Agensìa Spassial Giaponèisa

L'Agensìa Spassial Giaponèisa (an giaponèis: 国立研究開発法人宇宙航空研究開発機構, Kokuritsu Kenkyū Kaihatsu Hōjin Uchū Kōkū Kenkyū Kaihatsu Kikō), conossùa an manera internassional con la sigla JAXA, a l'é l'agensìa spassial nassional dël Giapon. A l'é stàita fondà l'1 d'otóber dël 2003 da la fusion ëd tre organisassion precedente: l'Istitut dë Spassi e Siensa Astronàutica (ISAS), l'Agensìa Nassional dë Svilup dë Spassi dël Giapon (NASDA) e 'l Laboratòri Nassional Aeronàutich dël Giapon (NAL) . Stòria J'orìgin dël programa spassial giaponèis a armonto a la metà dj'agn '50, con j'arserche sël lansator sub-orbital Pencil. Dël 1970, ël Giapon a l'ha lansà sò prim satélit artifissial, Ōsumi. Për vàire desen-e d'agn, le tre organisassion a l'han travajà dzortut an manera separà: ISAS an sle sonde spassiaj sientìfiche, NASDA an sle tecnologìe aplicà e sj'astronàuta, e NAL an sl'aviassion. La fusion dël 2003 a l'ha creà n'agensìa única për coordiné tute j'atività spassiaj e aeronàutiche dël pais . Organisassion e but JAXA a l'é n'agensìa governativa ch'a dipend dzortut dal Ministr ëd l'Educassion, Siense, Sport e Tecnologìa (MEXT). A l'ha anviron 1.500 dipendent e un bilansi anual d'anviron 1,5-2 miliard d'euro . Sò but a l'é ëd realisé d'arserche e dë svilup ant ij camp dlë spassi e dl'aeronàutica, an promovend la siensa e la tecnologìa për mejoré la vita an sla Tèra e esploré l'Univers . Atività prinsipaj JAXA a l'é angagià ant na vasta gama d'atività, an colaborand ëdcò con d'àutre agensìe com la NASA american-a, l'Agensìa Spassial Europenga (ESA) e d'àutre . Esplorassion robòtica e siensa JAXA a l'é motobin avosà për soe mission robòtiche: Hayabusa e Hayabusa2: a son ëstàite le prime mission al mond a porté an Tèra dij campion ëd asteròid (Itokawa e Ryugu) . SLIM (Smart Lander for Investigating Moon): dël gené 2024, a l'ha realisà un ateragi ëd precision an sla Lun-a, con n'eror ëd mach 55 méter rëspet al pont ëstabilì, an fasend dël Giapon ël quint pais a riesse ant n'ateragi lunar . Akatsuki: a l'é na sonda spassial ch'a studia l'atmosfera ëd Vénere. BepiColombo: na mission an colaborassion con l'ESA për l'esplorassion dël pianeta Mercuri . MMX (Martian Moons eXploration): na mission prevista për ël 2026 ch'a veul porté an Tèra dij campion da la lun-a 'd Marte Phobos . Stassion Spassial e vol uman JAXA a l'ha contribuì a la Stassion Spassial Antërnassional (ISS) con ël mòdul Kibo (speransa), ch'a l'é 'l pì gròss laboratòri dla stassion . A l'ha ëdcò dësvlupà la navëtta automàtica HTV (H-II Transfer Vehicle) për rifornì la stassion . JAXA a selession-a e a adestra j'astronàuta giaponèis, com Koichi Wakata e Souchi Noguchi, ch'a l'han partessipà a vàire mission an sla ISS . Lansator e tecnologìe JAXA a dësvlupa e a gestiss ij prinsipaj lansator giaponèis: H-IIA e H-IIB: lansator për càrich mesan e pesant, dovrà dzortut për satélit e për l'HTV . H3: ël neuv lansator d'ùltima generassion, con na pi granda flessibilità e cost pì bass, ch'a l'ha fàit sò prim vòl con sucess dël 2024 . Epsilon: un lansator pì cit, basà an sna tecnologìa d'inteligensa artifissial për fé le vërifiche da sol. Sènter prinsipaj JAXA a l'ha vàire sènter an tut ël Giapon: Sènter Spassial ëd Tanegashima: la base prinsipal për ij lansi. Sènter Spassial ëd Uchinoura: dovrà dzortut për lansi pì cit e mission sientìfiche. Sènter Spassial ëd Tsukuba: andoa as fa la gestion dij satélit e dla stassion spassial. - Istitut dë Spassi e Siensa Astronàutica (ISAS) a Sagamihara: dedicà a l'arserca sientìfica an slë spassi. Colaborassion e avnì JAXA a colàbora con tute le prinsipaj agensìe spassiaj dël mond. A partèssipa al programa Artemis dla NASA për l'esplorassion lunar, an dësvlupand un rover pressurisà për j'astronàuta . A l'ha ëdcò signà dj'acòrd con la Cin-a për colaborassion an sj'arserche spassiaj. La strategìa për l'avnì a comprend ëd neuve mission d'esplorassion dël sistema solar, lë svilup ëd motor a reassion pì eficent e la partessipassion a la costrussion ëd na stassion spassial an òrbita lunar.