Semipalatinsk Deneme Alanı

Semipalatinsk Deneme Alanı — Sovyetler Birliği'nin ilk ve en büyük nükleer test alanlarından biridir ve Semipalatinsk Nükleer Test Alanı (SNTA) olarak da bilinir. Resmi adı: 2. Devlet Merkezi Bilimsel Araştırma Deneme Alanı (2 GTSNİİP) olarak geçmektedir. Test alanı, deneme yapanlar arasında gayri resmi olarak "ikili" olarak adlandırılmıştır. 29 Ağustos 1991 tarihinde Nursultan Nazarbayev'in kararnamesiyle Semipalatinsk Nükleer Test Alanı kapatılmıştır. Coğrafi Bilgiler Test alanı, Kazakistan'ın doğusunda, Semipalatinsk (günümüzde Semey), Pavlodar ve Karaganda bölgeleri arasında, Semipalatinsk'ten (Semey) 130 kilometre kuzeybatıda, İrtiş Nehri'nin sol kıyısında yer almaktadır. Alanın büyüklüğü 18.500 km²'dir. Test alanı içinde daha önce kapatılmış olan Kurçatov şehri bulunmaktadır. Test Alanının Kapatılması Test alanına dair bilgiler ilk kez glasnost döneminde kamuoyuna açıklandı. Bu dönemde, Kazakistan Komünist Partisi Merkez Komitesi'nin birinci sekreteri bile test alanını ziyaret etme veya oradaki duruma müdahale etme imkanına sahip değildi. Kazakistan'ın ilk Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev'in anılarına göre (o dönemde Kazakistan SSC Bakanlar Kurulu Başkanıydı), Çernobil Nükleer Santrali'ndeki kazadan birkaç ay sonra Moskova'dan gelen bir talimatla Semipalatinsk test alanının Taldıkorgan bölgesi aleyhine genişletilmesi istendi. Nazarbayev, bu belgeyi imzalamayı reddetti ve Taldıkorgan Bölge İcra Komitesi Başkanı Seilbek Shaumakhanov'u Almatı'ya çağırarak, test alanının genişletilmesi konusunda bir söylenti yaymasını ve "beklenmedik bir şekilde toplanan" halkın protesto mitingini düzenlemesini istedi. Ayrıca, Kazakistan Komünist Partisi Semipalatinsk İl Komitesi'nin birinci sekreteri Keshirim Boztaev'in de katkılarıyla, 20 Şubat 1989 tarihinde M.S. Gorbaçov'a, "ilgili bakanlıkların ve dairelerin patlamaların sıklığını ve gücünü geçici olarak durdurmasını veya önemli ölçüde azaltmasını" talep eden bir telgraf gönderildi. Aynı zamanda, Cumhuriyet KGB'si Moskova'ya, protesto ruhunun arttığını ve 1986 yılında Almatı'daki olayların tüm Cumhuriyet genelinde tekrar edebileceğini bildirdi. Sonuç olarak, test alanının genişletilmesinden vazgeçildi. 30 Mayıs 1989'da Nazarbayev, Sovyetler Birliği Yüksek Sovyeti'nin plenar oturumunda şunları söyledi: 1949'dan beri faaliyet gösteren Semipalatinsk Nükleer Test Alanı'na özellikle değinmek istiyorum. O tarihten bu yana çevresindeki nüfus dört katına çıktı. Ancak askeri yetkililer, bu testlerin insanların sağlığı için yararlı olduğunu bize inandırmaya çalışıyor. Bugün bunun bir devlet gerekliliği olduğunu anlıyoruz. Ancak atomik patlamaların çevre üzerindeki etkilerini derinlemesine analiz etmek ve bunu halka anlatmak gerekiyor. 1989 yılında, ünlü Kazak toplum lideri Olcas Süleymenov, dünya genelindeki nükleer test kurbanlarını bir araya getiren Nevada - Semipalatinsk hareketini kurdu. Hareketin Aбай bölgesinin merkezi olan Karaual köyünde düzenlediği büyük miting büyük önem kazandı. Test alanındaki son patlama 19 Ekim 1989'da gerçekleştirildi. Nursultan Nazarbayev'in, Sovyetler Birliği'nin cumhurbaşkanı olarak aldığı ilk kararlardan biri, Semipalatinsk Test Alanı'nın kapatılması ve ardından dünyanın dördüncü en büyük nükleer silah envanterinden tamamen vazgeçilmesiydi. 29 Ağustos 1991'de Kazakistan SSC hükûmeti tarafından Semipalatinsk Test Alanı kapatıldı. O gün Nazarbayev, test alanının kapatılmasını tartışmak üzere parlamentonun özel bir oturumunun açıldığını duyurdu. Tartışma sabah başladı ve akşam sona erdi. Tartışmanın sonunda bazı milletvekilleri ve Semipalatinsk bölge yöneticileri, Moskova'da gayri resmi olarak vadedilen maddi tazminat almak için birkaç patlama daha yapılmasını talep ettiler. Nazarbayev, son sözlerinde sorumluluğu üstlendiğini belirtti ve yetkilerini kullanarak, oturum sırasında test alanının kapatılmasıyla ilgili kararnamesini imzaladı. Kaynakça