Santuàriu da Madonna de Grassie (Castrevegliu)

U Santuâr̄iu da Madonna de Grassie (Santuario della Madonna delle Grazie in italiàn), u l'è ina capélla ch'a se tröva a Castrevegliu, sutta â diocexi d'Arbenga. Stor̄ia Mensciunau pe' a primma vôta du Sincusentu, u santuâr̄iu u nasce cumme ur̄ator̄iu campestre dedicau a San Bastiàn, cumme testimuniàa da a vìxita apustolica cumpiüa dau Munscignû Nicolò Mascardi fra u 1585 e u 1586. Pe' cumprende u cangiu de denuminasiun u besögna remuntâ ai primmi àgni du Seisentu, quande 'na per̄icur̄usa epidemia de pèste a l'er̄a tostu rivâ a tucâ u paìse de Castrevegliu, fermanduse, segundu a tradisiun, pe' via de invucasiui facce â Vergine. Pe' ricunuscensa, i gente du postu i l'han decisu de dedicâ 'na növa gêxa â Madonna. Tantu pe' a mancansa de spassiu quantu, ciü prubabile, de palanche, sciben a vur̄untai di paisai, l'ünicu mòddu pe' unur̄â a prumessa fàccia u l'è stàu chê de cangiâ intitulasiun au santuâr̄iu ch'u gh'er̄a zà, ch'u se truvâva propiu là dund'u l'er̄a stâ prevista a fossa cumün pe' i morti de peste. Levau u cangiu de dedicatâr̄iu, a capélla a cuntinua a mantegnì tracce du vegliu cültu e, armenu fin au 1860, a vegne indicâ fia in ti registri da parocchia cu'a duggia denuminasiun. Di àgni da segunda guèra mundiâle u pâ che a lucalitai de san Bastiàn a secce stâ duer̄â cumme base tedesca: de impattu u l'è stàu l'episodiu avegnüu a 'na scignur̄a da Cascina d'Agliu, ch'a nu l'axêa rispetau u scür̄améntu de nöcce, cu'i tedeschi ch'i l'axêan spar̄au versu e cà (in chilòmmetru in lìnea d'âr̄ia) vegnindu a picâ, pe' furtüna, numa cuntru in barcun. U de för̄a U santuâr̄iu da Madonna de Grassie u l'è custruìu in t'in cianö ch'u sta de sruva ae cà du riun dicciu du Bâru, giüstu de rimpèttu au castê di Clavesana. U l'è de cianta squadrâ, cun andamentu in lünghessa e numa ina navâ. A gexetta a g'ha ascì in fundu abasta grossu, gir̄au versu nord, cur̄unau da in'abscide semireùnda cuèrta cun 'na mezza cupula. A capélla ver̄a e propia a gh'a primma de l'entrâ in portiu picenin, duèrtu in se trê parte, issau de pôcu rispettu au teren e cuèrtu cun 'na vôta a vêr̄a. A cuertür̄a a g'ha de lünette in curispundensa di barcui e a l'è fàccia da 'na vôta a butte. Â senèstra, pe' finì, truvémmu a sacrestìa, in ta zôna de deré a l'atâ, cun 'na vôta a padigliun. A faciâ, tenzüa a l'imprensippiu de giancu, a g'ha in ta parte âta in andamentu cürvu, cu'u campanin picin ch'u spìcca in tu mezzu. Pôcu de sutta â vôta du portiu, in nicciu cu' ina statuetta da Vergine. Ancù sutta au portiu, invêce, truvemmu, di rissöi in prêa de scciümair̄a, messi insemme du 1820, au sentru da pavimentasiun, u munugràmma da Madonna. Denansi â gexétta, a stattua da Madonna, in tu mezzu d'ina strutür̄a utagunâle lungâ, ch'a mìr̄a versu u paìse, cun, ancù ciü avanti, ina cruxe de fèru, ai lìmiti da Costa du Mabiviu. U dréntu E mür̄agne du santuâr̄iu, da u de dréntu, sun scandìe da finte culonne cumposte, che sruva a ghe cûre ina curnixa sagumâ, cu'e decurasiùi a föglie e parmette. A scena ciü grossa ch'a l'è rafigür̄â in te pitür̄e au de dréntu a l'è chélla da Madonna cu'u Bambin, dipinta in sa vôta de l'aula, mentre u ciclu de pitür̄e in sa vitta da Madonna ch'u se pò vegghe in si fianchi u l'è stau facciu dau pitû Arcasio du 1946, ch'u vegnîa de Pavîa. Se vegghe dunca 'na ser̄ie de tundi ch'i l'han cumme sugettu l'Imaculâ, a Nunsiâ, a Sàcra Famiglia e Cristu in sa Cruxe. In te st'ürtimu esempiu, de rilevansa u l'è u moddu ch'a Madonna a brassa u corpu du figliu ancù in simma â Cruxe, lüminau da l'âtu, mentre 'n legiunâr̄iu ruman, cin de puir̄a, u se luntana. Sruva a l'atâ a l'è cunservâ a stattua de legnu ch'a rafigüra a Vergine, purtâ in prucesciun ai 2 de lügliu. De pregiu fia u dipintu da Madonna cu'u Bambin cun d'in gir̄u San Roccu e San Bastian, dund'a Vergine a l'è setâ in trônu, in simma a 'na nîur̄a: â driccia u primmu di dui, mustrau cu'e vesti da pelegrin, in sa senèstra truvemmu u segundu, flagelau dae frecce, mentre a scena, in âtu, a l'è cur̄unâ da de fegür̄e anger̄iche. De bütêa lìgür̄e, u l'è stau facciu in ta primma metai Seisentu. L'atâ In ta zôna du presbitér̄iu u se issa l'âtâ mazû, facciu de marmar̄u e stüccu, datau du seculu XVIII e de stîle rococò. Decur̄au cun de rifinitür̄e d'or̄u, facce du 1881, u g'ha in simma di ànger̄i, messi lì in tu mézzu. Ex voto Testimuniansa da stor̄ica devusiun di paisai i sun i ex voto apêsi in se mür̄agne da gexetta, d'in gir̄u a l'atâ. Sti chi i sun stai messi lì in ti àgni a reôrdu de grassie risevüe dai gente de Castrevegliu. Se da 'na parte i se ponen vegghe di cöi d'argentu, purtai dai spuxi in segnu de portafurtüna pe'a vitta da spusai, puémmu ascì truvâ e futugrafie di òmmi du postu ciamai cumme surdatti in tu mentre da segunda guèra mundiâle, in Italia, Africa e Rüscia, tütti pe' furtüna turnai a cà. A festa da Madonna De lungu sentîe da a pupulasiun e sun e celebrasiui ch'i se tegnen ina vôta a l'ànnu in tu santuâr̄iu. Pe' tradisiun ai 2 de lügliu u gh'è a méssa diccia dau prève de Castrevegliu e u rinfrescu ch'u ven de doppu. A stattua da Madonna, in ciü, a l'è purtâ in prucesciun vers'u paìse de Castrevegliu, fin da a parocchia da Sunta. A nöcce primma da festivitai u se sende u föu in sa Costa du Mabiviu, cu'u chescì dìcciu fer̄ò. In ti àgni passai, stu lì, u l'er̄a tegnüu vivu cun tràglie de vîa, rebrundìglie e tocchi de castagnu, purtai fin lì cu'i àxi (o cu'i câri trainai da sti lì) da tütt'e parte da cumüna. Ai 2 se tegnîan poi a prìmma messa (de chêi d'Èrli), a messa de dex'ùr̄e e chélla grande a ünz'ùr̄e, pe' purtà turna in derê a stattua in tu doppu dernâ. Acessu U se ghe riva da a via du Santuâr̄iu, ch'a traversa e cà du Bâru o ascì da a Brüxêa, cu'a via ch'a se destàcca da chélla da Ruer̄êa a pochi metri da u sò imprensippiu, passandu da u vegliu campusantu. Pôcu sutta au cianö, inte l'ürtima cürva, u se vegghe a capeletta de Sant'Antôniu, faccia tir̄â sciü da a famìglia Aliseri-Etchepare. Notte Notte au testu Notte bibliugrafiche Âtri prugètti Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Santuariu da Madònna de Grassie