Italia veriperëndimore

Italia veriperëndimore (italisht: Italia nord-occidentale ose Nord-Ovest) është një nga pesë ndarjet statistikore të Italisë të përdorura nga ISTAT. Ajo përbën një rajon statistikor të nivelit NUTS 1, me kodin ITC, dhe përfshin katër rajone: Piemonten, Luginën e Aostës, Ligurinë dhe Lombardinë. Kjo zonë shtrihet në pjesën veriperëndimore të gadishullit italian, midis Alpeve, Luginës së Posë dhe Detit Ligur. Ajo kufizohet me Francën në perëndim, me Zvicrën në veri, me Italinë verilindore në lindje dhe me Italinë qendrore në juglindje. Qyteti më i madh dhe qendra kryesore ekonomike është Milano. Më 31 dhjetor 2024, Italia veriperëndimore kishte 15.918.461 banorë. Rajonet Italia veriperëndimore përfshin katër nga njëzet rajonet italiane. Gjeografia Italia veriperëndimore përfshin një territor shumë të larmishëm, nga zonat alpine të Piemontes, Luginës së Aostës dhe Lombardisë veriore deri te ultësira e gjerë e Posë dhe bregdeti ligur. Në këtë zonë ndodhen disa nga majat më të larta të Alpeve, përfshirë masivet e Monte Biancos, Monte Rosas dhe zonat malore të Alpeve Pennine, Graie dhe Lepontine. Në jug, Liguria shtrihet përgjatë bregdetit të Detit Ligur, me një territor të ngushtë midis detit dhe maleve. Në pjesën qendrore dhe lindore të zonës ndodhet pjesa perëndimore e Luginës së Posë, një nga zonat më të rëndësishme bujqësore, industriale dhe urbane të Italisë. Lumenjtë kryesorë janë Po, Ticino, Adda, Tanaro, Dora Baltea dhe Sesia. Ndër liqenet më të rëndësishme janë Liqeni Maggiore, Liqeni i Komos, Liqeni i Gardës dhe Liqeni i Iseos. Qytetet kryesore Qyteti më i madh i Italisë veri-perëndimore është Milano, qendra kryesore financiare, ekonomike dhe universitare e Italisë. Qytete të tjera të rëndësishme janë Torino, Gjenova, Bergamo, Brescia, Monza, Pavia, Komo, Varese, Novara, Alessandria, Asti, Kuneo, La Spezia, Savona, Imperia dhe Aosta. Milano, Torino dhe Gjenova formojnë historikisht një nga zonat më të rëndësishme industriale dhe ekonomike të vendit, e njohur shpesh si trekëndëshi industrial italian. Historia Italia veriperëndimore ka pasur rol të rëndësishëm në historinë politike dhe ekonomike të Italisë. Në antikitet, zona përfshinte territore të popullsive ligure, kelte dhe romake. Gjatë periudhës romake u zhvilluan qytete dhe rrugë të rëndësishme, ndër të cilat Mediolanum, qyteti i sotëm Milano. Në Mesjetë dhe në epokën moderne, zona u karakterizua nga prania e komunave, dukateve, republikave detare dhe shteteve rajonale. Gjenova ishte një nga republikat detare më të fuqishme të Mesdheut, ndërsa Milano u zhvillua si qendër politike dhe ekonomike e Lombardisë. Torino u bë kryeqendra e Shtëpisë së Savojës dhe më pas një nga qendrat kryesore të procesit të bashkimit të Italisë. Pas bashkimit kombëtar, Italia veri-perëndimore u bë një nga zonat kryesore të industrializimit italian. Milano, Torino dhe Gjenova patën rol vendimtar në zhvillimin e industrisë, bankave, tregtisë, transportit dhe prodhimit mekanik. Ekonomia Italia veriperëndimore është një nga zonat ekonomikisht më të zhvilluara të Italisë dhe të Evropës. Lombardia ka një peshë të veçantë në financë, industri, shërbime, modë, dizajn, kërkim shkencor dhe tregti ndërkombëtare. Milano është qendra kryesore financiare e vendit dhe një nga qytetet më të rëndësishme evropiane për modën dhe biznesin. Piemonte ka një traditë të fortë industriale, veçanërisht në sektorin automobilistik, mekanik, ushqimor dhe teknologjik. Torino ka qenë historikisht qendra e industrisë automobilistike italiane. Liguria ka rëndësi për transportin detar, portet, turizmin bregdetar dhe aktivitetet logistike; porti i Gjenovës është një nga portet më të rëndësishme të Italisë. Lugina e Aostës ka ekonomi të lidhur me turizmin malor, bujqësinë alpine, energjinë dhe shërbimet. Turizmi është i rëndësishëm në të gjithë zonën: qytetet historike, liqenet lombarde dhe piemontese, bregdeti ligur, Alpet dhe vendpushimet dimërore të Luginës së Aostës dhe Piemontes tërheqin vizitorë nga Italia dhe jashtë saj. Kultura Italia veriperëndimore ka një trashëgimi kulturore të pasur dhe të shumëllojshme. Milano është qendër e rëndësishme e artit, teatrit, operës, dizajnit dhe modës; Teatri alla Scala është një nga institucionet më të njohura muzikore në botë. Torino ka traditë të rëndësishme në historinë politike, industrinë, kinemanë, botimet dhe muzeologjinë. Gjenova ruan një qendër historike të gjerë dhe një trashëgimi të lidhur me historinë detare të qytetit. Piemonte dhe Lombardia kanë qytete, kështjella, abaci, liqene dhe zona kulturore të lidhura me historinë mesjetare, baroke dhe industriale. Lugina e Aostës ruan një trashëgimi të veçantë alpine, me kështjella, gjurmë romake dhe tradita dygjuhëshe. Në territor përdoren gjuhë dhe dialekte lokale, ndër të cilat lombardishtja, piemontishtja, ligurishtja, franko-provensalishtja, oksitanishtja dhe frëngjishtja në Luginën e Aostës. Transporti Italia veriperëndimore është një nga nyjet kryesore të transportit në Itali. Milano është qendra më e madhe hekurudhore, rrugore dhe ajrore e zonës, me lidhje të rëndësishme kombëtare dhe ndërkombëtare. Aeroportet kryesore janë Milano-Malpensa, Milano-Linate, Bergamo-Orio al Serio, Torino-Caselle dhe Gjenova-Cristoforo Colombo. Rrjeti hekurudhor dhe autostradal lidh zonën me Francën, Zvicrën, Evropën qendrore dhe pjesën tjetër të Italisë. Korridoret alpine të Frejusit, Simplonit, Gotardit dhe kalimet e tjera kufitare kanë rëndësi të madhe për transportin ndërkombëtar. Porti i Gjenovës dhe portet ligure të Savonës dhe La Spezias janë ndër qendrat kryesore detare të vendit. Shih edhe Italia Italia verilindore Italia qendrore Italia jugore Italia ishullore Rajonet e Italisë Referime