Qirolicha Aliya xalqaro aeroporti

Qirolicha Aliya xalqaro aeroporti (IATA: AMM, ICAO: OJAI) (arabcha: مطار الملكة علياء الدولي‎‎) — Iordaniya poytaxti va eng yirik shahri Ammandan 30 km janubda Al-Jiza shaharchasida joylashgan xalqaro aeroport. Mamlakatning eng yirik aeroporti. 1977-yilda vertolyot qulashi natijasida halok boʻlgan Qirolicha Aliya (1948–1977) sharafiga nomlangan. Mamlakat flagman aviakompaniyasi Royal Jordanianning asosiy bazasi hamda Jordan Aviation aviakompaniyasi uchun aviahab vazifasini oʻtaydi. Tarixi Tashkil etilishi va dastlabki yillari Qirolicha Aliya xalqaro aeroporti (QAIA) 1983-yilda ortib borayotgan avitraffik ehtiyojlarini Amman fuqarolik aeroporti qondira olmayotgani ortidan qurilgan. Oʻsha paytda yoʻlovchilar oqimi xalqaro oʻrtacha koʻrsatkichdan yuqori sur’atlarda oʻsib borar, yiliga 25-30% oʻsishni qayd etgan va doimiy kengayish va rivojlanishga qaramay, aeroport inshootlariga jiddiy bosim oʻtkazgan. 1981-yilda uchib kelayotgan, ketayotgan va tranzit yoʻlovchilar soni 2,3 milliondan oshdi, yuk tashish hajmi esa 62 000 tonnaga yetdi va parvozlar soni 27 000 tadan oshdi. Iordaniya Transport vazirligi yaqin kelajakda talabni qondirish uchun yetarli quvvatga ega yangi xalqaro aeroport qurishni oʻz zimmasiga oldi. QAIA taxminan 84 million Iordaniya dinori (2023-yil yanvar holatiga koʻra ~120 million AQSh dollari) qiymatida qurilgan. Yoʻlovchilar inshootlari yiliga 3,5 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish uchun moʻljallangan edi. Oʻshandan beri QAIA qirollikning asosiy xalqaro darvozasi va Yaqin Sharqdagi xalqaro aviakompaniyalar uchun toʻxtash joyiga aylandi. 2012-yilga kelib, QAIA oʻrtacha 6 milliondan ortiq yoʻlovchiga va dunyoning turli burchaklaridan 40 ta aviakompaniyaga xizmat koʻrsatgan. 2007-yilda Iordaniya hukumati 25 yillik konsessiya shartnomasi orqali QAIAni ekspluatatsiya qilish, rekonstruksiya qilish va boshqarish uchun Airport International Group (AIG) ni ochiq tenderda tanladi. Oʻsha paytda yoʻlovchilar oqimining doimiy ravishda oshib borishiga javoban, AIG yangi terminal qurish uchun ham mas’ul etib tayinlandi, bu nafaqat aeroportning oʻsha paytdagi yetarli boʻlmagan yillik sigʻimi 3,5 million yoʻlovchini kengaytiradi, balki QAIAning mintaqadagi tor tranzit markazi sifatidagi mavqeini oshirishga yordam beradigan „unikal sayohat tajribasi“ ni ham taqdim etadi. Shunga koʻra, AIG yangi terminal qurilishiga taxminan 750 million AQSh dollari sarmoya kiritdi. Yangi terminal yillik yoʻlovchilar oqimining ortib borayotganini hisobga oladi va aeroportning dastlabki sigʻimini yiliga 3,5 million yoʻlovchidan 7,5 millionga oshiradi. 2013-yil mart oyida aeroportning eski ikkita yoʻlovchi terminali va bitta yuk terminalini almashtirgan yangi terminal ochildi. Yangi terminal rasman ish boshlaganidan soʻng, uchta dastlabki terminal eskirgan holga keltirildi. 2013-yil 14-martda Qirol Abdulloh II tomonidan ochilgan yangi aeroport aeroportning 30 yilligiga toʻgʻri kelgan bir kechada operatsion koʻchirishdan soʻng rasman ishga tushirildi. Oxirgi reys 2013-yil 20-mart kuni soat 22:05 da eski terminaldan joʻnab ketdi, shundan soʻng barcha operatsiyalar yangi terminalga oʻtkazildi va u yerda birinchi reyslar 2013-yil 21-mart kuni soat 2:30 da joʻnab ketdi. 2014-yil 20-yanvarda AIG QAIA kengayishining ikkinchi bosqichini ishga tushirdi, uning umumiy qiymati 100 million AQSh dollaridan oshdi. 2015-yildan keyin 2016-yilda 1 milliard dollarga tushgan ikkinchi kengaytirish bosqichi yakunlandi, bu QAIAning yillik yoʻlovchi tashish hajmini 12 millionga yetkazdi, bu esa Iordaniyaning dam olish va ish safarlari uchun mintaqaviy tranzit markazi boʻlib xizmat qilish boʻyicha milliy turizm strategiyasini qoʻllab-quvvatladi. Maqsad, 2032-yilda konsessiya muddati tugashiga qadar yillik 16 million yoʻlovchiga yetkazishdir. Aeroport kengaytirilgandan soʻng, Emirates aviakompaniyasi Iordaniyaga parvoz qilayotganining 30 yilligi sharafiga bir marta Ammanga Airbus A380 reyslarini amalga oshirdi. Superlayner (registratsiya raqami A6-EUC) 2016-yil 25-sentyabrda EK901/EK902 reyslarini amalga oshirdi va bu Levantga birinchi A380 parvozi edi. Oʻshandan beri Emirates EK903/EK904 orqali Ammanga har kuni A380 reyslarini amalga oshirib keladi. 2020-yil 14-martda Iordaniya Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan „…qirollikka va undan barcha reyslar 2020-yil 17-mart, seshanba kunidan boshlab, tijorat yuk tashishlari bundan mustasno, keyingi xabarnoma berilgunga qadar toʻxtatiladi“ deb eʼlon qilindi. COVID-19 pandemiyasi tufayli aeroport 2020-yil 17-martdan beri yoʻlovchilar tashish uchun yopildi. Biroq, pandemiya davrida Iordaniya fuqarolarini, ayniqsa talabalarni, agar xohlasalar, Iordaniyaga qaytarish uchun bir nechta Royal Jordanian reyslari tashkil qilindi. 2020-yil 8-sentyabrda qatʼiy sogʻliq va xavfsizlik qoidalariga boʻysungan holda aeroport tijorat reyslari uchun qayta ochildi. 2022-yil 1-martda COVID-19 pandemiyasi bilan bogʻliq barcha sayohat cheklovlari bekor qilindi. Terminali QAIAning yangi dizayni Foster + Partners meʼmorlari tomonidan yaratilgan. Tom badaviy chodirlaridan ilhomlanib, har biri 600 metrik tonnagacha ogʻirlikdagi 127 ta beton gumbazdan iborat. Aeroportda uchta zal mavjud, ulardan biri Royal Jordanian tomonidan biznes va birinchi klass yoʻlovchilari uchun, biri Shimoliy konkurs yonidagi Airport Hotel tomonidan va oxirgisi faqat telekommunikatsiya operatori Zain Jordan tomonidan VIP mijozlari uchun boshqariladi. Yangi terminalda chakana savdo maydoni 25% ga kengaytirildi va 6,000 square metre (65,000 kv ft) dan ortiq maydonni egalladi[manba kerak]. Aeroport boshqaruvi Airport International Group (AIG) 25 yillik Qurish-boshqarish-topshirish (inglizcha: Build-Operate-Transfer, BOT) konsessiya shartnomasi asosida Qirolicha Aliya xalqaro aeroportini taʼmirlash, kengaytirish va boshqarish uchun tashkil etilgan fransuz kompaniyasi hisoblanadi. Ushbu konsessiya bitimi AIGga 2007-yilda Iordaniya hukumati tomonidan hukumat konsultanti sifatida faoliyat yurituvchi Jahon bankining Xalqaro moliya korporatsiyasi tomonidan nazorat qilingan ochiq xalqaro tenderdan soʻng berilgan. AIG aksiyadorlari Fransiya, Fors koʻrfazi va Falastin davlatidan boʻlgan hamkorlardir. 2018-yil holatiga koʻra, aksiyalarning 51% Aéroports de Paris (ADP) ga tegishli. Boshqa aksiyadorlar Meridiam Eastern Europe Investments (32%), Mena Airport Holding Ltd. (ITB tomonidan moliyalashtiriladi; 12,75%) va Edgo (4,75%). BOT davlat-xususiy sheriklik doirasida hukumat aeroportga egalik huquqini saqlab qoladi va dastlabki olti yil davomida aeroport yalpi daromadining 54,47% ni va kelishuvning qolgan 25 yillik muddati davomida yalpi daromadning 54,64% ni oladi. Iordaniya hukumati bilan davlat-xususiy sheriklik doirasida AIG aeroport bilan bogʻliq barcha masalalar boʻyicha hukumat bilan kunlik hamkorlik qiladi[manba kerak]. Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar Yoʻlovchi tashish Quyidagi aviakompaniyalar Amman-Qirolicha Aliya aeroportidan muntazam va charter reyslarni amalga oshiradi: Yuk tashish Statistika Mukofotlari 2023-yilda QAIA Yaqin Sharqda Aeroport mijozlari tajribasi akkreditatsiyasining (ACEA) 3-darajasiga erishgan birinchi aeroport boʻldi. Airport International Group (AIG) bayonotiga koʻra, QAIA shuningdek, Yaqin Sharqdagi sakkizta aeroportdan biri va butun dunyo boʻylab ACEA olgan oltmish bitta aeroportdan biriga aylandi. 2014-yil 1-choragi uchun global aeroport xizmati sifati (ASQ) soʻrovi QAIAni Yaqin Sharqdagi oʻnta aeroportdan 18 xil xizmat va inshoot toifalarida birinchi oʻringa qoʻydi. QAIA 5-15 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatadigan aeroportlar guruhida butun dunyo boʻylab 81 ta aeroport orasida 13-oʻrinni egalladi va umumiy qoniqish balli 5.0 dan 4.42 ni qayd etdi, bu 2013-yilning 4-choragidagi 4.23 balliga nisbatan yaxshiroq. Yuklarni yetkazib berish tezligiga kelsak, QAIA oldingi chorakdagi 3.99 balldan 4.13 ball oldi[manba kerak]. QAIA 2014-yil fevral oyida ikkita 2013-yilgi aeroport xizmati sifati (ASQ) mukofotiga sazovor boʻldi, „Mintaqa boʻyicha eng yaxshi yaxshilanish: Yaqin Sharq“ toifasida birinchi oʻrinni va „Mintaqa boʻyicha eng yaxshi aeroport: Yaqin Sharq“ toifasida 5-oʻrinni egalladi. ASQ mukofotlari natijalari xalqaro aeroport yoʻlovchilarining qoniqish darajasini baholash dasturi boʻlgan ASQ soʻrovnomasi asosida tuzildi. Mukofotlarning 2014-yilgi versiyasida QAIA yana „Yaqin Sharq mintaqasidagi eng yaxshi yaxshilanish“ mukofotiga sazovor boʻldi. 2013-yil mart oyida QAIA dunyodagi eng yaxshi 40 ta davlat-xususiy sheriklik loyihalaridan biri deb topildi va Rivojlanayotgan hamkorlikda „Yevropa, Markaziy Osiyo, Yaqin Sharq va Shimoliy Afrika uchun eng yaxshi rivojlanayotgan bozor infratuzilmasi loyihasi“ sifatida oltin tan olindi. Hukumatlar, sanoat, nodavlat tashkilotlar, akademik doiralar va boshqa tashkilotlar tomonidan taqdim etilgan loyihalar orasidan global miqyosdagi takliflar eʼlon qilingandan soʻng tanlangan gʻolib DXShlar hukumatlar uchun keng koʻlamli davlat xizmatlarini koʻrsatish va oʻz mamlakatlarida iqtisodiy rivojlanishni ragʻbatlantirish uchun xususiy sektor bilan hamkorlik qilishning eng yaxshi amaliyotlarini namoyish etdi. 2013-yil iyun oyida QAIA Xalqaro Yevropa aeroportlari kengashi tomonidan boshqariladigan aeroport uglerod akkreditatsiyasi dasturining „Xaritalash“ darajasiga erishgan Yaqin Sharqdagi ikkinchi aeroport boʻldi. „Xaritalash“ darajasi aeroportning oʻz faoliyat chegarasida karbonat angidrid va boshqa issiqxona gazlari chiqindilari manbalarini aniqlashga, shuningdek, aeroportning yillik uglerod izini tekshirish uchun uchinchi tomonni jalb qilishga boʻlgan sadoqatini tan oladi. Yer usti transporti Aeroport Amman bilan har 30 daqiqada qatnovchi avtobuslar orqali bogʻlangan. Aeroport taksi xizmati, shuningdek, avtomobil ijarasi ham mavjud. Terminal va avtoturargoh oʻrtasida yoʻlovchilarni tashish uchun avtobus mavjud[manba kerak]. Royal Jordanian shuningdek, Damashqqa yer usti avtobus xizmatlarini ham taqdim etadi. Manbalar Havolalar Vikiomborda „Queen Alia International Airport“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor. Official website Accident history for AMM at Aviation Safety Network