Ciàssa San Michê (Arbenga)

A Ciàssa de San Michê (o ascì numma Ciàssa San Michê) a l'è a ciàssa ciü impurtante d'Arbenga Veggia, dund'a l'ha a sêde tantu l'aministrasiùn, vistu ch'u se ghe fàccia u Palàssiu Növu du Cumün, cumme a Gêxa, scicumme ch'a gh'è ascì a Catedrâle de San Michê Arcange(r)u. Dandu amèntu aa tradisiùn u l'è chi che se incruxan i quattru quartèi de San Giuànni, Santa Ma(r)ìa, Sant'Eulàlia e San Scî. Sto(r)ia Ciàssa San Michê a l'è üna de ciàsse ciü antìghe e impurtanti d'Arbenga Veggia, mìssa au sò sèntru fixicu e da vitta sitadìna. Defèti, in scia ciàssa e se sun de lungu facièi e custrusiùi sêde e scimbulu de dife(r)ènti auturitè arbenganesi, tantu da êsse mensunà fina inti statüi du 1288 cumme platea comunis o Sancti Michaelis. Int'in palàssiu ch'u dâva in scià ciàssa, in fàccia aa catedrâle, u gh'é(r)a fina a sêde du Capitulum, ch'u se pöi mesciàu intu palàssiu veggiu du Cumün. De ciü, chi u se ghe tegniva ascì u mercàu du gran, cu'u numme de platea grani ch'u l'è duve(r)àu inti àtti d'alantu(r)a insemme ai âtri dui. Cu'a presènsa de custrusiùi du Capitulum, a ciàssa a gh'axeva a l'imprinsippiu in'estensciùn dife(r)ènte, scicumme che e cà e rivavan fina a l'artessa du Palàssiu növu du Cumün. A ciàssa a vegne mensunâ fina inti registri du 1420 cumme platea grani, scicumme ch'u se ghe tegnìva u smerciu di sereèi e du gran, au mênu a partì dau seculu XIII. Du seculu XV, defèti, a vegne pü(r)e lastregâ cu'ina pavimentasiùn de maùi, pe' de mutivasiùi tantu de pulisìa quantu pratiche, vistu che u mercàu u se tegnìva de prubabile au de fö(r)a. Numma de doppu i ghe se(r)àn mesci di cantùi o di senci blocchi de prìa squadrèi e pusisiunèi inta cruxe(r)a de stradde. In scia ciàssa dunca u se druvìva in gran nüme(r)u de büteghe cumme du restu u sücedeva ascì pe'a loggia du cumün. Fra ste chi ne vegnen marchèi, trèi privèi, de lungu inte stimme du 1420, cu'in rendimèntu ben au de surva de quelle ch'e se truvavan daa platea scofeliorum. De âtre mudifiche aa ciàssa e sun stète fète ancù inta mitè du Quattrusentu. De cuntru, tèmpu du Sinquesèntu st'isulàu u s'é(r)a pe(r)ò mezzu ruinàu e, scicumme che inta sò vixita apustolica u vescu Nicolò Mascardi u l'axeva cumandàu de mescià a prexùn da sitè, u Cumün u n'ha catàu ina parte du 1586, cun l'ürtimu prupieta(r)iu ch'u l'è stètu u Ve(r)àn da famìa di Fussài. De doppu che s'è fabricàu a prexùn, a ciàssa a l'è stèta slargâ ina primma votta du 1648, quande u Cumün u l'ha catàu e ruvine da cà ch'a a serava a meridiùn, prupietè di Seulìn, fandula derucà. S'è cuscì libe(r)àu u spassiu in fàccia aa prexùn e, scibèn ch'u gh'é(r)a di prugètti pe' ti(r)âghe sciü in palàssiu sivicu da duve(r)à cumme sêde de l'Ufissiu de l'Abundansa e du Vica(r)iu, nu se n'è fètu ninte. De l'Öttusèntu, cu'a prexùn ch'a l'é(r)a finìa in ruvina e u besögnu ürgente d'in növu municìpiu, s'è decisu de mesciâlu chi, cu'i travai ch'i sun cumensèi du 1831, purtandu aa recustrüsiùn da faciâ sciü Ciàssa San Michê. Descrisiùn Ciàssa prinsipâle d'Arbenga Veggia, a se tröva tòstu aa mitè de quellu ch'antigamènte u l'é(r)a u decümàn màscimu de l'impiantu rumàn, au dì d'ancöi spartìu fra Vìa Benardu Ricci e Vìa D'Aste. Cun 'n'estensciùn de 1.000 mêtri quaddri a n'è ascì a ciàssa ciü grande, serâ a setentriùn daa Catedrâle de San Michê Arcange(r)u, ch'a remunta au seculu XI, e a se tröva a l'umbra de trê tûre ciü impurtanti da sitè: u Campanìn da Catedrâle, a Tûre Sìvica e quella di Malasemènsa, ch'e se issan in sciu cantu ciü vèrsu punènte. De cuntru, vèrsu levante, a se dröve in diresiùn du Munümèntu e da Cuntrâ Növa, pe' vegnì turna delimitâ da 'n insemme de palàssi sto(r)ichi tantu a meridiùn quantu a levante, apartegnüi a de famìe de lüstru arbenganesi. De dossu aa Tûre Malasemènsa u Palàssiu du Cumün, fètu custruì du 1830 mitèndu asemme di edifissi ch'i gh'é(r)an zà de primma, a furmà in ünicu isulàu. Cruxe(r)e Vìa D'Aste (A Cuntrâ Növa), l'antìgu decümàn màscimu d'Arbenga Veggia, ch'u l'ha piàu e furme d'ancöi numma che in seguitu ai sventramènti di inissi du Növesèntu, du rèstu a taja da punènte a levante 'na buna parte du sèntru sitadìn, spartindune ascì i quartèi de Santa Ma(r)ìa e de Sant'Eulàlia. Lunga 80 mêtri, a g'ha u(r)igine inte Largu Do(r)ia e a finìsce dau Munümèntu, pôcu primma da Ciàssa mèxima. Dau Munümèntu, scciassu de 'na duxentêna de mêtri quaddri ch'u se dröve intu mezzu fra a Catedrâle e a gêxa de Santa Ma(r)ìa in Fontibus, u(r)iginàu cu'i travai viari du cumensu du Növesèntu, ch'u l'ha vìstu a demulisiùn du Ciòstru di Canònichi. St'ürtimu u l'é(r)a stètu ti(r)àu sciü de dòssu aa Catedrâle fra i seculi XIV e XV e ancöi u l'è stètu sustituìu dau munümèntu sitadìn ai caütti da Primma guèra mundiâle, messu chi du 1923. U Caruggiu du Batiste(r)u (inta tupunumastica Via Lamboglia, da nu scunfunde cun Via al Battistero) u se ghe incruxa in sciu cantu da Catedrâle, in realtè facianduse direttu in sce Vìa Benardu Ricci; cumme u dixe u numme, u pòrta vèrsu u Batiste(r)u, passandu au de fiàncu da gêxa. Vìa Benardu Ricci, a prusecusiùn de Vìa D'Aste, ch'a se deramma daa Ciàssa e a riva fin inta Loggia di Quattru Canti doppu tòstu 70 mêtri. A cunsèrva a testimuniànsa de dife(r)ènti architetü(r)e medievâli, cumme a Loggia du Populu ascì. Vìa Cavour, a scûre au meridiùn da ciàssa, tajandula au fundu, deseparàndu l'isulàu du palàssiu cumünâle da quellu di Pe(r)usu-Seùlla e di Lengueja-Do(r)ia, a se di(r)amma in ve(r)itè da Vìa Oddu pe' cunclüddise in Vìa de Medaje d'Ò(r)u. A l'ha 'na lunghessa de ciü de 100 mêtri inte tüttu. Vìa Rumma, u segundu decümàn pe' impurtansa d'Arbenga Veggia, u l'è u caruggiu dund'u se ghe fàccia Palàssiu Oddu, sêde du stò(r)icu culêgiu. U se ghe zunze au meridiùn da ciàssa, quand'a se strenze fra i palàssi di Seùlla e di Lengueja. Stu caruggiu u l'è lungu 230 mêtri in tüttu. U Caruggiu du Mercàu, ch'u parte de chi e u finisce inta Ciàssa di Pésci, u l'è lungu 24 mêtri in tüttu e u dêve u sò numme au fètu de purtà a sta ciàssa chi, sêde d'in stò(r)icu mercàu; de ciü, inta vìa a se ghe faccia ina carateristica cà du Sinquesèntu. Architetü(r)e Nòtte Nòtte au tèstu Nòtte bibliugrafiche Bibliugrafìa (IT) Josepha Costa Restagno, Albenga: topografia medioevale, immagini della città, in Collana storico-archeologica della Liguria occidentale, Vul. XXI, Milàn, Istituto Internazionale di Studi Liguri, 1979. (IT) Josepha Costa Restagno, Albenga, Le città della Liguria, Vul. 4, Zena, Sagep, 1993, ISBN 88-7058-479-8. (IT) Giosetta Bertonasco Rubatti, Le Torri di Albenga, Memoïa Arbenga, Arbenga, Edizioni del Delfino Moro, 2010. (IT) AA.VV., Stradario essenziale del centro storico della Città di Albenga, Arbenga, Edizioni dell'Unitre Ingauna, 2001. (IT) Josepha Costa Restagno, I palazzi del comune di Albenga: palazzo Comunale o Municipio, palazzo D'Aste, palazzo Rolando-Ricci, in Rivista Ingauna e Intemelia, n.s., XXXIV-XXXV, 1979-1980, pp. 32-45. Âtri prugètti Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Ciàssa San Michê Ligammi de fö(r)a (IT) AA. VV., San Michele, piazza, in sce Albenga: Immagini e Ricordi.