Қазақстан Республикасының Орталық мемлекеттік мұражайы

Қазақстан Республикасының мемлекеттік орталық мұражайы — Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. Мұражайдың мекенжайы — Алматы қаласы, Назарбаев даңғылы, Самал-1 ықшамауданы, 44-үй. Тарихы 1925 жылы Қазақ өлкелік Орталық мұражайы құрылды. 1929 жылы жаңа астана Алматы қаласына көшіріліп, Жетісу губерниясы мұражайымен біріктіріліп, республикадағы іргелі мәдени ордаға айналды. 1944 жылдан бастап казіргі атымен аталады. Ғимараттың құрылыс мерзімі 1981–1984 жылдары өтті. Авторлар ұжымы: сәулетшілер Ю.Г. Ратушный, З.М. Мустафина және т.б.. Ғимарат сәулеті Ғимарат архитектуралық бейне пішіні жағынан ұлттық сипатқа бай, өзіндік ерекшелікпен салынған. Ғимараттың жалпы жобасы төрткүлденіп келген, көп қырлы пилондары бар төрт бұрышы күмбезшелермен көмкерілген. Ғимараттың орталық бөлігі үлкен күмбезбен жабылған. Ғимарат қасбеті композициясының негізгі тақырыбы – қиындысы үшбұрыш пішінді болып келетін бағандар ырғағы. Оны қаптау ісіне маңғыстау ұлутасы қолданылған. Ұлттық сәулет өнері мен шығыс сәулетінің дәстүрлі үлгілерін (күмбез, көп қырлы бағандар және басқа бөлшектер) композициялық құрылым тәсілі өзегіне сәтті пайдаланғандықтан, ғимарат көне өнердің көшірмесі болып шықпаған, алайда ежелгі керуен сарай, медресе немесе басқа да діни құрылыстар сәулетінің әуені аңғарылатыны сөзсіз. Ғимарат қасбеті Назарбаев даңғылына қараған. Оның көше сызығынан әрірек орналасуы қасбет алдынан гүлзарлы, хауызды әсем жол тартуға мүмкіндік берген. Ғимараттың жоспарлануы мен ішкі құрылымы мұражай ғимараттарының талабына сай жасалған. Жалпы алғанда, ғимарат Алматы сәулетшілерінің тартымды туындыларының бірінен саналады. Этнография қоры Мұражайда Қазақстанның әр өңірінен жинақталған халқымыздың материалдық мөдениетінің ескерткіштері, түрлі шаруашылық және тұрмыстық бұйымдары, әшекейлер, ұлттық киім-кешектер, ыдыс-аяқтар, кілем, алаша, сырмақ, тұскиіз секілді этнографиялық мүліктер де сақталған. 19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасырдың басында қазақ зергерлерінің күмістен жасаған әшекейлік бұйымдары жинақталды. Мұражай қорында тері өндейтін зергерлердің көне төсілінен сыр шертегін шаруашьшық заттар (торсық, кесеқап, мес, жағлан), ат әбзелдері (ер-тұрман, жүген, өмілдірік, құйысқан, қамшылар), әйел және ерлер аяқ киім (етік, мәсі, кебіс) үлгілері бар. Киіз үй — көшпелілердің баспанасы болғандықтан мұражайда киіз үй және оның жабдықтары қойылған. Деректемелік материалдар, қылқалам туындылары қоры Мұражай қорында Қазақстанның ежелгі тарихы мен елімізде өмір сүретін халықтардың тұрмыс-салтына қатысты суреттер, деректер, қол-жазбалар, шағатай, көне түркі, қазақ, араб, парсы, т.б. тілдердегі сирек кездесетін деректемелік материалдар көп. Құран, хадис, шежіре тәрізді көне жәдігерлер сақталған. XX ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының көрнекті өкілдеріне қатысты фото-суретті құжаттар бар. Сондай-ақ, Қазақстан қылқалам шеберлерінің туындылары да бар. Мұражай қоры тәуелсіз Қазақстанның саяси және әлеуметтік-экономикалық өміріне қатысты жәдігерлер, ұлттық валюта үлгілері, жаңа марка түрлері, ғарышкерлер мен ғарыштану ғылымына қатысты тың материалдар, соңғы кездегі ұлттық қолөнер туындыларымен толықтырылған. Тағы қараңыз Орталық мемлекеттік мұражайының ғимараты Дереккөздер