ისე-ძინგუ

ისე-ძინგუ (იაპონ. 伊勢神宮) — შინტოისტური ტაძარი (ძინგუ) ქალაქ ისეში, მიეს პრეფერქტურაში. იგი ეძღვნება ქალღმერთ ამატერასუ ო-მიკამისა და სურსათის მომმარაგებელ ქალღმერთ ტოიოუკეს. ისე-ძინგუ შინტოიზმის უმთავრეს სიწმინდეს წარმოადგენს, რის გამოც მას ხშირად უბრალოდ ძინგუს უწოდებენ. ისე-ძინგუდან იწყება პილიგრიმთა უძველესი ბილიკი — კუმანო-კოდო, რომელიც მიემართება კუმანოს სინტოისტური ტაძრებისკენ: კუმანო-ჰონგუ-ტაიშა (იაპონ. 熊野本宮大社), კუმანო-ჰაიატამა-ტაიშა (იაპონ. 熊野速玉大社) და კუმანო-ნაჩი-ტაიშა (იაპონ. 熊野那智大社). ისე-ძინგუ წარმოადგენს ეროვნული საგანძურის მცველს, კერძოდ კი წმინდა სარკისა, რომელიც იმპერატორის რეგალიაა. მთავარი ტაძარი გადახურულია მაღალი ხის ღობით, ხოლო წვდომა მთავარ სალოცავთან შეზღუდულია — შესვლა ნებადართულია მხოლოდ უმაღლესი რანგის სასულიერო პირებისა და იმპერატორის ოჯახის წევრებისთვის. ძირითადი სალოცავი, საერთო ჯამში, ოთხი ღობითაა გარშემორტყმული და სტუმრებს მხოლოდ სახურავის ფრაგმენტების დანახვა შეუძლიათ. მთელ კომპლექსს დაახლოებით ასი სასულიერო პირი ემსახურება. უშუალოდ მთავარ სალოცავში შესვლის უფლება მხოლოდ იმპერატორსა და იმპერატრიცას აქვთ. სალოცავის გარშემო არსებული მთელი რაიონი წარმოადგენს ისე-სიმის ეროვნულ პარკს, რომელშიც მრავალი ისტორიული ობიექტი მდებარეობს. სტრუქტურა ისეს ტაძარი ორი კომპლექსისგან შედგება. პირველი, შიდა სალოცავი ნაიკუ, ეძღვნება იმპერატორის საგვარეულოს წინაპარს — ქალღმერთ ამატერასუს. მეორე, გარე სალოცავი გეკუ, ეძღვნება საკვების ქალღმერთ ტოიოუკეს, რომელიც ამატერასუსთან „მზარეულის“ როლს ასრულებს. მანძილი გარე და შიდა სალოცავებს შორის დაახლოებით 4 კილომეტრია. 1945 წლამდე ტაძარი დანარჩენი სამყაროსგან გამოყოფილი იყო მდინარე მიიაგავათი, რომელიც წმინდა მიწის საზღვრის ფუნქციას ასრულებდა. სასულიერო პირებს ეკრძალებოდათ ამ მდინარის გადაკვეთა, რათა არ დაერღვიათ კამის (ღვთაების) მსახურებისთვის აუცილებელი სიწმინდე. ითვლებოდა, რომ ამ აკრძალვის დარღვევა ქვეყანას უამრავ უბედურებას მოუტანდა. XII საუკუნემდე, სანამ ხელისუფლება შოგუნების ხელში გადავიდოდა, სასულიერო პირები ხშირად იყენებდნენ ამ აკრძალვას მთავრობის დასაშანტაჟებლად: ისინი იმუქრებოდნენ, რომ მოთხოვნების შეუსრულებლობის შემთხვევაში გადაკვეთდნენ წმინდა მდინარეს და პირადად გამოცხადდებოდნენ დედაქალაქში. უზარმაზარი სატაძრო კომპლექსის შიგნით განთავსებულია სხვადასხვა მეორეხარისხოვანი სალოცავები და დამხმარე მეურნეობები. კერძოდ, ისეში არის საკუთარი ბაღები, ბოსტნები, მარილის წისქვილი და საკეს წარმოება. ამ მინდვრებსა და ბოსტნებში მოჰყავთ საკვები იმ კამებისთვის (ღვთაებებისთვის), რომელთაც თაყვანს სცემენ სალოცავის ტერიტორიაზე. მთელი ეს საკვები მზადდება ტოიოუკეს სალოცავში, „წმინდა ცეცხლზე“, რომელსაც მხოლოდ ხახუნის საშუალებით მოიპოვებენ. ღვთაებების ჭურჭლად გამოიყენება უბრალო თიხის თეფშები და თასები, ყოველგვარი მოხატულობისა თუ მინანქრის გარეშე. ისინი ასევე ისეს ტერიტორიაზე მზადდება. მიჩნეულია, რომ კამებმა საკვები დღეში ორჯერ უნდა მიიღონ. ადრე ამატერასუ იკვებებოდა მოხარშული ბრინჯით, ასევე ტაძრის ტერიტორიაზე მოყვანილი ხილითა და ბოსტნეულით. მეიძის ეპოქაში, იმპერატორის ხელისუფლების აღდგენასთან ერთად, ამატერასუს რაციონს დაემატა გამომშრალი თინუსი, ზღვის კარჩხანა, მოლუსკები, წყალმცენარეები და საკე. ამავდროულად, თავად იმპერატორ მეიძის (როგორც კამის) დღემდე მხოლოდ ბრინჯსა და წყალს სწირავენ. ისტორია თავდაპირველად, ამატერასუსა და ოკუნიტამას სალოცავები იმპერატორის პირად მოსასვენებელში მდებარეობდა და იმპერატორის ოჯახთან ერთად „მოგზაურობდა“. IV საუკუნეში, იმპერატორი სუძინი შეუშინდა ღვთაებებთან ასეთ ახლო მეზობლობას და ბრძანა მათი სალოცავების გადატანა სოფელ კასანუიში, იმდროინდელი სასახლის მახლობლად. მოგვიანებით, სუძინის მემკვიდრემ, იმპერატორმა სუინინმა, განიზრახა ამატერასუსთვის მუდმივი სამყოფელი ეპოვა. ეს დავალება პრინცესა იამატო-ჰიმე-ნო მიკოტოს დაეკისრა. როდესაც გოგონამ ისეს მიაღწია, თავად ამატერასუ გამოეცხადა და უთხრა, რომ სწორედ აქ სურდა დამკვიდრება. პრინცესა გახდა პირველი საიო (იმპერატორის ასული, რომელიც ერთდროულად უმაღლესი ქურუმიც იყო და მედიუმიც). პრინცესების ქურუმებად დანიშვნის ტრადიცია XII საუკუნეში, იმპერატორის ხელისუფლების დასუსტებასთან ერთად შეწყდა. 478 წელს, ამატერასუს ტაძრის დაარსებიდან თითქმის 500 წლის შემდეგ, ქალღმერთის ნებით ისეში გადმოიტანეს ქალღმერთ ტოიოუკეს სალოცავიც. რადგან იგი მდინარე მიიაგავასთან (წმინდა მიწის საზღვარი) ახლოს განათავსეს, მას გეკუ (გარე ტაძარი) ეწოდა, ხოლო ამატერასუს ტაძარს — ნაიკუ (შიდა ტაძარი). ითვლებოდა, რომ ისეში ჩატარებული რიტუალების სისწორესა და სისუფთავეზე იყო დამოკიდებული იმპერატორის საგვარეულოსა და მთელი ქვეყნის ბედი. რიტუალები მხოლოდ სახელმწიფოს კეთილდღეობაზე იყო მიმართული, ამიტომ ტაძარი მხოლოდ სახელმწიფო ხაზინიდან ფინანსდებოდა და კერძო შემოწირულობები არ მიიღებოდა. თუმცა, XII საუკუნეში, როდესაც ხელისუფლება შოგუნების ხელში გადავიდა, სახელმწიფო დაფინანსება შეწყდა. ამან ქურუმები აიძულა, საუკუნოვანი ტრადიციები დაერღვიათ: შეიცვალა უძველესი ლოცვები, განწმენდის რიტუალი (ჰარაე) წარმოაჩინეს, როგორც ბუდისტური განათლების მიღწევის პირობა. XVII საუკუნემდე, სანამ ქვეყანა ტოკუგავას საგვარეულომ არ გააერთიანა, ტაძარი მძიმე ფინანსურ მდგომარეობაში იყო. შიდა ომების გამო შეწყდა ტაძრის შენახვის გადასახადი, რის გამოც ვეღარ ტარდებოდა უმნიშვნელოვანესი რიტუალი — ღვთაების სამყოფელის განახლება. შიდა ტაძარი (ნაიკუ) 1462 წლიდან 1585 წლამდე არ განახლებულა და ნელ-ნელა ინგრეოდა. გარე სალოცავი (გეკუ) უკანასკნელად 1434 წელს გადაკეთდა და 1487 წელს დაიწვა. დადიოდა ხმები, რომ ამ დროს შესაბამისი ღვთაების სინტაი (ღვთაების განსასვენებელი ობიექტი) ასევე დაიწვა. გარე სალოცავის აღდგენა მხოლოდ 1563 წელს მოხერხდა. საჭირო ნაგებობების არქონის გამო, რიტუალების ნაწილი შემცირდა, ნაწილი კი საერთოდ გაუქმდა. როდესაც XV საუკუნის ბოლოსა და XVI საუკუნის დასაწყისში ხელისუფლებამ ტაძრების კომპლექსის აღდგენა დაიწყო, მისი აშენება პრაქტიკულად ნულიდან მოუწიათ. შვიდობის დამყარების შემდეგ, ტაძარმა აქტიური პროპაგანდა დაიწყო უბრალო ხალხში. ჩამოყალიბდა მოძღვართა კორპორაციები (ონსი ან ოსი), რომლებიც პროვინციებში დადიოდნენ და ხალხს პილიგრიმობისკენ მოუწოდებდნენ. თუ ადრე ეს აკრძალული ან ომების გამო შეუძლებელი იყო, ახლა პილიგრიმობა უზომოდ პოპულარული გახდა. მოგზაურობისას მოძღვრები ხალხს ამულეტებს — ძინგუ ტაიმას (ამატერასუს სახელით დაწერილ ქაღალდებს ან ნაჭრებს) აძლევდნენ. XIX საუკუნისთვის ასეთი ამულეტები, რომლებიც ღვთაება კამის სამყოფელად მიიჩნეოდა, იაპონური ოჯახების 90 %-ს ჰქონდა. ლიტერატურა Aston, William George (1896). Nihongi: Chronicles of Japan from the Earliest Times to A.D. 697. The Japan Society, Trübner. Bock, Felicia G. (1974). „The Rites of Renewal at Ise“. Monumenta Nipponica. 29 (1): 55–68. doi:10.2307/2383463. JSTOR 2383463. Bocking, Brian (2013). The Oracles of the Three Shrines: Windows on Japanese Religion. Taylor & Francis. ISBN 978-1-136-84552-9. Breen, John; Teeuwen, Mark (2000) Shinto in History: Ways of the Kami. University of Hawaii Press. ISBN 978-0-8248-2363-4. Fletcher, Banister; Cruickshank, Dan (1996) Sir Banister Fletcher's a History of Architecture. Architectural Press. ISBN 978-0-7506-2267-7. Hvass, Svend M. (1998). Ise – Japan's Ise Shrines – Ancient yet New. Copenhagen. Aristo Publishing. ISBN 87-985103-3-9 Ponsonby-Fane, Richard. (1962). Studies in Shinto and Shrines. Kyoto: Ponsonby Memorial Society. OCLC 399449 (1965) Ise: Prototype of Japanese Architecture. MIT Press. ISBN 978-0-262-20006-6. რესურსები ინტერნეტში ოფიციალური საიტი Ise Jingu – Iseshima General Sightseeing Guide Ise City Tourist Industry Society New York Public Library Digital Gallery, early photograph of Ise Shrine compound Photographs of the Ise Shrine by Yoshio Watanabe, Canadian Centre for Architecture Smithsonian Magazine – This Japanese Shrine Wheelchair Accessibility of Shrine დაარქივებული 2024-07-16 საიტზე Wayback Machine.