სანტა-მარია-ინ-მონტესანტო

სანტა-მარია-ინ-მონტესანტო (იტალ. Basilica di Santa Maria in Montesanto) — სატიტულო მცირე ბაზილიკის ეკლესია რომში, რიონე კამპო-მარციოში, რომელიც დგას პოპოლოს მოედანზე, კორსოს ქუჩასა და ბაბუინოს ქუჩას. ის ასევე ცნობილია როგორც ხელოვანთა ეკლესია (Chiesa degli artisti). ეკლესია საყოველთაოდ ცნობილია როგორც სანტა-მარია-დეი-მირაკოლის ტყუპი ეკლესია, თუმცა მას აქვს მნიშვნელოვანი განსხვავებები, განსაკუთრებით გეგმარებაში. ისტორია ეკლესიის სახელწოდება მომდინარეობს იმ ფაქტიდან, რომ მან ჩაანაცვლა უფრო პატარა ეკლესია, რომელიც ეკუთვნოდა კარმელიტებს მონტე-სანტოს პროვინციიდან სიცილიაში. ის აშენდა 1662 წელს, პაპ ალექსანდრე VII-ის ინიციატივით, კარდინალ ჯიროლამო გასტალდის მიერ, რომელიც მოგვიანებით იქვე დაკრძალეს. თავდაპირველი პროექტი კარლო რაინალდის ნამუშევარი იყო. სამუშაოები შეწყდა პონტიფის გარდაცვალების შემდეგ 1667 წელს, შემდეგ განახლდა 1673 წელს ჯოვანი ლორენცო ბერნინის ზედამხედველობით და კარლო ფონტანას თანამშრომლობით და დასრულდა 1679 წელს, გარდა სამრეკლოსი, რომელიც დაემატა მე-18 საუკუნეში. პაპმა ალექსანდრე VII-მ გასცა სამოციქულო დეკრეტი კანონიკური გვირგვინოსნობის შესახებ მარიამის ხატისთვის. გვირგვინოსნობა შედგა 1659 წლის 3 დეკემბერს. 1825 წლის ივლისში პაპმა ლეო XII-მ ეკლესია აამაღლა. ამ ეკლესიაში, 1905 წლის 10 აგვისტოს, ანჯელო რონკალი, მომავალი პაპი იოანე XXIII, მღვდლად აკურთხეს. ეს მოვლენა აღნიშნულია მისი პონტიფიკატის დროს დამაგრებულია მემორიალური დაფით. 1953 წლიდან ეკლესია გახდა „ხელოვანთა მასის“ (Mass of the artists) ადგილსამყოფელი, უნიკალური ინიციატივა, რომელიც 1941 წელს ჩაიფიქრა პრესვიტერმა და ხელოვნების ისტორიკოსმა ენიო ფრანჩიამ. სხვადასხვა სალოცავი ადგილების გამოცვლის შემდეგ, ლიტურგიული ღონისძიება გაიმართა პოპოლოს მოედანზე მდებარე ეკლესიაში, სადაც ყოველ კვირას, სამოცზე მეტი წლის განმავლობაში, ზეიმი აღინიშნება კულტურისა და ხელოვნების სფეროს წარმომადგენლებთან ერთად. სწორედ ამ ეკლესიაში ხშირად აღინიშნება კულტურისა და ტელევიზიის სამყაროსთან დაკავშირებული ადამიანების პანაშვიდი. ამ მიზეზების გამო, იგი ასევე ცნობილია როგორც „ხელოვანთა ეკლესია“. აღწერა გარე ფასადზე განთავსებული წმინდანების ქანდაკებები მიეწერება ბერნინის დიზაინს. ინტერიერს აქვს ელიფსური გეგმარება, მაშინ როცა მის ე.წ. „ტყუპ“ სანტა-მარია-დეი-მირაკოლის აქვს წრიული გეგმარება. მას აქვს ექვსი გვერდითი სამლოცველო (ხოლო „ტყუპ“ ეკლესიაში ისინი ოთხია). გუმბათი თორმეტკუთხოვანია. პირველი სამლოცველოს მარცხნივ არის კაპელა-დი-სანტა-ლუჩია („წმინდა ლუსია“). მეორე სამლოცველო, მიძღვნილი წმინდა მარია მაგდალენა დე პაცისადმი, დაპროექტდა კარლო რაინალდის მიერ კარმელიტი მონაზვნის პატივსაცემად, რომელიც კანონიზებულ იქნა პაპ კლემენტ XI-ის მიერ 1669 წელს. ჭერი და საკურთხევლის სურათი „წმინდანის სასწაული“ დახატა ლუდოვიკო ჯიმინიანიმ. მესამე სამლოცველო არის კაპელა მონტიონი. მონტიონის ოჯახმა დიზაინის შექმნა დაავალა ტომასო მატეის, კარლო ფონტანას მოსწავლეს. „საკურთხევლის სურათი მადონა ყრმით“ და „წმინდანები ფრანცისკო და იაკობი“ (1687) შეასრულა კარლო მარატამ. ამაღლების ფრესკა დახატა ჯუზეპე კიარიმ. საკურთხეველზე დგას თანამედროვე ქანდაკება „ანგელოზი ხელოვანთათვის“ შესრულებული გელფოს მიერ (1937-1997). პრესბიტერია მორთულია ფილიპო კარკანის მიერ და მასში დაცულია მე-15 საუკუნის სასწაულმოქმედი საკურთხევლის სურათი „მონტესანტოს ქალწული“, რომელიც, გადმოცემის თანახმად, დახატა 11 წლის გოგონამ. საკრისტიაზე გამოსახული ფრესკებით მოხატული საკურთხევლის სურათი (1600) მიეწერება ბიაჯო პუჩინის. ორი ტყუპი ეკლესიის ქვეშ არის ორი პირამიდის ფორმის სამარხი ძეგლის ნაშთები, რომლებიც ფორმითა და ზომით ძალიან ჰგავს ცესტიუსის პირამიდას და დანგრეულ რომულუსის პირამიდას. მათ მსგავსად, ორივე სამარხი სავარაუდოდ აუგუსტუსის ეპოქას მიეკუთვნება და ემსახურებოდა კამპუს მარციუსში მონუმენტურ შესასვლელს. ლიტერატურა M. Armellini, Le chiese di Roma dal secolo IV al XIX, Rome 1891, p. 322 E. Francia, I 50 anni della Messa degli Artisti, Comitato Romano Messa degli Artisti, Rome, 1990. C. Rendina, Le Chiese di Roma, Newton & Compton Editori, Milan 2000, p. 237 M. Quercioli, Rione IV Campo Marzio, in AA.VV, I rioni di Roma, Newton & Compton Editori, Milan 2000, Vol. I, pp. 264–334 R. Luciani, Santa Maria dei Miracoli e Santa Maria di Montesanto, Fratelli Palombi Editori, Rome 1990, pp. 47–73 რესურსები ინტერნეტში Info.roma.it სქოლიო