Яйыҡ

һәм Урал (мәғәнәләр) Яйыҡ (нуғ. Яйык, ҡаҙ. Жайық, рус. Урал) — Көнсығыш Европалағы йылға. Исеме Боронғо исем (1775 йылға тиклем) - Яйыҡ. Гидроним боронғо-иран теленән *Daiks исеме менән Клавдий Птолемейҙың II быуаттағы картаһында күрһәтелгән. Хәҙерге ваҡытта рәсми рәүештә «Яйыҡ» исеме Ҡаҙағстанда ҡулланыла. Рәсәйҙә — Урал. Башҡорт телендә йылғаны «Яйыҡ» һәм «Урал» исемдәре менән йөрөтәләр (мәҫәлән, Учалы районы Уральск ҡасабаһы янында юл таҡтаһы). Александр Пушкин «Пугачёв тарихында» түбәндәгеләрҙе яҙа: Оҙонлоҡ буйынса Европала өсөнсө урында (Волга ,Дунайҙан һуң) . Боронғо Европа карталарында йылға Rhymnus fluvius исемен йөрөтә. 1140 йылда беренсе тапҡыр урыҫ йылъяҙмаларында осрай: Емельян Пугачев етәкселегендәге Крәҫтиән һуғышынан һуң 1775 йылда Екатерина II үҙенең указы менән Яйыҡтың исемен Уралға алмаштырған. Галерея Яйыҡ ярында тораҡ пункттар Буранғол (Учалы районы) Рысай (Учалы районы) Ҡалҡан Юлдаш (Учалы районы) Ураҙ (Учалы районы) Уральск (Учалы районы) Яңы Байрамғол (ауыл) Ғәҙелша Наурыҙ (Учалы районы) Йәһүҙә (Учалы районы) Мишкә (Учалы районы) Мәҫкәү (Учалы районы) Волковский, Үрге Урал районы, Силәбе өлкәһе Үрге Урал, Үрге Урал районы, Силәбе өлкәһе Дзержинка, Үрге Урал районы, Силәбе өлкәһе Каширинский, Үрге Урал районы, Силәбе өлкәһе Спасский, Үрге Урал районы, Силәбе өлкәһе Ивановский, Үрге Урал районы, Силәбе өлкәһе Приморский, Үрге Урал районы, Силәбе өлкәһе Үрге Ҡыҙыл, Агаповка районы, Силәбе өлкәһе Магнитогорск, Силәбе өлкәһе Агапов, Аблязово, Янгельский, Агаповка районы пункттары, Силәбе өлкәһе Ҡыҙыл районы, Силәбе өлкәһе Кваркено районы, Ырымбур өлкәһе Новотроицк, Ырымбур өлкәһе Орск, Ырымбур өлкәһе Новоорск районы, Ырымбур өлкәһе Гай районы, Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ районы, Ырымбур өлкәһе Беляевка районы, Ырымбур өлкәһе Ырымбур районы, Ырымбур өлкәһе Ырымбур Переволоцк районы, Ырымбур өлкәһе Новосергиевка районы, Ырымбур өлкәһе Ташлы районы, Ырымбур өлкәһе Кваркено районы, Ырымбур өлкәһе Ҡаҙағстан Каспий диңгеҙе География Йылға Учалы районының Буранғол ауылы янында башлана . Пётр Рычков «Топография Оренбургская» китабында яҙған : Үҙенең башында Яйыҡ төньяҡтан көньяҡҡа аға. Ҡаҙаҡ далаһының бәләкәй тауҙарына етеп, төньяҡ-көнбайышҡа китә. Ырымбурҙан көньяҡ-көнбайышҡа китә. Уральск янында йылға яңынан бөгөлә. Яйыҡтың бассейны 237 000 км². Оҙонлоғо 2428 км. Ҡаҙағстанда оҙонлоғо 1082 км. Һыуҙың горизонты 635 м абсолют бейеклектә. Яйыҡтың ҡушылдыҡтары Уң яҡтан Урғаҙа Оло Ҡыҙыл Таналыҡ Гөбөрлө (йылға) Һаҡмар (йылға) Заживная Киндел Иртәк (Яйыҡ ҡушылдығы) Чаган, Ҡаҙағстан Һул яҡтан Ғөмбәй Суундук Оло Кумак Ур (Ыр) Илек Утва Барбастау Солянка (йәйен ҡорой) Уртабүртә Фауна Иҫкәрмәләр Әҙәбиәт Чибилёв А. А. Река Урал: Историко-географические и экологические очерки о бассейне р. Урал. — Л.: Гидрометеоиздат, 1987. — 168 с. — (Реки и озёра нашей Родины). Һылтанмалар Балков В. А. Яйыҡ // Башкирская энциклопедия. — Уфа: ГАУН РБ «Башкирская энциклопедия», 2015—2024. — ISBN 978-5-88185-306-8. (рус.) Урал, река // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том). — СПб., 1890—1907. (рус.) Яйыҡ — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә