Gexa de San Pé in Carpignàn

A gexa de San Pé in Carpignàn, dìta de San Pé in Carpignànn-a, San Pé San Pó o San Pé d'i Coi ascì, a l'è 'n antìgu scìtu säcru int'a fraçiùn de Valeggia d'u cumün de Cügèn, a-i cunfìn cun quellu de Sann-a, tióu sciü tra u X e l'XI seculu dund'u gh'ea stetu 'n fundus rumänu. Stoja Pre-existense E primme instalaçiuìn int'a zona i vegne da l'etè rumäna, cumme testimunióu da-u tuponimu mêximu, Carpignana, de urigine prediäle e scritu zà inte 'n attu d'u 1178. A gexa e i terén in gìu i sun steti interesè da ciü canpaĝn̂e de scävi archeulogici, ch'i l'han purtóu a-a lüxe d'i rèsti lighè a-i tenpi d'i rumäni, cumme 'na väsca furmä de mu̇àgge scruvìa int'i anni '50-'60 e svögiä int'i scävi d'i anni '90. Sta väsca, döviä a l'etè d'i rumäni pe cögge l'ègua, a l'ea finìa in abandùn insemme a-u rèstu d'u fundus, vegnìndu interä int'u VI seculu. Primma adatä a scitu da çendighe u fögu e a furnäxe picìnn-a, dapö a l'è vegnüa 'n çimiteju cun de tunbe sensa guèi de strutüe, de votte delimitè da prìe. Stu çimiteju u l'è stetu dövióu finn'â fundaçiùn da capella, täntu che ün d'i ürtimi sarcofagi, datóu a l'XI seculu, u l'ha fetu da bäze a-a mu̇àggia de levante d'a gexa. A scuvèrta ciü inpurtante a l'è però steta quella de 'n'iscriçiùn int'i anni '80 che, integrä da 'n ätru sö toccu truvóu int'u 2005 inte ünn-a d'e cà vixìn a-a gexa, a l'ea a dedica fünebre d'u I seculu a Sextus Marius Teurio, menbru d'a gens Camilia cumme e gente de Augusta Bagiennorum e Alba Pompeia, foŝĉia prupietäju de scìti int'a zona. Sta tärga a l'è steta ciü avanti adatä, inte l'epuca di lungubärdi, pe a tunba de tréi ommi, inte 'n cäxu particulä de suvrapuziçiùn d'a cultüa germanica a quella d'u postu. A gexa A gexa de San Pé in Carpignàn a l'è, cun San Luensu, a ciü antìga de quelle int'u cumün de Cügèn, a ogni moddu a nu gh'aveiva de gran inpurtansa e a funçiunäva cumme senplice capella sub-urbäna da regiùn de Vada Sabatia, prubabilmente cumme capella de 'n çimiteju. E sö primme mençiuìn i sun cuntegnüe inte di atti dunde a gexa a l'ea döviä cumme tèrmu tra e tère de Sann-a e a castelanìa de Cügèn, prezenpiu int'a ceçiùn d'u 10 d'arvì d'u 1191 che l'Otùn D'u Carettu a l'aveiva fetu a-a Cumünn-a de Sann-a de tütte e sö tère e diritti a Sancto Petro de Carpignano infra usque Saonam et in sursum usque iugum [...]. Stu tèrmu u sajà turna dövióu int'a capitulaçiùn de Sann-a d'u 1528, marcandu stu toccu d'u cunfìn de munte d'e tère sutta l'auturitè de Sann-a. Descriçiùn Notte Bibliugrafìa (IT) Guido Malandra, Storia di Quiliano, in Atti e Memorie della Società Savonese di Storia Patria, vol. I, Sann-a, Sucêtè Savuneize de Stoja Patria, 1967, pp. 101-190. (IT) Nicolò Cassanello, Francesco Murialdo e Furio Ciciliot, Toponimi del Comune di Quiliano, in Progetto toponomastica storica, vol. 1, Sucêtè Savuneize de Stoja Patria, 2011, ISBN 88-85-86600-X. Ätri prugètti Wikimedia Commons a contêgne di files in sce gexa de San Pé in Carpignàn Ligammi de föa (IT) Sabrina Rossi, S. Pietro in Carpignano, in sce quilianonline.it. URL consultòu o 19 novénbre 2023. (IT) Chiesa di San Pietro in Carpignano, in sce museionline.info. URL consultòu o 19 novénbre 2023.