Թարանթօ

Թարանթօ (իտալ.՝ Taranto), քաղաք եւ նաւահանգիստ Հարաւային Իտալիոյ մէջ, Եոնիական ծովու Թարանթոյի ծոցի ափին։ Թարանթոյի մարզի վարչական կեդրոնն է։ Բնակչութիւնը կը կազմէ 245 հազար մարդ (ըստ 1977 թուականին տեղի ունեցած մարդահամարին)։ Պատմութիւն Թարանթոն հիմնադրուած է Ք․ա․ 706 թուականին՝ Սպարթայէն եկած տորիացի յոյն գաղթականներու կողմէ։ Անոր ծագումը ինքնայատուկ է. հիմնադիրները «Փարթենիա»-ներն էին (կոյսերու որդիներ)՝ սպարթացի չամուսնացած կիներու եւ «պերիոյկոսներու» (ազատ մարդիկ, բայց ոչ Սպարթայի քաղաքացի) զաւակները։ Այս արտամուսնական միութիւնները բացառիկ կերպով թոյլատրուած էին սպարթացիներու կողմէ՝ Մեսենական արիւնալի պատերազմներու ժամանակ զինուորներու թիւը աւելցնելու նպատակով (քանի որ միայն Սպարթայի քաղաքացիները կրնային զինուոր դառնալ)։ Սակայն աւելի ուշ, այս որոշումը յետադարձ ուժով չեղեալ համարուեցաւ, եւ այդ որդիները ստիպուած եղան ընդմիշտ լքել Յունաստանը։ Փարթենիաներու առաջնորդն ու հիմնադիրը (oikistes)՝ Ֆալանթոսը, գնաց Դելփի՝ պատգամախօսին (օրաքըլ) խորհուրդը հարցնելու. հանելուկային պատասխանը Թարանթոյի նաւահանգիստը մատնանշեց որպէս աքսորեալներու նոր տունը։ Փարթենիաները հասան Ապուլիա եւ հիմնեցին քաղաքը՝ զայն կոչելով «Թարաս»՝ ի պատիւ յունական ծովու աստուած Փոսիտոնի եւ տեղական յաւերժահարս Սատիրիոնի որդիին։ Ըստ այլ աղբիւրներու՝ քաղաքը հիմնած է Հերակլեսը։ Մէկ այլ աւանդութիւն կը նշէ Թարասը որպէս քաղաքի հիմնադիր. յունական քաղաքի (ինչպէս նաեւ ժամանակակից քաղաքի) խորհրդանիշը կը պատկերէ այն լեգենդը, ըստ որուն Թարասը կը փրկուի նաւաբեկութենէ՝ հեծնելով Փոսիտոնի կողմէ ուղարկուած դլփինը (նիզակաձուկ)։ Թարանթոն հզօրացաւ՝ դառնալով առեւտրական ուժ եւ Մեծ Յունաստանի ինքնիշխան քաղաքներէն մէկը։ Ք․ա․ 4-րդ դարու առաջին կիսուն քաղաքի քաղաքական եւ զինուորական տիրական դէմքը Արքիտասն էր, որուն դերը կը համեմատուի կէս դար առաջ Աթէնքի մէջ Պերիկլեսի ունեցած դերին հետ։ Թարանթացիները զայն եօթ տարի անընդմէջ ընտրեցին ստրատեգոս (զօրավար)՝ քայլ մը, որ կը պահանջէր խախտել իրենց իսկ կանոնը՝ յաջորդական նշանակումներու դէմ։ Կ՛ըսուի, թէ Արքիտասը՝ իբրեւ զօրավար, անպարտելի մնացած է հարաւային իտալական դրացիներու դէմ մղուած պատերազմներուն մէջ։ Ք․ա․ 303-ին Սբարթան ուղարկեց Կլէոնիմոսը (Արէուս Ա. թագաւորի եղբայրը), որ կը հրամայէր վարձկան բանակներու՝ պաշտօնական աջակցութիւն ցուցաբերելու Թարանթոյին՝ լուկանացիներու եւ Հռոմէական հանրապետութեան դէմ։ Սակայն Թարանթոյի հզօրութիւնն ու անկախութիւնը վերջ գտան, երբ հռոմէացիները տարածուեցան ամբողջ Իտալիոյ մէջ։ Թարանթոն կռուեցաւ Հռոմի դէմ Հարաւային Իտալիոյ տիրապետութեան համար. անոր օգնութեան հասաւ Էպիրոսի թագաւոր Պիւռոսը։ Վերջինս զարմացուց Հռոմը՝ Հերակլէայի ճակատամարտին օգտագործելով մարտական փիղեր, ինչ որ հռոմէացիները նախապէս երբեք չէին տեսած։ Ասկուլումի ճակատամարտին տարած «պիւռոսեան յաղթանակէն» ետք, անոնք Ք․ա․ 275-ին պարտուեցան Բենեվենտումի ճակատամարտին։ Ք․ա․ 272-ին, Պելոպոնեսի մէջ Պիւռոսի մահէն ետք, Թարանթոն անձնատուր եղաւ Հռոմին։ Ասոր հետեւանքով Թարանթոն կտրուեցաւ միջերկրածովեան առեւտուրի կեդրոնէն, քանի որ Ապպիեան ճանապարհը (Via Appia) ուղղակիօրէն միացաւ Բրունդիսիումի (Բրինտիզի) նաւահանգիստին։ Պատկերասրահ Բնակչութիւն Ծանօթագրութիւններ