კონჩილიაციონეს ქუჩა

ვია დელა კონჩილიაციონე (შერიგების გზა) — ქუჩა რომის რიონე დი ბორგოში, იტალიაში. დაახლოებით 500 მეტრის სიგრძის, ის აკავშირებს წმინდა პეტრეს მოედანს სანტ'ანჯელოს ციხესიმაგრე ტიბრის მდინარის დასავლეთ ნაპირზე. გზა აშენდა 1936-დან 1950 წლამდე და წარმოადგენს მოედანზე მისასვლელ მთავარ მარშრუტს. მაღაზიების გარდა, მას ესაზღვრება მრავალი ისტორიული და რელიგიური შენობა - მათ შორის პალაცო ტორლონია, პალაცო დეი პენიტენციერი და პალაცო დეი კონვერტენდი, ასევე სანტა-მარია-ინ-ტრასპონტინას და სანტო-სპირიტო-ინ-სასიას ეკლესიები. მიუხედავად იმისა, რომ ეს არის რომის ერთ-ერთი იმ მცირე მაგისტრალთაგანი, რომელსაც შეუძლია საცობების გარეშე გაუმკლავდეს დიდი მოცულობის ტრანსპორტს, ის დიდი რისხვის საგანია როგორც რომაულ საზოგადოებაში, ისე ისტორიკოსებს შორის იმ ვითარების გამო, რომლის დროსაც ის აშენდა. ეკლესიის ირგვლივ არეალი რამდენჯერმე გადაშენდა რომის სხვადასხვა დარბევების შემდეგ და კვლავ მას შემდეგ, რაც გაუარესდა XIV საუკუნეში პაპობის ავინიონში გადასვლის შედეგად გამოწვეული კეთილდღეობის დაკარგვის გამო. ყველა ამ რეკონსტრუქციის შემდეგაც კი, წმინდა პეტრეს ბაზილიკის მოკლე ეზოს წინ არსებული ტერიტორია რჩებოდა მჭიდროდ დასახლებული სტრუქტურების ლაბირინთად, რომლებიც გადმოჰყურებდნენ ვიწრო გვერდით ქუჩებსა და შესახვევებს. წინა გეგმები წლების განმავლობაში არაერთხელ შემუშავდა გეგმები ვატიკანის ქალაქსა და რომის ცენტრს შორის მთავარი დამაკავშირებელი გზის მშენებლობისთვის; პროექტების რაოდენობა დრამატულად გაიზარდა იტალიური რენესანსის დაწყებასთან ერთად. პირველი პროექტი წარადგინა ლეონე ბატისტა ალბერტიმ პაპ ნიკოლოზ V-ის მმართველობის დროს, და ეს იყო ამ ტერიტორიისთვის შემოთავაზებული ორი მუდმივი პროექტიდან ერთ-ერთი. ალბერტი წარმოიდგენდა „ღია“ გეგმას, რომელიც შედგებოდა ერთი მოცულობითი V-ფორმის ბულვარისგან, ყველაზე განიერი თავად წმინდა პეტრეს ბაზილიკასთან და ვიწროვდებოდა ტიბრისკენ მიახლოებისას. არქიტექტორების მიერ წარდგენილი პროექტების მეორე სქემა იყო „დახურული“ გეგმა, რომელიც შედგებოდა ორი გზისგან, რომლებიც ელიფსის ფორმით გარეთკენ მოიხრებოდა, ტიბრითა და მოედნით საპირისპირო ბოლოებში. დახურული გეგმის მომხრეები ჩვეულებრივ გვთავაზობდნენ, რომ ორ გზას შორის სივრცე გამოყოფილი ყოფილიყო კოლონადით, ან საცხოვრებელი სტრუქტურების რიგით, რომელთა დიზაინიც შემოწმდებოდა და დამტკიცდებოდა წმინდა საყდრის მიერ დაქირავებული არქიტექტორების მიერ. ორივე თემის ვარიაციები არაერთხელ იქნა წარმოდგენილი. „ღია“ გეგმის მომხრეებს შორის იყვნენ ისეთი არქიტექტორები, როგორიცაა ჯოვანი ბატისტა ნოლი და კოზიმო მორელი. სხვა არქიტექტორები, როგორიცაა კარლო ფონტანა, და სულ მცირე ერთი პაპი (სიქსტუს V) ემხრობოდნენ „დახურულ“ დიზაინს, ცენტრალური მოედნიდან გამომავალი რამდენიმე ქუჩით, რომლებიც ინარჩუნებდნენ ბორგოს სტრუქტურების „სპინას“, ანუ ხერხემალს, პირდაპირ მოედანსა და ტიბრს შორის. არც ერთი მიდგომა არ გასცდენია ესკიზებსა და გეგმებს. ვატიკანმა განიხილა როგორც ღია, ისე დახურული დიზაინები, მაგრამ საბოლოოდ უარყო ისინი ხარჯების გამო. მაგისტრალის მშენებლობის ხარჯების საფუძვლიანი შესწავლა განახორციელა ვატიკანის მიერ დამტკიცებულმა წმინდა პეტრეს სამშენებლო კომისიამ 1651 წელს. მათი დასკვნა იყო, რომ „კარდინალების წინადადება დაენგრიათ ყველა შენობა ბორგო ნუოვოსა და ბორგო ვეკიოს შორის ეკლესიისკენ უფრო დიდი და გრძელი ხედის მისაღებად“ შეუძლებელი იქნებოდა მიწის ჩამორთმევის უზომოდ მაღალი ხარჯებისა და ქონების დაინტერესებული მხარეების გამო. შემდგომი მომენტუმი დაიკარგა, როდესაც ჯოვანი ლორენცო ბერნინის დაევალა ბაზილიკის წინ ტერასის რედიზაინი 1656 წელს. რამდენიმე ესკიზის უარყოფის შემდეგ, ბერნინი შეჩერდა ელიფსის ფორმის კოლოსალურ ღია სივრცეზე. ბორგოს გაწმენდის პოტენციური ხარჯების გათვალისწინებით, ბერნინიმ გადაწყვიტა გამოეყენებინა ცუდად შენახული შუასაუკუნეების შენობების ლაბირინთი, რათა დაეფარა ვატიკანის სტრუქტურების ხედი მნიშვნელოვანი მანძილიდან. ამგვარად, მომლოცველები გამოდიოდნენ ქალაქის შედარებით სიბნელიდან მოედნისა და მისი შემოგარენი შენობების ვრცელ ღია სივრცესა და დიდებულებაში - ხედი, რომელიც გათვლილი იყო, რომ აღფრთოვანება გამოეწვია წმინდა საყდრის ძალაუფლების რეზიდენციის პირველად მნახველებში. ბერნინის თავდაპირველად განზრახული ჰქონდა დაენგრია დაახლოებით 100 მ-ის გვერდის მქონე კვადრატი პირდაპირ მოედნის წინ, რომ შეევსო სივრცე მესამე კოლონადით (ან "ტერცო ბრაჩიო"), რომელიც შეესაბამებოდა დღეს არსებულ ორს. ეს იძლეოდა უფრო გრძელ ხედის წერტილს, რათა მნახველებს ჰქონოდათ ახალი ბაზილიკის უკეთესი ხედვის კუთხე. მისი მეცენატის, პაპ ალექსანდრე VII-ის სიკვდილმა შეაჩერა ბერნინის სამუშაო. სვეტების მესამე კომპლექტი მიტოვებულ იქნა და ბერნინის პიაცა დარჩა ღია ბოლოთი და დაუსრულებელი. ბორგოს ბოლო დიდი რეკონსტრუქციიდან XV საუკუნეში, ადგილი, რომელსაც ამჟამად ვია დელა კონჩილიაციონე ფარავს, თითქმის 500 წლის განმავლობაში დარჩა დაკავებული საცხოვრებელი, რელიგიური და ისტორიული შენობებით. გზის მშენებლობის საბოლოო სტიმული ძირითადად პოლიტიკური იყო. ბორგო, პაპის ოლქის დანარჩენ ნაწილთან ერთად თავად ვატიკანის გარეთ, წაიღო იტალიის სამეფომ იტალიის გაერთიანების დროს მე-19 საუკუნეში - რამაც გამოიწვია პაპ პიუს IX-ის განცხადება, რომ ის გახდა პატიმარი ვატიკანში და რომის საკითხის ფორმირება. შემდეგი 59 წლის განმავლობაში პაპები უარს ამბობდნენ ვატიკანის დატოვებაზე, რათა თავიდან აეცილებინათ რომზე იტალიის მთავრობის მიერ გავლენის აღიარების ნებისმიერი გამოვლინება. თავდაპირველად, იტალიის მთავრობის ნაწილები მიესალმებოდნენ ამას, ელოდებოდნენ რა, რომ პაპობის გავლენა შემცირდებოდა იმ დონემდე, რომ მიღწეული იქნებოდა საკმარისი პოლიტიკური მხარდაჭერა მის სრულად გასაუქმებლად. თუმცა, ეს არ მოხდა და საბოლოოდ ორივე სახელმწიფოსთვის მისაღები კომპრომისი იქნა მიღწეული 1929 წლის ლატერანის ხელშეკრულებაში. მუსოლინი და რომი დიქტატორმა ბენიტო მუსოლინიმ, რომელმაც მეფის სახელით ხელი მოაწერა შეთანხმებას, გააცოცხლა ვატიკანის ვატიკანის სიმბოლურად დაკავშირების იდეა იტალიის დედაქალაქის გულთან. ამ ხედვის განსახორციელებლად, მუსოლინმა მიმართა გამოჩენილ ფაშისტ არქიტექტორებს მარჩელო პიაჩენტინისა და ატილიო სპაკარელის. კარლო ფონტანას მიერ წარდგენილი არაერთი დიზაინიდან შთაგონებით, პიაჩენტინიმ შეიმუშავა გეგმა, რომელიც შეინარჩუნებდა როგორც „ღია“, ისე „დახურული“ დიზაინების საუკეთესო ასპექტებს - დიდებული ბულვარი, რომელიც მაინც დაფარავდა ვატიკანის შენობების უმეტესობას ბერნინის განზრახვების შესაბამისად. ვრცელი კოლონადური ქუჩა მოითხოვდა ბორგოს მთელი „სპინას“ გაწმენდას, რომელიც მოთავსებული იყო ბაზილიკასა და ციხეს შორის. რადგან ამ სივრცის გასწვრივ მდებარე შენობების ფასადები სრულყოფილად არ იყო გასწორებული, სრულყოფილად სწორი გზის ილუზიის შესაქმნელად ორივე მხარეს უნდა აღმართულიყო სატრანსპორტო კუნძულები, მოედნისკენ მიმავალი ობელისკების რიგებით, რომლებიც ამავდროულად გამოიყენებოდა როგორც ფარნის ბოძები. ეს ასევე გამიზნული იყო ძაბრის ფორმის დიზაინის ეფექტის შესამცირებლად პერსპექტივაზე ბაზილიკისკენ მზერისას. იმ შენობების ფრთები, რომლებიც ყველაზე ახლოს იყო მოედანთან, შენარჩუნდებოდა პროპილეის შესაქმნელად, რაც დაბლოკავდა ვატიკანის ქალაქის უდიდეს ნაწილს მიახლოებული ვიზიტორებისგან და ჩარჩოში მოაქცევდა მოედანსა და ბაზილიკას დიდი ღია სივრცის თავში, რაც ხელს შეუწყობდა სატრანსპორტო საშუალებების ადვილ წვდომას. მშენებლობა ბორგოს სპინას დანგრევა დაიწყო მუსოლინის მიერ პირველი შენობის სიმბოლური დარტყმით წერაქვით 1936 წლის 29 ოქტომბერს და გაგრძელდა თორმეტი თვის განმავლობაში. იმ დროისთვისაც კი, დანგრევა საკამათო აღმოჩნდა, რადგან ბორგოს მაცხოვრებლების უმეტესობა მასობრივად გადაასახლეს ქალაქის გარეთ დასახლებებში (ე.წ. "ბორგატებში"). დემონტირებულ შენობებს შორის, სრულად ან ნაწილობრივ, და სხვა პოზიციაზე ხელახლა აშენებულთა შორის იყო პალაცო დეი კონვერტენდი, ჯაკომო ბარტოლომეო და ბრეშიას სახლი, ნუნციატინას ეკლესია და რუსტიკუჩი-აკორამბონისა და დელი ალიკორნის სასახლეები (უკანასკნელი უკვე დანგრეული იყო 1931 წელს). სხვა შენობები, მათ შორის ბორგოს გუბერნატორის სასახლე და სან ჯაკომო სკოსაკავალისა და სანტ'ანჯელო ალ კორიდორეს ეკლესიები, არ აღდგენილა მათი განადგურების შემდეგ. გასუფთავებულ ტერიტორიისკენ გამოიყურება ხუთი სხვა ისტორიული შენობა: პალაცო ჯირო ტორლონია, სანტა მარია ინ ტრასპონტინას ეკლესია, პალაცო დეი პენიტენციერი, პალაცო სერისტორი და პალაცო ჩეზი (რომელიც დასახიჩრდა). გზის მშენებლობა იყო მხოლოდ მცირე ნაწილი რომის რეკონსტრუქციისა, რომელიც მუსოლინიმ დაავალა, და რომელიც მოიცავდა სანტ-ანჯელოს ციხესიმაგრის რესტავრაციას, ავგუსტუსის მავზოლეუმის გაწმენდას და გაცილებით უფრო რთულ ობიექტს - ვია დელ'იმპეროს რომის ძველი იმპერიული ნანგრევების გავლით. მისი გეგმა იყო რომის გარდაქმნა იტალიური ფაშიზმის ძეგლად. "ხუთ წელიწადში რომი უნდა წარმოჩნდეს საოცრად მსოფლიოს ყველა ხალხისთვის; ვრცელი, მოწესრიგებული, ძლიერი, როგორც იყო პირველი იმპერიის დროს ავგუსტუსის დროს." ბენიტო მუსოლინი გზის მშენებლობა გაგრძელდა მუსოლინის სიკვდილისა და იტალიური ფაშიზმის გაუქმების შემდეგაც დიდხანს. გზის გასწვრივ ობელისკები დაინსტალირდა 1950 წლის იუბილესთვის. დღეს დასრულების შემდეგ, გზა მიემართება წმინდა პეტრეს მოედანზე და შესაბამისად არის ვატიკანში შესვლის მთავარი წერტილი. დროდადრო, მაგალითად პაპ იოანე პავლე II-ის დაკრძალვის დროს, მას გამოიყენებდნენ როგორც მოედნის გაფართოებას, რაც საშუალებას აძლევდა ვიზიტორების მეტ რაოდენობას დასწრებოდა იქ ჩატარებულ ღონისძიებებს. ლიტერატურა Kirk, T (December 2006). „Framing St. Peter's: urban planning in Fascist Rome“. The Art Bulletin: 1–16. McClendon, Charles B. (1989). „The History of the Site of St. Peter's Basilica, Rome“. Perspecta. 25: 34–65. doi:10.2307/1567138. JSTOR 1567138. რესურსები ინტერნეტში Lucentini, M. (31 December 2012). The Rome Guide: Step by Step through History's Greatest City. Interlink. ISBN 9781623710088. სქოლიო