Pruvincia de Sann-a

A pruvincia de Sann-a (provincia di Savona in italiàn) a l'è 'na pruvincia d'a Ligüria de 266.796 abitanti, spartìa inte 69 cumüni Geugrafìa Teritoju A pruvincia de Sann-a a se spande inte 'na parte d'a Ligüria de punente pe 1.546,29 km2, a segunda ciü grande d'a regiùn. Int'u detaggiu, a cunprende e tère tra sta pärte de Rivea de Punente, i bricchi d'u spartiègua marcóu da-e Arpi e da-i Apenìn e finn-a 'na pärte a-u de là de stu lì, int'u bacìn d'u Pò. U teritoju d'a pruvincia u l'è cruvìu p'ou ciü da bricchi e culinn-e che fan pärte d'e Arpi Marìttime e de l'Apenìn Lìgure, cu'u pasaggiu tra e due cadenn-e ch'u l'è marcóu da-u Colle de Cadebunn-a. U munte ciü ätu u l'è u Galé (1.708 m), insce-i cunfìn cu'a pruvincia de Cüneu. A ogni moddu, int'a pruvincia de Sann-a u se ghe tröva ascì a Ciann-a d'Arbenga che, cruvindu tostu 10 km2, a l'è a ciü grossa d'a regiùn. Spandenduse insce-i duì fianchi d'u spartiègua, int'a pruvincia de Sann-a se trövan di sciümmi che chinn-an tantu vèrsu a Cianüa Padann-a, cumme u Burmia (de Milléximu e de Spiĝn̂u), l'Èrru e l'Urba, e di ätri che pe cuntra finiŝĉian int'u Mä Lìgure. Fra de sti lì, che l'han scavóu de valè ciü streite de quelle vurtè a setentriùn e da-a purtä ch'a nu l'è guèi custante inte tüttu de l'annu, u ciü inpurtante u l'è A Çenta, furmä da-u Neva e da l'Aroscia e ch'a gh'ha a sö fuxe in Arbenga. Dapö u gh'è ancùn u Lavagnöa, u Sensöggia e u Teju, che, rispetivamente, se caccian int'u mä a Sann-a, Arbissöa e Väze. Insc'â costa d'a pruvincia se trövan e îzue d'a Gainäa e de Berzezzi, a segunda e a quarta d'a Ligüria pe estensciùn. Cunfìn A pruvincia de Sann-a a cunfinn-a a punente cu'a pruvincia de Inperia, a setentriùn cu'u Piemunte (pruvincia de Cüneu, pruvincia de Lüsciandria e pruvincia de Asti) a levante cu'a çitè metrupulitann-a de Zena e a meridiùn a l'è bagnä da-u Mä Lìgure. Stoja A çitè de Sann-a, int'u pasóu, a l'è stèta a capitäle de de divixuìn aministrative cu'ina çèrta autunumìa survatüttu a cumensä da l'Öttuçentu: pasóu i tanti cangi fèti a-i tenpi da Repübbrica Lìgure (capitäle d'u Département du Letimbre d'u 1797-1798, d'a "Giurisdiçiùn de Cunbu" d'u 1798-1803 e, zlargä int'u Finä, finn-a d'u 1805), a primma funçiùn de cuntu a l'è stèta quella sutt'a l'inperu françeize, dund'a l'è stèta çernüa cumme a capitäle d'u dipartimentu de Muntenötte. Tacä dunca a-u regnu de Sardegna d'u 1815 cumme capitäle de divixùn, abulìa pasóu trèi anni, da-u 10 de nuvenbre d'u 1818 Sann-a a l'è fèta a capitäle d'a primma pruvincia de Sann-a, ch'a cruviva a meitè de levante d'a pruvincia d'ancö mentre quella de punente a fäva pärte d'a pruvincia d'Arbenga, tütte due int'a divixùn de Zena. D'u 1859, cu'a lezze Rattazzi, a pruvincia de Sann-a a l'è stèta suprèssa e u s'è creóu u çircundäju de Sann-a, sutt'a-a pruvincia de Zena. Cu'u regiu decretu 21 utubre 1926, n. 1890, a-u çircundäju de Sann-a u gh'è stètu tacóu quellu d'Arbenga, a furmä u teritoju che, pe regiu decretu d'u Vittorio Emanuele III, a-i 2 de zenä d'u 1927 u vegne isóu a pruvincia, mentre che sun scancelè i çircundäi. Sta decixùn a l'è rivä ascì perché u prugèttu u l'ea renbóu da-u Paolo Boselli, ch'u l'è stètu ciü votte depütóu, senatù e ministru d'u regnu, ciü che da-i ätri persunaggi de Sann-a ch'ävan spuncióu tanti anni pe utegnì stu ricunuscimentu. A-a sö creaçiùn, cu'u Lorenzo Via pe primmu prefèttu, a pruvincia de Sann-a a cuntäva de 87 cumüni, cu'u sö nümeru ch'u l'è stètu cu'u tenpu zbascióu a-i 69 d'ancö. Scinbuli Stemma A caravèlla insc'ou stemma a se liga a-e tradiçiuìn de mä d'a pruvincia, survatüttu cun Sann-a e u sö portu e cun Noi, çitè cu'ina sö repübbrica mainä. U stemma u l'è stètu cuncèssu pe regiu decretu d'u rè Vittorio Emanuele III d'u 18 de frevä d'u 1928, trascrìtu int'u registru d'i enti muräli, a-a pagina 124 d'u primmu vulümme. Da-u 1933 a-u 1943, tenpi d'u ventenniu, in çimma a-u stemma u gh'ea mustróu u cappu d'u Litoju. Gunfalùn U gunfalùn, de blö e cun int'u mezzu u stemma d'a pruvincia, u l'è stètu dumandóu da-u sö cumisäju straurdinäju, u Giovanni Ortolani, a-i 11 de nuvenbre d'u 1927. U gunfalùn, cuncèssu asemme a-u stemma pe decretu d'u primmu de nuvenbre d'u 1928, u l'è stètu cunsegnóu ufisialmente a-i 11 de stu meize, mumentu ascì d'a sö benediçiùn da pärte d'u vescu de Sann-a e Noi, u Pasquale Rigetti. U gunfalùn d'a pruvincia, cunservóu int'a sö sede de Palassiu Nervi, u l'è stètu fabricóu grassie a 'na sutuscriçiùn inandiä da de donne che l'han cügìu i 5.250 franchi che, insemme a-i ätri 2.816 missi da-i cumüni, l'han permissu de catä i materiäli che servivan. Int'u detaggiu, sti lì sun custè 4.564 franchi, mentre i ätri 3.502 sun stèti missi a camìn insce 'n librettu a risparmiu da COMIT. Abitanti Evuluçiùn demugrafica Abitanti censìi Minuranse furèste Segundu l'ISTAT, a-i 31 de dixenbre d'u 2024 i rexidenti furèsti int'a pruvincia de Sann-a sun 24.801. Cugnummi ciü difüxi I cugnummi ciü difüxi int'a pruvincia de Sann-a sun: Zunino, Rossi, Parodi, Pastorino e Delfino. Aministraçiùn Cunseggiu d'a pruvincia L'aministraçiùn d'a pruvincia a gh'ha a sö sede a Sann-a, int'u palassiu "Pier Luigi Nervi" de vìa d'i Surman, 12. A-a giurnä d'ancö a zunta d'a pruvincia a gh'ha cumme prescidente u Pierangelo Olivieri, scìndicu de Calisàn e elezüu int'u centru-drita. D'u rèstu, int'a zunta u gh'è ätri dexe cunsegé, che ne vegnan da-e trè liste d'u centru-mancinn-a, d'u centru-drita e d'i ätri gruppi o partìi numinè cu'a vutaçiùn d'u 31 d'utubre d'u 2018, fèta tra i 69 scìndichi d'a pruvincia e i sö cunsegé cumünäli. Prescidenti d'a pruvincia Cumüni Notte Notte a-u tèstu Notte bibliugrafiche Bibliugrafìa (IT) Mario Paternostro e Mario Marcenaro, Enciclopedia della Liguria: tutti i comuni dalla A alla Z: storia, personaggi, arte, economia, vino & cucina, tradizioni, Il Secolo XIX, 2020, pp. 639. Ätri prugètti Wikimedia Commons a contêgne di files in sce pruvincia de Sann-a Ligammi de föa (IT) Scitu d'a Pruvincia, in sce provincia.savona.it. URL consultòu o 3 frevâ 2026. (IT) GEOportale della Provincia di Savona, in sce provincia-savona.servergis.it. URL consultòu o 3 frevâ 2026.