Mateu (ungjillor)

Mateu Apostulli (Shën Mateu) është emëruar në Dhiatën e Re si një nga dymbëdhjetë apostujt e Jezusit. Sipas traditave të krishtera, ai ishte gjithashtu një nga katër ungjilltarët si autor i Ungjillit të Mateut, dhe kështu njihet edhe si Mateu Ungjilltar. Pretendimi për autorësinë e tij të ungjillit është hedhur poshtë nga shumica e studiuesve biblikë, megjithëse "autori tradicional ka ende mbrojtësit e tij." Dhiata e Re shënon se si dishepull, ai ndoqi Jezusin. Etërit e Kishës si Ireneu dhe Klementi i Aleksandrisë pohojnë se Mateu i predikoi ungjillin komunitetit jehud në Judea, përpara se të shkonte në vende të tjera. Në Dhiatën e Re Mateu përmendet në Mateu 9:9 dhe Mateu 10:3 si një tagrambledhës i cili, ndërsa ishte ulur në "ardhjen e doganës" në Kaparnaum, u thirr për të ndjekur Jezusin. Ai renditet gjithashtu në mesin e Dymbëdhjetë Dishepujve, por pa identifikimin e prejardhjes së tij, te Marku 3:18, Luka 6:15 dhe Veprat e Apostujve 1:13. Në pasazhe paralele me Mateun 9:9, edhe Marku 2:14 dhe Luka 5:27 përshkruajnë thirrjen e Jezusit për tagrambledhësin Levi, djalin e Alfeut, por Marku dhe Luka kurrë nuk e barazojnë qartë këtë Levit me Mateu emërohet si një nga dymbëdhjetë apostujt. Ministria Dhiata e Re shënon se si dishepull, Mateu ndoqi Jezusin. Më pas, dishepujt u tërhoqën në një dhomë sipërme. Dishepujt qëndruan brenda dhe rreth Jerusalemit dhe shpallën se Jezusi ishte Mesia i premtuar. Në Talmudin babilonas (Sanhedrin 43a), "Mattai" është një nga pesë dishepujt e "Jeshu". Etërit e hershëm të Kishës si Ireneu (Against Heresies 3.1.1) dhe Klementi i Aleksandrisë thonë se Mateu i predikoi ungjillin komunitetit jehud në Judea, përpara se të shkonte në vende të tjera. Shkrimtarët e lashtë nuk janë dakord se cilat vende të tjera janë këto, por pothuajse të gjitha burimet përmendin Etiopinë. Kisha Katolike dhe Kisha Ortodokse mbajnë secila traditë se Mateu vdiq si martir dhe Talmudi babilonas duket se raporton ekzekutimin e tij në Sanhedrin 43a. Sipas traditës së kishës, ndërsa predikonte në Etiopi, Mateu konvertoi dhe më pas ia shenjtëroi Perëndisë, Efigjeninë e Etiopisë, vajzën e virgjër të mbretit Egip. Kur mbreti Hirtacus pasoi Egipin, ai e pyeti apostullin nëse mund ta bindte Efigjeninë të martohej me të. Kështu Mateu e ftoi mbretin Hirtacus në liturgji të dielën pasardhëse, ku ai e qortoi për epsh për vajzën, pasi ajo ishte murgeshë dhe për këtë arsye ishte nusja e Krishtit. Mbreti i tërbuar kështu urdhëroi truprojën e tij të vriste Mateun që qëndronte në altar, duke e bërë atë dëshmor. Ungjilli i Mateut Nderim Mateu njihet si shenjtor në Kishë Katolike Romake, Ortodokse Lindore, Luteranizëm dhe Anglikanizëm (shih Kishën e Shën Mateut). Dita e festës së tij festohet më 21 shtator në perëndim dhe 16 nëntor në lindje. (Ato kisha që ndjekin kalendarin tradicional Julian do ta mbanin ditën më 29 nëntor të kalendarit modern gregorian, duke qenë 16 nëntori sipas kalendarit julian.) Ai gjithashtu përkujtohet nga ortodoksët, së bashku me apostujt e tjerë, më 30 qershor (13 korrik), Sinaksia e Apostujve të Shenjtë. Varri i tij ndodhet në kriptën e Katedrales së Salernos në Italinë jugore. Mateu kujtohet në Kishën e Anglisë me një Festival më 21 shtator. Ashtu si ungjilltarët e tjerë, Mateu shpesh përshkruhet në artin e krishterë me një nga katër krijesat e gjalla të Zbulesës 4:7. Ai që e shoqëron është në formën e një njeriu me krahë. Tre pikturat e Mateut nga Karavaxho në kishën e San Luigi dei Francesi në Romë, ku ai është përshkruar si i thirrur nga Krishti nga profesioni i tij si mbledhës taksash, janë ndër pikat kryesore të artit perëndimor. Galeria Referime Referime Lidhje të jashtme Saint Matthew the Apostle from The Golden Legend Apostle and Evangelist Matthew Orthodox icon and synaxarion