Carlufòrte

Carlofòrte (Carlufórte in tabarchin), cunusciüu cumme U Pàize ascì (U Pàize in tabarchin), u l'é in cumün da Sardégna, inta pruvincia du Sud Sardégna, ün di duì dunde se porle u tabarchin. Giögrafîa Carlufórte u s'atröve in sce 'n'uìza da Sardégna, l'uìza de San Pé, inta Pruvìncia du Sud Sardégna. Stöia Gh'é duì centri inta Sardégna du punente che pòrlan Tabarchin, 'n antigu dialéttu lìgure zenàize. U Tabarchin u l'è parlàu à Carlufórte e inta zóna de Câdesédda. U numme de Tabarchin u végne da l'uìza de Taborca, zü in Àfrica, sùbetu dedotu â Tünixîa, dunde ghe stova di pêgin, ciü che otru pescuài de cuòlu. Gh'en steti dau 1540 au 1742. Dòppu che u pirata Dragut, inte l’annu 1540 u l'éa stetu fetu prexuné dau Gianetin Dóia e purtàu à Zéna, u Carlo V, rè da Spagna, u l’àiva ôtegnüu Taborca, 'n’uîzóttu rìccu de cuòlu nu guài distante dâ cósta africòna e in fàccia à Tünexi. Intu 1544, pe cuncesciun da Spagna, i Lomellini, scignùi de Pégi, divèntan padruin de l’uìza. Pe culunizòia, i Lomellini trasferìscian là in müggiu de pêgin e cuménsan u cumèrciu du cuòlu che ui fâiò diventò ricchi, tantu ricchi da puài destinò ’na summa cunsciderévule â custrusiun da géxa de l'Anunsiò. Ma inti primmi anni du Seisentu e cóse divèntan difìsili pâ cuncurensa fransàize e pê cuntìnue incursiuin di piràti barbaréschi. Inte l'annu 1738, 600 abitanti de l’uìza de Taborca (sun dîti apuntu Tabarchin), minacè dai invaxuin barbarésche, làscian e só chè e se rifùggian in sce l’uìza de San Pé in Sardégna. Lì fùndan a sitè de Carlufórte. Inte l'annu 1740, i Lomellini tràttan cua Cunpagnîa Fransàize pe cédde u dirittu da pésca du cuòlu. Ma sun prevegnüi dau Bèy de Tünexi che inte l'annu 1741 u l'óccupe l'uìza e u fa scciòi i 900 abitanti ch'éan ancun lì. Sâiàn liberè, dóppu u pagamentu de 'n rescattu, déx'anni dóppu dau re Carlo Emanuele de Savóia che ui purtiò in Sardégna a Carlufórte in sce l'uìza de San Pé, dunde gh'éa za quélli scapè duz'anni primma. E cuscì i Tabarchin, pêgin d’orìgine e nordafrichen de pruveniènsa, han pigiàu e strasse e a lèngua e ai han purtè inte n'otra uìza unde nu gh'éa ninte, ma a l'éa tera di crestien, e han cumensàu turna à travagiò. Cumme diva anche l'Anónimo, i zenàixi lì dunde van, pe primma cósa n'otra Zéna ghe fan. Defeti i Tabarchìn pe primma cósa han fundàu 'na nöa sitè e l'han ciamò Carlufórte. E cuscì ancun â giurnò d'ancö à Carlufòrte se porle a lèngua lìgure. Pòsti de interèsse Architetüe religiuze Ecunumîa Cultüa Manifestasiuìn Fèste e fêe Cumünicasiuìn Aministrasiùn Binelàggi Arbenga, dau 2021 Véddi ascì A stória du mé pàize ...cumme 'na fua Nótte Òtri prugètti Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Carlufòrte