Gêxa de San Bertumê (Süccaellu)

A gêxa de San Bertumê u l'è in edifissiu de cültu catôlicu, scituàu intu burgu de Sücca(r)èllu, inta pruvincia de Savuna, paìse ch'u n'è a paruchiâle, sutta l'aministrasiùn da diocexi d'Arbenga-Imperia. Carateristiche Drentu Cun l'àula a cianta a retangulu, l'edifissiu u g'ha 'n impiantu a baxilica: u se ghe êntra pe' mezzu de'n purtâ ch'u l'è ciü âtu che a stradda. L'internu u l'è spartìu inte trê navàe, sepa(r)àe da di pilastri ch'u gh'è aposta, ch'u se ghe zunze ascì de finte culonne, cumpôxite inta parte gi(r)â versu u sentru de l'ambiènte, dò(r)iche versu e navàe in sci fianchi. Sti sustegni i sun racurdài cun di èrchi mezzi tundi, che au de drentu i sun pitü(r)ài cun di finti cascetùi; fra e navàe, quella de mezzu a g'ha l'intonacu e a l'è cuèrta da 'na vôta a bùtte, lünettâ e sbasciâ, mèntre chelle ai fianchi e sun cuèrte a cruxe(r)a. In avanti versu l'abscide, ch'u g'ha ina furma mezza tunda, a se incuntra a parte du presbité(r)iu, sepa(r)â dau restu cun di sca(r)ìn e ina bâlüstra de marmu. Ascì u fundu da gêxa u g'ha 'na vôta a butte, ma a in atessa dife(r)ente rispettu aa navâ. Inta cuntrufaciâ u se ghe vegghe l'urchestra, ch'a cuntegne l'organu du Settesentu. Presiuxi i afreschi cunservài propiu inta parte de mezzu, ch'i rafigü(r)an u marti(r)iu e a glo(r)ia de San Bertumê, dipinti dau mestru Gerolamu Graffigna, alievu du zenese Nicolò Barabino. A l'imprensipiu, e navàe ai fianchi e cunservavan quattru âtài ciü picìn, dui pe' làttu, dedicài in urdine a Sant'Antoniu, Santa Cata(r)ina, Santa Ma(r)ìa e a l'Anunciasiùn, segundu chellu ch'u ne cunta u Mascardi. De doppu carcün de sti chi u l'è stàu demulìu e u se ghe n'è zuntu di âtri, cumme chellu de San Giuxeppe (ch'u cunserva a stattua de legnu du santu, scurpìa da Pietro Olivari, e a rapresentasiùn du Cristu mortu), l'âtâ da Madonna da Neve (spustàu daa gêxa dedicâ aa santa, da vixin au semite(r)iu), chellu dedicàu a San Bastiàn (ch'u g'ha, cumme l'âtru, 'na stattua de l'Olivari) e da Madonna du Rusa(r)iu (datàu 1608). Âtri âtài quelli ch'i cunservan di dipinti, u primmu in scia drita: cun a têla da Madonna cu'u Bambìn, San Dumestegu e Santa Cata(r)ina, firmàu da Giacomo Rodi (1624), mentre l'âtru u se tröva in scia lerca, cu'a Madonna e u Bambìn, Santa Cata(r)ina, San Zanne Vangelista, San Carlu e Sant'Antoniu (travaju du pitû de Vûtri Orazio de Ferrari). Esternu Au de fö(r)a a faciâ da gêxa a cumpa(r)ìsce cu' in prufilu a "cabanna truncâ" du tüttu carateristicu, levàu ch'u cianta lì in curispundènsa da mü(r)aü(r)a in pree a vìsta du campanìn. Sta chi a l'è stâ messa in evidènsa mentru ch'i se cumpivan i travaji. A tûre du campanìn a presenta, partendu dau bàssu, ina munofura cun in simma due bifure, che u podâse ch'i ne vegnen dau seculu XIV. Inta parte ciü âta, de cu tru, u se vegghe ancù ina trîfura, de epuca ch'a se curispunde cu'e avertü(r)e zà dite. S'u se passa au de surva i se trövan di barcùi cun l'èrcu sbasciàu, dunde ch'i sun stàe messe e campane. Se pensa pe(r)ò che u toccu dund'e sun stàe messe u secce duvüu a di travaji fài segundu u güstu ba(r)òccu. De cunseguènsa in epuca medievâle a strutü(r) a duzeva êsse de lungu ciü bassa, cun d'in simma ina cüspide a pi(r)àmide, poi sustituia cun quella muderna a cupulìn. Sto(r)ia Mensciunâ pe'a primma vôta cumme gêxa reto(r)ia (e ducca rezüa da in capelàn) inte l'ànnu 1318, u pà che a strutü(r)a de base du campanin a secce de primma, d'in tèmpu a cavallu fra i seculi XI ed il XIII. Pe truvà infurmasiùi ciü precise in sce cumme a gêxa a l'è vegnüa parocchia u besögna spetà u 1554, quande a vegne a sêde du quartê eclexiàsticu de Sücca(r)èllu, ch'u recampava i paixi inse(r)ìi drentu au marchesàu (fra sti lì e cumünitài de Unsu, Àquila, Gavenu(r)a, da valâ du Neva e ascì de chella du Pennavaire). Stu genere d'aministrasiùn u ne vegni(r)ea da primma, cu'u fundise da gêxa ma(r)e de l'Asunta a Castreveju cun chella de Naxin (dedicâ a San Zanne Batìsta), che cuntrulàvan rispetivamente e due valàe. De doppu, intu 1583, u se tröva a testimuniansa de 'na vìxita apustolica, cumpiüa da Munsciugnû Mascardi, pe cuntu da diocexi arbenganese. Fra e infurmasiùi repurtàe u gh'è l'elencu di âtài (u mazû, ciü i quattru ai fiànchi) e l'impusisiùn de repa(r)à u pavimentu, de cruvì i barcùi e ascì de 'ngiancà a sacrestìa. Quarche ànnu doppu (1599) i seguen ascì i travaji in sciu coru. Intu seculu XVII i vegnen fàe de ope(r)e de restruttü(r)asiùn, ch'i cumprenden ascì l'azunta du scìtu pe'e campane, du tüttu in stìle ba(r)occu, intu mèntre ch'u gh'é(r)a sti travaji u drentu u l'ha piàu de furme carateristiche, grassie ai stücchi du(r)ài duve(r)ài in decurasiùn de sìmme de culonne e de curnìxe. Propiu aa metài du Seisentu a gêxa l'è interesâ da ina növa vìxita pasturâle, ch'u se ne scrive intu Sacru e Vagu Giardinellu du canonicu Giuàn Bröxu Pane(r)u. Intu scrìtuu se ghe tröva ina descrisiùn de l'edifissiu intu detaju: se mensciuna pe'a primma vôta a stattua de Sant'Ursula, asèmme au purtâ de prìa negra, datàu 1473, aù scumpa(r)ìu. Seguen poi, inti tèmpi ciü muderni âtre ativitài de cunservasiùn, cumme quelle du 2000, terminàe intu 2003, che l'han vistu a messa in segü(r)essa da cuvertü(r)a e de mü(r)aje au de fö(r)a, tenzüe a növu. Fra u 2007 e u 2011 invêce, u l'è tucàu au pavimentu da l'organu, aa zôna interna du campanìn e aa cuntrufaciâ, insemme ascì ai risöi scituài au primmu ciàn. Nòtte Âtri prugetti Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Gêxa de San Bertumê