Friuli-Venetzia Giulia

Su Friuli-Venètzia Giùlia, o fintzas Friuli Venètzia Giulia (Regione autonoma Friuli-Venezia Giulia in italianu; Regjon autonome Friûl-Vignesie Julie in friulanu; Avtonomna dežela Furlanija-Julijska Krajina in islovenu; Autonome Region Friaul-Julisch Venetien in tedescu) est una rezone italiana a istatutu ispetziale cun cabulogu in Trieste. Est cumposta dae duas regiones istòricu-geogràficas cun caraterìsticas culturales diferentes: su Friuli, chi cumprendet sos àmbitos provintziales de Pordenone, Ùdine e Gorìzia, e sa Venètzia Giùlia, chi cumprendet sa de Trieste. Custa ùrtima rezone, paris a su Vènetu e a su Trentinu-Südtirol, format s'àrea zeogràfica de sas Tres Venètzias, o Triveneto. S'agatat in s'Itàlia nord-orientale e tirat a 7.845 km2, pro una populatzione de unos 1.215.220 abitantes. Cumposta dae su territòriu chi partenet a sa regione istòricu-zeogràfica de su Friuli, chi costituit sa manna majoria de sa superfìtzie sua, e de s'ala de Venètzia Giùlia abarrada a s'Itàlia a pustis de sa segunda gherra mundiale: sa làcana intre sas duas rezones istòricu-zogràficas est costituida dae sa foghe de su riu Timavo, a curtzu San Giovanni di Duino, atuale làcana intre sas UTI Carso Isonzo Adriàtico e Giuliana e in pretzedèntzia de sas provìntzias de Gorìzia e Trieste. Pigat làcana in Vènetu s'ovest cun su su norte cun s'Àustria, in s'est cun s'Islovènia e in su sud jughet essida a su mare Adriàticu. Su Friuli Venètzia Giulia est, a lughe de sa particulare posidura zeogràfica, logu de frontera intre pius culturas e limbas. Sa limba ufitziale est s'italianu, ma sa rezone at reconnotu fnìintzas s'ufitzialidade locale de su friulanu (faeddadu dae unas 600.000 persones intre is provìntzias de Ùdine, Pordenone e Gorìtzia), s'islovenu (faeddadu dae unas 60.000 in sas biddas a sas làcanas orientales de sas provìntzias de Ùdine, Gorìtzia e Trieste) e su tedescu (faeddadu in sas comunas de Sappada, Sauris e Timau de sa Val Canale e chi dae su 1999 gosat dae unu livellu mìnimu de amparu). Annotamala dae su 2010 sunt amparados fintzas sas dialetos vènetos, traditzionalmente faeddados in medas comunas e unu tempus allega de sa burghesia in sas tzitades majores. Riferimentos Àteros progetos