სან-სებასტიანოს კარიბჭე

სან-სებასტიანოს კარიბჭე (იტალ. Porta San Sebastiano) — რომში (იტალია) აურელიანეს კედლებში გამავალი ყველაზე დიდი და ერთ-ერთი საუკეთესოდ შენარჩუნებული კარიბჭე. ისტორია თავდაპირველად ცნობილი როგორც პორტა აპია, კარიბჭე მდებარეობდა აპიანის გზაზე, regina viarum (გზების დედოფალი), რომელიც იწყებოდა პორტა კაპენადან სერვიანის კედელში. შუა საუკუნეებში სავარაუდოდ მას ასევე უწოდებდნენ „აჩჩია“ (ან „დაცცა“ ან „დატია“ ), სახელი, რომლის ეტიმოლოგიაც საკმაოდ გაურკვეველია, მაგრამ სავარაუდოდ დაკავშირებულია მდინარე ალმონესთან, რომელსაც „აკვა აჩჩია“ ეწოდებოდა და ახლოს მიედინებოდა. დაახლოებით 1434 წლის დოკუმენტი მას პორტა დომინე კვო ვადის უწოდებს. თანამედროვე სახელი დამოწმებულია მხოლოდ XV საუკუნის მეორე ნახევრიდან, სან სებასტიანოს ბაზილიკასა და მის კატაკომბებთან სიახლოვის გამო. პირვანდელი სტრუქტურა აშენდა აურელიანეს მიერ დაახლოებით 275 წელს და მოიცავდა ორმაგი თაღის გახსნას, რომელსაც რკალისებრი ფანჯრები და ორი ნახევრად ცილინდრული კოშკი ამშვენებდა. ფასადი დაფარული იყო ტრავერტინით. მოგვიანებით რესტავრაციის შემდეგ, კოშკები გაფართოვდა, გაიზარდა და ორი პარალელური კედლის საშუალებით დაუკავშირდა წინასწარ არსებულ დრუსუსის თაღს. 401-402 წელს იმპერატორმა ჰონორიუსმა გადააკეთა კარიბჭე ერთი ფორნიქსით და მაღალი ატიკით, რომელსაც ორი რიგი რკალისებრი ფანჯრების ექვს-ექვსი რიგი ამშვენებდა; ასევე უზრუნველყოფილი იყო ღია შემინ დე რონდით ზუბებით. კოშკების საფუძვლები მოექცა ორ კვადრატული გეგმარების პლატფორმაში, რომელიც მარმარილოთი იყო მოპირკეთებული. უფრო გვიანდელმა მოდიფიკაციამ მოგვცა კარიბჭის დღევანდელი ფორმა, სადაც სართული დაემატა მთლიან სტრუქტურას, კოშკების ჩათვლით. სამუშაოების აღმნიშვნელი ჩვეული ფირფიტის არარსებობის გამო, ზოგიერთ არქეოლოგს ეჭვი ეპარება, რომ სამუშაო არ შეასრულა ჰონორიუსმა, რომელიც პანეგირიკულ წარწერებს ტოვებდა კედლების ან კარიბჭეების ნებისმიერ სხვა აღდგენილ ნაწილზე. ჩამკეტი თავისუფლდებოდა ორი ხის კარისა და დარაბის საშუალებით, რომელიც მოძრაობდა, დღესაც ხილული ღარების საშუალებით, ზემოთ მოთავსებული საკონტროლო ოთახიდან, რომლის მხარდამჭერი ტრავერტინის თაროებიც დღემდე არსებობს. ზოგიერთი ნაჭდევი პილასტრებზე შეიძლება მიუთითებდეს, რომ ასევე გამოიყენებოდა ხის ძელები ჩამკეტის გასაძლიერებლად. აპიანის გზის მნიშვნელობის გამო, რომელიც სწორედ აქ შემოდიოდა ქალაქში, მთელი ტერიტორია დაკავშირებული იყო დიდ სატრანსპორტო მოძრაობასთან, განსაკუთრებით ძველ რომში. როგორც ჩანს, კარიბჭესთან ახლოს იყო ტერიტორია, რომელიც განკუთვნილი იყო კერძო სატრანსპორტო საშუალებების პარკირებისთვის (რომლებიც ეკუთვნოდათ მაღალი რანგის პიროვნებებს, რომლებსაც შეეძლოთ ამის უზრუნველყოფა), რომლებიც აქედან შედიოდნენ ქალაქში; ეს იყო ის, რასაც ახლა შეიძლება ეწოდოს „პარკირება და მგზავრობა“, რადგან ქალაქში კერძო სატრანსპორტო საშუალებების გადაადგილება ჩვეულებრივ აკრძალული იყო. ეს წესი სავარაუდოდ მოქმედებდა იმპერატორის ოჯახის წევრებისთვისაც, რომელთა კერძო სატრანსპორტო საშუალებები პარკირებული იყო დარეზერვირებულ ტერიტორიაზე (სახელად მუტატორიუმ კეისარის) ცოტა შორს აპიანის გზის დასაწყისში. ზოგიერთი კოშკი, რომელიც დღესაც ჩანს ძეგლის საფუძვლის ტრავერტინის გადასაფარებელზე, საკმაოდ საინტერესოა: ისინი შეიძლება იყოს ათვლის წერტილები ქვის მჭრელებისთვის. ისტორიკოს ანტონიო ნიბის თანახმად, კარიბჭის თაღის ცენტრში, შიდა მხარეს, არის გამოკვეთილი ბერძნული ჯვარი, ჩახაზული წრეში, ბერძნული წარწერით, მიძღვნილი წმინდა კონონისა და წმინდა გიორგისადმი, რომელიც თარიღდება VI-VII საუკუნეებით, მაგრამ დღეს არ არსებობს ხილული კვალი. კარიბჭის მარჯვენა პილასტრზე ასევე არის გამოკვეთილი ფიგურა, რომელიც გამოსახავს მთავარანგელოზ მიქაელს დრაკონის მოკვლისას, შუა საუკუნეების ლათინურით დაწერილი შავი ასოს წარწერის გვერდით, რომელიც იხსენებს 1327 წლის 29 სექტემბერს (წმინდა მიქაელის დღეს) გამართულ ბრძოლას რომაელ გიბელინელ მებრძოლებსა, რომლებსაც ხელმძღვანელობდა ჯაკომო დე პონტანი (ან პონციანო), ნეაპოლის მეფის, რობერტ ანჟუელის გველფური არმიის წინააღმდეგ, რომელსაც ხელმძღვანელობდნენ ჯონ II და გაეტანო ორსინი: ANNO DNI MCCC XXVII INDICTIONE XI MENSE SEPTEM BRIS DIE PENULTIM A IN FESTO SCI MICHA ELIS INTRAVIT GENS FORESTERIA IN URB E ET FUIT DEBELLA TA A POPULO ROMA NO QUI STANTE IA COBO DE PONTIA NIS CAPITE REG IONIS. ასეთი ნაშთების გარდა, რომლებიც საინტერესოა ისტორიული თვალსაზრისით, მთელი ძეგლი ასევე აღსანიშნავია გრაფიტის კვალის სიუხვით, რომელიც, თუმცა სრულიად არაოფიციალური, მაინც მოწმობს ყოველდღიურ ცხოვრებას, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში კარიბჭის გარშემო მიმდინარეობდა. მარცხენა პილასტრზე, მთავარანგელოზ მიქაელის წინ, არის რამდენიმე ჯვარი და ქრისტოგრამა (JHS ჯვრით H-ს ზემოთ), სავარაუდოდ მომლოცველების მიერ გამოკვეთილი; ასევე არის რამდენიმე იტალიური და უცხოური სახელი (კაცმა სახელად ჯუზეპე ალბანიმ თავისი სახელი სამჯერ დაწერა) და თარიღები, რომლებიც შეიძლება გაიშიფროს 1622 წლიდან; ვიღაცამ ასევე გამოკვეთა ერთგვარი გზის მიმართულება პორტა სან ჯოვანის ან წმინდა იოანე ლატერანის მიმართულებით, მიმართული უცხოელი მოხეტიალეებისადმი და დღესაც ხილული კარიბჭის გარეთ, მარცხნივ: "DI QUA SI VA A S. GIO..." (იტალიურად „აქედან მიდიხარ წმ. იო...“), რომელიც რაღაცამ ან ვიღაცამ შეწყვიტა; ასევე სხვა ნიშნები და წარწერები, რომელთა გაშიფვრა რთულია, როგორიცაა გრავირება „LXXV (სამჯერ ხაზგასმული) DE L“, მარჯვენა კოშკზე. 1536 წლის 5 აპრილს, იმპერატორ კარლოს V-ის რომში შესვლის შემთხვევაში, ანტონიო და სანგალო უმცროსმა კარიბჭე ნამდვილ ტრიუმფალურ თაღად გადააკეთა, რომელიც ქანდაკებებით, სვეტებითა და ფრიზებით გააფორმა, ასევე მოაწყო - ყოფილი შენობების დანგრევით - ტრიუმფალური გზა რომაულ ფორუმამდე. მოვლენა აღნიშნულია წარწერით თაღის ზემოთ, რომელიც - შესაძლოა ოდნავ გადაჭარბებული ქათინაურით - კარლოსს სციპიონს ადარებს: „CARLO V ROM. IMP. AUG. III. AFRICANO“. 1571 წლის 4 დეკემბერს, ტრიუმფალური პროცესია მარკანტონიო კოლონას, ლეპანტოს ბრძოლის გამარჯვებულის პატივსაცემად, ასევე გაიარა კარიბჭეში. ამ პროცესიის ის მახასიათებელი, რომელმაც ყველაზე მეტად გამოიწვია ცნობისმოყვარეობა და ინტერესი, უდავოდ იყო ას სამოცდაათი ჯაჭვით დაბმული თურქი ტყვის აღლუმი. ამ შემთხვევაში პასკვინომ, ცნობილმა რომაულმა მოსაუბრე ქანდაკებამ, გამოთქვა თავისი აზრი, მაგრამ ამჯერად საუბრის გარეშე: ის მორთული იყო თურქის სისხლიანი თავითა და ხმლით. V საუკუნიდან, და სულ მცირე XV საუკუნემდე, ქალაქის კარიბჭეების იჯარით გაცემა ან გაყიდვა და მათი ტრანზიტისთვის ბაჟის შეგროვება კერძო მოქალაქეებისთვის დადასტურებულია როგორც ჩვეულებრივი პრაქტიკა. 1467 წლით დათარიღებული დოკუმენტი იუწყება განცხადებას, რომელიც აზუსტებს ქალაქის კარიბჭეების აუქციონზე გაყიდვის პირობებს ერთი წლის პერიოდისთვის. 1474 წლით დათარიღებული სხვა დოკუმენტი აცხადებს, რომ სატენდერო ფასი როგორც პორტა ლატინას, ისე პორტა აპიასთვის იყო „39 ფლორინი, 31 სოლიდი, 4 დინარი სექსტარიაზე“ („ორწლიანი გადახდა“); ფასი არ იყო ისე მაღალი, ამიტომ სავარაუდოდ ქალაქის მოძრაობა ამ ორ კარიბჭეში არ იყო გადაჭარბებული, თუმცა საკმარისი იყო შემსყიდველისთვის შესაბამისი მოგების გარანტირებისათვის. თვით მოგება რეგულირდებოდა დეტალური ცხრილებით, რომლებიც აზუსტებდა საფასურს ყოველი სახის საქონლისთვის, მაგრამ სავარაუდოდ მრგვალდებოდა სხვადასხვა სახის ბოროტად გამოყენების საშუალებით, თუ ვიმსჯელებთ გამოცემული დეკრეტებისა და მუქარების რაოდენობით. დასავლეთის კოშკის გასწვრივ არის კედელში ჩაშენებული უკანა კარის ნაშთები, რომელიც მიწის დონის ზემოთ მდებარეობს, რომლის თავისებურებაც არის ცვეთის კვალის არარსებობა პილასტრებზე, ისე თითქოს ის დაკეტეს მალევე აშენების შემდეგ. რაც შეეხება ინტერიერს, ყველაზე მნიშვნელოვანი ცვლილებები ახალია და თარიღდება 1942-1943 წლებით, როდესაც მთელი სტრუქტურა დაიკავა და გამოიყენა ეტორე მუტიმ, ფაშისტური პარტიის მაშინდელმა მდივანმა. შავ-თეთრი ბიქრომატული მოზაიკები, რომლებიც დღესაც ჩანს ზოგიერთ ოთახში, იმ წლებში შესრულდა. ამჟამად კოშკებში განთავსებულია კედლების მუზეუმი, რომელიც სხვა ნივთებს შორის გამოფენს კედლებისა და კარიბჭეების მოდელებს მათი მშენებლობის სხვადასხვა ფაზების განმავლობაში. ბიბლიოგრაფია Weitzmann, Kurt, ed., Age of spirituality: late antique and early Christian art, third to seventh century, no. 334, 1979, Metropolitan Museum of Art, New York, ISBN 9780870991790; full text available online from The Metropolitan Museum of Art Libraries Cozza, Lucos (1990), "Sulla Porta Appia", Journal of Roman Archaeology 3: 169–171, Filippo Coarelli, ”Guida archeologica di Roma”. A.Mondadori Ed., Verona, 1984 Mauro Quercioli, ”Le mura e le porte di Roma”. Newton Compton Ed., Rome, 1982 Laura G. Cozzi, ”Le porte i Roma”. F.Spinosi Ed., Rome, 1968 რესურსები ინტერნეტში Lucentini, M. (31 December 2012). The Rome Guide: Step by Step through History's Greatest City. Interlink. ISBN 9781623710088. სქოლიო