Τέμπιο Μαλατεστιάνο

Ο Ναός των Μαλατέστα, ιταλ.: Tempio Malatestiano είναι ο (ημιτελής) καθεδρικός ναός στο Ρίμινι της Ιταλίας. Επίσημα ονομασμένος προς τιμήν του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης, πήρε το δημοφιλές όνομα από τον Σιγισμόνδο Παντόλφο Μαλατέστα, ο οποίος ανέθεσε την ανακατασκευή του στον διάσημο θεωρητικό της Αναγέννησης και αρχιτέκτονα Λέον Μπατίστα Αλμπέρτι γύρω στο 1450. Ιστορία Ο ναός του Αγίου Φραγκίσκου ήταν αρχικά μία γοτθική εκκλησία του 13ου αι., που ανήκε στους Φραγκισκανούς. Η αρχική εκκλησία είχε ορθογώνια κάτοψη χωρίς πλευρικά παρεκκλήσια, με μονόχωρο κλίτος που κατέληγε σε τρεις αψίδες. Η κεντρική αψίδα πιθανότατα είχε τοιχογραφηθεί από τον Τζιότο, στον οποίο αποδίδεται και ο σταυρός, που τώρα στεγάζεται στο δεύτερο δεξί παρεκκλήσιο. Ο Μαλατέστα κάλεσε τον Αλμπέρτι, στο πρώτο εκκλησιαστικό αρχιτεκτονικό έργο εκείνου, να μεταμορφώσει το κτίριο και να το μετατρέψει σε ένα είδος προσωπικού μαυσωλείου για τον ίδιο και την αρχικά ερωμένη και αργότερα σύζυγό του, Iζότα ντελι Άττι. Η εκτέλεση του έργου ανατέθηκε στον Βερονέζο Ματέο ντι Αντρέα ντε' Πάστι, ο οποίος είχε προσληφθεί στην Αυλή των Έστε. Από το σχέδιο του Αλμπέρτι, ο τρούλος που εμφανίζεται στο μετάλλιο του Ματέο του 1450 —παρόμοιος με αυτόν του Πάνθεου της Ρώμης και προοριζόμενος να είναι από τους μεγαλύτερους στην Ιταλία— δεν κατασκευάστηκε ποτέ. Επίσης, το άνω μέρος της πρόσοψης, το οποίο είχε σχεδιαστεί για να περιλαμβάνει αέτωμα, δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, αν και είχε φτάσει σε σημαντικό ύψος μέχρι τον χειμώνα του 1454. Τότε η τύχη του Μαλατέστα μειώθηκε απότομα μετά τον αφορισμό του το 1460, και το οικοδόμημα παρέμεινε όπως το βλέπουμε, με το ανεκτέλεστο ανατολικό του άκρο, μέχρι το τέλος του το 1466. Tα δύο τυφλά τόξα στην πρόσοψη του ναού εκατέρωθεν της θύρας προορίζονταν να στεγάσουν τις σαρκοφάγους του Σιγισμόνδου Παντόλφο και της Ιζότας, οι οποίες βρίσκονται τώρα στο εσωτερικό. Οι εργασίες ανακαίνισης του κυρίως ναού ξεκίνησαν περίπου πέντε χρόνια πριν από εκείνες του εξωτερικού κελύφους, που περιβάλλει την εκκλησία. Το μάρμαρο για το έργο προήλθε από τα ρωμαϊκά ερείπια στο Σαντ' Απολλινάριο ιν Κλάσε (κοντά στη Ραβέννα) και στο Φάνο. Για να ολοκληρωθεί η επένδυση του ναού, μάρμαρο ελήφθη επίσης από επιτύμβιες στήλες στο γύρω νεκροταφείο. Επισκόπηση Η εκκλησία είναι άμεσα αναγνωρίσιμη από την πλατιά μαρμάρινη πρόσοψή της, διακοσμημένη με γλυπτά, πιθανώς φιλοτεχνημένα από τους Αγκοστίνο ντι Ντούτσιο και Ματέο ντε' Πάστι. Ο Αλμπέρτι φιλοδοξούσε να ανανεώσει και να ανταγωνιστεί τις ρωμαϊκές δομές της αρχαιότητας, αν και εδώ η έμπνευσή του προήλθε από τις θριαμβευτικές αψίδες : η κύρια έμπνευσή του ήταν η με τρία τόξα Αψίδα του Κωνσταντίνου στη Ρώμη. Όπως όμως παρατήρησε ο Ρούντολφ Βίτκοβερ, σχεδίασε λεπτομέρειες (τη βάση, τους ημικίονες, τα κυκλικά ανοίγματα, τα γείσα) από την Αψίδα του Αυγούστου. Οι μεγάλες στοές στα εξωτερικά πλάγια του ναού, επτά σε κάθε πλευρά, θυμίζουν τα ρωμαϊκά υδραγωγεία. Στη νότια πλευρά, σε κάθε τόξο υπάρχει μία σαρκοφάγος, μία γοτθική παράδοση ταφής κάτω από τις αψίδες της εξωτερικής πλευράς μίας εκκλησίας. Η πύλη εισόδου, που βρίσκεται μέσα στο κεντρικό τόξο, έχει ένα τριγωνικό αέτωμα επάνω της. Γεωμετρικές διακοσμήσεις γεμίζουν το τύμπανο (το επάνω μέρος του τόξου). Ο Ματέο ντε' Πάστι ανέλαβε την ευθύνη ως αρχιτέκτονας σε μία επιγραφή· κάτω από τη μεγάλη στοά στη δεξιά πλευρά, υπάρχουν επτά τόξα με τους τάφους επιφανών πολιτών του Ρίμινι, συμπεριλαμβανομένου του φιλοσόφου Γεώργιου Γεμιστού, του οποίου τα λείψανα έφερε ο Σιγισμόνδος Παντόλφο από τους πολέμους του στα Βαλκάνια. Η αριστερή πλευρά δεν έχει παρεκκλήσια (εξωτερικά υπάρχει ένα καμπαναριό του 16ου αι.). Ακριβώς δεξιά από την κύρια πόρτα βρίσκεται ο τάφος του Σιγισμόνδου Παντόλφο. Τα παρεκκλήσια στη δεξιά πλευρά είναι: 1. Το αφιερωμένο στον Άγιο Σιγισμόνδο της Βουργουνδίας, προστάτη των στρατιωτικών (ο Σιγισμόνδος Παντόλφο ήταν ένας φημισμένος κοντοτιέρος), και έχει ωραία γλυπτά του Αγκοστίνο ντι Ντούτσιο. Υπάρχει επίσης μία τοιχογραφία του Πιέρο ντελα Φραντσέσκα, που απεικονίζει τον Mαλατέστα να γονατίζει μπροστά στον άγιο (1451). 2. Το παρεκκλήσιο (Cappella degli Angeli) που στεγάζει τον τάφο της Ιζότας και τον σταυρό του Τζιόττo, ο οποίος φέρεται να ζωγραφίστηκε κατά τη διάρκεια της παραμονής εκείνου στο Ρίμινι, μεταξύ 1308 και 1312. 3. Το επόμενο παρεκκλήσιο είναι το Παρεκκλήσιο των Πλανητών (Cappella dei Pianeti), αφιερωμένο στον Άγιο Ιερώνυμο. Οι ζωδιακές φιγούρες είναι του Aγκοστίνο ντι Ντούτσιo. Στεγάζει επίσης ένα ενδιαφέρον πανόραμα του Ρίμινι, όπως ήταν τον 15ο αι. Στην αριστερή πλευρά του ναού έχουμε: 1. το Παρεκκλήσιο των Ελευθέρων Τεχνών (Capella delle Muse ed Arti liberali), με την απεικόνιση της Φιλοσοφίας, της Ρητορικής και της Γραμματικής από τον ντι Ντούτσιο. 2. Το Παρεκκλήσιο των Χερουβείμ που παίζουν (Capella dei Giochi infantili) στεγάζει τους τάφους των πρώτων συζύγων του Σιγισμόνδου Παντόλφο, της Τζινέβρας των Έστε και της Πολισένα Σφόρτσα, περιτριγυρισμένους από 61 μορφές νεαρών αγγέλων που παίζουν και χορεύουν, και πάλι από τον Αγκοστίνο ντι Ντούτσιο. 3. Τα σώματα ορισμένων προγόνων του Μαλατέστα φυλάσσονται στο Παρεκκλήσιο της Συμπόνιας (Cappella della Pietà), μαζί με δύο αγάλματα Προφητών και δέκα Σιβυλλών. Το παρεκκλήσιο, όπως και πολλά άλλα μέρη της εκκλησίας, χαρακτηρίζεται από την παρουσία του μονογράμματος S I (από το αρχικό των ονομάτων Sigismondo και Isotta, ή, σύμφωνα με άλλους, τα δύο πρώτα γράμματα του Sigismondo) που φέρει ένα τριαντάφυλλο, έναν ελέφαντα και τρία κεφάλια. Εκτίμηση Λόγω της έντονης παρουσίας στοιχείων που αναφέρονται στην ιστορία των Μαλατέστα και στον ίδιο τον Σιγισμόνδο Παντόλφο (ιδιαίτερα στην ερωμένη του Ιζότα), η εκκλησία θεωρήθηκε από ορισμένους συγχρόνους της ως εξύμνηση του παγανισμού. Ο πάπας Πίος Β΄, ο πιο θανάσιμος εχθρός του Σιγισμούνδου, το χαρακτήρισε «γεμάτο παγανιστικούς θεούς και βέβηλα πράγματα». Καταστροφή και αποκατάσταση Η εκκλησία υπέστη σοβαρές ζημιές κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και στη συνέχεια ανακατασκευάστηκε χρησιμοποιώντας κομμάτια, που ανασύρθηκαν από τα ερείπια από άνδρες της μονάδας Μνημείων, Καλών Τεχνών και Αρχείων που συνδεόταν με τους Συμμάχους. Πηγές Cricco, Giorgio· Francesco P. Di Teodoro (1996). Itinerario nell'arte. Bologna: Zanichelli. σελίδες 327–328. Εξωτερικοί σύνδεσμοι Ορσίνι Λουίτζι, Ο ναός της Μαλατέστα· εξήντα τέσσερις εικόνες και κείμενο (1915). Tempio Malatestiano di Rimini Αρχειοθετήθηκε 2019-07-20 στο Wayback Machine. (στην ιταλική)