دانشگاه ساپینزای رم

دانشگاه ساپینزای رم، با نام رسمی ساپینزا - دانشگاه رم (به ایتالیایی: Sapienza - Università di Roma) یک دانشگاه تحقیقاتی دولتی و از قدیمی‌ترین مراکز آموزش عالی در جهان، بزرگ‌ترین دانشگاه اروپا یکی از معتبرترین دانشگاه‌های اروپا و همچنین معتبرترین و برترین دانشگاه در ایتالیا است که در سال ۱۳۰۳ میلادی، تأسیس شده است. شهر دانشگاهی ساپینزا که به‌طور رسمی با نام (Città Universitaria) شناخته می‌شود، با حدود۱۲۲٬۱۴۳ نفر دانشجو در مرکز شهر رم واقع شده است. ساپینزا در زبان ایتالیایی به معنای «فرزانگی» یا «خِرَد و نخبگی» است و همچنین نماد و نشان دانشگاه ساپینزا، تصویر مینروا، الههٔ خرد و دانش در اسطوره‌شناسی روم باستان است. این دانشگاه بر پایهٔ رتبه‌بندی تجمیعی دانشگاه‌های برتر (ARTU) جایگاه بالایی دارد. این نظام رتبه‌بندی، ترکیبی است که نتایج سه نظام معتبر جهانی شامل Academic Ranking of World Universities (ARWU), Times Higher Education World University Rankings (THE) و QS World University Rankings (QS) را با یکدیگر تلفیق کرده و میانگین امتیاز دانشگاه‌ها را محاسبه می‌کند. این رتبه‌بندی توسط دانشگاه نیو ساوت ولز در سیدنی منتشر می‌شود و بر پایهٔ نتایج سال ۲۰۲۴، ساپینزا در میان دانشگاه‌های ایتالیا در جایگاه نخست قرار گرفته است. دانشگاه ساپینزا رم در برخی رشته‌ها در سطح جهانی از جایگاه برجسته‌ای برخوردار است که این دانشگاه را در این حوزه‌ها به یک برند جهانی تبدیل کرده به صورتی که در رتبه‌بندی‌های بین‌المللی در جایگاه‌های دو رقمی قرار دارد و در بین صد دانشگاه برتر جهان قرار گرفته است؛ از جمله در رشتهٔ پزشکی با رتبهٔ ۷۲، جراحی با رتبه ۷۱، دندان‌پزشکی با رتبه ۵۸، داروسازی و داروشناسی با رتبه ۵۶، روان‌شناسی با رتبه ۵۷، علوم سیاسی با رتبهٔ ۶۳، حقوق با رتبه ۷۵، هنر و علوم انسانی با رتبهٔ ۴۰، علوم طبیعی با رتبهٔ ۶۱، تاریخ با رتبه ۴۵، علم داده و هوش مصنوعی با رتبه ۴۶، فیزیک و اخترشناسی با رتبه ۳۲ و علوم فیزیکی با رتبه ۹۹ در جهان. همچنین این دانشگاه در رشتهٔ مطالعات کلاسیک و تاریخ باستان رتبهٔ نخست جهانی را داراست. در رتبه‌بندی موضوعی «کیواس» (QS World University Rankings by Subject 2026)، دانشگاه ساپینزا رم در رشتهٔ باستان‌شناسی در رتبهٔ هفتم جهان و در رشتهٔ تاریخ هنر نیز در رتبهٔ هفتم جهان قرار گرفت. در سال ۲۰۱۳، دانشگاه ساپینزا رم طبق اعلام مرکز رتبه‌بندی دانشگاه‌های جهان، رتبه ۶۲ در جهان و بالاترین رتبه در ایتالیا قرار دارد. این دانشگاه توسط رتبه‌بندی علمی دانشگاه‌های جهان (ARWU) به‌طور مرتب، اولین رتبه در میان دانشگاه‌های اروپای جنوبی قرار دارد. همچنین، دانشگاه ساپینزا معمولاً به عنوان یکی از ده دانشگاه برتر اروپا است. از جمله فارغ‌التحصیلان این دانشگاه، بسیاری از برندگان جایزه نوبل، رئیس پارلمان اروپا، سران چندین کشور و دانشمندان و فضانوردان قابل توجه است. دانشگاه ساپینزا رم تاکنون ۱۰ برندهٔ جایزهٔ نوبل دارد از جمله دانیل باوت، برندهٔ نوبل فیزیولوژی یا پزشکی در سال ۱۹۵۷. دانشگاه ساپینزا رم از دیرباز در پرورش نخبگان سیاسی ایتالیا نقش چشم‌گیری داشته است و بسیاری از سیاست‌مداران، نخست‌وزیران و رهبران فکری این کشور از فارغ‌التحصیلان آن به‌شمار می‌روند. بر اساس سیستم رتبه‌بندی کیو.اِس (QS) در سال 2026: ۱۲۸ بر اساس سیستم رتبه‌بندی لایدن (Leiden Ranking) در سال 2025: ۸۰ بر اساس سیستم رتبه‌بندی تایمز (TIMES) در سال 2026: ۱۷۰ بر اساس سیستم رتبه‌بندی CWUR در سال 2025: ۱۲۵ تاریخ دانشگاه ساپینزا رم در سال ۱۳۰۳ میلادی به دستور پاپ بونیفاس هشتم و با هدف ایجاد مرکزی برای آموزش عالی تحت نظارت کلیسای کاتولیک بنیان‌گذاری شد. در سده‌های میانه، ساپینزا یکی از نخستین دانشگاه‌هایی بود که در شکل‌دهی به نظام دانشگاهی اروپا نقش داشت و بسیاری از مراکز علمی بعدی در ایتالیا از الگوی آموزشی و سازمانی آن الهام گرفتند. در طول تاریخ خود، این دانشگاه محل تحصیل، تدریس یا پژوهش چهره‌های برجسته‌ای در فلسفه، علوم سیاسی، پزشکی، ریاضیات و علوم طبیعی بوده است. از میان شخصیت‌های شناخته‌شدهٔ وابسته به آن می‌توان به انریکو فرمی (برندهٔ جایزه نوبل فیزیک در ۱۹۳۸)، جووانی جنتیله، پیترو ننی، جورجو پاریزی (برندهٔ جایزه نوبل فیزیک در ۲۰۲۱) و سِرژیو ماتارلا (رئیس‌جمهور کنونی ایتالیا) اشاره کرد. ساپینزا در دوره‌های مختلف، به‌ویژه در سدهٔ بیستم، در تحولات سیاسی ایتالیا و جنبش‌های دانشجویی اروپا نقش فعالی ایفا کرده و هم‌اکنون نیز یکی از مراکز اصلی گفت‌وگوهای علمی، فرهنگی و سیاسی در اروپا به‌شمار می‌رود. واژهٔ «ساپینزا» (Sapienza) در زبان ایتالیایی به‌معنای «خِرَد» یا «دانایی» است و از واژهٔ لاتین sapientia به همین معنا ریشه گرفته است. نماد رسمی دانشگاه، تصویر مینروا، الههٔ خرد و دانش در اسطوره‌شناسی روم باستان است. مجسمهٔ بزرگ مینروا در مرکز شهر دانشگاهی ساپینزا (Città Universitaria) قرار دارد و یکی از شناخته‌شده‌ترین نمادهای دانشگاه به‌شمار می‌آید. این مجسمه توسط مجسمه‌ساز ایتالیایی آرتورو مارتینی ساخته شده و در سال ۱۹۳۵ میلادی هم‌زمان با افتتاح شهر دانشگاهی نصب گردید. چهرهٔ مینروا، نماد پیوند میان خرد، علم و پیشرفت انسانی در سنت دانشگاهی ایتالیا دانسته می‌شود. این دانشگاه دارای مجموعه ای از ۱۹ موزه دانشگاهی است که در زمینه‌های گوناگون علمی، تاریخی و هنری فعالیت می‌کنند. از میان آن‌ها، موزه تاریخ پزشکی (Museo di Storia della Medicina) جایگاه ویژه‌ای دارد و یکی از ارزشمندترین موزه‌های پزشکی ایتالیا به‌شمار می‌رود. این موزه در دههٔ ۱۹۳۰ میلادی تأسیس شد و مجموعه‌ای گسترده از ابزارها، آثار هنری و اسناد تاریخی مربوط به سیر تحول علم پزشکی از دوران باستان تا دوران معاصر را در خود جای داده است. امکانات دانشگاه ساپینزا رم از بزرگ‌ترین و مجهزترین مراکز دانشگاهی اروپا به‌شمار می‌رود. این دانشگاه مجموعه‌ای گسترده از موزه‌های علمی و هنری را در قالب «پولوی موزه‌ای ساپینزا» (Polo Museale Sapienza) در خود جای داده است که شامل موزه‌های تخصصی همچون موزه تاریخ پزشکی و موزه هنر کلاسیک با بیش از هزار اثر قالب‌گیری‌شده از مجسمه‌های باستانی است. ساپینزا همچنین دارای سامانه‌ای جامع از ۴۶ کتابخانه است که مجموعاً حدود ۲٫۷ میلیون منبع چاپی، ۶۰۰۰ صندلی مطالعه، دسترسی به ۲۰هزار+ کتاب الکترونیکی، ۴۴هزار+ نشریه الکترونیکی و ۱۷۰+ پایگاه داده. همچنین دانشگاه ساپینزا مجهز به چند کتابخانه ۲۴ ساعت است. دانشگاه ساپینزا دارای دو پلی‌کلینیک آموزشی اصلی، یعنی Policlinico Umberto I و Azienda Ospedaliero‑Universitaria Sant’Andrea، است. پلی‌کلینیک اومبرتو یکم، وابسته به ساپینزا، یکی از بزرگ‌ترین و مشهورترین بیمارستانهای دانشگاهی اروپا به‌شمار می‌رود و نقش محوری درآموزش پزشکی، پژوهش بالینی و ارائه خدمات درمانی ایفا می‌کند. مشاهیر دانشگاه ساپینزای رم، فارغ‌التحصیلان مشهور بسیاری از جمله؛ برندگان جایزه نوبل، رئیس پارلمان اروپا، سران چندین کشور و دانشمندان و فضانوردان قابل توجهی دارد. دانشگاه ساپینزا نقشی محوری در شکل‌دهی به نخبگان سیاسی، اقتصادی و فکری ایتالیا دارد. بسیاری از سیاست‌مداران برجستهٔ ایتالیایی از جمله ماریو دراگی، پائولو جنتیلونی و روبرتو گوالتیه‌ری از فارغ‌التحصیلان یا استادان این دانشگاه بوده‌اند و از طریق مناصب ملی و اروپایی خود بر سیاست‌های کلان اقتصادی و ادغام اروپایی اثر گذاشته‌اند. ساپینزا با مشارکت فعال در برنامه‌های پژوهشیاتحادیه اروپا، از جمله Horizon Europe (افق اروپا) و شبکهٔ CIVIS، در تدوین سیاست‌های آموزشی، فناوری، اقلیمی و حکمرانی داده نقش دارد. این دانشگاه همچنین با تربیت کارشناسان دولتی و حضور اعضای هیئت علمی در شوراهای مشورتی، به پیوند میان پژوهش دانشگاهی و سیاست‌گذاری عمومی در ایتالیا و اتحادیهٔ اروپا کمک می‌کند. تأثیر ساپینزا در سیاست یکی از مؤثرترین نمونه‌های تعامل نهاد دانشگاهی و ساختار قدرت در اروپا به‌شمار می‌آید. افراد معروفی که از دانشگاه ساپینزا رم فارغ‌التحصیل شده‌اند: هیئت علمی و کارکنان در میان دانشمندان برجسته که در دانشگاه ساپینزا رم آموزش داده‌اند معماران ارنستو باسیله و برونو زوی هستند. شیمیدان امانوئل پاترنو، حقوقدان جولیانو آماتو، ریاضیدان ویتو ولترا. همچنین دکتر دانیل باوت داروساز و برنده جایزه نوبل فیزیولوژی و پزشکی، شیمیدان و برنده جایزه نوبل جولیو ناتا، فیزیک‌دان و برنده جایزه نوبل فیزیک انریکو فرمی و هم‌چنین افرادی چون: ژول مازارن، فدریگو انریکوئس، ماریا مونته سوری، بارنابا تورتولینی، ادواردو آمالدی، اتوره مایورانا، برونو پونته‌کوروو، فرانکو راستی، جیووانی باتیستا بکاریا، آنتونیو سینیورینی، نیکولا کابیبو، چزاره بورجیا و جوزپه اونگارتی جز تدریس کنندگان دانشگاه ساپینزا رم بوده‌اند. نگارخانه جستارهای وابسته فهرست دانشگاه‌ها در ایتالیا منابع مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Sapienza University of Rome». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۹ اکتبر ۲۰۱۵. http://en.wikipedia.org/wiki/Sapienza_University_of_Rome