ფარნეზინას ვილა

ფარნეზინას ვილა(იტალ. Villa Farnesina) — რენესანსის პერიოდის გარეუბნის ვილა, რომელიც მდებარეობს ვია დელა ლუნგარაზე, ტრასტევერეს რაიონში, რომის ცენტრში, იტალიაში. იგი აშენდა 1506-დან 1510 წლამდე, პაპის მდიდარი ბანკირის, სენელი აგოსტინო კიჯისათვის. ეს ვილა იყო ინოვაციური ტიპის გარეუბნის საცხოვრებელი, რომელიც მეორადი მნიშვნელობის იყო მის ძირითად საცხოვრებელთან ქალაქში მდებარე პალაცო კიჯისთან შედარებით. იგი განსაკუთრებით ცნობილია რაფაელისა და სხვა მაღალი რენესანსის პერიოდის მხატვრების მიერ შესრულებული მდიდარი ფრესკებით, რომლებიც დღემდე შენარჩუნებულია ადგილზე. ამჟამად ვილა იტალიის სახელმწიფოს ეკუთვნის და მისი მთავარი ოთახები ღიაა დამთვალიერებლებისთვის. აღწერა ვილია აშენდა აგოსტინო კიჯისათვის მდიდარი სენელი ბანკირისა და პაპ იულიუს II-ის ხაზინის დამკავებლისათვის. 1506-დან 1510 წლამდე ვილას პროექტი შეადგინა და ააგო სენელმა არტისტმა და ბრამანტეს მოწაფემ, ბალდასარე პერუციმ, შესაძლოა, ჯულიანო და სანგალოს დახმარებით. ამ გარეუბნული ვილის ინოვაციური დიზაინი გამოიკვეთება მის განსხვავებაში ტიპური ურბანული პალაცოსგან. რენესანსის პერიოდის სასახლეები, როგორც წესი, ქუჩისკენ იყო მიმართული და წარმოადგენდა მორთულ, გამაგრებულ შენობებს მართკუთხა ფორმის ბლოკებს, რუსტიკულ პირველ სართულთან და შიდა ეზოს გარშემო აგებულს. ეს ვილა კი აგებული იყო როგორც ჰაეროვანი საზაფხულო პავილიონი, რომელიც ქუჩისკენ გვერდითა ფასადით იყო მიმართული და U-ს ფორმის გეგმარება ჰქონდა, რომელშიც ორ ფრთას შორის ხუთსარკმლიან ლოჯიას იკავებდა ადგილი. თავდაპირველ ვერსიაში, მთავარი შესასვლელი ჩრდილოეთისკენ გახსნილ ლოჯიაში მდებარეობდა, რომელიც ღია იყო. დღესდღეობით, ვიზიტორები სამხრეთის მხრიდან შედიან, ხოლო ლოჯია შემინულია. აგოსტინო კიჯიმ ასევე შეუკვეთა ვილის ფრესკებით მორთვა იმ დროის გამოჩენილი ხელოვანებისთვის, როგორებიც იყვნენ რაფაელი, სებასტიანო დელ პიომბო, ჯულიო რომანო და ილ სოდომა. ფრესკების თემები შთაგონებული იყო ანჯელო პოლიციანოს „სტანცებით“ პოეტის, რომელიც ლორენცო მედიჩის ინტელექტუალური წრის ერთ-ერთი ცენტრალური ფიგურა იყო. ყველაზე ცნობილია რაფაელის ფრესკები ვილის პირველ სართულზე, ლოჯიაში, სადაც გამოსახულია კლასიკური და საერო მითები კუპიდონისა და ფსიქეს შესახებ, ასევე „გალატეას ტრიუმფი“. ეს უკანასკნელი, რომელიც რაფაელის ერთ-ერთი იშვიათი სუფთად საერო ნამუშევარია, ასახავს თითქმის შიშველ ნიმფა გალატეას, რომელიც ზღვაში, ნიჟარის ფორმის ეტლით მიემართება მხიარული თანამგზავრების გარემოცვაში ეს კომპოზიცია წააგავს ბოტიჩელის „ვენერას დაბადებას“. იგივე „გალატეას“ ლოჯიას თავზე მოთავსებულია ჰოროსკოპული თაღი, რომელზეც ასახულია პლანეტების განლაგება ზოდიაქოს გარშემო მფარველის აგოსტინო კიჯის დაბადების დღეს, 1466 წლის 29 ნოემბერს. თაღის ორ ძირითად ჭერის პანელზე კი მითითებულია მისი ზუსტი დაბადების დრო საღამოს 9:30 საათი. პირველ სართულზე, მთავარ სალონში, ბალდასარე პერუციმ შექმნა ტრომპ-ლ’ოეილის (თვალის მოტყუების) ტექნიკით შესრულებული ფრესკები, რომლებიც გამოსახავს გრანდიოზულ, ღია ლოჯიას, რომლის მიღმაც მოჩანს ილუზორული ქალაქისა და სოფლის პანორამა. ფრესკაზე გამოსახული აივანი და კოლონადები იმდენად ოსტატურად არის შესრულებული პერსპექტივის დაცვით, რომ მათ რეალურად აღქმა შესაძლებელია ოთახის კონკრეტული წერტილიდან ყურებისას ილუზია მაქსიმალურად ბუნებრივია იმ პოზიციიდან. მეზობელ საძინებელ ოთახში ილ სოდომამ დახატა სცენები ალექსანდრე მაკედონელის ცხოვრებიდან მათ შორის, ალექსანდრესა და როქსანას ქორწილი და ალექსანდრეს მიერ დარიუსის ოჯახის მიღება. ამ ფრესკების გვერდით განლაგებულია 170-ზე მეტი მცენარის გამოსახულება, რომელთა ავტორია ჯოვანი მარტინე და უდინე. ეს მცენარეები მოიცავს როგორც ძველი მსოფლიოს, ასევე ახალი მსოფლიოს სახეობებს, რაც ამ პერიოდის ბოტანიკური ინტერესებისა და გლობალური ჰორიზონტების გაფართოების ამსახველ იშვიათ მაგალითს წარმოადგენს. ვილია 1577 წელს ფარნეზების ოჯახს გადაეცა მფლობელობაში, რის გამოც მას დღეს ვილა ფარნეზინა ეწოდება. ასევე მე-16 საუკუნეში მიქელანჯელომ შესთავაზა პროექტი პალაცო ფარნეზეს (რომელზეც ის იმ დროს მუშაობდა და რომელიც მდინარე ტიბრის მეორე მხარეს მდებარეობს) ვილა ფარნეზინასთვის ხიდით შეეერთებინათ. პროექტის განხორციელება ნაწილობრივ დაიწყო პალაცო ფარნეზეს უკანა მხარეს, ვია ჯულიასკენ, დღემდე ჩანს რამდენიმე თაღის ნარჩენი თუმცა ხიდი საბოლოოდ ვერ დასრულდა. მოგვიანებით ვილა ნეაპოლის ბურბონების ოჯახს გადაეცა, 1861 წელს კი რომში ესპანეთის ელჩის, ბერმუდეს დე კასტროს რიპალტას ჰერცოგის საკუთრება გახდა. ვილა ფარნეზინა მრავალჯერ გამხდარა აკადემიური კვლევის საგანი. გერმანულ ენაზე მას ეძღვნება კრისტოფ ლუიტპოლდ ფრომელის მონოგრაფია, რომელიც გამოცემულია სამ ეტაპზე: 1961, 2003 და 2017 წლებში და ორი მდიდრულად ილუსტრირებული ტომით იტალიურ ენაზეც არის ხელმისაწვდომი. 2017 წელს არქიტექტორ ჩეზარე კუნდარის ხელმძღვანელობით შემუშავდა მნიშვნელოვანი პუბლიკაცია, რომელიც მოიცავს ვილის გეგმებსა და 3D მოდელებს ღირებული რესურსი არქიტექტურული ანალიზისა და ვიზუალური რეკონსტრუქციისთვის. ვილას ყველაზე ყოვლისმომცველი კვლევა არის The Villa Farnesina: Palace of Venus in Renaissance Rome, ავტორი ჯეიმს გრანთამ ტერნერი (გამოცემული კემბრიჯის უნივერსიტეტის პრესის მიერ, 2022). ამ ნაშრომმა 2023 წელს მოიპოვა PROSE Award ამერიკელი გამომცემლების ასოციაციის მიერ მინიჭებული პრემია, როგორც წლის საუკეთესო სათაური ხელოვნების ისტორიის კატეგორიაში. ვილას მთავარი ოთახები, მათ შორის ლოჯია, ღიაა ვიზიტორებისთვის. სქოლიო