تریێستێ

تریێستێ شارێک و بەندەرێکی دەریایییە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئیتاڵیا. ئەم شارە پایتەخت و گەورەترین شاری ناوچەی خۆبەڕێوەبەری فریولی-ڤێنێتسیا جوولیایە، و ھەروەھا ناوەندی یەکەی ناناوەندێتیی ھەرێمیی تریێستێیە. تا ساڵی ٢٠٢٥، ژمارەی دانیشتووانی ١٩٨٬٦٦٨ کەس بووە. تریێستێ دەکەوێتە لووتکەی کەنداوی تریێستێ، لەسەر شریتێکی تەسکی خاکی ئیتاڵیا کە لە نێوان دەریای ئادریاتیک و سلۆڤێنیادا ھەڵکەوتووە؛ سلۆڤێنیا لە نزیکەوە پاڵی پێوەناوە، بە نزیکەیی ٨ kiloمەتر (٥ میل) لە ڕۆژھەڵات و ١٠–١٥ kiloمەتر (٦–٩ میل) لە باشووری ڕۆژھەڵاتی شارەکەوە دوورە، لەکاتێکدا کرواتیا بە نزیکەیی ٣٠ kiloمەتر (١٩ میل) لە باشووری شارەکەوە دوورە. شارەکە کەناراوێکی درێژی ھەیە و بە لەوەڕگە، دارستان، و ناوچە کارستییەکان دەورەدراوە. تریێستێ لەژێر ناوی تریێست, لە ساڵی ١٣٨٢ تا ١٩١٨ سەر بە پاشایەتیی ھابسبورگ بوو. لە سەدەی ١٩یەمدا، پاشایەتییەکە یەکێک بوو لە زلھێزەکانی ئەورووپا و تریێستێ گرنگترین بەندەری دەریاییی بوو. وەک ناوەندێکی بازرگانیی گەشەسەندوو لە ناوچەی دەریای ناویندا، تریێستێ گەشەی کرد بۆ ئەوەی ببێتە چوارەم گەورەترین شاری ئیمپراتۆرییەتیی نەمسا-مەجارستان (لە دوای ڤیێنا، بووداپێست، و پراگ). لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا، وەک ناوەندێکی گرنگ بۆ ئەدەبیات و مۆسیقا دەرکەوت. تریێستێ لە ماوەی ساڵانی ١٩٣٠دا تووشی بوژانەوەیەکی ئابووری بوو، و ناوچەی ئازادی تریێستێ لە دوای جەنگی جیھانیی دووەم بوو بە شوێنێکی سەرەکیی ململانێی نێوان بلۆکەکانی ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا. تریێستێ وەک بەندەرێکی ئاوی قووڵ، دەروازەیەکی دەریایییە بۆ باکووری ئیتاڵیا، ئەڵمانیا، نەمسا و ئەورووپای ناوەندی. بە خاڵی کۆتاییی دەریاییی ڕێگای ئاوریشم دادەنرێت، کە بەستەرەوەی ناوچەی دەریای ناوین، نۆکەندی سوێز، و ئۆقیانووسی ئەتلانتیکە. لە ساڵانی ١٩٦٠ بەدواوە، تریێستێ بەھۆی زۆریی ڕێکخراو و دامەزراوە نێودەوڵەتییەکانییەوە، وەک ناوەندێکی دیاری توێژینەوە لە ئەورووپادا دەرکەوتووە. شارەکە دەکەوێتە سەر یەکتربڕینی کولتوورەکانی لاتین (بەھۆی ئیتاڵیاوە)، سلاڤی (بەھۆی سلۆڤێنیا و کرواتیاوە) و جێرمەنی (بەھۆی نەمساوە)، لەو شوێنەی کە ئەورووپای ناوەندی لەگەڵ دەریای ناویندا یەکدەگرن، و شوێنی پێکھاتە جۆراوجۆرەکانی نەتەوەیی و ئایینییە. تریێستێ کە ناوچەیەکی ئەکادیمییە، بەرزترین ڕێژەی توێژەرانی بۆ ھەر سەرێک لە ئەورووپادا ھەیە. Città della Barcolana ("شاری بارکۆلانا")، Città della bora ("شاری بۆرا")، Città del vento ("شاری با")، "ڤیێنا لە کەنار دەریا" و "شاری قاوە" ئەو نازناوانەن کە بۆ گوزارشتکردن لە تریێستێ بەکاردێن. سەرچاوەکان