Hiroşima ve Nagasaki'ye atom bombası saldırısı

Hiroşima ve Nagasaki'ye atom bombası saldırısı, II. Dünya Savaşı'nın son aşamasında Amerika Birleşik Devletleri tarafından gerçekleştirilen, dünya tarihinde askerî amaçla yapılan ilk ve tek nükleer saldırısıdır. Japonya'nın diplomatik arayışları ve Sovyetler Birliği'nin tutumu Japonya, II. Dünya Savaşı'nın son aşamasında, 10 Temmuz 1945'te Yüksek Savaş Yönetimi Kongresi aracılığıyla müzakere yolu aramak üzere Fumimaro Konoe'yi özel elçi olarak Sovyetler Birliği'ne göndermeyi teklif etmiştir. 17 Temmuz 1945'te Almanya'nın Potsdam kentinde ve Müttefik Devletlerin liderleri Harry S. Truman, Winston Churchill ve Joseph Stalin'in katıldığı Potsdam Konferansı gerçekleştirilmiştir. Toplantının ikinci gününde Japonya'nın teklifi değerlendirilmiştir; ancak bu teklif Sovyetler Birliği tarafından reddedilmiştir. Potsdam Demeci ve teslimiyet şartları üzerine anlaşmazlık 26 Temmuz 1945'te Müttefikler "Potsdam Deklarasyonu (veya Demeci)" ile Japonya'yı teslim olmaya çağırmıştır. Ancak demeçte imparatorluk sisteminin korunmasına dair madde kaldırıldığı için Japon Başbakanı Kantarō Suzuki Potsdam Demeci'ni kabul etmemiştir. ABD'nin nükleer müdahale kararı ve stratejisi Japonya'nın teslimiyet şartlarını reddetmesi üzerine Amerika Birleşik Devletleri, askerî bir zorlama unsuru olarak nükleer silah kullanma kararı almıştır. ABD ajanları, sivil halkın ve askerî personelin günlük yaşam alışkanlıklarını analiz ederek dışarıda bulunma oranının en yüksek olduğu sabah 08.15 vaktini saldırı saati olarak belirlemiştir. Bu doğrultuda önce 6 Ağustos'ta Hiroşima'ya, üç gün sonra da Nagasaki'ye atom bombası atılmıştır. Hiroşima saldırısı (6 Ağustos 1945) İlk saldırı, 6 Ağustos 1945 Pazartesi günü yerel saatle 08.15'te Hiroşima üzerine gerçekleştirilmiştir. ABD Hava Kuvvetleri, "Little Boy" (Küçük Oğlan) kod adlı Uranyum-235 tipi atom bombasını Hiroşima şehri üzerine bırakmıştır. Nagasaki saldırısı (9 Ağustos 1945) İlk saldırıdan üç gün sonra, 9 Ağustos 1945'te ikinci bir nükleer saldırı düzenlenmiştir. Saldırı saati ABD kayıtlarında 10.58, Japon kayıtlarında ise 11.02 olarak yer almaktadır. Bu saldırıda "Fat Man" (Şişman Adam, Mark III) kod adlı Plütonyum-239 tipi atom bombası ile Nagasaki şehri hedef alınmıştır. Bu iki nükleer müdahalenin neticesinde Japonya teslim olmak zorunda kalmış ve II. Dünya Savaşı kesin olarak sona ermiştir. Saldırıların insani ve demografik bilançosu Atom bombası saldırısından dolayı 1945'in sonuna kadar Hiroşima'da yaklaşık 140.000, Nagasaki'de ise yaklaşık 80.000 kişi hayatını kaybetmiştir. 2007'de, sadece Nagasaki belediyesinin resmî sitesine göre, saldırı esnasında öldürülen ve daha sonra atom bombasının etkisiyle ölenlerin toplam sayısı 143.124'e ulaşmıştır. Hedefleri 12 Nisan 1945'te Amerika Birleşik Devletleri başkanı Franklin Delano Roosevelt öldü ve yerine devlet başkanlığına getirilen Truman, atom bombası saldırısının zaman ve mekânını seçme işlemlerini başlattı. 27 Nisan 1945'te düzenlenen Hedef Tetkik Komitesi'nin ilk toplantısında 17 bölge incelemeye alınmak üzere seçildi. Hedef adayların kriterleri Kent merkezinin çapının 4,8 kilometreden fazla olup merkezin etrafında da yerleşim bölgelerinin var olması. Tokyo (東京 Tōkyō) ile Nagasaki (長崎) arasında (Tokyo'nun batısı ve Nagasaki'nin doğusu) bulunan şehirlerden olması. Aynı gün aday seçilen 17 kent: (Daha önceki saldırılarla imha edilen kentleri hariç etme şartı konulmuştu.) Kantō bölgesi: Tokyo Körfezi, Kawasaki (川崎) kenti ve Yokohama (横浜) kenti Tōkai bölgesi: Nagoya (名古屋) kenti Kansai bölgesi: Osaka (大阪 Ōsaka) kenti, Kobe (神戸 Kōbe) kenti ve Kyoto (京都 Kyōto) kenti Chūgoku bölgesi: Hiroşima kenti, Kure (呉) kenti, Shimonoseki (下関) kenti ve Yamaguchi (山口) kenti Kyūshū bölgesi: Yawata (八幡) kenti, Kokurakita (小倉) kenti, Kumamoto (熊本) kenti, Fukuoka (福岡) kenti, Nagasaki kenti ve Sasebo (佐世保) kenti Hedef şehrin seçilmesinde, patlama rüzgârının etkisi ölçülebilecek coğrafi duruma sahip olması şartı ilave edildi. Bu şartın ilave edilmesinden sonra 11 Mayıs 1945'te Hedef Tetkik Komitesi ikinci bir toplantı düzenledi. Bu toplantıda hedef olarak Kyoto, Hiroşima, Yokohama ve Kokura kentleri seçildi. Daha sonra Kyoto'nun yerine Niigata seçildi. 28 Mayıs 1945'te, atılacak olan atom bombasının yıkıcı etkisini net bir şekilde gözlemleyebilmek amacıyla seçilen dört kente, öncesinde herhangi bir hava saldırısı yapılması ABD Hava Kuvvetleri tarafından yasaklanmıştır. Bu stratejik kısıtlamanın bir yan etkisi olarak şehirlerde yayılan "Oraya hava saldırısı yok" söylentileri, çevre bölgelerdeki sivil halkın bu şehirleri daha "güvenli" kabul ederek buralara yoğun bir şekilde göç etmesine sebep olmuştur. 1 Haziran 1945 tarihli toplantıda, hedef kriteri olarak "etrafında işçi evlerinin bulunduğu askerî sanayi bölgesi" belirlenmiş ve stratejik sürpriz etkisinin korunması amacıyla atom bombası atılmadan önce herhangi bir ön ikaz yapılmayacağı kararlaştırılmıştır. 14 Haziran 1945'te Kyoto'nun, kültürel ve tarihi önemi gerekçe gösterilerek hedef adayları arasından çıkarılması ve Yokohama'nın askeri hedeflerinin başka bölgelere dağılmış olması nedeniyle listeden düşürülmesiyle, yerine Nagasaki seçilmiştir. 25 Temmuz 1945'te Truman nihai emrini vermiştir. Emre göre "Özel Bomba", 3 Ağustos 1945 tarihinden sonra, görsel olarak hedefin seçilebileceği (açık hava) ilk günde Hiroşima, Kokurakita, Nagasaki ve Niigata kentlerinden birine atılacaktı. 2 Ağustos 1945 tarihli "13. Stratejik Emri" ile Niigata hedeften çıkarılmıştır. Birinci hedef olarak Hiroşima ve sanayi bölgesi, ikinci hedef olarak Kokurakita Silahhanesi ve şehir merkezi, yedek üçüncü hedef olarak ise Nagasaki'nin şehir merkezi kararlaştırılmıştır. Hazırlıklar 509. Mürettebat grubu Aralık 1944'te Franklin Delano Roosevelt'in emriyle kara, deniz ve hava kuvvetlerinden toplanan 1767 personelle, Albay Paul Tibbets komutanlığında 509. Mürettep Grubu kuruldu. Önce Utah eyaletinde çöl içindeki üste tatbikata başlayan grup, Mayıs 1945'te Tinian Adası'na taşındı. Atom bombası saldırıları için özel donanımlı, "Silver Plate" (Gümüş Tabak) kod adlı B-29 tipi bombardıman uçakları da 393. Bombardıman Filosu'ndan Tinian Adası'na nakledildi. 15 Silverplate şunlardır: Balkabağı Bombası tatbikatı 20 Temmuz 1945'ten sonra 509. Mürettep Grubu, şeklen "Fat Man"ın tıpkısına 2.858 kiloluk TNT'yi doldurulan Balkabağı bombası (ağırlık: 4.774 kilo) ile bombardıman tatbikatı gerçekleştirdi. Tinian Adası'ndan 24, 26, 29 Temmuz ve 8, 14 Ağustos tarihlerinde toplam 49 kez olmak üzere 30 şehre attılar. Atom bombasının nakliyesi Atom bombasının parçalarının nakliye görevini Portland sınıf ağır kruvazör "USS Indianapolis (CA-35)" üstlendi. 16 Temmuz 1945'te San Francisco limanından hareket ederek 26 Temmuz 1945'te Tinian Adası'na ulaştı. Kara Kuvvetleri Hava Birliğine bağlı C-54 nakliye uçağı Uranyum-235'nın nişangâh parçasını nakletti ve atom bombası, Tinian Adası'nda gizlice monte edildi. Görevini tamamlayan "Indianapolis" 28 Temmuz 1945'te Guam Adası'na uğrayıp Leyte Adası'na doğru yola çıktı. Ve 30 Temmuz 1945'te Filipinler Denizi'nde Deniz Yb. Mochitsura Hashimoto komutasındaki Japon denizaltı I-58 tarafından batırıldı. Geminin ekibi 1.199 kişi arasında yaklaşık 300 kişi denizaltının hücumuyla öldü ve geri kalan yaklaşık 900 kişi ise 5 gün denizde kaldı. Açlık ve köpek balıklarının hücumlarıyla sadece 316 kişi hayatta kalabildi. Jaws filminde Robert Shaw, "Indianapolis" ekibi olup hayatta kalan Quint rolünü oynuyor. Harekât Harekât Emri 2 Ağustos'ta Guam Adası'nda bulunan 20. Hava Birlikleri karargâhı Tinian Adası'nda konuşlandırılan 509. Mürettep Grubuna çok gizli emir verdi. Harekât Emri (Field Order No.13) Tarih: 2 Ağustos 1945 Saldırı Günü: 6 Ağustos Saldırının hedefi: Hiroşima şehir merkezi ve sanayi bölgesi Yedekte ikinci hedefi: Kiyakushu Silahhanesi ve şehir merkezi Yedekte üçüncü hedefi: Nagasaki şehir merkezi Özel direktif: Bomba gözle görülerek atılacaktır. Hazırlıkları 4 Ağustos'ta B-29 tipi bombardıman uçaklarından "Enola Gay" son tatbikatını bitirip Mariana Adaları'na Tinian Adası Kuzey Havaalanına döndü. 5 Ağustos'ta 509. Mürettep Grubuna bağlı B-29 uçağı Hiroşima üzerinde keşif uçuşu yaparak "Yarın Hiroşima'nın havası güzel olacak" diye Tinian Adası'na bildirdi. "Enola Gay" komutanı Albay Paul Tibetts (23 Şubat 1915 - 2 Kasım 2007) "Bu geceki harekâtımız tarihîdir" diyerek takımına hareket emrini bildirdi. Kalkışları 00.37 6 Ağustos gece yarısı hava ölçme cihazlarıyla donatılmış 3 B-29 tipi bombardıman uçağı havaya kalktı. "Straight Flush" (komutanı: Binbaşı Claude Robert Eatherly) Hiroşima'ya, "Jabit III" (komutanı: Binbaşı John A. Wilson) Kokurakita'ya ve "Full House" (komutanı: Ralph R. Taylor) Nagasaki'ye uçtu. 00.51 Yedek olan "Top Secret" (komutanı: Yüzbaşı Charles F. McKnight) Iwo Jima Adası'na uçtu. 01.27 Atom bombasını taşıyan "Enola Gay"in piste girişine izin verildi. 01.45 Pist A'dan havalandı. 01.47 Atom bombasının gücünü ölçmekle görevlendirilen "Great Artist" (komutanı: Yüzbaşı Charles D. Albury) kalktı. 01.49 Fotoğraf çekmekle görevlendirilen "Nesesarry Evil" (komutanı: Yüzbaşı Norman W. Ray) kalktı. Tinian Adası'ndan Hiroşima'ya kadar 7 saatle varılır. Şikoku üzerinde Sabah 06.30 Little Boy'un detonatorundan yeşil bujiyi kaldırarak yerine kırmızı bujiyi koydu. Tibbets "Arkadaşlar, bizim taşıdığımız silah dünyanın ilk atom bombasıdır" diyerek ekibine ilk defa açıkladı. Ardından "Enola Gay"in radarında parlak nokta göründü. "Enola Gay" kaçış ve irtifa dalış hareketine geçerek 2000 metreden 8700 metreye yükseldi. Şikoku üzerini geçerken Japon ordusunun radarı tarafından yakalandı ve 1. geçişinde Japon avcı uçağı ateş ettiyse zarar veremedi. Japon uçağı, yarım tur hareketiyle 2. geçişinde ateş etmeyi denediyse de ateş pozisyonu elde edemedi. Hiroşima üzerinde 7.00 "Enola Gay"den önce kalkmış olan "Straight Flush" Hiroşima üzerine ulaştı. Komutanı Binbaşı Claude Robert Eatherly, "Enola Gay"e "Hava açık, tarihî bombardıman harekâtımıza engel yok. Görüş uzaklığı 10 mil, irtifa 15.000 feet'te, bulut kalınlığı 12'de 1" diye bildirdi. Hedefi Hiroşima olarak kararlaştırıldı. 07.09 Japon ordusu "Straight Flush"ı buldu ve hava akın ikaz duyuruldu. 07.31 "Straight Flush"ın Hiroşima'yı terk etmesiyle hava akın ikaz iptal edildi. 08.09 "Enola Gay" Hiroşima şehir merkezini gözle gördü. 08.10 Japon ordusu Hiroşima iline girdiği 3 B-29 uçağını yakalanıyordu ve birkaç dakika sonra Hiroşima'da Chūgoku mıntıkası komutanlığı hava akın ikaz duyurmaya hazırladı. "Enola Gay" artık Hiroşima'nın üzerinde irtifa 31600 feet'teydi (9632 metre). Önce hava basıncını ölçmek amacıyla birer radyosondeyi taşıyan 3 paraşütü attı. 08.12 "Enola Gay"in navigatörü İşaret Noktası'na (Initial Point) girdiğini Tibetts'e bildirdi ve uçak otopilot uçuşuna geçti. Bombacı Norden Bombardıman Nişahgâhına (Norden bombsight) irtifa, yer hızı, sıcaklık, nemlilik gibi bilgiler verildi. Hedef Noktası'nı (Aiming Point) Aioi Köprüsü'ne kilitledi. 08.13 Hiroşima'da tekrar hava akını ikaz duyuruldu: "Chūugoku mıntıkası komutanlığı bildirisi: Düşmanın 3 büyük uçağı Saijō üzerinden batıya ilerlemektedir. Ciddi tedbirleri lazımdır." 08.15 "Enola Gay" Little Boy'u attı. Atom bombası 43 saniye düşmeye devam etti ve saat 08.16'da yaklaşık 600 metre yüksekliğinde patladı. Dönüşü "Enola Gay" atom bombasını attıktan hemen sonra 155 derece keskin dönüşle uzaklaştı. Ancak bombasının yarattığı rüzgâr "Enola Gay"i de şiddetle salladı. Albay Paul Tibbets Japon uçaksavarının atışı zannederek "Uçaksavar!" diye bağırdı. Saat 14.58'de "Enola Gay" Tinian Adası'nın kuzey meydanına döndü. Stratejik Hava Kuvvetleri Genel Komutanı Geçici Orgeneral Carl Spaatz, Paul Tibbets'e Havacı Onur Madalyası'nı ve diğerlerine Hava Madalyası'nı taktı. Etkileri Rüzgâr Büyük bir kentin ortasına düşen 1 megatonluk bir atom bombası hemen hemen bütün şehri yok edecektir. Saatte 750 km/s hızla esen bir rüzgâr, bombanın düştüğü yerden 3 km kadar uzaklıkta olan bütün binaları ve köprüleri yerle bir edecek, bu alandaki bütün canlı varlıkları öldürecektir. Patlama merkezinden 3–5 km kadar uzaklıkta rüzgârın hızı 470 km/s olacaktır. Bu alandaki bütün evler ve köprüler hasar görecektir, bu alandaki insanlar derileri kavrulup yanarak ölecektir. Merkezden 5–7 km kadar uzaklıkta rüzgârın hızı saatte 260 km olacak, elbiseler tutuşacak radyasyon seviyesi öldürücü düzeye çıkacaktır. Merkezden 7–12 km kadar uzaklıkta rüzgârın hızı 50–55 km/s olacak; telefon telleri kopacak, insan vücutlarında ikinci derece yanıklar oluşacak, insanlar patlamanın ve radyo aktif serpintinin etkisiyle kör olacaktır. Sıcaklık Ardından gelen 3.000 °C'lik sıcaklık etkisi ise yaklaşık 2 km çapındaki her şeyin yanmasına yol açtı. Daha sonra ise patlamanın etkisiyle başlayan ve saatte 1800 km ile esen alev rüzgârı çevredeki her yükseltiyi dümdüz etti. Ama asıl kalıcı etkiyi patlamadan birkaç dakika sonra başlayan bir yağmur gerçekleştirdi. Yağmur ile tüm radyoaktif serpinti bölgeye inmiş oldu. Saniyelerle ölçülebilecek bir zaman dilimi içerisinde Hiroşima'yı yok eden bu korkunç bombanın bilançosu yaklaşık 80.000 ölü ve 100.000 yaralı olarak belirlendi. Radyasyon Hiroşima'ya atılan atom bombasından sonra, yayılan radyasyondan dolayı birçok çocuk hasta olmuş ve ölmüştür. Radyasyon, üreme hücrelerini etkilediği için çoğu bebek genetik bozukluklarla beraber doğmuştur Haberler Japonya'nın 15 Ağustos'taki mesajında, "Savaşın Japon halkını mahvedeceğini" belirten dönemin Japonya İmparatoru Hirohito, ülkesinin "koşulsuz teslim olduğunu" ilan etti. Hirohito, savaş sonrası ülkenin yeniden yapılanması döneminde tahtta kaldı. Hibakusha Patlamalardan kurtulanlara Hibakusha (被爆者) ismi verilir. Türkçe karşılığı "patlamadan etkilenmiş insanlar"dır. Bombaların Japonya'da sebep olduğu acı, ülkeyi nükleer silahsız bir dünya amacıyla hareket etmeye sürüklemiştir. Bu amaç ülkenin kararlı bir nükleer silahsızlanma politikasına sahip olmasını sağlamıştır. Japon hükûmeti 31 Mart 2008 itibarıyla çoğu Japonya'da yaşayan 243.692 tane Hibakusha'yı resmen tanımıştır. Bunların %1'inin radyasyondan kaynaklanan hastalıkları olduğu kabul edilmiştir. Hiroşima ve Nagasaki'deki anıtlarda daha sonra ölen Hibakushaların isimleri yazılıdır. Her yıl dönümünde bu isimler güncellenir ve Ağustos 2008 itibarıyla sayıları Hiroşima'da 258.310, Nagasaki'de 145.984 olmak üzere 400.000'den fazladır. Koreli kazazedeler Savaş sırasında Japonya, Kore'den pek çok acemi askeri zorunlu işçi olarak Hiroşima ve Nagasaki'ye çalışmaya getirmiştir. Yeni çalışmalarda ulaşılan rakamlara göre Hiroşima'da 20.000, Nagasaki'de 2.000 Koreli ölmüştür. Hiroşima'da ölenlerin 7'de birinin Kore asıllı olduğu düşünülmektedir. Uzun yıllar boyu Koreliler, atom bombası kazazedeleri olarak tanınma uğraşı vermişler fakat sağlıktan faydalanma istekleri hep reddedilmiştir. Ancak son yıllarda bu çabalar mahkemelere dava olarak taşınmıştır. Çift kazazede 24 Mart 2009'da Japon hükûmeti Tsutomu Yamaguchi'yi çift hibakusha olarak tanımıştır. Yamaguchi'nin bir iş gezisi sırasında gerçekleşen Hiroşima'daki patlamanın merkez üssünden 3 kilometre uzakta olduğu teyit edilmiştir. Sol tarafında ciddi yanıklar oluşan adam, geceyi Hiroşima'da geçirmiştir. İkinci bomba patlamadan 1 gün önce, yani 8 Ağustos'ta Nagasaki'deki evine dönmüştür. Burada akrabalarını ararken gerçekleşen ikinci patlamada çok ciddi radyasyona maruz kalmıştır. Böyle bir durumun ilk temsilcisidir. Popüler kültür yansımaları Filmler Kaneto Shindo, 'Genbaku no Ko (Atom bombası çocuğu)' (1952) Alain Resnais, 'Hiroshima Mon Amour (Hiroşima Sevgilim)' (1959) Kaneto Shindo, 'Sakura-Tai Chiru (Sakura-takım şehit düşer)' (1988) Shohei Imamura, 'Kuroi Ame (Siyah Yağmur)' (1989):Masuji Ibuse'nin romanından Kazuo Kuroki, 'Chichi to Kuraseba (Babamla yaşarsa)' (2004) Hisashi Inoue'nin romanından Resmî site Kazuo Kuroki, 'Tomorrow Ashita' (1988) Kiyoshi Sasabe, 'Yuunagi no Machi Sakura no Kuni (Akşam sakinliği Kasabası ile Kiraz Ülkesi) (2007): Shiyo Kono'nun çizgi romanından Resmî site 5 Mart 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Fragman 1 Kasım 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Keisuke Kinoshita, 'Konoko wo Nokoshite' (1983) Akira Kurosawa, 'Hachi Gatsu no Rhapsody (Ağustos Rapsodisi)' (1991) Fragman 23 Mart 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. NAGASAKI 1945 - Angelus no Kane' (2005) Resmî sitesi 4 Ocak 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Oppenheimer (21 Temmuz 2023) Kitaplar John Hersey, Hiroshima, 1946 Oktay Akbal, Hiroşimalar Olmasın, Cumhuriyet Kitapları, Şubat 2008, ISBN 978-9944-1-5043-9 Edita Morris, "Hiroşima'nın Çiçekleri ve Tohumları" Sadako ve Kâğıttan Bin Turna Kuşu Animeler 'Pica-don' (1978) 'Hadashi no Gen 1' (1983) 'Hadashi no Gen 2' (1987) 'Hiroshima ni İchiban Densha ga Hashitta' (NHK, 1993) 'Natsu Fuku no Shōjo-tachi' (NHK, 1988) Belgeseller 'Hiroshima' (BBC, 2005) Fragman 9 Kasım 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Nagasaki Fragman 20 Kasım 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Steven Okazaki, 'Mushroom Club' (2005) Fragman Steven Okazaki, 'White Light Black Rain the Destruction of Hiroshima and Nagasaki' (HBO, 2007) Fragman 22 Ekim 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. TV programları 'Ashiato (Ayak İzi)' (NHK, 1961) 'Ishibumi (Anıt)' (Hiroshima TV, 1969) 'Natsuno Hikari ni... (Yaz Işığına...)' (NHK, 1980) 'Kuroi Ame -Mei no Kekkon- (Siyah Yağmur -Kız Yeğenimin Nikâhı-)' (NTV, 1983) 'Futatabi no Machi (Tekrar Şehri)' (NHK, 1986) 'Kaybolan zamanı arayarak -Hiroshima'nın rüyası-' (NHK, 1989) 'Saredo Waga Ai (Ona Rağmen Benim Aşkım)' (NHK, 1995) 'Hiroshima Showa Nijuu nen Hachi gatsu Muika (Hiroşima Şowa 20 Yılın 6 Ağustos'u)' (TBS, 2005) Resmî site 20 Ekim 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Fragman 5 Nisan 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 'Hadashi no Gen (Yalınayaklı Gen)' (Fuji, 2007): Keiji Nakazawa'nın çizgi romanından Resmî site 31 Ekim 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Fragman 5 Kasım 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Şiirler ve şarkılar 'Kız Çocuğu' 'Japon Balıkçısı' Zülfü Livaneli'nin bestesi Funda Arar'ın yorumu Mükerrem'in yorumu Nurettin Rençber'in yorumu Fazıl Say, Oratorio 'Nazım'dan Ryuichi Sakamoto'nun piano eşliğiyle Chitose Hajime'nin yorumu: 'Shinda Onna-no-ko (Ölen Kız)' Kız Çocuğu'nun Japonca çevirisinden 'Bir Kız Vardı Japonya'da' 'Hiroşima' Bulutsuzluk Özlemi'nin Uçtu Uçtu albümünden (1990) 1945 albümü ve aynı adlı şarkı (2006) Pentagram - Wasteland (MMXII Albümü) Galeri Ayrıca bakınız Tokyo Bombardımanı Kaynakça Dış bağlantılar Hiroshima Barış ve Anma Müzesi23 Ocak 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Sanal Müze 11 Ekim 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Fotoğraf Müzesi Atom bombası WWW Müzesi Hiroshima - Nagasaki, diaporama (Fransızca) Truman Kütüphanesi 5 Ekim 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Truman Kütüphanesinden Belgeler 5 Ekim 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 10-11 Mayıs 1945 tarihli Hedef Seçme Komitesi Toplantısı 22 Ekim 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Atom Bombası Kararları 8 Kasım 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Hiroshima Monogatari (Hiroşima Hikâyesi) youtube 25 Kasım 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Milliyet - Daha önce görmediğiniz fotoğraflarla Hiroşima cehennemi 1 Şubat 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Konuyla ilgili yayınlar T. C. Cartwright, A Date with the Lonesome Lady: Recollections about experiences during July and August, 1945, s.n., 1998. Paperback Ver. A Date With the Lonesome Lady: A Hiroshima POW Returns, Eakin Press, April 2002. T. C. Artwright, A Date with the Lonesome Lady, Erişim tarihi: 31 Temmuz 2008 Robert Manoff, 'American Victims of Hiroshima', New York Times Magazine, 12/2/1984, p. 67+ The New York Times Magazine (paralı)