Pulia

Pulja (italisht: Puglia) është një rajon në Italinë jugore, me kryeqendër Barin. Rajoni shtrihet ndërmjet Detit Adriatik dhe Detit Jon, kufizohet me Molisen, Kampanian dhe Bazilikatan, dhe përfaqëson skajin juglindor të gadishullit italian, të njohur edhe si “thembra” e Italisë. Me 3.877.395 banorë më 1 janar 2025, Pulja është një nga rajonet më të rëndësishme të Italisë jugore për nga popullsia, historia, bujqësia, turizmi dhe trashëgimia kulturore. Që nga 7 janari 2026 president i rajonit është Antonio Decaro. Gjeografia Pulja shtrihet nga lugina e lumit Fortore në veriperëndim deri te Kepi i Santa Maria di Leucas në jug, ndërsa pika më lindore e saj dhe e Italisë kontinentale është Kepi i Otrantos. Territori i rajonit është kryesisht i ulët ose kodrinor, por përfshin edhe formacione natyrore shumë të njohura si Gargano, rrafshina e Tavoliere delle Puglie, pllajat e Murges dhe gadishulli i Salentos. Rajoni është i larë nga dy dete, Adriatiku dhe Joni, gjë që i jep një rol të veçantë detar, tregtar dhe turistik. Pulja ka një vijë bregdetare shumë të gjatë, me plazhe, shkëmbinj, limane dhe qytete bregdetare të rëndësishme si Bari, Brindisi, Taranto, Barletta, Monopoli, Otranto dhe Gallipoli. Historia Pulja ka qenë një territor me rëndësi të madhe historike që nga lashtësia. Në antikitet ajo lidhej me popullsitë japigiane dhe me qytetet e Greqisë së Madhe, ndërsa më vonë u bë pjesë e botës romake dhe një nyjë e rëndësishme midis Italisë dhe Mesdheut lindor. Në Mesjetë rajoni kaloi nën bizantinët, normanët, svevët, anzhuinët dhe aragonezët. Figura e Frederikut II lidhet ngushtë me historinë e Puljes, veçanërisht përmes Castel del Montes, një nga monumentet më të njohura të rajonit. Në epokën moderne dhe bashkëkohore Pulja mbeti një hapësirë strategjike e Italisë jugore, duke ruajtur rëndësinë e saj bujqësore, portuale dhe kulturore. Ndarja administrative Sipas të dhënave më të fundit, Pulja përfshin 257 komuna, 5 provinca dhe Qyteti metropolitan i Barit. Demografia Me 3.877.395 banorë më 1 janar 2025, Pulja është një nga rajonet më të populluara të Italisë jugore. Popullsia është e përqendruar kryesisht në qytetet bregdetare dhe në qendrat më të mëdha urbane, sidomos në zonën metropolitane të Barit, por edhe në Taranto, Foxha, Leçe, Andria, Barletta dhe Brindisi. Struktura demografike e rajonit pasqyron dallimin ndërmjet qendrave të mëdha urbane e bregdetare dhe një rrjeti të gjerë komunash të vogla e të mesme të shpërndara në brendësi, sidomos në zonat e Garganos, Murgjes dhe Salentos. Ekonomia Ekonomia e Puljes mbështetet historikisht në bujqësi, tregti detare, industri dhe shërbime. Rajoni është veçanërisht i njohur për prodhimin e ullirit dhe të vajit të ullirit, për verërat e tij, për drithërat dhe për kulturat tipike të Mesdheut. Krahas kësaj, Pulja ka edhe qendra industriale me rëndësi kombëtare, sidomos në zonat e Barit dhe Tarantos. Turizmi ka marrë një peshë gjithnjë e më të madhe në ekonominë rajonale. Sipas raportit rajonal të paraqitur në BIT 2026, gjatë vitit 2025 Pulja regjistroi mbi 22 milionë presenca turistike dhe 6,7 milionë ardhje, me një rritje të fortë të kërkesës ndërkombëtare. Monumentet dhe kultura Pulja ka një trashëgimi kulturore dhe monumentale shumë të pasur. Midis siteve më të njohura spikasin Trullet e Alberobellos, Castel del Monte dhe Shenjtërorja e San Michele Arcangelos në Monte Sant'Angelo, të njohura nga UNESCO; në itineraret zyrtare turistike të rajonit përfshihen gjithashtu edhe Foresta Umbra dhe vende të tjera me vlerë të lartë historike e natyrore. Kultura puljeze lidhet ngushtë me qytetet historike, me arkitekturën romanike dhe baroke, me traditat detare, me kuzhinën rajonale dhe me peizazhin e ullishtave, vreshtave dhe qytezave të bardha të luginës së Itrias e të Salentos. Një pjesë e rëndësishme e identitetit kulturor të rajonit përfaqësohet edhe nga pakicat historiko-gjuhësore të Greqisë Salentine, arbëreshe dhe franko-provansale, të njohura nga legjislacioni rajonal. Arsimi dhe kërkimi shkencor Pulja është një nga qendrat më të rëndësishme universitare të Italisë jugore. Institucionet më të rëndësishme të saj janë Università degli Studi di Bari Aldo Moro, me origjinë në vitet 1924–1925, Politecnico di Bari, i themeluar në vitin 1990, Università del Salento në Leçe dhe Università degli Studi di Foggia, e themeluar më 1999. Këto universitete e bëjnë rajonin një qendër të rëndësishme për arsimin e lartë, kërkimin shkencor dhe formimin profesional, me pole të forta sidomos në Bari, Leçe, Foggia, Brindisi dhe Taranto. Transporti Pozita gjeografike e Puljes midis Adriatikut dhe Jonit i jep rajonit një rëndësi të madhe në komunikimet detare dhe tokësore të Italisë jugore. Rajoni ka një sistem të zhvilluar portesh dhe portesh turistike, për të cilat administrata rajonale ka miratuar një kuadër të posaçëm zhvillimi dhe organizimi. Transporti ajror shërbehet nga rrjeti i Aeroporteve të Puljes, që përfshin aeroportet e Barit, Brindisit, Foggias dhe Tarantos-Grottaglie. Sporti Sporti ka një rol të rëndësishëm në identitetin publik dhe turistik të Puljes. Institucionet rajonale e paraqesin sportin si një faktor zhvillimi territorial dhe turistik, veçanërisht në lidhje me impiantet sportive, ngjarjet dhe aktivitetet në natyrë. Falë vijës së saj të gjatë bregdetare dhe peizazheve të brendshme, Pulja është veçanërisht e përshtatshme për sportet ujore, lundrimin, zhytjen, ecjen dhe sidomos cikloturizmin, të cilin portali zyrtar turistik i rajonit e promovon si një nga mënyrat kryesore për të zbuluar territorin. Shih edhe Italia Rajonet e Italisë Bari Salento Castel del Monte Referime Lidhje të jashtme Faqja zyrtare e Rajonit të Puljes Faqja zyrtare e turizmit Faqja e Presidentit