ყაზახეთის ეროვნული აგრარული უნივერსიტეტი

ყაზახეთის ეროვნული აგრარული უნივერსიტეტი (ყაზახ. Қазақ ұлттық аграрлық университеті) — უნივერსიტეტი ალმათიში, ყაზახეთში, რომელიც ამზადებს სპეციალისტებს სოფლის მეურნეობის მიმართულებით. ისტორია ალმათის ზოოვეტერინალური ინსტიტუტი 1929 წელს ყაზახეთში დაარსდა ვეტერინარული ინსტიტუტი, რათა მოემზადებინა პროფესიონალი ვეტერინარები, ფართო პროფილის ზოოლოგი ინჟინრები, რომლებიც გადამზადებას ასევე გადიოდნენ ასტრახანში, მეფრინველეობის, მეცხენეობის და სხვა სპეციალობების მიმართულებით. მალე სასწავლო დაწესებულება გადაკეთდა ვეტერინარულ-ზოოტექნიკურ ინსტიტუტად. 1933 წელს მას ეწოდა ალმა-ატას ზოოვეტერინარული ინსტიტუტი. მეორე მსოფლიო ომის დროს 206 სტუდენტი და ინსტიტუტის თანამშრომელი მოხალისედ გავიდა ფრონტზე. საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება მიენიჭა პანფილოვის 28 გვარდიელიდან ერთ-ერთს, ინსტიტუტის თანამშრომელს ალიკბაი ქოსაევს და ინსტიტუტის კურსდამთავრებულს ერდენბეკ ნიეტკალიევს. 1979 წელს ინსტიტუტი დაჯილდოვდა შრომის წითელი დროშის ორდენით. 1981–1982 წლებში ინსტიტუტში სწავლობდა 5 ათასზე მეტი სტუდენტი, მუშაობდა 314 მასწავლებელი, მათ შორის 20 პროფესორი და მეცნიერებათა დოქტორი, 170 ასოცირებული პროფესორი და მეცნიერებათა კანდიდატი. ყაზახეთის აგროკულტურული ინსტიტუტი 1930 წელს ალმა-ატაში (ახლანდელი „ალმათი“) დაარსდა ყაზახეთის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. თავდაპირველად ინსტიტუტს ჰქონდა 2 ფაკულტეტი - მარცვლეული და სამრეწველო კულტურების, რომელიც შედგებოდა 11 განყოფილებისგან, სადაც სწავლობდა 131 სტუდენტი, მუშაობდა 42 მასწავლებელი. პირველი კურსდამთავრებულები ინსტიტუტმა 1933 წელს გამოუშვა - უმაღლესი განათლება მიიღო 78 ადამიანმა (მათ შორის 20 ყაზახი), რომელთაგან 51-მა სტუდენტმა აგრონომიის, ხოლო 27-მა მეხილეობის მიმართულებაზე ისწავლა. მეორე მსოფლიო ომის დროს 30-მდე მასწავლებელი წავიდა ფრონტზე. ამ წლების განმავლობაში ინსტიტუტში მუშაობდნენ ალმა-ატაში ევაკუირებული მეცნიერები: ა.ი. დუშეჩკინი, ა.ა ვასილენკო და სხვები. 1930 წლიდან 1950 წლამდე ინსტიტუტმა მოამზადა სპეციალისტების 17 გამოშვება, სულ 1549 ადამიანი. ბევრი მათგანი გახდა გამოჩენილი პარტიული და სახელმწიფო ლიდერი, მეურნეობების ხელმძღვანელები. 1950 წელს ინსტიტუტის ფარგლებში დაიწყო ფუნქციონირება ექვსმა ფაკულტეტმა და შემოღებულ იქნა სწავლის ხუთწლიანი ვადა. 1970 წლისთვის ყაზახეთის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში სწავლობდა 11284 სტუდენტი, მათ შორის 4247 სრულ განაკვეთზე. ასწავლიდა 511 ადამიანი. კადრების მომზადება 15 სპეციალობაში განხორციელდა. 1971 წელს ყაზახეთის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი დაჯილდოვდა შრომის წითელი დროშის ორდენით. 1985 წლიდან 1995 წლამდე ინსტიტუტში უკვე 12 ფაკულტეტი ფუნქციონირებდა. 1981–1982 წლებში ინსტიტუტში სწავლობდა 10 ათასზე მეტი სტუდენტი, მუშაობდა 541 მასწავლებელი, მათ შორის ყაზახეთის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის 2 წევრი, 21 პროფესორი და მეცნიერებათა დოქტორი, 222 ასოცირებული პროფესორი და მეცნიერებათა კანდიდატი. ახალი ინსტიტუტის წარდგენა 1996 წელს ალმათის ზოოვეტერინარული და ყაზახეთის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის შერწყმის შედეგად შეიქმნა ყაზახეთის სახელმწიფო აგრარული უნივერსიტეტი, რომლის რექტორად დაინიშნა ყაზახეთის რესპუბლიკის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოსი კენჟეგალ საგადიევი. 2001 წელს, ყაზახეთის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ნურსულთან ნაზარბაევის ბრძანებულებით, უნივერსიტეტს მიენიჭა ეროვნული უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულების სპეციალური სტატუსი. ფაკულტეტები ყაზახეთის ეროვნულ აგრარულ უნივერსიტეტში სტუდენტები სასწავლებლად მოდიან, როგორც ყაზახეთის სხვადასხვა რეგიონიდან, ისე მიმდებარე ქვეყნებიდანაც. აღნიშნულის მიზეზად სახელდება ქვემოთ ჩამოთვლილი ფაკულტეტების არსებობა, შრომის ბაზარზე კი აგრონომიისა და ვეტერინარიის მიმართულებით კვალიფიციური კადრების ნაკლებობაა. უნივერსიტეტში ფუნქციონირებს: აგრობიოლოგიისა და ფიტოსანიტარიის ფაკულტეტი; ტექნოლოგიისა და ბიორესურსების ფაკულტეტი; ვეტერინარული მედიცინის ფაკულტეტი; სატყეო, მიწის რესურსებისა და მებაღეობის ფაკულტეტი; ჰიდროტექნიკის, მელიორაციისა და ბიზნესის ფაკულტეტი; საინჟინრო ფაკულტეტი. კამპუსი უნივერსიტეტის მთავარი შენობა აშენდა ორ ეტაპად 1934 და 1954 წლებში. 1934 წელს, არქიტექტორ ნ. პეტროვის პროექტით, აშენდა მარცხენა ფრთა, ხოლო 1954 წელს დასრულდა შენობის ცენტრალური ნაწილი და მარჯვენა ფრთა ვ.ბირიუკოვის პროექტით. არქიტექტურული თვალსაზრისით, შენობა შედგება სამი ნაწილისაგან და აგებულია კლასიკური სტილის მახასიათებლებითა და ეროვნული დეკორის ელემენტებით. ცენტრალური სამსართულიანი პროექციის წინ არის მთავარი შესასვლელი. „აღმოსავლური ტიპის“ თაღებს აქვს რთული ორნამენტირებული სტრუქტურა. კარნიზები ფიგურული ფრჩხილების ორი იარუსისგან შედგება. შესასვლელის ცენტრში გამოსახულია ორფიგურიანი სკულპტურული კომპოზიცია გერბით. თაღების კონტურს მიჰყვება ორსართულიანი ვიტრაჟები. შენობის ძირითადი ნაწილი ორსართულიანია სარდაფში გადასული ცოკოლით. 2000-იანი წლების დასაწყისში განხორციელდა უნივერსიტეტის მთავარი შენობის ფართომასშტაბიანი რეკონსტრუქცია ფასადის დიზაინის ძირითადი ელემენტების შენარჩუნებით. 2010 წლის 10 ნოემბერს დამტკიცდა ქალაქ ალმათის ადგილობრივი მნიშვნელობის ისტორიული და კულტურული ძეგლების ახალი სახელმწიფო სია, რომლის პარალელურად ყველა წინა გადაწყვეტილება ამ საკითხთან დაკავშირებით ძალადაკარგულად გამოცხადდა. ამ დადგენილებაში შენარჩუნებულ იქნა მთავარი შენობის ადგილობრივი ძეგლის სტატუსი. დაცული ზონების საზღვრები დამტკიცდა 2014 წელს. სქოლიო