Pôrta Sânta Crōş (Rèz)

Arzân C'l artìcul chè 'l è scrit in Arzân La pôrta La pôrta vêrs la sitê Pôrta Sânta Crōş (Porta Santa Croce in italiân) l'é óna dal pôrti dal mûri ed Rèz, che, cme gîr ed cuntōren, a cumbînen cun al cōrs di viêl ed la circuvalasiòun dal dé 'd incō. L'é l'ónica dal quâter pôrti pió impurtânt e dal pôrti dal sucōrs ed Rèz a èsres salvêda dal zachêdi ch' àn interesê al mûri a la fîn ed l' 800. Stôria Pôrta Sânta Crōş l'é int la pêrta a mezanôt dal cèinter stôrich ed Rèz, a la fîn ed via Ròma, l'ēra la pôrta insém a l'antîga véia ch' la purtêva a Rezōl, pôst militêr avansê fât da j arzân vêrs al cunfîn cun al cmûn ed Mântva. La pôrta l'é stêda tirêda só int al 1119 só ōrdin dal podestê ed Rèz, al bulgnèiş Guidone Lambertino, e intitulêda a la Crōş. L'é stêda suplîda cun la costrusiòun dal bastiòun ed Sânta Crōş int al 1551 e turnêda arvîr sōl int al 1859, cun la zachêda dal bastiòun duvû a la costrusiòun ed la ferovéia Milân-Bulògna. Al restâver ch' è gnû dôp an n'é mia stê un grân bèl lavōr tânt che ed la costrusiòun uriginêla a s'é tgnû da cât sōl al dō archêdi d'ed fōra. Pôrta Sânta Crōş incō Incō la 's preşèinta cme 'na grôsa costrusiòun in côt, cun dû êrch a tót tònd al cèinter. I dû êrch a gh'àn d'ed sōver al stèma dal Règn d' Itâlia e la scréta RESTAURATA ANNO MDCCCLIX. Dop un generêl abandòun ed la pôrta, e dal quartēr ch'a gh'ēra armēş, a la fîn dal 1990 tōt dû în stê restarvê e sistemē cun dal divêrsi idèj, cme per eşèimpi Viaromaviva ch' àn salvê la zôna e la pôrta da un trést e mîşer guâst. Elèinch di léber Giorgio Casamatti, Reggio Emilia com'era, MUP, Guastalla, 2010 Vôş coleghêdi Mûri ed Rèz Stôria ed Rèz Rèz Nôta: cla pâgina ché l'é stêda inviêda cun 'na tradusiòun da Porta Santa Croce (Reggio Emilia) trâta da it.wikipedia.org. Guêrda la stôria ed la pâgina uriginêla per cgnòser l'elèinch 'd j autōr.