Ром

Ром (кирил монголоор гадаад үг бичих дүрмийн дагуу Рома гэдэг үгийн адгийн өргөлтгүй «а»-г гээж Ром гэж бичнэ; тэгэхдээ «о» нь өргөгдөх тул Роом гэж дууддаг; италиар Roma гэж бичиж гэж хэлэх нь монголоор бол Роо-ма, гэж хоёр үеэр сонсдоно; Латин: Roma; Англи: Rome; Орос: Рим) — Итали улсын нийслэл, нутгийн талбай болон хүн амын тоогоор улсынхаа хамгийн том хот. Ром нь Италийн засаг захиргааны нэр зүйлчлэлээр Лацио муж, түүн дотрох Ром аймагт харьяалагдах нэгэн суурин (commune) юм. Муж, аймгийн удирдах газар энд төвлөдөг. Мэдээж Ром суурин (Commune di Roma) бусдаасаа хамгийн том бөгөөд ганцаараа Нийслэл Ром (Roma Capitale) гэж нэрлэгдэх ба өөртөө засах зарим эрхтэй байдаг. Нийслэл Ромын 1,285.3 км² дэвсгэр нутагт 2011 оны байдлаар 2.78 сая хүн аж төрөн сууж байна. Ром суурин (яг, гарцаагүй, баараггүй Ром хот)-аас зайлахгүй шавж байрласан дөчөөд суурин бий. Энэхүү Ром хотын бөөгнөрөлд 3 мянган км² нутаг, 3.2-оос 3.8 сая хүн багтана. Ром бол Италийн нийслэл тул тус улсын ерөнхийлөгч, засгийн газар, парламентын хоёр танхим, Үндсэн хуулийн шүүх, Бүгд Найрамдах Италийн Дээд шүүх зэрэг үндэстний бүх үндсэн байгууллагууд байрладаг. Ромд Итали болон Ватикан улсад суугаа бүх улсын дипломат төлөөлөгчийн газрууд байдаг. НҮБ-ын зарим төрөлжсөн агентлагуудын төв байр нь Ромд байрладаг, тухайлбал НҮБ-ын Хүнс, хөдөө аж ахуйн байгууллага (FAO), Олон улсын хөдөө аж ахуйн хөгжлийн сан (IFAD), Дэлхийн хүнсний хөтөлбөр (WFP), Олон улсын Соёлын үнэт зүйлийг хамгаалах, нөхөн сэргээх судалгааны төв (ICCROM) зэрэг юм. Ром хот Италийн дунд бие, Тиррений тэнгист гарах баруун эрэгт байрладаг. Хотын төвөөр Италийн гуравдугаар урт гол Тибер шувтлан урсдаг. Дунд нь нэг арал бий. Ром нь Caput Mundi (Дэлхийн нийслэл), la Città Eterna (Мөнхийн хот), Limen Apostolorum (Христийн шавь нарын босго), la città dei sette colli (Долоон гүвээний хот) эсвэл зүгээр л l'Urbe (Хот) гэсэн хоч нэрүүдтэй. Олон зуун жилийн туршид өрнөдийн соёл иргэншлийн төв байсан бөгөөд Католик шашны гол төв болох бүрэн эрхт Ватикан улс оршдог. Өнөөгийн Ром хот нь орчин үеийн бөгөөд олон үндэстэн амьдардаг газар юм. Европын Холбоонд ирж буй жуулчдынхаа тоогоор гуравт ордог бөгөөд соёл урлаг, улс төрийн нөлөө ихтэй хот юм. Мөн Enel, ENI, Telecom Italia гэсэн дэлхийн хамгийн том 100 компанийн нь төвүүд байдаг. Ром хот нь Дэлхийн хоёрдугаар дайнд харьцангуй бага өртсөн цөөн хотуудын нэг учраас төв хэсэг нь Сэргэн мандалтын үеийн болон барокко маягийн үзэмжтэй. Ром хотын түүхэн төв хэсэг нь Дэлхийн өв хэмээн ЮНЕСКО-д бүртгэгдсэн. Ром хотын түүхэнд хамгийн анх удаа эмэгтэй хүн захирагчаар 2016 оны 6-р сард сонгогдсон нь Виржиниа Ражи юм. Түүх Ром хот нь МЭӨ 753 онд байгуулагдсан Европын ууган хотуудын нэг бөгөөд эртний соёл иргэншилийн нийслал юм. Ромыг III зуунд «Мөнхийн хот» (латин. Roma Aeterna, Urbs Aeterna) гэж нэрлэдэг байжээ. Эртний ромын яруу найрагч Альбий Тибулл I зуунд өөрийн бүтээлдээ "Мөнхийн хот" гэж дурьдаж байжээ. Хүн ам Тээвэр Ром хотод Фиумичино буюу Леонардо да Винчигийн нэрэмжит олон улсын нисэх буудал нь Италидаа хамгийн томд тооцогддог бөгөөд Италийн хамгийн том 100 компанийн төвүүд байрладаг. Мөн Чампино хэмээх хоёр дахь нисэх онгоцны буудалтай. 1955 онд Ромын метро нээгдэж, өнөөдөр Ромын метро нь A, B, C гэсэн гурван шугамтай. C шугам нь Сан Жованни өртөөнөөс А шугамаар дамждаг. D шугамыг 2035 онд нээхээр төлөвлөж байгаа ч археологийн олдворын улмаас барилгын ажил ихэвчлэн саатаж түр зогсдог байна. Тус хотод автобус (350 чиглэл, 8000 гаруй зогсоол), трамвай (39 км зам, 192 зогсоол) зэрэг хөгжсөн маршрутын сүлжээ бий. 2005 онд троллейбусны үйлчилгээг сэргээсэн. Ром хот Апеннины хойгийн төвд байралдаг тул Италийн төв хэсэгт байрлах төмөр замын гол зангилаа болсон. Ромын гол галт тэрэгний буудал "Термини" нь Европ дахь хамгийн том буудлуудын нэг бөгөөд өдөрт 400,000 гаруй зорчигчдод үйлчилдэг байна. Хоёр дахь чухал галт тэрэгний өртөө "Тибуртина" нь одоо өндөр хурдны галт тэрэгний терминал болгон өөрчлөн зохион байгуулагдаж байна. Ром дахь хувийн тээврийн системд такси болон Noleggio Auto Con Conducente ("Жолоочтой машин захиалаг") багтдаг. Ром дахь бүх таксинууд зөвхөн цагаан өнгөтэй байдаг. Таксины үнэ болон Ромын хотын захиргаанаас олгосон лицензийн дугаарыг таксины хаалган дээр бичсэн байдаг. Мөн таксины ар талд лицензийн дугаартай төмөр самбар байдаг. Ром хотын захиргаанаас нийт 993 таксины лиценз олгосон байдаг ажээ. Газар зүй Уур амьсгал Үзмэрүүд Ромын чуулган (латин. Forum Romanum), Эртний Ромын эдийн засаг, улс төр, шашны төв. Эзэнт хааны чуулганууд (латин. Fori imperiali), эртний архитектурын барилгуудын балгасуудын цогцолбор. Колизей (латин. Colosseum), Эртний Ромын амфитеатр буюу задгай цэнгэлдэх хүрээлэн. Пантеон (итал. Pantheon), "Бүх бурхдын сүм" гэгддэг Эртний Ромын уран барилга. Капитолийн толгод (латин. Capitolium, Capitolinus mons, итали. il Campidoglio, Monte Capitolino) нь Эртний Ром хот боссон долоон толгодын нэг юм. Энэ толгод нь дэлхийн хамгийн эртний олон нийтийн музей болох Капитолийн музей, эзэн хаант Маркус Аурелиусын хөшөө байдаг. Их цирк (латин. Circus Maximus).Эртний Ромын хамгийн том морин тойруулга. Аппиа зам (латин. Via Appia) Эртний Ромын хамгийн чухал олон нийтийн зам. Гэгээн Анжело цайз (итали. Castel Sant' Angelo) Дундад зууны үед цайз болгон шинчилж баригдсан. Гэгээн Петрийн цогчин дуган (итали. Basilica di San Pietro), Европ дахь хамгийн том сүм, католик шашны төв (Ватикан улсын нутаг дэвсгэр дээр байрладаг). Пиазза Навона (итали. Piazza Navona) Жиан Лоренцо Бернини-гийн барьсан "Дөрвөн голын усан оргилуур" бүхий талбай. Испаний талбай (итали. Piazza di Spagna) болон Испанийн шат (итали. Scalianta di Spagna). Испанийн шат нь Испаний талбай дахь завины усан оргилуураас Сантисима Тринита деи Монти (итали. Ss. Trinita dei Monti) сүм рүү хөтөлдөг. Треви усан оргилуур (итали. Fontana di Trevi), Ромын хамгийн алдартай усан оргилуур бөгөөд хамгийн үзэсгэлэнтэй "Яст мэлхийнусан оргилуур" (итали. Fontane delle Tartarughe) гэж үздэг. Вилла Боргезе (итали. Villa Borghese) - Ромын Париоли дүүрэг дахь урлагийн музейтэй ландшафтын цэцэрлэгт хүрээлэн. Пигорини Мүзей (итали. Museo Pigorini) эртний түүх, угсаатан зүй судлалын хүрээлэнтэй улсын мүзей. Эх сурвалж Гадаад холбоос Ром хотын албан ёсны сайт (Итали хэлээр) Ром хотын аялал жуулчлалын албан ёсны сайт (Англи хэлээр) Ромын музейнууд (Итали хэлээр) Ватиканы музейнууд (Англи хэлээр) Эртний Ромын загварууд