Turgʻisin (qishloq)

Turgʻisin (qozoqcha: Тұрғысын) — Qozogʻistonning Sharqiy Qozogʻiston viloyati Ziryanov tumanidagi qishloq. Turgʻisin (qishloq) QFYning maʼmuriy markazidagi punkti. Geografik joylashuvi Tuman markazi Ziryanov shahridan 28 km gʻarbda, daryo yaqinada joylashgan. Buqtirma. Tarixi Chor hukumati Buqtirma viloyatidagi qochqin dehqonlar haqida 1740-yillarning oʻrtalarida maʼlum boʻlgan. Ammo ularning yashash joylarini topishning iloji boʻlmagan. Faqat 1761-yilda praporshik Grin Buqtirmaning irmogʻi boʻlmish Turgʻisin daryosi yaqinida Eski imonlilarning yashirin manzilgohini (Buqtirma masonlar) topilgan. 1781-yilda Eski imonlilar qishlogʻi rasmiy hokimiyat tomonidan tan olingan. Qishloqdan oqib turgan daryo — Turgʻisin nomini olgan. Ziryanov konining oʻzlashtirilishi qishloqning ahamiyatini ancha oshirdi. Dehqonlar ham qishloq xoʻjaligi bilan band boʻlgan (ruda eksport qilish, yogʻoch kesish va boshqa ishlar) bilan shugʻullangan. 1897-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 944 kishi istiqomat qilgan. Qishloqda namozxona, savodxonlik maktabi, doʻkon, non doʻkonlari bor edi. Qishloq Buqtirma volostidagi eng yirik qishloqlardan biriga aylangan. 1918-yilda Turgʻisinda qishloq soveti tashkil etilgan. 1902-yil mart oyida Turgʻisin daryosida GES quriladi. Ammo oʻsha yilning may oyida suv toshqini tufayli elektr stantsiyasini yuvib ketgan. GES 1935-yil sentyabr oyida qayta tiklandi. Turgʻisin GESi Ziryanov tumanini elektr energiyasi bilan taʼminlash muammosini hal qilib berdi. Qudratli Ust-Kamenogorsk GESi va Buqtirma GESi ishga tushirilgandan keyin Turgʻisin GESini ahamiyati sezilarli darajada pasayadi. 1957-yil 15-yildga kelib Turgʻisin GESi tugatildi. Qishloqda yogʻoch sanoati korxonasi, „1-may“, „Qizil bayroq“ kolxozlari, „Turgʻisin“ sovxozlari tashkil etildi. SSSR parchalanishi bilan qishloqda iqtisodiyot tizimi toʻxtildi. Aholisi 1999-yilda qishloq aholisi 1677 kishini (844 erkak va 833 ayol) tashkil etdi. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1256 kishi (620 erkak va 636 ayol) istiqomat qilgan. Iqtisodiyoti Hozir qishloqda „Mirit“ va „Turgeo“ mas’uliyati cheklangan jamiyatlari asosan asalarichilik, oʻsimlikchilik va chorvachilik bilan shugʻullanib keladi. Xususiy tomorqadan foydalanishda aholi qoramol, qoʻy, choʻchqa, parrandachilik bilan shugʻullanadi. Qishloqda asalarichilik rivojlangan. Ijtimoiy sohasi Qishloqda oʻrta maktab, oilaviy vrachlik punkti, pochta boʻlimlari mavjud. Manbalar Havolalar Buqtirma eski imonlilari: Ekspeditsiya tadqiqot komissiyasi materiallari. L., 1930-yil Ingovatov V.Yu., Staruxin N. A. Altay jamoalari misolida qadimgi imonlilarning davlat hokimiyati bilan munosabatlari tarixi masalasiga // Qadimgi imonlilar: tarix, madaniyat, zamonaviylik. M., 1998-yil. Ziryanov, Komp.: S. E. Chernix, V. A. Gorbunov. — Olma-Ota : Qozogʻiston, 1991. 192 b. — ISBN 5-615-00857-1 „деревня Тургусунская“. 1899 -yilda Tomsk viloyatining aholi punktlari roʻyxatiga kiritilgan „Тургусунский сельский округ“. 2016-yil 4-martda asl nusxadan arxivlangan. Ziryanov tumani hokimining veb-saytida