Տիտոսի հաղթակամար

Տիտոսի հաղթակամար (իտալ.՝ Arco di Tito), միաթռիչք կամար, որը գտնվում է Հռոմի Սուրբ Ճանապարհի վրա (Via Sacra), Հռոմի ֆորումից հարավ-արևելք։ Այն հին քաղաքի ամենահին պահպանված կամարն է և այժմ Հռոմեական ֆորումի և Պալատինյան բլրի հնագիտական ​​​​տարածքի մաս է կազմում։ Կառուցվել է Դոմիցիանոս կայսեր հրամանով, 81 թվականին (Տիտոս Ֆլավիոս Վեսպասիանոսի մահվանից հետո)` ի պատիվ Երուսաղեմի` 70 թվականի գրավմանը։ Այն ծառայում է որպես մոդել այլ հաղթական կամարների, այդ թվում՝ Փարիզի Հաղթական կամարի համար։ Կայսր Դոմիցիանոսն իր պաշտոնավարման վաղ տարիներին կանգնեցրել է Տիտոսի կամարը՝ իր մահացած եղբայր և նախորդ` Տիտոսի պատվին։ Դոմիտիանոսը շտապ իրականացրել է Տիտոսի աստվածացումը նրա մահից հետո՝ 81 թվականին։ Տիտոսի կամարը, որը կառուցվել է նույն ժամանակ, Տիտոսին դասում է աստվածների շարքում։ Այն վերաբերում է Տիտոսի և Վեսպասիանոսի համատեղ տրիումֆին, որը տրվել է 71 թվականի ամռանը՝ Հրեաստանի նկատմամբ տարած հաղթանակի համար։ Այս իրադարձությունը, որը տեղի էր ունեցել մոտ տասը տարի առաջ, նշվում է երկու պատճառով. նրա կենդանության օրոք տեղի ունեցած տրիումֆը մատնանշում է նրա մահից հետո ապոթեոզը, իսկ Երուսաղեմի տաճարից ավարը շեշտում է Տիտոսի ամենամեծ հաջողությունը՝ Երուսաղեմի նվաճումը 70 թվականին։ Դրանք բացատրում են, թե ինչու է Տիտոսը դասվել աստվածների շարքում։ Իսկ Դոմիցիանոսը հետաքրքրված էր դա անել` Փլավիոսների դինաստիայի փառաբանման համար, որին նա ինքը պատկանում էր, և այդպիսով իր իշխանության ամրապնդմամբ։ Պատմություն Լինելով Հռոմի ամենահին հաղթակամարը՝ այն որպես նախատիպ է ծառայել նոր ժամանակների շատ այլ կամարների կառուցման համար։ Հուշակոթողի բարձրությունը 15,4 մետր է, լայնությունը՝ 13,5 մետր։ Հաղթակամարի նկարագրություն Շինարարության մեջ օգտագործված հիմնական հումքը Ատտիկեից բերված հատուկ տեսակի մարմարն էր։ Հաղթակամարի անկյուններում փորագրված է հաղթանակի աստվածուհի Վիկտորյայի չորս պատկեր։ Կամարի ներս ընկած հատվածի գլխավոր զարդարանքները երկու խորաքանդակներն են։ Առաջինը պատկերում է Երուսաղեմից բերած ռազմավարներով երթը, երկրորդը՝ Տիտոս կայսերը քառաձի մարտակառքով։ Նմանատիպ պատկերով զարդարված է եղել հաղթակամարի նաև վերին մասը, սակայն. դժբախտաբար, այն չի պահպանվել մինչև մեր օրերը։ Միջնադարում Տիտոսի հաղթակամարը կործանման վտանգի տակ էր, Ֆրագիպանի ընտանիքը այն վերափոխելով վերածում է քառաթև աշտարակի։ Հռոմի պապ Պիոս VII-ի նախաձեռնությամբ՝ 1821 թվականին հուշակոթողի վերականգնողական աշխատանքներ են տարվում։ Կամարի վերակառուցված հատվածն արդեն ոչ թե մարմարից էր, այլ տրավերտինից։ Վերակագնողական այս գործունեությունից հետո կամարի վրա ևս մեկ մակագրություն է հայտնվում՝ ի պատիվ Պիոս VII-ի ու նրա հիանալի նախաձեռնության։ Երուսաղեմի գրավումից հետո ստրուկի կարգավիճակով ավելի քան 50 000 հրեա է բերվել Հռոմ։ Այս հրեաների մեծ մասը մասնակցել է Տիտոսի հաղթակամարի կառուցման աշխատանքներին։ Հին հռոմեացիների համար կամարը երկնքի խորհրդանիշ էր, իսկ կամարի վրա պատկերված հրամանատարը կամ առաջնորդը խորհրդանշում էր կյանքի հաղթանակը մահվան հանդեպ։ Տիտոսի հաղթակամարը հիշատակվում է միջնադարյան հռոմեացի պատմիչ Միրաբիլա Ուրբիսի ձեռագրերում։ Արձանագրություն Հռոմեական գլխատառերով արձանագրությունում գրված է. SENATVS POPVLVSQVE·ROMANVS DIVO·TITO·DIVI·VESPASIANI·F(ILIO) VESPASIANO·AVGVSTO (Senatus Populusque Romanus divo Tito divi Vespasiani filio Vespasiano Augusto) «Հռոմեական Սենատը և ժողովուրդը (նվիրում է սա) աստվածային Տիտոս Վեսպասիանոս Օգոստոսին, աստվածային Վեսպասիանոսի որդուն» 1821 թվականին հուշակոթողի վերականգնողական աշխատանքների արդյունքում Տիտոսի կամարի հակառակ կողմում հայտնաբերված արձանագրությունում նշված է INSIGNE · RELIGIONIS · ATQVE · ARTIS · MONVMENTVM VETVSTATE · FATISCENS PIVS · SEPTIMVS · PONTIFEX · MAX(IMVS) NOVIS · OPERIBVS · PRISCVM · EXEMPLAR · IMITANTIBVS FVLCIRI · SERVARIQVE · IVSSIT ANNO · SACRI · PRINCIPATVS · EIVS · XXIIII (Insigne religionis atque artis, monumentum, vetustate fatiscens: Pius Septimus, Pontifex Maximus, novis operibus priscum exemplar imitantibus fulciri servarique iussit. Anno sacri principatus eius XXIV) «Այս հուշարձանը, որ նշանավոր է թե հավատքի և թե արվեստի մեջ, խամրել է ժամանակի ընթացքում։ Պիոս VII Նորին Սրբազնություն պոնտացի։ Վերականգնված է հնագույն նմուշի վրա, որը պահպանվել է և ամրացվել Նորին Սրբազնության կառավարման 24-րդ տարում» Պատկերասրահ Աղբյուրներ R. Ross Holloway. “Some Remarks on the Arch of Titus,” L’antiquité classique 56 (1987) pp. 183–191. M. Pfanner. Der Titusbogen. Mainz: P. von Zabern, 1983. L. Roman. "Martial and the City of Rome." The Journal of Roman Studies 100 (2010) pp. 1–30. Jewish Telegraph agency. Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Samuel Ball Platner, A Topographical Dictionary of Ancient Rome: Arch of Titus Arch of Titus Արխիվացված 2004-11-09 Wayback Machine History and photos YU-CIS: The Arch of Titus Digital Restoration Project One Man's Campaign Against the Arch of Titus — and How It Changed Italy's Jews, by Morton Satin The Arch of Titus history and photos Arch of Titus (Smarthistory essay)