Campània

Miranduléś C'l artìcul chè 'l è scrit in Miranduléś La Campània (in rós) a 'l intéran dl'Itàglia Al stéma dla regiòṅ Al sò sinc pruìnsi Al témpi 'd Puśeidòṅ a Paestum La spiàgia 'd Atràni La Campània l'è na regiòṅ dla Basitàglia a statût urdinàri ad sinc migliòṅ e mèś 'd abitànt a 'l incìrca, la tèrsa in Itàglia dòp la Lumbardìa e 'l Lasi, cun na superfìsi 'd ad 13.670,95 km². A sò vòlta la gh'à dèntar soquànt teritòri stòric cuma la Tèra 'd Lavōr a nòrd (ch'la spartìs anc c'n al sud dal Lasi e c'n al Mulìś), al Sanni (cundivìś cun 'l Abrùs, al Mulìś, la Pùglia e la Lucàgna), l'Irpìgna (al teritòri darènt a Avelìn) e 'l Cilènt a sud. Prima 'd unìr-'s a 'l Régn 'd Itàglia, la Campània la fava part dal Régn dal dū Sicìgli. Al sò caplōg 'l è Nàpuli pò la gh'à àtar quàtar pruìnsi: Avelìn, Benevènt, Caśèrta e Salèrun. Àtar sò sènt'r impurtànt, c'n almànc sinquànta-mila abitànt, i èṅ Giugliàṅ, Tór dal Grèc, Pusōl (in dua a gh'è na sulfatàra), Caśòria, Castelmàr ad Stàbia, Afragóla, Acèrra, Maràṅ Napulitàṅ e Pòrtas. La cunfìna a nòrd-òvest c'n al Lasi, a nòrd c'n al Mulìś, a nòrd-èst cun la Pùglia e a sud-èst cun la Lucàgna. A òvest l'è bagnàda da 'l Mâr Tirēn, lung al sò còsti la gh'à quàtar gōlf: Gaéta, Nàpuli (in du a gh'è anc al vulcàṅ incóra impìs dal Veśùvi), Salèrun e Policàstar. La regiòṅ la gh'à anc sinc iśuli: Ìschia, Capri, Pròcida, Nìsida e Vivàra. Al sò teritòri al mét insém pianùra (14,7%), culìna (50,8%) e muntàggna (34,6%) ch'i fànan part di Apenén. Al sò presidènt, da 'l 18 ad Śugn dal 2015, 'l è Vincenzo De Luca dal Partî Demucràtic. In di elesiòṅ nasiunàli la regiòṅ la manda a Róma trént'òt deputâ e vint-nóṿ senadōr. In dla regiòṅ, ch'la patìs la réda di malavitóś dla camòrra, a s dascór al dialét Napulitàṅ ólt'r a 'l Itagliàṅ. In dal cumùṅ ad Gréci a s dróa anc 'l arbëreshe. Fra i furastēr ch'i èṅ vgnû a star in Campània, i grup più numeróś i èṅ qvéi di ucraîṅ, di rumêṅ e di maruchèṅ. In camp ecunòmic, la regiòṅ la gh'à dimóndi diśucupasiòṅ ch'in dal 2024 la rivàva a 'l 15,9%. In agricultùra la gh'à sinc marc IGP: 'l articiòc ad Paestum, al póm annurca, la castàggna 'd Muntèlla, la ninsōla 'd Giffóni e 'l limòṅ dla còsta amalfitàna. P'r al rèst la prudùś dimóndi patàchi, pamdòr, càvul fiōr, pavròṅ, faśōi e arvèa. La regiòṅ l'è famóśa p'r un sò prudót DOP, la musarèla 'd bùfala campàna, e anc p'r al turìśum, p'r al sò spiàgi, p'r i sò munumènt antìg, p'r al sità 'd art e p'r al ruìni 'd Pumpèi. La regiòṅ la gh'à siē sit d'l UNESCO cuma 'l sèntar stòric ad Nàpuli (da 'l 1995) e la Réggia e parc ad Caśèrta (da 'l 1997). In dla regiòṅ a finìs a Nàpuli l'Avtostrêda dal Sōl ch'la partìs da Milàṅ pasànd anc par l'Emìglia. Atri autostràdi impurtànti i èṅ la A2 (ch'la và da Salèrun a Réś Calàbria) e la A3 ch'la culéga i sò dū sèntar più grand (Nàpuli e Salèrun ch'i èṅ anc fra i pòrt più traficâ 'd Itàglia). 'L aeropòrt più grôs dla Campània 'l è qvél ad Napoli-Capodichino ch'al gh'à 'n tràfic ch'al crés tut i an e ch'adès al pasa i ùndas migliòṅ ad pasegēr 'l an. 'D arcurdàr anc al cansòun edla tradisiòun clàsica napulitàna, famóśi in tut al mónd. Culegamènt estéran (IT) Al sit ufisiàł dla regiòṅ (IT) La sò paśna su 'l sit dla Treccani (IT) Al sit dla regiòṅ su 'l turìśum v · d · m Regiòn d'Itâglia RegiòunAbròzz · Basilichèda · Calâbria · Canpâgna · Emégglia-Rumâgna · Friåul · Lâzi · Ligûria · Lunbardî · Mèrch · Mulîs · Piemånt · Pògglia · Sardàggna · Sizégglia · Tuschèna · Trentén-Elt Adds · Onbria · Val d'Aosta · Vènet