Мадаба

Мадаба (ба арабӣ: مادبا, Mādabā; «Медеба» — номи библӣ) — шаҳри маркази Урдун дар плато-и Моав, тахминан 30 километр ҷанубтар аз Аммон, маркази вилояти Мадаба. Аҳолии шаҳр тахминан 105 ҳазор нафар. Шаҳр бо «Харитаи мозаикии Мадаба» — қадимтарин харитаи нигоҳдошта-и Сарзамини Муқаддас (асри VI мелодӣ, дар калисои Сурёнӣ-Православии Сент-Ҷорҷ) — «шаҳри мозаикҳо» номида мешавад. Таърих Маҳалли Мадаба яке аз қадимтарин шаҳрҳои Урдун аст; шаҳри Медеба дар Аҳдномаи Кӯҳна ҳамчун шаҳри моавиёни асри X то милод зикр шудааст (китоби Хушаъ 13:9), баъдан зери қабилаи Реубан-и яҳудиёни кӯҳна. Дар асри II то милод Мадаба шаҳри набатеӣ буд, соли 106 мелодӣ имперотори румии Траян ӯро ба вилояти Аравиа Петраеа пайваст кард. Дар асрҳои IV–VII Мадаба яке аз марказҳои бузургтарини насронияти Сурёнӣ-Православии Шарқи Урдун гардид — шаҳр маркази усқуфӣ буд ва бо зиёда аз 25 калисои бузурги асри V–VI бо мозаикҳои аҷоиб оро дода шуд. Харитаи мозаикии машҳури Мадаба (тахминан 542–570 мелодӣ — дар замони имперотори византияии Юстиниан I) — дар калисои Сент-Ҷорҷ дар маркази шаҳри Мадаба ҷой гирифта, ягонаи харитаи Сарзамини Муқаддас аз дунёи бостонӣ нигоҳдошта аст: 94 маҳалли муқаддас бо номҳои юнонӣ аз Лубнон то Дельтаи Нили Миср, бо тасвири муфассали Қуддус (бо Сӯтуни Бузург ва Калисои Қубраи Муқаддас) ва Дарёи Урдун ва Баҳри Мурда бо моҳиҳои бо муҳимтарин рӯйи об. Харита 2 миллион порчаи мозаикӣ (тессера) ва тахминан 25 рангро дар бар мегирад. Дар асри VII мусулмонон Мадабаро забт карданд; шаҳр оҳиста заиф шуд ва соли 749 баъди заминҷунбии шадид ба пуррагӣ тарк карда шуд. Аз 1880 ҷамоаи насронҳои маҳаллии аз Карак фирор кардаистода дар маҳалли тарк-кардаи Мадаба маскун шуданд ва мозаикҳои қадимро аз нав ошкор карданд. Ҷуғрофия ва иқлим Мадаба дар плато-и Моав, дар баландии 760 метр, тахминан 30 километр аз Баҳри Мурда воқеъ аст; иқлим — нимхушки баҳримиёназаминӣ. Дар наздикии шаҳр кӯҳи Нибу (Mount Nebo, 817 метр — макони машҳур-таърихии вафоти пайғамбар Мусо тибқи Аҳдномаи Кӯҳна) воқеъ аст. Аҳолӣ Аҳолии Мадаба тахминан 105 ҳазор нафар — омезиши омезишгари Урдун: 50% арабҳои сунниӣ ва 50% насрониҳои православии Антиохия ва католики — Мадаба маркази муҳими насронии Урдун аст ва баъзан «Калонтарин шаҳри насронии Урдун» номида мешавад. Иқтисод Иқтисоди Мадаба бар сайёҳии байналмилалии динӣ-фарҳангӣ (мозаикҳои Мадаба ва кӯҳи Нибу), ҳунармандии мозаикадоса-и анъанавии Мадаба (имрӯз дар «Мадаба Мадраса-и Мозаикадосӣ» омӯзонида мешавад), кишоварзии плато ва саноати сабук асос меёбад. Нақлиёт Мадаба дар шоҳроҳи асосии Аммон-Карак-Петра-Ақаба воқеъ аст; бо мошин аз Аммон 30 дақиқа. Фурудгоҳи байналмилалии Малика Алия дар наздикии Мадаба (12 километр шимолтар). Фарҳанг ва маориф Дар Мадаба Калисои Сурёнӣ-Православии Сент-Ҷорҷ (асри XIX, болои калисои бузурги асри VI бо «Харитаи Мадаба» дар фарши асосӣ), Калисои Калисои Маъсумон (Church of the Apostles, асри VI, бо мозаикаи аҷоиби «Тал-и Баҳр» — баҳри бо моҳиҳо), Калисои Биби Мариам (асри VI), Парки Археологии Мадаба, Мадраса-и Мозаикадос-и Мадаба (ягонаи мадраса-и омӯзиши мозаика дар тамоми Шарқи Наздик), Кӯҳи Нибу (макони вафоти Мусо, бо мӯсои дидан асрии IV насронӣ имрӯз бо ҳайкали тоҷи Иоанн Павел II ёд карда мешавад) ва Калъаи Машнаъаи Ҳаммамат (асрҳои миёна) воқеъанд. Нигаред низ Урдун Аммон Калисои Биби Мариам Кӯҳи Нибу Мусо Эзоҳ Пайвандҳо Мадаба дар Encyclopædia Britannica