Torino

Torino (italisht: Torino; piemontisht: Turin) është një qytet dhe komunë në veriperëndim të Italisë, kryeqendra e rajonit Piemonti dhe e qytetit metropolitan me të njëjtin emër. Qyteti është një nga qendrat historike, ekonomike dhe kulturore më të rëndësishme të Italisë dhe ishte kryeqyteti i parë i Mbretërisë së Italisë nga viti 1861 deri më 1865. Më 31 dhjetor 2024 Torino kishte 862.999 banorë. Gjeografia Torino ndodhet në pjesën perëndimore të fushës së Padanisë, pranë rrjedhës së lumit Po dhe në afërsi të Alpeve perëndimore. Komuna ka një sipërfaqe prej 130 km² dhe lartësia zyrtare e qytetit, e matur në Piazza San Giovanni, është 239 m mbi nivelin e detit. Historia Zona e Torinos ishte e banuar që në lashtësi nga taurinasit; më vonë romakët themeluan koloninë Julia Augusta Taurinorum. Gjatë Mesjetës dhe epokës moderne qyteti u lidh ngushtë me Shtëpinë e Savojës dhe u bë një nga qendrat kryesore politike të shtetit savojard. Pas bashkimit italian, Torino ishte kryeqyteti i parë i Mbretërisë së Italisë nga 1861 deri më 1865. Në shekullin XX qyteti u zhvillua fuqishëm si qendër industriale, sidomos në sektorin automobilistik. Në vitin 2006 Torino priti Lojërat Olimpike Dimërore. Demografia Sipas të dhënave zyrtare të qytetit, më 31 dhjetor 2024 popullsia rezidente ishte 862.999 banorë, rezultat i shumës së 447.199 grave dhe 415.800 burrave.</ref> Torino mbetet një nga komunat më të mëdha të Italisë sipas popullsisë. Arsimi dhe kërkimi shkencor Qyteti është selia e Universitetit të Torinos, themeluar në vitin 1404 dhe një nga universitetet më të vjetra të Italisë. Torino është gjithashtu një qendër e rëndësishme për kërkimin shkencor, arsimin e lartë dhe inovacionin teknologjik. Monumentet dhe kultura Torino njihet për trashëgiminë e saj arkitekturore dhe muzeale. Në qytet ndodhet Mole Antonelliana, simboli më i njohur i Torinos, ku sot ka selinë Muzeu Kombëtar i Kinemasë. Një tjetër institucion me famë ndërkombëtare është Muzeu Egjiptian, i themeluar në vitin 1824 dhe i konsideruar muzeu më i vjetër në botë i kushtuar qytetërimit egjiptian. Torino lidhet ngushtë edhe me rezidencat e Shtëpisë së Savojës; kompleksi i Savoy Residences është pjesë e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s që nga viti 1997. Shenjti mbrojtës i qytetit është Shën Gjon Pagëzori, ndërsa festa qytetare kremtohet më 24 qershor. Ekonomia Torino ka qenë historikisht një nga qendrat më të mëdha industriale të Italisë, veçanërisht në industrinë automobilistike. Pikërisht këtu u themelua FIAT në vitin 1899. Sot ekonomia e qytetit mbështetet gjithashtu në shërbimet, teknologjinë, universitetet, kulturën dhe turizmin. Transporti Torino është një nyje e rëndësishme rrugore, hekurudhore dhe ajrore në veriperëndim të Italisë. Qyteti ka linjën M1 të metrosë, e cila është përshkruar si metroja e parë automatike në Itali dhe lidh Fermin me Bengasin duke kaluar nëpër qendrën urbane dhe stacionet kryesore hekurudhore. Torino shërbehet nga Aeroporti i Torinos, i cili në vitin 2024 regjistroi 4.693.977 pasagjerë. Referime Lidhje të jashtme Faqja zyrtare e qytetit të Torinos Faqja zyrtare turistike