ဒြာဲ

တိရစ္ဆာန် ဇိုင်ပန် မစချောဲ မပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံ Cervidaeထာမ်ပလိက်:SHORTDESC:တိရစ္ဆာန် ဇိုင်ပန် မစချောဲ မပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံ Cervidae ဒြာဲ (Deer) ဒြာဲကၟက် (Stag) မနွံကဵု ဒြင် မခိုဟ်ဆာဲ တင်ဂၞင် သိပ္ပံ (Scientific classification) နိဂီု (Kingdom): Animalia (တိရစ္ဆာန်) ဂကောံဇၞော် (Phylum): Chordata ကဆံင် (Class): Mammalia (တိရစ္ဆာန် တိုပ်ကှ်ေ) လၟေင် (Order): Artiodactyla (တိရစ္ဆာန် ဇိုင်ၜါသၞာင်) ဂကောံ (Family): Cervidae (ဂကောံဒြာဲ) ဒြာဲ (အၚ်္ဂလိက်: Deer) ဝွံ ဒှ် တိရစ္ဆာန် ဇိုင်ပန် မတိုပ်ကှ်ေ (Mammal) တုဲ ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဇဳဝဗေဒ Cervidae ရ။ ဒြာဲတအ်ဝွံ ဒှ် တိရစ္ဆာန် မစချောဲ ကေုာံ တၞးဆု (Herbivores) တုဲ၊ နွံကဵု အစောံစရာဲ ပ္ဍဲပွမဒြေပ်ပြဟ်၊ လံက်လာ်၊ ကေုာံ နွံကဵု အာရီု မစဳကၠး သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ အန္တရာဲ သၞ တအ် ရ။ လွပ် ဝေါဟာ ကေုာံ ပရေင်ပါ်ခြာ (Terminology) ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်ဘာသာမန် ကေုာံ အင်္ဂလိက်မ္ဂး၊ ဒြာဲတအ်ဝွံ နွံကဵု ယၟုကော်စ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် အတိုင် အာယုက် ကေုာံ လက္ခဏာ ရ- ဒြာဲကၟက် (Buck / Stag / Hart): ဒြာဲ မဒှ် လက္ခဏာ ကၟက်။ ဗွဲမဂၠိုင် နွံကဵု ဒြင် ရ။ ဒြာဲၝောံ (Doe / Hind): ဒြာဲ မဒှ် လက္ခဏာ ၝောံ။ ဗွဲယေဘုယျမ္ဂး ဟွံမွဲ ကု ဒြင် ရ။ ကောန်ဒြာဲ (Fawn / Calf): ကောန်ဒြာဲ ဍောတ်တ် မနွံ အာယုက် သၟဝ် မွဲသၞာံ။ လက္ခဏာ ကေုာံ အခိုက်အလိုက် သဘာဝ (Characteristics) ဒြာဲတအ်ဝွံ နွံကဵု လက္ခဏာ ဇကု မတၟေင် နူကဵု တိရစ္ဆာန် မစချောဲ တၞဟ်တအ် ရ- ဒြင် (Antlers): လက္ခဏာ အဓိက သွက် ဒြာဲဂှ် ဒှ် ဒြင် ဍေံတအ် ရ။ ဒြင်ဒြာဲ (Antlers) တအ်ဝွံ ဟွံတုပ် ကု ဒြင်ဂၠဴ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒြင်ပြေင် (Horns) မတိုန်မံင် လၟိုန် အလုံမွဲအာယုက် ဂှ် ရ။ ဒြင်ဒြာဲဂှ် လၟေင်သၞာံ ဒတုံပြဟ်စှ်ေအာတုဲ၊ ကလေင်တိုန်ကၠုင် တၟိ (Shed and regrow) လၟိုန် ရ။ ဗွဲမဂၠိုင် ဒြာဲကၟက် ဟေင် နွံကဵု ဒြင် တုဲ ဍေံတအ် စကာ သွက်ဂွံ ဇဵုပြိုင်ပ္ကာန် ပ္ဍဲအခိင် ဖျေံမ ရ။ (ဝေင်အာ နူကဵု ဂကူဒြာဲ Reindeer မနွံကဵု ဒြင် သီုၝောံ သီုကၟက်)။ သၞောတ် စၞစ (Diet & Digestion): ဒြာဲတအ်ဝွံ ဒှ် တိရစ္ဆာန် မလေပ်ကလေင်စဵုစၞ (Ruminants) မွဲ ရ။ ဍေံတအ် နွံကဵု ဗုင် ၄ ထပ် တုဲ၊ သွက်ဂွံ ဇၞော်ပသောင် ကလာပ်ရုပ် တၞးဆု မခိုင်ကၠိုက်တအ်ဂှ်၊ ဍေံတအ် စလဝ် စၞတုဲမ္ဂး ကလေင်အန်ပတိတ် နူဗုင်တုဲ ကလေင်စဵု (Chew cud) ပၠန် ရ။ အာရီု (Senses): ဒြာဲတအ် နွံကဵု အာရီု ကတောဝ် မခိုဟ် သွက်ဂွံ မိင် ရမ္သာင် သ္ၚောဲသ္ၚောဲ၊ ကေုာံ နွံကဵု လွပ် မုဟ် မတၟေင် သွက်ဂွံ တီကေတ် သၟူ သၞ မပ္တံကဵု ကၠ၊ ကၠဵုဂြိုပ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ် တအ် ရ။ ဒေသဒတန် ကေုာံ ဂေဟဗေဒ (Habitat and Ecology) ဒြာဲတအ်ဝွံ မံင်တန်တဴ ပ္ဍဲကဵု ဒေသ ဂၠးတိ နာနာသာ် မပ္တံကဵု တိုက်အာရှ၊ ဥရောပ၊ အမေရိကသၠုင်ကျာ ကေုာံ သၟဝ်ကျာ တအ် ရ (ဝေင်အာ နူကဵု တိုက် အန္တာတိက ကေုာံ သြသတေလျ)။ ဍေံတအ် မံင် ပ္ဍဲကဵု ဂြိုပ်၊ ဝါဗလး၊ ကေုာံ ဒေသ ကရပ် ဒဵု တအ် ရ။ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် ဂေဟဗေဒ မ္ဂး ဒြာဲတအ်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဂကူ တိရစ္ဆာန် စချောဲ (Primary consumers) တုဲ၊ ဒှ် စၞအာဟာရ အဓိက သွက် တိရစ္ဆာန် သတ်ဂြိုပ် (Predators) တအ် ရ။ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဝင်သာသနာ (Cultural and Religious Significance) ပ္ဍဲကဵု အခိုက်အလိုက် ဝင်မၞိဟ် ကေုာံ သာသနာမ္ဂး ဒြာဲ ဝွံ နွံကဵု အခန်ကဏ္ဍ သၠုင်ပြဲ မွဲရ- ဗုဒ္ဓဘာသာ: ပ္ဍဲကဵု ဝင်ဗုဒ္ဓဘာသာမ္ဂး၊ ကျာ်တြဲ ဂေါတမ တွဟ် ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ကု ပဉ္စဝဂ္ဂဳ မသုန်ဇကု ပ္ဍဲကဵု ဂြိုပ် မိဂဒါဝိုန် (Deer Park in Sarnath) မဒှ် ဒၞာဲဒတန် ဒြာဲတအ် မမံင် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲကဵု အနုသုခုမ ဗုဒ္ဓဘာသာမ္ဂး ရုပ်ဒြာဲ ဂှ် ဒှ် သင်္ကေတ သွက် ဓမ္မ ကေုာံ ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။ ဇာတ်နိပါတ်: ပ္ဍဲကဵု ဇာတ်နိပါတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု ဇာတ်သုဝဏ္ဏမိဂ (Suvannamiga Jataka) တအ်မ္ဂး၊ ဒြာဲထဝ် ဝွံ ဒှ် သင်္ကေတ သွက် ပရေင်ဆာန်ဍူ ကေုာံ ဓရ်သဳလ ရ။ ဆက်လ္ၚတ် ဒြာဲၝောံ ကောန်ဒြာဲ တိရစ္ဆာန် ဇဳဝဗေဒ