Ҷараш

Ҷараш (ба арабӣ: جرش, Jarash; ба юнонии қадим Γέρασα — Гераса) — шаҳри шимолу ғарбии Урдун, тахминан 48 километр шимолтар аз Аммон, бузургтарин маркази вилояти Ҷараш. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 50 ҳазор нафар. Ҷараш яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаи шаҳрҳои римӣ дар Шарқи Наздик ва яке аз бузургтарин шаҳрҳои Декаполиси юнонӣ-римӣ буд. Таърих Маҳалли Ҷараш аз асрҳои қадим маскун буд — кашфиёти бостоншиносӣ ёдкорҳои асри VIII то милодиро ёфтаанд. Дар асри II то милод баъди забти Искандари Мақдунӣ шаҳр ба маркази муҳими юнонӣ табдил ёфт ва номи «Антиохия болои Голд» (Antiochia ad Chrysorrhoam) гирифт. Соли 64 то милод Гней Помпей шаҳрро ба империяи Рум пайваст ва Ҷараш яке аз 10 шаҳри Декаполиси юнонӣ-римӣ гардид. Дар асрҳои I–III мелодӣ шаҳр гулу гул кард — зиёда аз 25 ҳазор аҳолӣ, саворагардии бузурги мармарии аз худи Рум кашонида шуда, иморатҳои шукуҳ-нор. Соли 129–130 мелодӣ имперотори румии Ҳадриан ба Ҷараш ташриф овард; дар ҳамин лаҳза «Тоқи Ҳадриан» — қубраи бузурги се-арки мармари — ҳамчун дарвозаи ҷанубии шаҳр сохта шуд (имрӯз яке аз нишонаҳои Ҷараш). Дар асрҳои IV–VII Ҷараш яке аз марказҳои насронияти Шомӣ буд — зиёда аз 15 калисои бузурги асрҳои IV–VI дар шаҳр ошкор шудаанд. Соли 614 эрониёни Хусрави II шаҳрро забт ва қисме хароб карданд; соли 636 лашкари мусулмонон Ҷарашро забт кард. Соли 749 заминҷунбии шадид Ҷарашро қариб ба пуррагӣ хароб кард ва шаҳр асосан тарк карда шуд. Дар замони усмонӣ Ҷараш дар асри XIX ҳамчун деҳа маскун шуд бо муҳоҷирони черкессии Қафқози Шимолӣ (1878). Аз 1925 шаҳрро гурӯҳҳои бостоншиносии байналмилалӣ ошкор кардаанд. Ҷуғрофия ва иқлим Ҷараш дар водии серҳосили дарёчаи Голд (Wādī Jarash), дар плато-и шимоли Урдун, дар баландии 600 метр воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминӣ. Атрофи шаҳр кӯҳҳои сабз ва боғҳои зайтун. Аҳолӣ Аҳолии шаҳри имрӯзаи Ҷараш тахминан 50 ҳазор нафар — омезиш аз арабҳои сунниӣ-урдунӣ, черкессҳо (муҳоҷирони асри XIX) ва насрониҳои православии Антиохия. Иқтисод Иқтисоди Ҷараш бар сайёҳии байналмилалӣ (харобаҳои Декаполисии Ҷараш — дуюм объекти муҳими сайёҳии Урдун пас аз Петра), кишоварзии зайтун ва маъмурияти вилоят асос меёбад. Фестивали байналмилалии Ҷараш (Jerash Festival of Culture and Arts) — таъсиси 1981 — солона дар амфитеатри римӣ баргузор мешавад. Нақлиёт Ҷараш дар шоҳроҳи асосии Аммон-Ирбид воқеъ аст; бо мошин аз Аммон 1 соат. Фарҳанг ва маориф Маҷмаи харобаҳои Ҷараш дорои Тоқи Ҳадриан (130 м., нишонаи шаҳр, дарвозаи ҷанубӣ), Майдони Овалӣ (Forum Ovale — ягонаи майдони бозории овалӣ-шакл дар тамоми Империяи Рум, сӯтунҳои корфянӣ), Кардо Максимус (роҳи асосии шимол-ҷанубӣ, 800 метр дароз бо сӯтунҳои корфянӣ), Театри Ҷанубӣ (5000 нафар, асри I мелодӣ) ва Театри Шимолӣ (1600 нафар, асри II), Маъбади Зевс (асри II то милод — асри II мелодӣ — иморати бузургтарини Ҷараш), Маъбади Артемис (асри II мелодӣ — қашангтарин маъбади Ҷараш, сӯтунҳои корфянӣ-и 12 метр), Чашмаи Нимпфеум (асри II), Базилики Кафедраи Сурёнӣ (асри V) ва зиёда аз 15 калисои асрҳои IV–VI бо мозаикҳои аҷоиб аст. Нигаред низ Урдун Декаполис Империяи Рум Аммон Эзоҳ Пайвандҳо Ҷараш дар Encyclopædia Britannica