Водии Рум

Водии Рум (ба арабӣ: وادي رم, Wādī Rum; «Водии Маҳ» аз номи бадавӣ; баъзан «Водии ҳаймбарӣ» — Valley of the Moon) — водии бузурги сангии биёбонии ҷанубии Урдун, Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО аз соли 2011, тахминан 60 километр шимолтар аз Ақаба ва бузургтарин маҳалли сайёҳии биёбонии Урдун. Водии Рум бо манзараҳои гуногунранг-сурхи сангҳои бузурги ётоқии регзамин — пайкарҳои бузурги монолитии сангии 1800 метр баландӣ — машҳур аст ва «Марс дар Замин» номида мешавад. Таърих Водии Рум аз ҳазораи IV то милод маскун буд; намаҳои петроглифҳо ва катибаҳои набатеии асрҳои IV то милод — асри IV мелодӣ дар санги Аназама (Anfishiyyeh) ва дигар маҳаллҳои водӣ кашф шудаанд — 20–25 ҳазор петроглиф ҳаёти ҳамаирӯзаи шикорчиён ва шобонҳои қадимро тасвир мекунанд. Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 — 1917 Водии Рум маркази асосии «Инқилоби Бузурги Араб» зидди Усмонӣ буд: Т. Э. Лоуренс (Лоуренси Арабистон) (1888–1935) ва шарифи Маккаи Ҳусайн ибни Алӣ бо писараш Файсал бо лашкари арабӣ дар Водии Рум ва атрофи он пойгоҳ доштанд ва аз ҳамин ҷо ҳамлаҳои машҳур ба роҳи оҳани Ҳиҷоз (барои таҷзияи нерӯҳои усмонии Маккаи) ва забти Ақаба (6 июли 1917) сурат гирифтанд. Лоуренс дар китоби машҳури худ «Ҳафт сутуни ҳикмат» (Seven Pillars of Wisdom, 1922) яке аз пайкарҳои сангии Водии Румро «Ҳафт сутуни ҳикмат» номид — имрӯз ин пайкари 1750 метр баландӣ нишонаи Водии Рум аст. ЮНЕСКО 2011 Водии Румро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ ба ҳарду асоси табии ва фарҳангӣ дохил кард. Аз 2010-ум солҳо Водии Рум маҳалли калидии тарошидани филмҳои маъруфи Голливуд гардид — кадрҳои сатҳи Марс барои «Марсианин» (2015), «Дюна» (2021, 2024), «Розуи Як» (Star Wars 2016) ва «Лоуренси Арабистон» (1962) дар Водии Рум сабт шуданд. Ҷуғрофия ва иқлим Водии Рум дар ҷанубтари Урдун ва дар сарҳади Арабистони Саудӣ, дар плато-и баланди сангии биёбонӣ, дар баландии 1100–1800 метр воқеъ аст. Майдони ҳудуди ҳифзшуда тахминан 740 километри мураббаъ аст. Иқлим биёбонии гарми хушки кӯҳсорӣ — тобистон гарм-хушк (миёнаи июл 30 °C), зимистон шабҳо хунук (то 0 °C) ва баъзан барф. Аҳолӣ Водии Рум маскони тахминан 5–8 ҳазор бадавии қабилаи Зализаи Ҳууайтат (Howeitat) мебошад — қабилае ки дар инқилоби 1917 нақши асосиро бозидаанд. Бадавиҳои Зализаи имрӯз асосан бо хидмати сайёҳии биёбонӣ (роҳбалад, кампинг, шутурсаворӣ) ва гӯсфандпарварии анъанавӣ зиндагӣ мекунанд. Иқтисод Иқтисоди Водии Рум пурра аз сайёҳии биёбонӣ асос меёбад. Бадавӣ-кампҳои гул-дузӣ-и анъанавии хайма ва кӯчагӣ-и шутурсаворӣ маҳсулоти асосӣ. Зиёда аз 100 ҳазор сайёҳи хориҷӣ дар сол. Нақлиёт Водии Рум тахминан 60 километр шимолтар аз Ақаба дар шоҳроҳи Биёбонии Урдун воқеъ аст; бо мошин аз Ақаба 1 соат, аз Аммон 4 соат. Стансияи кӯҳнаи роҳи оҳани Ҳиҷоз (Wadi Rum Halt) — машҳури амалиёти Лоуренс — имрӯз харобазор аст. Фарҳанг ва маориф Водии Рум Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО (2011) дорои: Ҳафт сутуни ҳикмат (пайкари 1750 метраи Лоуренс), Ҷабал Умм ад-Дамӣ (1854 метр — баландтарин нуқтаи Урдун), Сангҳои Аназама (зиёда аз 20 ҳазор петроглиф), Қасри Лоуренс (тахмин харобаҳои хонаи Лоуренс), Чашмаи Лоуренс (чашмаи табиӣ), Қуммаи Барраҳа, Поли Сангини Бурдаҳ (тоқи табии сангини бузургтарин Урдун) ва Майдони Ғайра (Mushroom Valley). Бадавиҳои Зализаи мусиқии анъанавии худро бо найси «рабаба» ва шеъри биёбонӣ нигоҳ медоранд. Нигаред низ Урдун Лоуренси Арабистон Ақаба Петра Бадавиён Эзоҳ Пайвандҳо Водии Рум — UNESCO World Heritage Водии Рум дар Encyclopædia Britannica