Bazilika e Shën Pjetrit

Bazilika Papale e Shën Pjetrit në Vatikan (italisht: Basilica Papale di San Pietro in Vaticano), ose thjesht Bazilika e Shën Pjetrit (latinisht: Basilica Sancti Petri; italisht: Basilica di San Pietro), është një kishë e ndërtuar në stilin e Rilindjes, e vendosur në Qytetin e Vatikanit, enklavë papale, e cila ndodhet brenda qytetit të Romës. E ideuar kryesisht nga Donato Bramante, Mikelanxhelo, Carlo Maderno dhe Gian Lorenzo Bernini, Shën Pjetri është vepra më e njohur e arkitekturës së Rilindjes dhe kisha më e madhe në botë. Ndërsa nuk është as kisha amtare e Kishës Katolike dhe as katedralja e Dioqezës së Romës (këto tituj ekuivalentë po mbahen nga Arkbazilika e Shën Gjonit Lateran në Romë), Shën Pjetri vlerësohet si një nga faltoret më të shenjta katolike. Është përshkruar si "mbajtja e një pozicioni unik në botën e krishterë" dhe si "më e madhja nga të gjitha kishat e krishterimit". Tradita katolike thotë se bazilika është vendi i varrosjes së Shën Pjetrit, shef midis apostujve të Jezuit dhe gjithashtu Ipeshkvi i parë i Romës (Papa). Varri i Shën Pjetrit supozohet se është drejtpërdrejt poshtë altarit të lartë të bazilikës. Për këtë arsye, shumë papë janë përgjuar në Shën Pjetrin që nga periudha e hershme e krishterë. Një kishë ka qëndruar në këtë vend që nga koha e perandorit romak Kostandini i Madh. Bazilika e Shën Pjetrit e Vjetër daton nga shekulli IV pas Krishtit. Ndërtimi i bazilikës së tanishme filloi më 18 prill 1506 dhe përfundoi më 18 nëntor 1626. Shën Pjetri është i famshëm si një vend pelegrinazhi dhe për funksionete liturgjike. Papa kryeson një numër liturgjish gjatë gjithë vitit brenda bazilikës ose sheshit fqinj të Shën Pjetrit; këto liturgji tërheqin audiencën që numëron nga 15,000 deri mbi 80,000 njerëz. Shën Pjetri ka shumë shoqata historike, me Kishën e hershme të Krishterë, Papatin, Reformat protestante dhe Kundërreformimin Katolik dhe artistë të shumtë, veçanërisht Mikelanxhelo. Si vepër e arkitekturës, vlerësohet si ndërtesa më e madhe e epokës së saj. Shën Pjetri është një nga katër kishat në botë që mbajnë gradën e bazilikës kryesore, të katër prej të cilave janë në Romë. Përkundër mendimit të gabuar popullor, ajo nuk është katedrale sepse nuk është vendi i një peshkopi; katedra e Papës si Peshkopi i Romës është në Shën Gjon Lateran. Përmbledhje Shën Pjetri është një kishë e ndërtuar në stilin e Rilindjes, e vendosur në qytetin e Vatikanit në perëndim të lumit Tiber dhe në afërsi të kodrës Janiculum dhe Mauzoleut të Hadrianit. Kupola e saj qendrore mbizotëron në vijën qiellore të Romës. Bazilika është afruar përmes Sheshit të Shën Pjetrit, një parathënie në dy pjesë, të dy të rrethuar nga kolonada të larta. Hapësira e parë është ovale dhe e dyta trapezoidale. Fasada e bazilikës, me një rend gjigand kolonash, shtrihet përgjatë skajit të sheshit dhe i afrohet hapave në të cilat qëndrojnë dy statuja 5.55 metres (18.2 ft) të apostujve të shekullit të 1-rë në Romë, Shenjtorët Pjetër dhe Pal. Bazilika është kryq i brendashkruar në formë, me një nef të zgjatur në formë të një kryqi Latin, por planet e hershme ishin për një strukturë të centralizuar dhe kjo është ende në provë në arkitekturën. Hapësira qendrore është e mbizotëruar si nga jashtë ashtu edhe nga brenda nga një nga kupolat më të mëdha në botë. Hyrja është përmes një narteksi, ose salla e hyrjes, e cila shtrihet përgjatë ndërtesës. Një nga dyert e dekoruara prej bronzi që çon nga narteksi është Dera e Shenjtë, e hapur vetëm gjatë jubileve. Dimensionet e brendshme janë të mëdha kur krahasohen me kishat e tjera. Një autor ka shkruar: "Vetëm gradualisht na agon - ndërsa ne shikojmë se njerëzit i afrohen këtij apo atij monumenti, çuditërisht ato duken të tkurren; ato natyrisht janë të zhveshura nga shkalla e gjithçkaje në ndërtesë. Kjo nga ana e saj na mposht.” E gjithë pjesa e brendshme e Shën Pjetrit është e zbukuruar me mermer, relikte, skulpturë arkitekturore dhe prarim. Bazilika përmban një numër të madh të varreve të papave dhe njerëzve të tjerë të shquar, shumë prej të cilave konsiderohen vepra arti të jashtëzakonshme. Ekzistojnë gjithashtu një numër skulpturash në kamare dhe kapela, duke përfshirë Pietà të Mikelanxhelos. Karakteristika qendrore është një baldachin, ose tendë mbi altarin Papal, i dizajnuar nga Gian Lorenzo Bernini. Acesi kulmon në një ansambël skulpturor, gjithashtu nga Bernini, dhe që përmban Karrigen simbolike të Shën Pjetrit. Një vëzhgues shkroi: "Bazilika e Shën Pjetrit është arsyeja pse Roma është akoma qendra e botës së qytetëruar. Për arsye fetare, historike dhe arkitekturore, ajo në vetvete justifikon një udhëtim në Romë, dhe brendësia e tij ofron një palimpsest të stileve artistike në të mirë të tyre...” Filozofi amerikan Ralph Waldo Emerson e përshkroi Shën Pjetrin si "një zbukurim të tokës ... sublimja e së bukurës." Statusi Bazilika e Shën Pjetrit është një nga bazilikat papale (më parë të stilizuar "bazilikë patriarkalë") dhe një nga katër Bazilikat kryesore të Romës, tjetra Bazilikat kryesore (të gjitha këto janë edhe Bazilika Papale) duke qenë Bazilikat e Shën John Lateran, Shën Mary Major dhe Shën Pali jashtë Mureve. Renditja e bazilikës madhore i përket përparësisë së Bazilikës së Shën Pjetrit para gjithë bazilikave të vogla në të gjithë botën. Sidoqoftë, ndryshe nga të gjitha Bazilikat e tjera Papal Major, ajo është tërësisht brenda territorit, dhe kështu juridiksionin sovran e mban Shteti i Qytetit të Vatikanit, dhe jo ai i Italisë. Kjo është në kontrast me tri Bazilikat e Mëdha Papale, të cilat janë brenda territorit italian dhe jo në territorin e Shtetit të Qytetit të Vatikanit. (Traktati Lateran i vitit 1929, neni 15 (Ibidem Arkivuar 23 maj 2018 tek Wayback Machine)) Sidoqoftë, Selia e Shenjtë zotëron plotësisht këto tri bazilika, dhe Italia është e detyruar me ligj që të njohë pronësinë e saj të plotë (Traktati Lateran i vitit 1929, neni 13 (Ibidem Arkivuar 23 maj 2018 tek Wayback Machine)) dhe të pranojë të gjithë ata "imunitetin e dhënë me Ligjin Ndërkombëtar për selinë e agjentëve diplomatikë të shteteve të huaja" (Traktati Lateran i vitit 1929, neni 15 (Po aty Arkivuar 23 maj 2018 tek Wayback Machine)). Është ndërtesa më e spikatur në qytetin e Vatikanit. Kupola e saj është një tipar mbizotërues i horizontit të Romës. Ndoshta kisha më e madhe në krishterim, ajo përfshin një sipërfaqe prej 2.3 hektarësh. Një nga vendet më të shenjta të Krishterimit dhe Traditës Katolike, është tradicionalisht vendi i varrosjes së titullit të tij, Shën Pjetrit, i cili ishte kryetari i dymbëdhjetë Apostujve të Jezusit dhe, sipas traditës, Ipeshkvi i parë i Antiokisë dhe më vonë i pari Peshkopi i Romës, duke e bërë Papën e parë. Edhe pse Testamenti i Ri nuk përmend martirizimin e Shën Pjetrit në Romë, traditë, bazuar në shkrimet e Etërve të Kishës, pohon se varri i tij është poshtë baldachinit dhe altarit të Bazilikës në "Rrëfimi". Për këtë arsye, shumë Papë, që nga vitet e para të Kishës, janë varrosur pranë Papës Shën Pjetër në nekropolin poshtë Bazilikës. Ndërtimi i bazilikës aktuale, mbi bazilikën e vjetër Kostandiniane, filloi më 18 prill 1506 dhe përfundoi më 1615. Në gjatësi, më 18 nëntor 1626 Papa Urban VIII kushtoi në mënyrë solemne Bazilikën. Bazilika e Shën Pjetrit nuk është as selia zyrtare e Papës dhe as e para në radhë midis Bazilikave të mëdha të Romës. Këtë nder e mban katedralja e Papës, Arqbazilika e Shën Gjon Lateran e cila është kisha mëmë e të gjitha kishave në bashkim me Kishën Katolike. Sidoqoftë, Shën Pjetri është sigurisht kisha kryesore e Papës përsa i përket përdorimit sepse shumica e liturgjive dhe ceremonive Papale zhvillohen atje për shkak të madhësisë, afërsisë me vendbanimin Papal dhe vendndodhjes brenda qytetit të Vatikanit siç duhet. "Kryetari i Shën Pjetrit", ose katedra, një karrige antike, e cila nganjëherë supozohet se është përdorur nga vetë Shën Pjetri, por që ishte një dhuratë nga Charles the Bald dhe e përdorur nga shumë papa, simbolizon linjën e vazhdueshme të suksesit apostolik nga Shën Pjetri tek Papa që mbretëroi. Ajo zë një pozitë të ngritur në absidën e Bazilikës, e mbështetur në mënyrë simbolike nga Mjekët e Kishës dhe e ndriçuar në mënyrë simbolike nga Fryma e Shenjtë. Si një nga strukturat përbërëse të Qytetit të Vatikanit historikisht dhe arkitekturalisht të rëndësishme, Bazilika e Shën Pjetrit u mbishkrua si një vend i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s më 1984 nën kriteret (i), (ii), (iv), dhe (vi). Me një sipërfaqe të jashtme prej 21,095 metra katrorë, një sipërfaqe e brendshme prej 15,160 metra katrorë, Bazilika e Shën Pjetrit është ndërtesa më e madhe e kishave të krishtera në botë nga dy metrics e fundit dhe e dyta më e madhe nga e para deri më 2016. Maja e kubeve të saj, me 136.6 metra, gjithashtu e vendos atë si ndërtesën e dytë më të lartë në Romë deri më 2016. Lartësia e lartë e kubeve e vendosi atë midis ndërtesave më të larta të Botës së Vjetër, dhe ajo vazhdon të mbajë titullin e kupolës më të gjatë në botë. Megjithëse kube më e madhe në botë për nga diametri në kohën e përfundimit të saj, ajo nuk e mban më këtë dallim. Historia Vendi i varrimit të Shën Pjetrit Pas kryqëzimit të Jezusit, është regjistruar në librin biblik të Veprave të Apostujve se një nga dymbëdhjetë dishepujt e tij, Simoni i njohur si Shën Pjetër, një peshkatar nga Galilea, mori një pozicion drejtimi midis pasuesve të Jezuit dhe kishte një rëndësi të madhe në themelimin e Kishës së Krishterë. Emri Pjetër është "Petrus" në Latinisht dhe "Petros" në Greqisht, që rrjedh nga "petra" që do të thotë "gur" ose "shkëmb" në greqisht, dhe është përkthimi fjalë për fjalë i aramaishtes "Kepa", emri i Simonit nga Jezusi. (Gjoni 1:42 dhe shiko Mateun 16:18) Tradita katolike thotë se Pjetri, pas një shërbese prej tridhjetë e katër vjetësh, udhëtoi për në Romë dhe e takoi martirizimin e tij atje së bashku me Palin, më 13 tetor 64 pas Krishtit, gjatë mbretërimit të Perandorit Romak Nero. Ekzekutimi i tij ishte një nga shumë martirizimet e të krishterëve pas Zjarrit të Madh të Romës. Sipas Origenit, Pjetri u kryqëzua kokë poshtë, me kërkesën e tij, sepse ai e konsideronte veten të padenjë për të vdekur në të njëjtën mënyrë si Jezui. Kryqëzimi u bë afër një obelisku të lashtë egjiptian në Cirkun e Neros. Obelisku tani qëndron në Sheshin e Shën Pjetrit dhe është nderuar si një "dëshmitar" i vdekjes së Pjetrit. Është një nga disa Obeliskët antikë të Romës. Bazilika e Vjetër e Shën Pjetrit Bazilika e Vjetër e Shën Pjetrit ishte kisha e shekullit të 4-t e filluar nga Perandori Konstandini i Madh midis 319 dhe 333 pas Krishtit. Ajo ishte e formës tipike bazilikë, një nef të gjerë dhe dy aisles në çdo anë dhe një fund apsidale, me shtimin e një të future anësore apo Bema, duke i dhënë ndërtimin e formën e një kryqi tau. Ishte mbi 103.6 metra e gjatë, dhe hyrja u parapri nga një atrium i madh kolonad. Kjo kishë ishte ndërtuar mbi faltoren e vogël që besohej se shënonte vendin e varrosjes së Shën Pjetrit, megjithëse varri ishte "shkatërruar" në 846 pas Krishtit. Ai përmbante një numër shumë të madh varrimesh dhe memorialesh, përfshirë ato të shumicës së papëve nga Shën Pjetri deri në Shekullin XV. Si të gjitha kishat më të hershme në Romë, edhe kjo kishë ashtu edhe pasardhësi e saj kishin hyrjen në lindje dhe apsidin në skajin perëndimor të ndërtesës. Që nga ndërtimi i bazilikës aktuale, emri Bazilika e Vjetër e Shën Pjetrit është përdorur për paraardhësin e saj për të dalluar dy ndërtesat. Arkitektura Planet e njëpasnjëshme Skema e Papës Julius për ndërtesën më të madhe në krishterim ishte objekt i një konkursi për të cilin një numër hyrjesh mbeten të paprekura në Galerinë Uffizi, Firence. Ishte dizajni i Donato Bramante që u zgjodh, dhe për të cilin u vendos guri i themelit më 1506. Ky plan ishte në formën e një Kryqi të madh Grek me një kube të frymëzuar nga ai i tempullit të madh romak rrethor, Panteonin. Dallimi kryesor midis modelit të Bramantes dhe asaj të Panteonit është se aty ku kubeja e Panteonit mbështetet nga një mur i vazhdueshëm, ajo e bazilikës së re duhej të mbështetej vetëm në katër skele të mëdha. Kjo karakteristikë u ruajt në modelin përfundimtar. Kupola e Bramantes duhej të kapërcehej nga një fanar me kube të vogël, por përndryshe shumë i ngjashëm në formë me fenerin e Rilindjes së Hershme të Katedrales së Firences, i projektuar për kupolën e Brunelleschi nga Michelozzo. Kontributi i Mikelanxhelos Mikelanxhelo zuri një vend ndërtimi në të cilin katër skelë, shumë të mëdha përtej çdo të ndërtuare që nga koha e lashtë romake, po ngriheshin pas boshtit të mbetur të bazilikës së vjetër. Ai gjithashtu trashëgoi skemat e shumta të hartuara dhe ridizajnuara nga disa nga mendjet më të mëdha arkitekturore dhe inxhinierike të shekullit të 16-të. Kishte disa elemente të përbashkëta në këto skema. Të gjithë kërkuan një kube të barabartë me atë të inxhinierizuar nga Brunelleschi një shekull më parë dhe që nga ajo kohë ka mbizotëruar në horizontin e Rilindjes së Firences, dhe të gjithë ata bënë thirrje për një plan fort simetrik të një forme greke të Kryqit, si bazilika ikonike e Shën Markut në Venecia, ose të një Kryqi Latin me transhe të formës identike në kancelari, si në Katedralen e Firences. Mobiljet e Berninit Papa Urban VIII dhe Bernini Ndërsa një djalë i ri Gian Lorenzo Bernini (1598-1680) vizitoi Shën Pjetrin me piktorin Annibale Carraci dhe deklaroi dëshirën e tij për të ndërtuar "një fron të fuqishëm për apostullin". Dëshira e tij u realizua. Si i ri, më 1626, ai mori patronazhin e Papës Urban VIII dhe punoi në zbukurimin e Bazilikës për 50 vjet. I emëruar si pasardhësi i Maderno më 1629, ai u vlerësua si arkitekti dhe skulptori më i madh i periudhës barok. Punimet e Berninit në Shën Pjetër përfshijnë baldakinin (nga italisht: baldacchino), Kapelën e Sakramentit, planin për niches dhe loggias në skelat e kubeve dhe karrigen e Shën Pjetrit. Piazza e Shën Pjetrit Në lindje të bazilikës është Piazza di San Pietro, (Sheshi i Shën Pjetrit). Aranzhimi i tanishëm, i ndërtuar midis 1656 dhe 1667, është frymëzimi barok i Berninit i cili trashëgoi një vendndodhje të pushtuar tashmë nga një obelisk egjiptian i cili ishte vendosur në qendër, (me disa mendime) për fasadën e Madernos. Obelisku, i njohur si "Dëshmitari", me 25.31 metres (83.0 ft) dhe një lartësi totale, përfshirë bazën dhe kryqin në majë, prej 40 metres (130 ft) , është obelisku i dytë më i madh në këmbë dhe i vetmi që mbetet në këmbë që nga largimi i tij nga Egjipti dhe rindërtimi në Cirkun e Neros më 37 Pas Krishtit, ku mendohet se ka qëndruar dëshmitar i kryqëzimit të Shën Pjetrit. Largimi i tij në vendndodhjen e tij të tanishme me urdhër të Papës Sixtus V dhe i inxhinierizuar nga Domenico Fontana më 28 shtator 1586, ishte një operacion i mbushur me vështirësi dhe gati duke përfunduar në katastrofë kur litarët që mbanin obeliskun filluan të tymoseshin nga fërkimi. Për fat të mirë ky problem u vu re nga Benedetto Bresca, një detar i Sanremos, dhe për ndërhyrjen e shpejtë, qytetit të tij iu dha privilegji që të sigurojë pëllëmbët që përdoren në bazilikë çdo Palm të Diel. Ora Maja e fasadës së Bazilikës së Shën Pjetrit ka dy orë dhe disa skulptura. Orët u krijuan për të zëvendësuar kullat e këmbanave të Berninit, të cilat duhej të prisheshin për shkak të mbështetjes së pamjaftueshme. Ora e majtë tregon kohën e Romës, ajo nga e djathta tregon kohën mesatare evropiane. Statujat janë Krishti Shëlbues, Shën Gjon Pagëzori dhe 11 Apostuj. Nga e majta: Shën Thadei, Shën Mateu, Shën Filipi, Shën Toma, Shën Jakovi i Madh, Shën Gjon Pagëzori, Shëlbuesi, Shën Andrew, Shën Gjon Ungjillësi, Shën Jakovi i Vogël, Shën Bartolomeu, Shën Simeoni dhe Shën Matthia. Mbi orën romake është stema për qytetin-shtetin e Qytetit të Vatikanit që nga viti 1931 të mbajtur nga dy engjëj. Ora mesatare e kohës evropiane tregon vetëm një orë dore dhe është rreth gjysmë ore prapa orës së Romës. Koha mesatare evropiane është gjithashtu një përpjekje për ta mbajtur Djallin të mendojë për "ditën dhe orën". Këmbanat Bazilika ka 6 këmbana, të vendosura në dhomën nën orën romake, vetëm 3 prej tyre janë të dukshme nga niveli i tokës, ndërsa pjesa tjetër janë të fshehura prapa bourdon. Ato variojnë nga më i vogli i cili është 260 kg në burkon masiv që peshon afërsisht 9 ton. Nga viti 1931, këmbanat operohen në mënyrë elektrike, duke lejuar që edhe këmbana më e madhe të shihet nga një distancë. Këmbana më e vjetër Rota daton nga viti 1288 dhe burkoni i quajtur Campanone është runguar në Krishtlindje dhe Pashkë, në Solemnitetin e Sts. Pjetri dhe Pali, dhe sa herë që Papa i jep bekimin "Urbi et Orbi" qytetit dhe botës. Campanone gjithashtu njofton zgjedhjen e një Pape të ri. Thesaret Varret dhe reliktet Ka mbi 100 varre brenda Bazilikës së Shën Pjetrit (që ekziston deri në përmasa të ndryshme), shumë të vendosura poshtë Bazilikës. Këto përfshijnë 91 papa, Shën Ignatius i Antiokisë, Perandori i Shenjtë Romak Otto II dhe kompozitori Giovanni Pierluigi da Palestrina. Mbretëria britanike e mërguar James Francis Edward Stuart dhe dy djemtë e tij, Charles Edward Stuart dhe Henry Benedict Stuart, Peshkopi Kardinal i Frascati, janë varrosur këtu, pasi iu dha azili nga Papa Clement XI. Gjithashtu të varrosura këtu janë Maria Clementina Sobieska, gruaja e James Francis Edward Stuart, Mbretëresha Christina e Suedisë, e cila rrëmbeu fronin e saj me qëllim që të shndërrohej në katolicizëm, dhe Konteshën Matilda nga Toscana, mbështetëse e Papatit gjatë Kontrollit të Investimeve. Ndërhyrja më e fundit ishte Papa Gjon Pali II, më 8 prill 2005. Nën, afër kristalit, ndodhet kasaforta e zbuluar së fundmi, "Varri i Julii" të shekullit të 4-t. Priftërinjtë që nga viti 1053 Lista e priftërinjve të Bazilikës së Vatikanit: Bibliografia Referime Lidhje të jashtme Vaticanstate.va Arkivuar 22 shkurt 2019 tek Wayback Machine - uebfaqe zyrtare me imazhe dhe informacione rreth Bazilikës "Tour me realitet virtual në bazilikën e Shën Pjetrit" Bazilika e Shën Pjetrit.info - Uebfaqe jozyrtare në bazilikë, me imazhe dhe tekst nga libra të ndryshëm. 360 fotografi të gradave Brenda bazilikës së Shën Pjetrit Google Maps : Vatikani - Imazhi Satelitor i Bazilikës