فواره چهار رودخانه

فوارهٔ چهار رودخانه (ایتالیایی: Fontana dei Quattro Fiumi) فواره‌ای در میدان پیاتسا ناوونا در شهر رم ایتالیاست که در سال ۱۶۵۱ میلادی توسط جان لورنتسو برنینی برای پاپ اینوسنت دهم طراحی و ساخته شد که کاخ خانوادگی‌اش و همچنین کلیسای سانت‌آنیزه این آگونه که وی مسئولیتش را به عهده داشت، در این میدان قرار داشتند. پایه فواره حوضچه‌ای است که از مرکز آن سنگ‌های تراورتن برای نگهداری از چهار خدای رودخانه بیرون زده و بالای آن‌ها نسخه‌ای کپی از یک ابلیسک مصری قرار دارد که بر فرازش نماد خانواده پامفیلی (یک کبوتر با شاخه‌ای زیتون) جای گرفته است. این سازه به‌طور کلی، نمادی از چهار رودخانه بزرگ در چهار قاره جهان است که قدرت پاپ از طریق آنها گسترش یافته است: نیل نماینده آفریقا، دانوب نماینده اروپا، گنگ نماینده آسیا و ریو دلا پلاتا نماینده قاره آمریکا. طرح برنینی در یک رقابت انتخاب شد. شرایط پیروزی او در کتاب «زندگی شوالیه برنینی» اثر فیلیپو بالدینوچی (۱۶۸۲) این‌گونه توصیف شده است: تأثیر منفی رقبای برنینی بر ذهن اینوسنت چنان قوی بود که وقتی پاپ تصمیم گرفت ابلیسک بزرگی را که توسط امپراتور کاراکالا به رم آورده شده و برای مدت طولانی در کاپو دی بووه دفن شده بود، در میدان ناوونا برای تزیین یک فواره باشکوه نصب کند، طراحی آن را به معماران برجسته رم سپرد، بی‌آنکه سفارشی به برنینی بدهد. شاهزاده نیکولو لودوویزی، که همسرش خواهرزاده پاپ بود، برنینی را ترغیب کرد تا مدلی تهیه کرده و آن را به‌طور مخفیانه در اتاقی از کاخ پمفیلی قرار دهد که پاپ مجبور بود از آن عبور کند. پس از صرف غذا، پاپ با دیدن آن اثر باشکوه تقریباً به حالتی از وجد رسید و ایستاد. چون شاهزاده‌ای با درایت عمیق و اندیشه‌ای والا بود، پس از تحسین آن گفت: «این یک حیله است… ناچار باید از برنینی استفاده کرد، علی‌رغم کسانی که نمی‌خواهند، زیرا کسی که نخواهد از طرح‌های برنینی بهره بگیرد، باید مراقب باشد آن‌ها را نبیند.» فواره‌های عمومی در رم چندین کاربرد داشتند: نخست، در قرون پیش از وجود لوله‌کشی خانگی، منابع آبی ضروری برای ساکنان بودند. دوم، این فواره‌ها به‌عنوان یادمان‌هایی برای پاپ‌های حامی آن‌ها محسوب می‌شدند. فواره‌های پیشین برنینی شامل فواره تریتون در میدان باربرینی، فواره مور در انتهای جنوبی میدان ناوونا که در دوران پاپی خاندان باربرینی ساخته شد، و تندیس‌های نپتون و تریتون برای ویلا پرتی مونتالتو بودند که اکنون در موزه ویکتوریا و آلبرت لندن نگهداری می‌شوند. منابع