Katedralja e Firences

Katedralja e Firences (italisht: Duomo di Firenze), me emrin zyrtar Katedralja e Santa Maria del Fiore (italisht: Cattedrale di Santa Maria del Fiore), është katedralja e Kishës Katolike në Firence, Itali. Ndërtimi i saj filloi në vitin 1296 sipas projektit të Arnolfo di Cambio dhe u shugurua në vitin 1436, pas përfundimit të kupolës së projektuar nga Filippo Brunelleschi. Ajo është një nga kishat më të mëdha të botës së krishterë dhe njihet sidomos për kupolën e Brunelleschi-t, e cila mbetet ende kupola më e madhe prej murature e ndërtuar ndonjëherë. Kompleksi monumental në Piazza del Duomo përfshin gjithashtu Pagëzimoren e Shën Gjonit dhe Kambanoren e Giottos; këto monumente bëjnë pjesë në sitin e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s që mbulon qendrën historike të Firences. Emri Emërtimi Santa Maria del Fiore lidhet me emrin latin të qytetit, Florentia, pra “qyteti i luleve”, si edhe me simbolin heraldik të Firences, zambakun fiorentin. Historia Katedralja u ndërtua në vendin ku më parë gjendej kisha e vjetër e Santa Reparata-s. Projekti për një kishë të re u miratua në fund të shekullit XIII dhe guri i parë u vendos në vitin 1296. Punimet nisën nën drejtimin e Arnolfo di Cambio-s, ndërsa më pas në kantier morën pjesë edhe arkitektë të tjerë, mes tyre Giotto, Andrea Pisano dhe Francesco Talenti. Pas vdekjes së Giotto-s dhe ndërprerjeve të ndryshme, ndërtimi arriti në fillim të shekullit XV në pikën më të vështirë: mbulimin e kryqëzimit me një kupolë të përmasave të pazakonta. Në vitin 1418 u zhvillua konkursi për zgjidhjen e kësaj sfide dhe projekti fitues ishte ai i Filippo Brunelleschi-t. Punimet për kupolën nisën në vitin 1420 dhe përfunduan në vitin 1436, kur katedralja u shugurua nga papa Eugjeni IV. Fasada mesjetare e papërfunduar u hoq në fund të shekullit XVI. Fasada e sotme, në stil neogotik, u projektua nga Emilio De Fabris dhe u realizua midis viteve 1876 dhe 1887. Arkitektura Katedralja ka një plan bazilikal me tri nefë, që hapen drejt një zone presbiteriale të dominuar nga një oktogon i madh, mbi të cilin ngrihet kupola. Rreth kësaj zone shtrihen tri absida radiale, secila e ndarë në pesë kapela. Ndërtesa është rreth 153 metra e gjatë dhe 90 metra e gjerë në transept. Muret e jashtme janë të veshura me mermer të bardhë, të gjelbër dhe të kuq, të organizuar në figura gjeometrike dhe motive floreale të stilizuara. Brendësia është e gjerë dhe relativisht e përmbajtur në dekor, gjë që i jep një karakter monumental. Dyshemeja është zbukuruar me intarsie mermeri nga punishte të shekujve XVI–XVII, ndërsa hapësira ndriçohet nga 44 vitrazhe të realizuara sipas projekteve të artistëve fiorentinë të shekujve XIV dhe XV. Kupola Kupola e Brunelleschi-t është pjesa më e famshme e katedrales dhe një nga veprat themelore të arkitekturës së Rilindjes. Ajo u ndërtua midis viteve 1420 dhe 1436 dhe përbëhet nga dy guaska të ndërlidhura, një e brendshme dhe një e jashtme. Struktura është tetëkëndëshe, me diametër të jashtëm rreth 55 metra dhe diametër të brendshëm rreth 45,5 metra. Dy guaskat lidhen nga nervatura dhe elemente horizontale mbajtëse; brenda boshllëkut midis tyre ndodhet shkalla që të çon në fanar. Rëndësia e saj qëndron jo vetëm te përmasat, por edhe te zgjidhja inxhinierike: Brunelleschi arriti ta ngrejë kupolën pa përdorur centina druri tradicionale, duke propozuar një sistem vetëmbajtës që pati ndikim të madh në historinë e arkitekturës evropiane. Kompleksi monumental Katedralja, Pagëzimorja dhe Kambanorja formojnë bërthamën monumentale të Piazza del Duomo. Sipas UNESCO-s, qendra historike e Firences përfaqëson një arritje të jashtëzakonshme urbane dhe artistike dhe katedralja e Santa Maria del Fiore është një nga monumentet kryesore që mishërojnë rolin e qytetit në lindjen dhe përhapjen e Rilindjes. Shih edhe Firencia Filippo Brunelleschi Giotto Rilindja Arkitektura e Rilindjes Referime Lidhje të jashtme Faqja zyrtare e kompleksit të Duomos së Firences Historic Centre of Florence – UNESCO