บ็อกไซต์

บ็อกไซต์ (อังกฤษ: Bauxite ) เป็นหินตะกอนที่มีปริมาณอะลูมิเนียมค่อนข้างสูง เป็นแหล่งอะลูมิเนียมและแกลเลียม หลักของโลก บ็อกไซต์มีองค์ประกอบส่วนใหญ่คือแร่กลุ่มอะลูมิเนียม ได้แก่ กิบไซต์ (Al(OH)3), เบอห์ไมต์ (γ-AlO(OH)) และไดอะสปอร์ (α-AlO(OH)) โดยผสมกับเหล็กออกไซด์สองชนิดคือ เกอไทต์ (FeO(OH)) และ ฮีมาไทต์ (Fe2O3), นอกจากนี้ยังมีแร่ดินเหนียวอะลูมิเนียมอย่างเคโอลิไนต์ (Al2Si2O5(OH)4) รวมถึงอะนาเทส (TiO2) และอิลเมไนต์ (FeTiO3 หรือ FeO·TiO2) ในปริมาณเล็กน้อย บ็อกไซต์มีลักษณะเนื้อด้าน และมีสีน้ำตาลแดง ขาว หรือสีแทน ในปี ค.ศ. 1821 นักธรณีวิทยาชาวฝรั่งเศส ปิแอร์ แบร์ติเยร์ (Pierre Berthier) ค้นพบแร่บ็อกไซต์ใกล้หมู่บ้านเลส์โบซ์ (Les Baux) ในแคว้นพรอว็องส ตอนใต้ของฝรั่งเศส ซึ่งเป็นที่มาของชื่อ การก่อตัว แม้จะมีการเสนอหลักเกณฑ์การจำแนกประเภทบ็อกไซต์ออกมามากมาย แต่จนถึงช่วงปี 1982 ก็ยังไม่มีข้อสรุปที่เป็นที่ยอมรับโดยสากล Vadász (1951) แบ่งประเภทบ็อกไซต์ศิลาแลง (Lateritic bauxites) (บ็อกไซต์ซิลิเกต) ออกจากสินแร่บ็อกไซต์แบบคาสต์ (บ็อกไซต์คาร์บอเนต): บ็อกไซต์คาร์บอเนต (Carbonate bauxites) พบได้มากใน ยุโรป กายอานา ซูรินาม และจาเมกา มักสะสมตัวอยู่เหนือชั้นหินคาร์บอเนต (หินปูนและโดโลไมต์) เกิดจากการผุพัง (weathering) แบบศิลาแลงและการสะสมตัวของชั้นดินเหนียวที่แทรกอยูู่ในหินปูน เมื่อหินปูนที่ล้อมรอบค่อย ๆ ละลายไปในการผุพังทางเคมี ดินเหนียวที่เคยกระจายตัวอยู่จึงรวมกลุ่มและสะสมตัวจนกลายเป็นแหล่งแร่ในที่สุด แร่บ็อกไซต์ศิลาแลง (Lateritic bauxites) พบได้มากในประเทศเขตร้อน เกิดจากผุพังแบบศิลาแลง (lateritization) ของหินซิลิเกตชนิดต่าง ๆ เช่น หิน แกรนิต หินไนส์ หินบะซอลต์ หินไซอีไนต์ และหินดินดาน เมื่อเปรียบเทียบกับชั้นดินลาเทอริติกที่มีเหล็กสูง การก่อตัวของบ็อกไซต์ต้องอาศัยสภาวะการผุพังที่รุนแรงกว่าและพื้นที่นั้นต้องมีการระบายน้ำดีมาก ซึ่งช่วยให้เคโอลิไนต์ ละลายและเกิดการตกตะกอนของกิบบ์ไซต์แทน บริเวณที่มีปริมาณอะลูมิเนียมสูงสุดมักจะอยู่ใต้ชั้นผิว ที่มีเหล็กสะสมอยู่มาก โดยอะลูมิเนียมไฮดรอกไซด์ในแหล่งแร่ประเภทนี้เกือบทั้งหมดจะอยู่ในรูปของแร่กิบไซต์ ในกรณีของจาเมกา การวิเคราะห์ดินล่าสุดพบระดับ แคดเมียมที่สูงขึ้น ซึ่งบ่งชี้ว่าบ็อกไซต์มีต้นกำเนิดมาจากเถ้าภูเขาไฟที่สะสมตัวในสมัยไมโอซีน จากเหตุการณ์ภูเขาไฟระเบิดครั้งสำคัญในอเมริกากลาง การผลิตและปริมาณสำรอง กินีเป็นผู้ผลิตบ็อกไซต์รายใหญ่ที่สุด รองลงมาคือออสเตรเลียและจีน โดยส่วนใหญ่จะเป็นเหมืองเปิดแบบเป็นแถบ (Strip mining) เนื่องจากบ็อกไซต์มักจะพบอยู่ใกล้ผิวดิน โดยมีดินเหนือชั้นแร่น้อยหรือไม่มีเลย การเพิ่มสัดส่วนการรีไซเคิลอะลูมิเนียม ซึ่งใช้พลังงานไฟฟ้า น้อยกว่าการถลุงจากแร่ จะช่วยยืดอายุการใช้ปริมาณสำรองบ็อกไซต์ของโลกออกไปได้อย่างมีนัยสำคัญ อ้างอิง อ่านเพิ่มเติม Bárdossy, G. (1982): Karst Bauxites: Bauxite deposits on carbonate rocks. Elsevier Sci. Publ. 441 p. Bárdossy, G. and Aleva, G.J.J. (1990): Lateritic Bauxites. Developments in Economic Geology 27, Elsevier Sci. Publ. 624 p. ISBN 0-444-98811-4 Grant, C.; Lalor, G. and Vutchkov, M. (2005) Comparison of bauxites from Jamaica, the Dominican Republic and Suriname. Journal of Radioanalytical and Nuclear Chemistry p. 385–388 Vol.266, No.3 Hanilçi, N. (2013). Geological and geochemical evolution of the Bolkardaği bauxite deposits, Karaman, Turkey: Transformation from shale to bauxite. Journal of Geochemical Exploration แหล่งข้อมูลอื่น USGS Minerals Information: Bauxite เก็บถาวร พฤษภาคม 6, 2009 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน Mineral Information Institute "Bauxite" . New International Encyclopedia. 1905. usgs.gov (Mineral Commodity Summaries 2025): Bauxite