აძუჩის ციხესიმაგრე

აძუჩის ციხესიმაგრე (იაპონ. Azuchi Castle) — აშენდა 1579 წელს 110 მ სიმაღლის ბორცვზე, ბივას ტბის მახლობლად. ის დედაქალაქ კიოტოდან დაახლოებით 55 კმ მანძილზე მდებარეობდა. ციხესიმაგრე ააგო ოდა ნობუნაგამ ომის პროვინციაში (ამჟამად შიგას პრეფექტურა), კუნძულ ჰონსიუს ცენტრალურ ნაწილში. მთავარი კოშკი წარმოადგენდა შვიდსართულიან დონჟონს. ციხის შენობებში კედლები, ჭერი და საყრდენები ოქროს ფოლგით იყო გაკრული, შემკული შავი და წითელი ლაქით და ხის კვეთილობით. ისტორია დაპყრობების დროს ოდა ნობუნაგამ აღნიშნა ბივას ტბის განსაკუთრებული სტრატეგიული მნიშვნელობა. პირველ რიგში, ეს ტბა ფაქტობრივად იაპონიის ცენტრში მდებარეობდა, რაც მნიშვნელოვნად უადვილებდა ოდა ნობუნაგას ქვეყნის გაერთიანების ამოცანას: ცენტრზე კონტროლი ასევე ნიშნავდა დედაქალაქზე კონტროლს, სადაც იმპერატორის კარი იყო განთავსებული. მეორეც, ბივას ტბა არის იაპონიის უდიდესი მტკნარი წყლის აუზი, რომელიც მტკნარი წყლით ამარაგებდა ყველა მიმდებარე პროვინციას, რაც ნიშნავს, რომ მას მნიშვნელობა ჰქონდა სამხედრო მომარაგების თვალსაზრისით. უფრო მეტიც, აძუჩის ციხის მდებარეობა ოდა ნობუნაგას საშუალებას აძლევდა, გაეკონტროლებინა მისი მთავარი მოწინააღმდეგეების — უესუგის, თაქედას და მორის კლანების — ყველა კომუნიკაცია და ჯარების გადაადგილება, რადგან აძუჩის ციხე განლაგებული იყო იმ გზების უშუალო სიახლოვეს, რომლებიც ედოს პერიოდში ქვეყნის ხუთი მთავარი გზის ორ ნაწილად — თოკაიდო და ნაკასენდო — გადაკეთდებოდა. ნობუნაგამ ციხის მშენებლობა დაავალა თავის კაცს, ოკაბე მათაემონს, რომელმაც მანამდე ნდობა მოიპოვა ნობუნაგასთვის უზარმაზარი ზომის (59 მეტრი სიგრძეში, 13 მეტრი სიგანეში) ხომალდის აგებით, რომელიც სპეციალურად ბივას ტბაზე კონტროლის უზრუნველსაყოფად იყო შექმნილი. აძუჩის ციხის მშენებლობა დაიწყო 1576 წელს. ოდა ნობუნაგამ გადაწყვიტა, ციხე აეშენებინა ქვისგან ნაგები ციხესიმაგრის კედლებით, რაც ინოვაცია იყო იაპონურ ციხესიმაგრეების მშენებლობაში. შთამბეჭდავი იყო კედლების სიმაღლეც — შვიდი მეტრი, რაც იმ დროისთვის იაპონიაში არსებულ ციხესიმაგრის კედლებს შორის ყველაზე მაღალი იყო. ასეთი მასიური კედლების ასაგებად საჭირო იყო უზარმაზარი ქვის ლოდები, რომლებსაც ნობუნაგას ვასალები მთელი ქვეყნიდან ეზიდებოდნენ. ამის მიზეზი გახდა იაპონიაში ცეცხლსასროლი იარაღის გამოჩენა და არტილერიის სულ უფრო აქტიური გამოყენება, რის გამოც იმ დროის ტრადიციული იაპონური ციხეები, სადაც 3 მეტრამდე სიმაღლის მიწის კედლები გამოიყენებოდა, მოძველებული და დაუცველი ხდებოდა. მთავარი კოშკი თენსიუ სიმაღლეში 46 მეტრს აღწევდა, ჰქონდა რვაკუთხა საფუძველი და შვიდი დონე-სართული, რომელთაგან ექვსი მიწის ზემოთ იყო, ერთი კი მიწის ქვეშ მდებარეობდა. არსებობდა ლეგენდა, რომ ერთ მომენტში ვასალები დაიღალნენ ციხესიმაგრის კედლების ასაშენებლად ქვების მოწოდებით და განაცხადეს, რომ შესაფერისი ზომის ქვები აღარ დარჩა. მაშინ ნობუნაგამ თავის ხალხს უბრძანა, წასულიყვნენ მისი მამის საფლავზე და ამოეთხარათ იქიდან საფლავის ქვა, რომელიც შემდეგ ციხესიმაგრის კედლების ასაშენებლად გამოიყენეს. შეშინებულმა ვასალებმა, რომ მსგავსი ბედი ეწეოდა მათ წინაპართა საფლავებსაც, ნობუნაგას ქვები უფრო დიდი რაოდენობით მიაწოდეს, ვიდრე მანამდე. 1582 წლის 21 ივნისს ოდა ნობუნაგა ღალატის მსხვერპლი გახდა — ის მოკლა მისმა ვასალმა, აქეთი მიცუჰიდემ, კიოტოში, ჰონნო-ძის ტაძარში. ამის შემდეგ ციხე ხელში ჩაიგდეს აქეთი მიცუჰიდეს ჯარებმა და მიწასთან იქნა გასწორებული ხანძრის შედეგად, რითაც მისი არსებობა სამ წელზე ოდნავ ნაკლები გაგრძელდა. აძუჩის ციხე რეკონსტრუირებულ იქნა 1992 წელს. 1994 წელს, ციხის ნანგრევებზე გაიხსნა აძუჩის არქეოლოგიური მუზეუმი, სადაც კომპიუტერული ანიმაციის დახმარებით შესაძლებელია ციხის ორიგინალთან მიახლოებული გამოსახულების ნახვა. ციხის მოწყობა გამაგრებები ეს ციხესიმაგრე იყო ერთ-ერთი პირველი ჰირაიამა-ძირო ტიპის ნაგებობა, რომელიც იმ დროს ყველაზე გავრცელებული სამთო ტიპის ციხეებისგან, იამა-ძირო-სგან, განსხვავდებოდა თავისი მდებარეობით: ისინი მაღალ მთებში კი არა, არამედ ბორცვებზე ან დაბალმთიანეთში იყო განლაგებული. ციხე მდებარეობდა აძუჩის მთაზე და ჰქონდა მძლავრი ბუნებრივი გამაგრებები ტბისა და მიმდებარე მთების სახით. ტბის მხრიდან ციხე მიუწვდომელი იყო — მისი სიმაღლე ბივას ტბის დონიდან 200 მეტრს აღწევდა. ხმელეთის მხრიდან ციხე საიმედოდ იყო დაცული შვიდმეტრიანი ქვის კედლებით და ღრმა თხრილების სისტემით. ციხე აშენდა იაპონიაში ცეცხლსასროლი იარაღის და არტილერიის გამოჩენის გათვალისწინებით — კედლების საძირკვლები დამატებით იყო გამაგრებული, ხოლო კოშკების სიმაღლე გაზრდილი იყო ცეცხლის მოხერხებულად საწარმოებლად. ციხის შიდა მოწყობა წარმოადგენდა ოთხ ციხესიმაგრეს, რომლებიც ერთმანეთში იყო მოქცეული. ოთხივე ციხეს სხვადასხვა ფორმა ჰქონდა, რითაც ქმნიდა არა მხოლოდ თავდაცვის რამდენიმე რგოლს, არამედ ჩახლართულ გასასვლელთა სისტემას, რომელიც მთავარი კოშკის — თენსიუსკენ მიდიოდა. მასიურ ქვის კედლებში გარღვევის შემდეგაც კი, მოწინააღმდეგემ არ იცოდა, რა მიმართულებით უნდა გაეგრძელებინა სვლა. მთავარი კოშკი თენსიუ წარმოადგენდა შვიდდონიან კოშკს, რომლის სიმაღლე 46 მეტრი იყო. პირველი დონე წარმოადგენდა მიწისქვეშა საცავს და ფაქტობრივად უშუალოდ კოშკის საძირკველში იყო განთავსებული. თავად საძირკველი იყო ქვის ფუნდამენტი, რომლის ფართობი დაახლოებით 36.5 მ2 — 31 მ2 იყო და სიმაღლეში 21 მეტრს აღწევდა. მას ჰქონდა 60 რკინით გაფორმებული სათოფური, რომლებიც შიგნით სინათლეს უშვებდა და ციხის დაცვისას გამოსაყენებლადაც გამოდგებოდა. პირველ სართულზე ჯამში დაახლოებით 45 ოთახი იყო განთავსებული. მეორე დონე იყო ერთგვარი საწყობი დაახლოებით 12 ტატამის ზომის, სადაც ინახებოდა ჯარის აღჭურვილობა, საბრძოლო მასალა და სურსათის მარაგი გაჭიანურებული ალყის შემთხვევაში. კედლები, ჭერი და საყრდენები ოქროს ფოლგით იყო მოპირკეთებული, შემკული შავი და წითელი ლაქით და ხის კვეთილობით. მესამე დონეზე განლაგებული იყო სადგომები კარისკაცებისთვის, საერთო ფართობით დაახლოებით 100 ტატამი. მეოთხე დონე ცალკე იყო დათმობილი იაპონური ბაღისთვის. მეხუთე და მეექვსე სართულების დანიშნულება ზუსტად გაურკვეველია, თუმცა ცნობილია, რომ მეექვსე დონეზე განთავსებული იყო ოთხი რვაკუთხა ოთახი, რომელთა კუთხეებში იდგა სვეტები, ასევე მორთული ოქროს ფოლგითა და წითელი ლაქით (მეხუთე სართულზე, პირიქით, ასეთი ორნამენტი არ იყო). და ბოლოს, მეშვიდე დონეზე განლაგებული იყო მდიდრულად მორთული მთავარი სათვალთვალო მოედანი 18 ტატამის ზომის. ციხის მიმდებარე ქალაქი იმისათვის, რომ აძუჩის ციხე არ ყოფილიყო მხოლოდ მისი მთავარი ციტადელი, არამედ აყვავებული ვაჭრობის ადგილიც, ოდა ნობუნაგამ გადაწყვიტა, ციხესიმაგრის კედლების მიღმა დაეწყო ქალაქური რაიონების მშენებლობა. ხალხის (პირველ რიგში, ვაჭრების) ამ ქალაქში მოსაზიდად, ნობუნაგამ 1577 წელს გამოსცა ბრძანება, რომლის თანახმად, აძუჩიში ვაჭრობა გათავისუფლდა გადასახადებისგან. ამას ასევე ხელს უწყობდა აძუჩის მდებარეობა იაპონიის მთავარ სავაჭრო გზებთან ახლოს. მიუხედავად იმისა, რომ აქეთი მიცუჰიდეს ჯარებმა ქალაქი არ დაანგრიეს, ის მალევე დაიცალა და გაპარტახდა, რადგან დაკარგა თავისი პოლიტიკური და ეკონომიკური მნიშვნელობა. ციხე დღეს ორიგინალური აძუჩის ციხიდან მხოლოდ ფუნდამენტია შემორჩენილი — დანარჩენი ყველაფერი დაინგრა. თუმცა, ახლა იქ გახსნილია არქეოლოგიური მუზეუმი, სადაც კომპიუტერული ტექნოლოგიების დახმარებით შესაძლებელია იმის დანახვა, თუ როგორ გამოიყურებოდა ციხესიმაგრე დანგრევამდე. აძუჩის იმ ნაწილის ადგილას, სადაც ციხის მიმდებარე ქალაქი მდებარეობდა, ახლა პატარა სოფელია, რომლის მაცხოვრებელთა ნაწილი 1582 წლის ალყამდე აქ მცხოვრები ადამიანების შორეული შთამომავალია. ლიტერატურა Носов, К. С. Замки самураев и японское осадное искусство. — М: Вече, 2012. — ISBN 978-5-9533-6218 George Sansom. A History of Japan, 1334—1615. Stanford University Press. 1961. — ISBN 5-8071-0029-8 Schmorleitz, Morton S. Castles in Japan. — Rutland, Vt.: Rutland, Vt. : C. E. Tuttle Co., 1974.- ISBN 0-8048-1102-4 რესურსები ინტერნეტში https://web.archive.org/web/20080128193541/http://minnakiri.sengoku.ru/docs/cas.htm http://www.tourjapan.ru/index/id/1367დაარქივებული 2009-01-26 საიტზე Wayback Machine. https://web.archive.org/web/20081218025625/http://www.vsakura.ru/art/castle.aspx https://web.archive.org/web/20050110195049/http://enoth.narod.ru/Japan/Sansom20.htm http://www.jcastle.info/view/Azuchi_Castleდაარქივებული 2021-05-17 საიტზე Wayback Machine. სქოლიო