სანტა-მარია-ინ-ტრასტევერე

სანტა-მარია-ინ-ტრასტევერე(იტალ. Santa Cecilia in Trastevere) — რომის, იტალიის ტრასტევერის რაიონში მდებარე მე-5 საუკუნის ეკლესია. იგი ეძღვნება რომის მოწამეს, წმინდა ცეცილიას (ძვ. წ. III საუკუნის დასაწყისი) და წარმოადგენს მიმდებარე ბენედიქტელი მონაზვნების სააბატოს საკონვენტო ეკლესიას. ისტორია პირველი ეკლესია ამ ადგილზე, სავარაუდოდ, დაარსდა III საუკუნეში პაპ ურბან I-ის მიერ; იგი ეძღვნებოდა ახალგაზრდა რომაელ ქალს, ცეცილიას, რომელიც, როგორც თქმულობა გვამცნობს, მოწამეობრივად დაიღუპა მარკუს აურელიუს სევერუს ალექსანდერის მმართველობის პერიოდში (ჩვენი წელთაღრიცხვის 222–235 წწ.). ტრადიციის მიხედვით, ეკლესია აშენებულია წმინდანის სახლის ადგილზე. ამ ეკლესიასთან დაკავშირებული ნათლისღების საძვალე, როგორც ასევე რომაული სახლის ნანგრევები ადრეული იმპერიის დროიდან, აღმოაჩინეს რელიკვიების სამლოცველოს ქვეშ გათხრებისას. უკვე მეხუთე საუკუნის ბოლოს, 499 წელს პაპ სიმმახუსის სინოდის დროს, ეკლესია მოიხსენიება როგორც Titulus Ceciliae (ცეცილიას ტიტულარული ეკლესია). 545 წლის 22 ნოემბერს, როდესაც პაპი ვიგილიუსი აღნიშნავდა წმინდა ცეცილიას დღესასწაულს ამ ეკლესიაში, იმპერატრიცა თეოდორას წარმომადგენელმა ანთემიუს სქრიბომ იგი დააპატიმრა. პაპმა პაშკალე I-მ ეკლესია თავიდან ააშენა 822 წელს და წმინდა ცეცილიას ნეშტი წმინდა კალიქსტეს კატაკომბებიდან აქ გადმოასვენა. მოგვიანებით, XVIII საუკუნეში, ჩატარდა დამატებითი რესტავრაციებიც. დღეს ტრასტევერეს წმინდა ცეცილიას ტიტულარული კარდინალი მღვდელი გახლავთ გუალტიერო ბასეტტი. ამ ტიტულის წინა მფლობელებს შორის იყვნენ პაპი სტეფანე III, პაპი მარტინ IV (1261–1281) და ადამ ისტონი (1383). პაპი ინოკენტი VIII (1474–1484), თომას ვულსი (1515), პაპი გრიგოლ XIV (1585–1590), მიქელე მაცარინო (1647), ჯუზეპე დორია პამფილი (1785), მარიანო რამპოლა (1887–1913) და კარლო მარია მარტინი (გარდ. 2012 წ.). 1527 წლიდან მოყოლებული, ბენედიქტელი მონაზვნების საზოგადოება ცხოვრობს სანტა ჩეცილიას მიმდებარე მონასტერში და მათ ევალებათ ბაზილიკის მართვაც. სანტა ჩეცილიაში აღმოჩენილი წარწერები, რომლებიც ეკლესიის ისტორიის მნიშვნელოვანი წყაროა, შეგროვებულია და გამოქვეყნებულია ვინჩენცო ფორჩელას მიერ. ხელოვნება და არქიტექტურა ეკლესიას აქვს ფასადი, რომელიც 1725 წელს აშენა ფერდინანდო ფუგამ. იგი მოიცავს ეზოს, რომელიც მორთულია უძველესი მოზაიკებით, სვეტებით და კანთარით (წყლის ჭურჭელი). ფასადის დეკორაციას შორის ჩანს კარდინალი ფრანჩესკო აკვავივა დ’არაგონას გერბი და მიძღვნა სწორედ მან დააფინანსა ფასადის მშენებლობა. XIII საუკუნის ნაგებობიდან დღემდე შემორჩენილია რამდენიმე მნიშვნელოვანი არტეფაქტი: მონაზვნების გუნდის მხარეში მდებარე კედლის ფერწერა საშინელი სამსჯავრო (1289–93), ავტორი პიეტრო კავალინი; და ციბორიუმი (1293) პრესბიტერიუმში, რომელიც არნოლფო დი კამბიოს მიერაა შექმნილი. იგი ოთხი მარმარილოს სვეტითაა გარშემორტყმული თეთრი და შავი, მოჩუქურთმებულია ანგელოზების, წმინდანების, წინასწარმეტყველებისა და მახარებლების ფიგურებით. დღეს შემორჩენილი ფრესკა საშინელი სამსჯავრო, რომელიც შესასვლელის დასავლეთ კედლის მთელ სიგანეზეა გადაჭიმული, სავარაუდოდ წარმოადგენს პიეტრო კავალინის ძველი და ახალი აღთქმის სცენების ციკლის ნაწილს, რომლებიც განლაგებული იყო ნავის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებზე ამას ადასტურებს "მახარებლობის" სცენისა და იაკობის ცხოვრების ფრაგმენტების ნაშთები. ეს ფრესკები გადალესეს 1724 წელს კარდინალ ფრანჩესკო აკვავივას მიერ განხორციელებული რემონტის დროს, როდესაც აიგო დახურული გუნდი; სწორედ ამ გუნდის იატაკი ფარავს ფრესკის ნაწილს. ფრესკა თავიდან 1900 წელს იქნა აღმოჩენილი და მასთან მონახულება შესაძლებელია მხოლოდ შეზღუდულ სამუშაო საათებში, მცირე ევროიანი გადასახადის გადახდით, რომელიც გადაეცემა ეკლესიაში მცხოვრებ ბენედიქტელ მონაზვნებს. ლუიჯი ვანვიტელიმ ასევე შექმნა საკურთხევლის სურათი ანგელოზის გამოჩენა წმინდა ცეცილიას, და ფრესკა ანგელოზი მუსიკოსები, რომლებიც მდებარეობს რელიკვიების სამლოცველოში და წარმოადგენს მის ერთ-ერთ მცირერიცხოვან შემორჩენილ მხატვრულ ნამუშევარს. აფსიდაში შემორჩენილია IX საუკუნის მოზაიკები, რომლებიც გამოსახავს მაცხოვარს წმინდანებთან ერთად პავლე, ცეცილია, პაშკალე I, პეტრე, ვალერიანე და აგატა. პონციანების სამლოცველოს ჭერი მორთულია ანტონიო დელ მასაროს (იგივე ანტონიო ვიტერბოელი ან ილ პასტურა) მიერ 1470 წელს შესრულებული ფრესკით ღვთაებრივი მამა მახარებლებით. რელიკვიების სამლოცველო მოპირკეთებულია ლუიჯი ვანვიტელის ფრესკებით და საკურთხევლის სურათით. ნავის ჭერზე მოჩანს სებასტიანო კონკას მიერ 1727 წელს შესრულებული ფრესკა წმინდა ცეცილიას გააღმერთება (Apotheosis of Santa Cecilia). ეკლესიაში ინახება გუიდო რენის ორი საკურთხევლის სურათი: წმინდა ვალერიანე და ცეცილია, და წმინდა ცეცილიას თავშეჩეხვა (1603 წ.) არნოლფო დი კამბიოს ციბორიუმის ქვეშ, რომელიც მთავარ საკურთხეველს ინახავს, არის მინის ყუთი, რომელშიც მოთავსებულია წმინდა ცეცილიას (1600) თეთრ მარმარილოში ნაკვეთი სკულპტურა, რომელი შედგა გვიან რენესანსის მოქანდაკე სტეფანო მადერნომ. მარმარილოს დაფა ყუთის წინ ციტირებს მადერნოს ფიციან განცხადებას, რომ მან დაიწერა სხეული ისე, როგორც იხილა, როდესაც სამარხი 1599 წელს გაიხსნა. ქანდაკება გამოსახავს სამ სათივეს, რომლებიც აღწერილია V საუკუნის ანგარიშში მისი მოწამეობრივი სიკვდილის შესახებ. ის ასევე ხაზს უსვამს მისი ცხედრის შეუდარებლობას (რომელიც ზოგიერთი წმინდანის თვისებაა), რადგან სასწაულებრივად მაინც ჰქონდა ჩაგუბებული სისხლი საუკუნეების შემდეგ. ეს ქანდაკება შეიძლება ჩაითვალოს პროტო-ბაროკოს, რადგან იგი არ ასახავს იდეალიზებულ მომენტს ან პიროვნებას, არამედ თეატრალურ სცენას, ცოცხალი ან მკვდარი წმინდანის ნატურალისტურ წარმოდგენას. ის გამორჩეულია იმიტომ, რომ რამდენიმე ათწლეულით წინ უსწრებს მსგავსი მაღალი ბაროკოს ქანდაკებებს, როგორიცაა ჯიან ლორენცო ბერნინის (მაგალითად, მისი კურთხეული ლუდოვიკა ალბერტონი) და მელქიორე კაფას (სანტა როზა დე ლიმა). კრიპტა მორთულია კოსმატესკური სტილით და შეიცავს წმინდა ცეცილიას და მისი ქმრის, წმინდა ვალერიანეს, ნაწილებს.კრიპტას აფსიდში განთავსებულია ალტარის ნაშთები, რომლის წარწერა მიუთითებს, რომ იგი პაპმა გრიგოლ VII-მა (1073-1085) შეძინა 3 ივნისს, 1080 წელს. სქოლიო