҳан ва автомобилгард, фурудгоҳ. То соли 2005 ММД- и шаҳр Олматӣ ба 806 миллиард танга (170 миллиард рубл), ба ҳар сари ахолӣ — 676,1 хазор тенга (142 хазор рубл ба ҳар нафар дар як сол) расид . То аввали солҳои 90-ум иқтисодиёти шаҳр ба саноати хӯрокворӣ, сабук ва вазнин такя мекард. Кисми зиёди махсулот дар худи шаҳр (соли 1983 аҳолиаш аз як миллион нафар зиёд буд), дар ҶШС Қазоқистон, инчунин дар дигар ҷумҳуриҳои Иттиҳоди Шӯравӣ фурухта шуд. Пас аз пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ, канда шудани робитаҳои иқтисодии байниҷумҳуриявӣ ва таназзули саноат дар шаҳр бозорҳои ба истилоҳ бо молҳои чинӣ воридгардида (махсусан солҳои 1991–1996) паҳн гардид. Дар ин давра иқтисодиёти шаҳр ба истеъмоли маҳсулоти арзони воридотии Чин таваҷҷӯҳ зоҳир кард. Дараҷаи зиндагонии аксарияти ахолӣ хеле паст шуда буд. Танҳо пас аз соли 1997 дар Олматӣ давраи эҳёи иқтисод оғоз шуд, шаҳр рушди воқеии сармоягузориро аз сар гузаронида, давраи сохтмони пуршиддати ипотека оғоз ёфт. Дар пойтахт қароргоҳҳои «Бонки Халқӣ», «Казкоммертсбонк», «Бонки ТуранАлем» ва дигар бонкҳои бузурги Қазоқистон ҷойгиранд. Маркази минтақавии молиявии Олматӣ Дар соли 1997 тасмим гирифта шуд, ки шаҳрро ҳамчун маркази тиҷоратӣ ва молиявии минтақа боз ҳам инкишоф диҳанд. Дар соли 2006 қонун дар бораи рушди он қабул карда шуд. Фарҳанг Олматӣ асосан қалб ва ҷони фарҳангҳои классикӣ ва маъмулии Қазоқистон ҳисобида мешавад. Вилояти Алмаато ва худи шаҳр нисбат ба дигар вилоятҳо ва шаҳрҳои Қазоқистон хусусияти хос доранд. Олматии муосир аз сабаби бештари қаҳвахонаву тарабхонаҳо бо нишастгоҳҳои берунӣ ва фазои сабзи ҷамъиятӣ хусусияти аврупоӣ дорад. Олматӣ пойтахти таърихӣ ва муосири зиёӣ дар Қазоқистон ба унвони маҳсули ҷойгиршавии Олматӣ дар қадди Роҳи Абрешими бостонӣ ва азбаски бисёре аз рӯшанфикрони рус ба ин минтақа бадарға шудаанд. Театри давлатии опера ва балети ба номи Абай аз соли 1934 ба саҳнаи театри шаҳр лангар гузоштааст ва дар атрофи як ҷомеаи ҳунармандони маҳаллӣ таъсис ёфтааст. Осорхонаи давлатии санъати ба номи Кастеев соли 1935 таъсис ёфта, бузургтарин осорхонаи Қазоқистон аст ва бузургтарин маҷмӯаи осори рассомони классик ва муосири қазоқро дорад. Себи ёбоии Malus sieversii маъмулан ҳамчун бори аввал дар минтақаи Олматӣ ба вуҷуд омадааст ва он дар фарҳанги шаҳр хеле муҳим аст. Театрҳо Санъати театрӣ дар шаҳраки Верний баъди чанд соли сохтмони қалъаи рус инкишоф ёфт. 21 ноябри соли 1872 Ҷамъияти дӯстдорони санъати драмавӣ дар шаҳрак аввалин спектакли худро ба саҳна гузошт: пйесаи А.Н.Островский « Дар чанаи худ бимон ». Баъдтар, пйесаҳо дар ҷамъомадҳои ҷамъиятӣ, низомӣ ва тиҷоратӣ намоиш дода шуданд. Мухтасари операи Глинка «Умри подшоҳ» аввалин операе буд, ки дар шаҳрак аз тарафи мактаби сесолаи шаҳри Колпаковский 23 феврали соли 1913 дар маҷлиси тиҷоратй бахшида ба ҷашни сесадсолагии сулолаи Романовхо намоиш дода шуд. Гул-гулшукуфии санъати театрӣ дар шаҳр дар солҳои Ҳокимияти Шӯравӣ оғоз ёфт, ки дар натиҷаи аз Қизилӯрда ба Алмаато гузарондани пойтахти ҶШС Қазоқистон ба амал омад. Ҳамин тавр, театри драмавии қазоқ, аввалин театри касбии қазоқ ба шаҳр кӯчида омад. Солҳои 1930 дар шаҳр Театри опера ва балет (1934) ва театри лухтак (1935) таъсис ёфтанд. Инчунин ба пойтахт коллективҳои театрие, ки дар шаҳрҳои гуногуни ҷумҳурӣ таъсис ёфта буданд, ба ташриф меоварданд: Театри драмавии русй (аз Семипалатинск соли 1934 кучида шудааст), Театри мазхакаи мусикии уйгурй (аз Чилик, 1962), Театри мазҳакаи мусиқии Куриёҳо (аз Қизилӯрда, 1968, Театри Темиртау). 1989). Пас аз ба даст овардани истиқлолияти Қазоқистон дар соли 1991 дар шаҳр шумораи зиёди театрҳои нави мустақил пайдо шуданд. Аксар вақт инҳо майдонҳои консертии муосири ҷавонон мебошанд, ки аз ҷониби ҳаваскорон сохта шудаанд. Онҳо бо мушкилоти маблағ рӯбарӯ мешаванд, зеро нигоҳ доштани як ширкати доимии театрӣ гарон аст. Осорхонаҳо Дар омӯзиши таърихи фарҳанг, этнографияи қазоқҳои ҷанубӣ дар охири асрҳои 19—20 олимон ва маҳалшиносони Туркистон, ки дар атрофи ҷамъиятҳои илмӣ ва муассисаҳои маданию маърифатии Тошканд муттаҳид шуда буданд, саҳми калон гузоштанд. Соли 1874 аз коллексияҳои шахсии сайёҳоне, ки бо мақсади илмию тадқиқотӣ ва бо кумаки зиёиёни маҳаллӣ ба Ҳафтрӯд сафар карда буданд, аввалин бор дар шаҳраки Верний осорхона ташкил карда шуд, ки баъдтар он ба осорхонаи деҳаи Ходими қазоқҳои Ҳафтрӯд табдил ёфт. Ин сана рӯзи ташкил ёфтани аввалин осорхона дар Ҳафтрӯд мебошад. Асоси Осорхонаи санъати ба номи А.Қастеевро Галереяи давлатии бадеии Қазоқистон ба номи Т.Г.Шевченко, ки соли 1935 таъсис ёфтааст, гузоштааст. Вазифахои асосии он чамъ кардани бехтарин асархои рассомони Казокистон ва ташкили командировкахои эчодии онхо буданд. Соли 1936 осорхонаҳои Маскав ва Ленинград (ҳоло Санкт-Петербург) ба галерея миқдори зиёди наққошӣ, графика, ҳайкалтарошӣ ва санъати амалӣ ҳадя карданд. Дар охири солхои 50-ум фондхои галерея зиёда аз 5000 экспонат, аз он чумла расмхо, репродукцияхои асархои рассомони пеш аз революция ва советй, устодони санъати Европаи Гарбй ва Шаркро ташкил медоданд. Дар солхои 70—80-ум барои музейхои мавчуда бинохои нав сохта, музейхои нави тематикй: китобхо, асбобхои мусикй, археология ва гайра кушода шуданд. Кушода шудани Осорхонаи таърихи Алмаато, ки дар шаҳри Алмаато ассотсиатсияи осорхонаҳо ва муассисаи давлатии «Ғылым Ордасӣ»-ро ташкил дод, 4 осорхонаро муттаҳид кард, ки барои ба низом даровардани кори илмӣ имкон медиҳад, дар рушди фаъолияти осорхонавӣ саҳми арзанда буд. Кинотеатрҳо Намоиши аввалини филм дар шаҳраки Верний соли 1900, вақте ки физик К.О.Краузе ба шаҳрак омад. Дар он шиорҳои шишагини дастӣ бо ёрии проектор намоиш дода шуданд. Намоиши филм 25 январ дар боғи ба номи Пушкин барпо гардид. Моҳи январи соли 1911 дар чорроҳаи кӯчаҳои Пушкин ва Гогол, ки ба соҳибкор А.Р. Сейфуллин тааллуқ дошт, бинои аввалин кинотеатри хусусии «Асри бистум» ба истифода дода шуд. Барои намоиши фильмхо дар кинотеатр аввалин дар таърихи шахр станцияи электрикии истеҳсолкардаи фирмаи Англия «Петтер», ки 14 қувваи асп дорад, гузошта шуд. Бинои кинотеатр дар моҳи феврали соли 1918 сӯхта буд. Аз солхои 30-ум cap карда, дар богхои шахр кинотеатрхои тобистона пайдо шуданд, ки баъдтар ба кинотеатрхои мукаммал табдил ёфтанд. Хамин тавр, соли 1937 дар Боги марказй кинотеатри «Родина» бори аввал кушода шуд. Дар соли 1957 он аз майдони мавсимӣ ба кинотеатри васеъэкрани дорои толори тамошо барои 712 ҷойи нишаст аз нав сохта шуд. Дар боги дигари шахр — боги Федерациям республикахои советй кинотеатри «Прогресс» кушода шуд, ки баъдтар номи Алма-Аторо гирифт. Дар ибтидои солҳои 90-ум дар шаҳр 21 кинотеатр мавҷуд буд. Ҳамаи кинотеатрҳо ба экранҳои якум, дуюм ва сеюм тақсим шуда буданд. Кинотеатрхои экрани якум, ки дар онхо нахустнамоиши филмҳои нав барпо гардид, «Алатау», «Тселинний» ва «Арман». Кинофилмхо ба кинотеатрҳои экрани сеюм дар ҳолати ногувор, бо ширешу буришҳо омаданд. Яъне сифати намоиши филм аз намоиши кинотеатр вобаста буд. Кинотеатрҳои шаҳр як экран буда, ду зал ба марказҳои кинои «Қазоқистон», «Арман» ва «Тселинний» тааллуқ доштанд. Дар солҳои 2000-ум дар марказҳои савдо ва фароғатӣ кинотеатрҳо кушода шуданд ва дар натиҷа кинотеатрҳои статсионарӣ маҳбубияташонро аз даст дода, баста шуданд. Меъморӣ ва ҷозибаҳои гардишгарӣ Оматӣ — шахри офтобруй, ободу сабзу хуррам, ки кучаҳои васеъ, хонахои зебо, боғҳои сершумор, майдону фаввораҳо дорад. Бесабаб нест, ки шаҳри хеле зебое, ки дар доманаи каторкуҳҳои зумуррадзори Тиёншон вокеъ аст, «шаҳри боғ» номида шудааст. Фасли баҳор, вақте ки дар канори ҷанубӣ ба боғҳои шукуфони себу зардолу , гелос фаро гирифта мешавад, шаҳр мисли афсона мегардад. Либоси боҳашамати сабз ва манзараи бошукӯҳи кӯҳҳои Алмаато аз дигар шаҳрҳо фарқ мекунад. Зиёда аз ҳашт ҳазор гектар майдони шаҳр барои боғу гулзорҳо, гулгаштҳо, ҷудо карда шудааст. Калисои кафедралииДар шаҳр ҳамчунин театри лӯхтаки "Sesame Street" мавҷуд аст. Аммо афзоиши шумораи автомобилҳо дар шаҳр мушкилоти рӯзафзун барои сокинони шаҳр эҷод мекунад. Дар тобистони соли 2007 — расман эълон карда шуд, ки дар Олматӣ 500 ҳазор нақлиёти автомобилӣ ба қайд гирифта шудааст. Рӯзҳое кам нест, ки аз шаҳр қуллаҳои барфпӯшро дидан мумкин аст. Фаввораҳои Олматӣ Имрӯз дар Олматӣ зиёда аз 120 фаввора мавҷуд аст, ки 61-тои онҳо — дар моликияти коммуналӣ аст. Дар Олматӣ дар баробари шумораи васеи ҷӯйборҳо фаввораҳо нақши калон мебозанд — ҳама якҷоя комплекси ягонаи обанборҳо ва роҳҳои обии шаҳрро ба вуҷуд меоваранд. Калисои кафедралии Вознесенск Калисои кафедралии Вознесенск — иншооти нодири ба зилзила тобовараш 56 метр, ки онро меъмор К. А. Борисоглебский ва муҳандис А. П. Зенков соли 1907 аз чӯби арчаҳои кабуди Тиёншон мувофиқи лоиҳаи Павел Гурде сохтаанд. А.П.Зенков усулҳои нави бинокориро дар минтақаҳои зилзила тобовар ба вуҷуд овард, ки дар натиҷаи ин калисо ба зилзилаии 10-балла дар соли 1911 тоб овард. Деворҳои калисоро рассоми махаллӣ М. Хлудов ороиш намудааст. Дар замони шӯравӣ дар ин бино осорхонаи таърихӣ ҷойгир буд; Дар моҳи майи соли 1995, бино ба епархияи Алмаато ва Семипалатински Калисои православии Рус табдил дода шуд. Пас аз ду соли корҳои барқарорсозӣ, хидмати рӯҳониён дар калисо дар соли 1997 аз сар ҷорӣ шуд. Чунин мешуморанд, ки калисо бе ягон мех — афсона сохта шудааст. . Манораи телевизион Манораи телевизионии Олматӣ, ки дар кӯҳи Кок-Тюбе дар сатҳи 1000 метр аз сатҳи баҳр баланд аст — баландтарин бинои Олматӣ. Баландии он қариб 372 м. аст . Аз сатҳи баҳр — 1130 м.. Тахкурсии манора таҳкурсии оҳану бетонӣ дар шакли таҳхонаи сеошёна мебошад. Танаи манора як шонздаҳақабатаи металлӣ буда, диаметри он 18 метр дар пойгоҳ буда, хидматрасонии нигоҳдорӣ дар баландиҳои 146 ва 252 метр ҷойгир аст. Хона бо назардошти релйефи кӯҳсор сохта шудааст ва ба заминҷунбии то 10 балл тоб оварда метавонад. Манораи телевизион — комплекси стансияҳои радио ва телевизион буда, барои сайёҳон дастрас нест. Манорае, ки шабона бо прожекторҳои пуриқтидор мунаввар карда мешавад, қариб аз тамоми нуктаҳои шаҳр намоён аст. Майдони варзишии баландкӯҳи «Медео» Маҷмааи варзишии «Медео» соли 1972 сохта шудааст.«Медео» назди дарёе, ки дар дараи ҳамном, 15 километр дуртар аз шаҳр воқеъ аст. «Медео»-ро «фабрикаи рекордӣ» меномиданд, зеро дар зарфи 33 сол дар болои яхи майдони конкидавӣ 126 рекорди чахонй гузошта шуд. Хусусияти беназири майдони яхмолакбозӣ, ки дар сатҳи 1700 метр ҷойгир аст, дар ҳавои камёфт ва яхи хушсифат, ки аз оби софи кӯҳӣ бенамак таъмин карда мешавад. Дар болои комплекси варзишй сарбанди муҳофизати сел ва базаи лижаронии Чимбулок вокеъ гардидааст. Дар солҳои 90-ум маҷмааи варзишии «Медео» макони баргузории ҷашнвораи байналмилалии мусиқии «Садои Осиё» буд. Ҳоло азнавсозии комплекси «Медео» ва базаи лижаронии Чимбулоки баландкӯҳ давом дорад. Дин Олматӣ шаҳри гуногун мазҳаб аст: дар ин ҷо масҷидҳо ва калисоҳои мазҳабҳо ва динҳои гуногун мавҷуданд. Аз ҷумла, то моҳи августи соли 2021 дар шаҳр 49 — масҷиди исломӣ ба қайд гирифта шудааст, ки аксари онҳо ба “Иттиҳоди маънавии мусалмонони Қазоқистон” мансубанд, 23 — калисои православӣ, аз ҷумла епархияи Калисои православии Қазоқистон, Калисои православии Русия дар Қазоқистон, Калисои қадимаи православии Померанӣ, Калисои қадимаи православии Померанӣ, Калисои қадимаи православии арманӣ, ки ба он 23 — калисои православӣ тааллуқ доранд. 4 — калисои католикӣ мавҷуданд. Дар шаҳр инчунин як қатор Калисои протестантӣ амал мекунанд, аз ҷумла 33 ҷамоатҳои — Пантикосталӣ, 31 ҷамоатҳои — пресвитерианӣ ва масеҳиёни баптистҳои евангелӣ - 16 ҷамоат, Адвентистҳои рӯзи ҳафтум — 3 ҷамоат, Калисои Лютерании Инҷилӣ — 3 ҷамоат, Калисои нави апостолӣ — 1 ҷамоат, методистон — 4 ҷамоат, Шоҳидони Яҳува — 6 ҷамоат. Ҷамоатҳои динҳои дигар низ мавҷуданд: Ҷамоатҳои шуури Кришна — 1 ҷамоат, баҳоия - 1 ҷамоат, яҳудӣ - 1 ҷамоат, буддизм - 1 ҷомеа, мормонҳо — 1 ҷамоат . Эзоҳ