Kaljari

Kaljari (it. Cagliari; sard. Casteddu) është një qytet dhe komunë në Italinë jugore, kryeqendra e rajonit Sardenja dhe e qytetit metropolitan të Kaljarit. I vendosur në bregun jugor të ishullit, në skajin verior të Gjirit të Kaljarit, qyteti është qendra më e rëndësishme administrative, portuale, universitare dhe kulturore e Sardenjës. Gjeografia Kaljari ndodhet në bregdetin jugor të Sardenjës, në skajin verior të Gjirit të Kaljarit. Sipas Britannica, qyteti shtrihet në jug të ishullit, ndërsa Italia.it e përshkruan si një qytet të ndërtuar mbi shtatë kodra, me lagje historike, hapësira të gjelbra dhe dalje të drejtpërdrejtë në det. Qyteti lidhet ngushtë me zonat e Poettos, me lagunat përreth dhe me kodrat që i japin profilin e tij karakteristik urban e panoramik. Historia Sipas Britannica, themelimi i Kaljarit i atribuohet fenikasve. Në lashtësi qyteti njihej nga grekët si Cardlis dhe nga romakët si Caralis. Faqja turistike e Komunës së Kaljarit thekson se qyteti, i themeluar nga fenikasit, kaloi më pas nën kartagjenasit, romakët, vandalët dhe bizantinët. Në Mesjetë ai u bë qendra e njërit prej katër gjykatave të pavarura të Sardenjës; më pas kaloi nën pisanët, aragonezët, spanjollët dhe piemontesët deri në bashkimin italian. Demografia Sipas Atlante demografico 2024 të Komunës së Kaljarit, qyteti kishte 148.829 banorë më 31 dhjetor 2024. Kaljari mbetet qyteti më i madh i Sardenjës dhe qendra kryesore urbane e ishullit për funksione administrative, universitare dhe të shërbimeve. Ekonomia Ekonomia e Kaljarit mbështetet kryesisht në administratë, shërbime, tregti, turizëm dhe funksione portuale. Si kryeqendër e rajonit, qyteti ka një rol të fortë institucional dhe ekonomik në shkallë ishullore. Porti i Kaljarit vazhdon të ketë një peshë të madhe në ekonominë lokale. Sipas Autoritetit të Sistemit Portual të Detit të Sardenjës, në vitin 2024 porti i Kaljarit kaloi kufirin e 500 mijë kroçieristëve. Monumentet dhe kultura Qendra historike e Kaljarit ruan gjurmë të rëndësishme fenikase-punike, romake, mesjetare dhe moderne. Lagjja e Castellos është bërthama historike më e rëndësishme e qytetit dhe ngrihet mbi një kodër gëlqerore rreth 100 metra mbi nivelin e detit. Ndër monumentet më të njohura të qytetit janë Bastioni i Saint-Remy, Katedralja e Santa Marisë, Kulla e Elefantit dhe Amfiteatri romak. Në qytet ndodhet edhe Muzeu Arkeologjik Kombëtar i Kaljarit, pjesë e Cittadella dei Musei. Sipas faqes zyrtare të muzeut, ai ruan mbi 4.000 objekte që tregojnë afro 7.000 vjet histori të Sardenjës, nga parahistoria deri në Mesjetë. Trashëgimia arkeologjike e qytetit përfshin edhe nekropolin e Tuvixeddus, të cilin guida zyrtare e qytetit e paraqet si nekropolin më të madh punik të ruajtur deri sot. Arsimi dhe kërkimi shkencor Kaljari është një nga qendrat universitare më të rëndësishme të Italisë ishullore. Universiteti i Kaljarit u themelua nga Filipi III i Spanjës në vitin 1620, fillimisht me katër mësime: teologji, drejtësi, mjekësi, filozofi dhe arte. Prania e universitetit i jep qytetit një profil të fortë në arsimin e lartë, kërkimin shkencor dhe jetën studentore. Transporti Transporti publik urban i Kaljarit mbështetet kryesisht në rrjetin e autobusëve të CTM SpA, ndërsa në shkallë metropolitane funksionon edhe MetroCagliari. Sipas ARST-së, sistemi metro-tramviar ka dy linja që lidhin qendrën e Kaljarit me Monserraton dhe Settimo San Pietron. Stacioni hekurudhor i Kaljarit, sipas RFI-së, ka gjithsej 8 binarë për shërbimin e udhëtarëve. Qyteti shërbehet nga Aeroporto di Cagliari-Elmas “Mario Mameli”. Sipas statistikave zyrtare të SOGAER-it, aeroporti regjistroi 5.254.433 pasagjerë në vitin 2025. Porti i Kaljarit është një nga nyjat kryesore detare të Sardenjës për tragete, kroçiera dhe lidhje me Mesdheun. Sporti Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Kaljarit. Komuna administron dhe jep në përdorim një numër të madh impiantesh sportive në territorin urban. Klubi më i njohur i qytetit është Cagliari Calcio, historia zyrtare e të cilit fillon më 30 maj 1920. Skuadra luan ndeshjet e saj në Unipol Domus, stadium i vendosur rreth 3 kilometra nga qendra e qytetit. Feja dhe traditat qytetare Sipas Komunës së Kaljarit, shenjti mbrojtës i qytetit është Shën Saturnini dhe festa e patronit kremtohet më 30 tetor. Një nga traditat më të ndjera qytetare dhe fetare është megjithatë Festa di Sant'Efisio, e cila zhvillohet çdo vit nga 1 deri më 4 maj dhe përfshin procesionin, grupet tradicionale dhe pjesëmarrjen e gjerë të besimtarëve nga e gjithë Sardenja. Shih edhe Sardenja Italia Referime Lidhje të jashtme Faqja zyrtare e Komunës së Kaljarit Faqja turistike zyrtare e Kaljarit Faqja zyrtare e Universitetit të Kaljarit Faqja zyrtare e aeroportit të Kaljarit