Napoli

Napoli është një qytet dhe komunë në Italinë jugore, kryeqendra e rajonit Kampania dhe e qytetit metropolitan të Napolit. Qyteti shtrihet në Gjirin e Napolit, midis Vezuvit dhe zonës vullkanike të Campi Flegrei, dhe është qyteti i tretë i Italisë për popullsi. Napoli është një nga qendrat historike, kulturore dhe ekonomike më të rëndësishme të Mesdheut. Qendra historike e qytetit është pjesë e UNESCO-s që nga viti 1995. Gjeografia Napoli ndodhet në bregun perëndimor të gadishullit italian, në një territor që hapet si amfiteatër drejt detit. Pozita e tij, midis Vezuvit dhe Campi Flegrei, e ka bërë qytetin një nga nyjat gjeografike më të veçanta të Italisë jugore. Sipas faqes zyrtare të Komunës së Napolit, territori komunal shtrihet në 117,27 km². Historia Zanafilla e Napolit lidhet me koloninë e lashtë greke të Parthenopes; më pas qyteti u rithemelua si Neapolis para vitit 470 p.e.s. Në botën antike ai ishte një nga qendrat më të rëndësishme të Magna Graecia-s dhe luajti një rol të madh në transmetimin e kulturës greke në shoqërinë romake. Në Mesjetë Napoli u zhvillua si dukat autonom, ndërsa më vonë kaloi nën normanët, shvabët, anzhuinët dhe aragonezët. Për shumë shekuj ai ishte kryeqytet mbretëror dhe, sidomos nën Burbonët, u afirmua si një nga metropolet kryesore të Evropës. Pas bashkimit italian, qyteti vijoi të mbetej qendra më e rëndësishme urbane e Italisë jugore. Gjatë Luftës së Dytë Botërore pësoi dëme të rënda nga bombardimet dhe më pas u rindërtua gjerësisht. Demografia Sipas të dhënave më të fundit të disponueshme mbi bazë ISTAT, Napoli kishte 909.013 banorë më 31 dhjetor 2024. Qyteti mbetet komuna e tretë më e populluar e Italisë, pas Romës dhe Milanos.</ref> Ekonomia Napoli është një nga qendrat kryesore ekonomike të Italisë jugore. Roli i tij historik si port i madh mesdhetar është shoqëruar me zhvillimin e tregtisë, shërbimeve, turizmit, transportit dhe aktiviteteve kulturore. Britannica e paraqet qytetin si një qendër të rëndësishme të tregtisë dhe kulturës së Italisë meridionale.</ref> Monumentet dhe kultura Qendra historike e Napolit përbën një nga pasuritë urbane më të rëndësishme të Evropës dhe është pjesë e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s. Ndër monumentet dhe vendet më të njohura të qytetit janë Katedralja e Napolit, Pallati Mbretëror, Piazza del Plebiscito, Kështjella e Re (Castel Nuovo / Maschio Angioino) dhe Kështjella e Vezës (Castel dell’Ovo). Napoli është po ashtu një qendër e madhe muzikore dhe teatrore. Teatri San Karlo (Teatro di San Carlo), i ndërtuar në vitin 1737, konsiderohet një nga teatrot e operës më të rëndësishëm të Evropës dhe një simbol i qytetit. Një tjetër institucion i rëndësishëm kulturor është Muzeu Arkeologjik Kombëtar i Napolit, i njohur për koleksionet e lidhura me botën klasike dhe me zbulimet nga Pompei dhe Herculaneumi. Arsimi dhe kërkimi shkencor Napoli është një nga qendrat universitare më të rëndësishme të Italisë. Universiteti i Napolit Federico II, sipas vetë universitetit, u themelua më 5 qershor 1224 dhe është një nga universitetet më të vjetra të Evropës. Në qytet ndodhet edhe Universiteti i Napolit “L’Orientale”, i cili i ka rrënjët te Collegio dei Cinesi, i themeluar në vitin 1724. Transporti Napoli është një nyjë e rëndësishme e transportit në Italinë jugore. Rrjeti urban përfshin metronë Linea 1 dhe Linea 6, si edhe katër funikularë, përveç linjave të autobusëve, tramvajeve dhe trolejbusëve të menaxhuar nga ANM. Qyteti shërbehet gjithashtu nga Aeroporti Ndërkombëtar i Napolit, i cili në vitin 2025 regjistroi 13.271.522 pasagjerë, 112 destinacione ndërkombëtare dhe 16 kombëtare. Feja dhe traditat qytetare Shenjti mbrojtës i qytetit është Shën Gjenaro. Festa e tij lidhet veçanërisht me 19 shtatorin, datë qendrore e jetës fetare dhe qytetare napolitane, e lidhur me ritin tradicional të lëngëzimit të gjakut në Katedralen e Napolit. Kalendari shkollor i Komunës së Napolit e përfshin festën e shenjtit mbrojtës më 19 dhe 20 shtator. Referime Lidhje të jashtme Faqja zyrtare e Komunës së Napolit Faqja e UNESCO-s për qendrën historike të Napolit Faqja zyrtare e ANM