Lombardia

Lombardia esas Italiana regiono, jacanta norde de la lando, an la frontiero kun Suisia. Havanta 10 103 969 habitanti en 2019, ol esas la 3ma maxim populoza regiono di Italia, en qua vivas 16,2% de la habitantaro di la lando. Bazala fakti pri Lombardia. Historio La regiono di la nuna Lombardia ja habitesis de adminime la 2ma yarmilo aK, quale montras restaji di ceramikal objekti, flechi, hakili e taliata roki trovita ibe. Cirkume 300 mil desegni en roki kreita dal populo Camuni e trovita en Valcamonica facesis dum cirkume 800 yari ante la fer-epoko. La desegni montras animali, personi e simboli. Dum la sequanta yarcenti, la regiono habitesis da Etruski, qui fondis urbo Mantova, pose da Kelti, e fine da Romani. En 194 aK, la regiono divenis Romana provinco Gallia Cisalpina, e dum la sequanta yaro, Romana kulturo e linguo aplastris l'antea civilizuro. Gallia Cisalpina divenis un ek la maxim richa provinci del imperio pro la konstrukto di multa chosei, e developo di agrokultivo e komerco. Importanta nomi de Romana kulturo naskis ibe, exemple Plinius la Seniora, e la poeto Vergilius. En 313, lora imperiestro Konstantinus la 1ma publikigis tale nomizita edikto di Milano, qua permisis religiala libereso en la tota Romana imperio. Dum e pos la falio di Romana imperio, Lombardia subisis multa invadi da tribuala populi, qui efektigis granda destruktado en la regiono. La maxim famoza ek li esis Lombarda Germani, o Longobardi, qui enmigris veninte de Karpatiana baseno por eskapar de Panoniana Avari en 568. La rejio Lombarda, kun chef-urbo en Pavia, donis lua nomo a la tota regiono. Dum multa yarcenti, nobelesi Lombarda, Franka e Bavariana mantenis proxima relati inter li. La linguo Lombarda fine asimilesis da linguo Latina parolita en la peninsulo, e la geni Lombarda e Latina rapide mixis por formacar la nuna habitanti di Italia. La rejio Lombarda finis en 774, kande Karolus la Granda konquestis la regiono. Dum la 10ma yarcento, malgre formale sub la tutelo dil Santa Romana imperio, Lombardia fakte subdividesis en mikra urbi-stati. Dum la 11ma yarcento l'ekonomio di la regiono kreskis, pro la kresko dil komerco e plubonigo dil agrokultivo. Dum la 15ma yarcento, dukio Milano esis importanta povo politikala, ekonomiala e militala en Europa. Milano e Mantova divenis importanta centri por Renesanco. Ibe vivis e laboris, rispektive Leonardo Da Vinci ed Andrea Mantegna. Lua komercisti e bankisti expansis lia agadi a nordal Europa. Depos la 14ma yarcento, du familii de la regiono disputis la povo: le Visconti (pose Sforza) qui habitis Milano, e le Gonzaga, qui habitis Mantova. Tamen, ca richeso atraktis vicina landi, Francia ed Austria, kun plu povoza armei. Ye la 25ma di februaro 1525, dinastio Habsburg vinkis Franci en la batalio di Pavia, e dukio Milano divenis posedajo Austriana. Dum la dominaco Hispana, la regiono komence konocis prospereso ma pose dekadis, e la dekado plumaleskis dum la komenco dil 18ma yarcento, pos epidemii di pesto. En 1714, pos la milito pri Hispana sucedo, Lombardia pasis, per heredo, de domeno di Habsburg Hispana a domeno di Habsburg Austriana. Fine, Austriani anke obtenis dukio Mantova. L'esto di la regiono anexesis da Republiko Venezia dum la 15ma yarcento, ed inkluzis urbi Bergamo, Crema, Brescia e Salò. Tale, Lombardia restis dividita til 1797, kande ol itere unionesis sub singla administrado da Napoléon Bonaparte. Geografio Lombardia esas la 4ma maxim vasta regiono di Italia, e havas frontieri kun Suisia norde, e la regioni Trentino-Supr Adijo/Suda Tirol e Veneto este, Emilia-Romagna sude, e Piemont weste. Lua reliefo povas dividesar en tri zoni: la montoza regiono norde esas prolonguro de l'Alpi; centre existas kolineti platajo kun stoneti de aluvional origino, e sude existas plana regiono nomizita Padania, an la valo dil fluvio Po. Ekonomio Demografio En 2019, rezidis en Lombardia 10 103 969 personi, equivalanta a 1/6 ek Italiana habitantaro e cirkume 2% de la habitantaro dil Europana Uniono. Referi