Bayterek (yodgorlik)

Bayterek (qozoqcha: Бәйтерек; „baland terak daraxti“) — Qozogʻiston poytaxti Astana shahridagi yodgorlik va kuzatuv minorasi. Chet ellik sayyohlar va qozogʻistonliklar orasida mashhur diqqatga sazovor joy boʻlib, 1997-yilda mamlakat poytaxti boʻlgan shaharning timsoli hisoblanadi. Minora Nurjol xiyobonida joylashgan boʻlib, mustaqillikdan keyingi Qozogʻiston ramzi sifatida qaraladi. Tarixi Loyiha Qozogʻiston Respublikasi birinchi Prezidenti Nursulton Nazarboyev tashabbusi bilan, dasht mintaqasida yangi milliy poytaxt barpo etish keng qamrovli rejasi doirasida boshlangan. Loyiha 1996-yilda buyurtma qilingan va qozogʻistonlik meʼmor Akmurza Rustembekov tomonidan amalga oshirilgan. Nursulton Nazarboyev xotiralariga koʻra, Qozogʻiston yangi poytaxtining ramziy belgisi sifatida bir nechta takliflar koʻrib chiqilgan. Masalan, Zurab Sereteli balandligi 200 metr boʻlgan, tepasida Oltin jangchi haykali oʻrnatilgan ark qurishni taklif qilgan. Arab meʼmorlari esa poydevorida katta oʻtov shaklidagi inshoot boʻlgan 200 metrlik shpits qurishni taklif etishgan. Prezident yakunda Bayterek ramziy belgisini tanlab, uning taxminiy konturlarini chizib, Qozogʻiston meʼmorlar uyushmasiga topshirgan, shu eskizlar asosida loyiha ishlab chiqilgan. Mahalliy loyihani tanlashning muhim sababi uning qiymati boʻlgan: Bayterekning taxminiy qiymati 5 million dollarga yaqin deb baholangan boʻlsa, Seretelining loyihasi 60 million dollarga baholangan edi. Dizayni 105 metr balandlikdagi inshoot koʻtarilgan maydon markazidagi keng tekis poydevordan boshlanadi. U tor silindrsimon oʻq shaklidan iborat boʻlib, uning atrofini yuqoriga tomon kengayib boradigan, shoxlarga oʻxshash oq metall konstruksiyalar oʻrab turadi; ular 22 metr diametrli oltinrang oynavand sharning ogʻirligini koʻtarib turadi. Poydevorda chipta kassasi va koʻrgazma maydoni joylashgan boʻlib, oʻq ichidan yuqoriga qarab ikkita lift „tuxum“ ichidagi kuzatuv maydonchasigacha chiqadi. Yodgorlikka kirish joylari koʻz darajasidan pastroqda boʻlib, ularga atrofdagi maydondan zinapoyalar orqali tushiladi. Kuzatuv maydonchasi yer sathidan 97 metr balandlikda joylashgan. U ikki qavatdan iborat boʻlib, pastki qavatdan Astana va uning atrofini 360 daraja koʻrish mumkin, yuqori qavatga esa zinapoya orqali chiqiladi. Eng yuqori qavatda mustaqil Qozogʻistonning birinchi Prezidenti Nursulton Nazarboyevning oʻng qoʻl panjasi oltin suvi yuritilgan holda hashamatli poygakda oʻrnatilgan. Yozuvda tashrif buyuruvchilar qoʻllarini shu izga qoʻyib, tilak qilishga chorlanadi. Qoʻl izi yonida, prezident saroyi tomonga yoʻnaltirilgan holda, globus va undan tarqalgan 16 boʻlakdan iborat yogʻoch haykal oʻrnatilgan boʻlib, u bir necha marta Astanada oʻtkazilgan, „Nur-sulton“ nomi bilan ham tanilgan shaharda boʻlib oʻtgan Jahon va anʼanaviy dinlar yetakchilari syezdini yodga soladi. Ramziyligi Yodgorlik 1997-yilda poytaxtning Olmaotadan Astanaga koʻchirilish ramzi sifatida barpo etilgan. Yodgorlik hayot daraxti va baxt qushi haqidagi folklor rivoyatini ifodalashi koʻzda tutilgan:. Rivoyatga koʻra, Samruk nomli qush oʻz tuxumini daraxtning ikki shoxi orasidagi boʻshliqqa qoʻygan. „Bayterek“ning qozoq xalqi hayotidagi yangi bosqich ramzi sifatidagi ahamiyati 97 metr balandlikda joylashgan prezidentning oʻng qoʻli izi tushirilgan „Ayali alaqan“ (qozoqcha: Аялы алақан — „mehribon qoʻllar“) badiiy kompozitsiyasi orqali taʼkidlanadi; u 1997-yilni — Astanani davlatning yangi poytaxti deb eʼlon qilingan yilini va mos ravishda, mamlakat tarixi uchun yangi boshlangʻich nuqtani ifodalaydi. Foto galereya Yana qarang Qozogʻiston tarixi Manbalar Havolalar Bayterek minorasining „Abasayyoh“dan koʻrinishi Astana sayohati YouTubeda