სანტ-ანჯელოს ციხესიმაგრე

სანტ-ანჯელოს ციხესიმაგრე (იტალ. Castel Sant'Angelo) — „წმინდა ანგელოზის ციხე“ , რომელიც ასევე ცნობილია როგორც ადრიანეს მავზოლეუმი (იტალიურად: Mausoleo di Adriano), რომელიც არის მაღალი როტონდა (ცილინდრული შენობა) პარკო ადრიანოში, რომში, იტალია. იგი თავდაპირველად დაუკვეთა რომის იმპერატორმა ადრიანემ, როგორც მავზოლეუმი საკუთარი თავისა და ოჯახისთვის. მოგვიანებით პაპებმა ეს შენობა გამოიყენეს როგორც ციხესიმაგრე და ციხე-დარბაზი, ხოლო ამჟამად ის მუზეუმია. ოდესღაც ეს ნაგებობა რომის ყველაზე მაღალი შენობა იყო. ადრიანეს საფლავი რომის იმპერატორ ადრიანეს საფლავი, ასევე ცნობილია როგორც ადრიანეს აკლდამა, აიგო ტიბრის მარჯვენა ნაპირზე (ან ჩრდილოეთ კიდეზე), 134-დან 139 წლამდე. თავდაპირველად მავზოლეუმი იყო მორთული ცილინდრი, ბაღით თავზე და ოქროს კვადრიგით. ადრიანეს ფერფლი აქ მოათავსეს მისი გარდაცვალებიდან ერთი წლის შემდეგ, რომელიც მოხდა ბაიაში 138 წელს, მის მეუღლე საბინასთან და პირველ ნაშვილებ ვაჟთან, ლუციუს აელიუსთან ერთად, რომელიც 138 წელს გარდაიცვალა. ამის შემდეგ, აქ ასევე მოათავსეს მომდევნო იმპერატორების ნეშტებიც, ბოლო ჩაწერილი დაკრძალვა იყო კარაკალა 217 წელს. ურნები, რომლებიც შეიცავდა ამ ფერფლს, სავარაუდოდ მოთავსებული იყო იმაში, რაც ახლა ცნობილია როგორც საგანძურის ოთახი, შენობის სიღრმეში. ადრიანემ ასევე ააშენა პონს აელიუსი, რომელიც პირდაპირ გადაჰყურებდა მავზოლეუმს - ის დღესაც უზრუნველყოფს თვალწარმტაც მისასვლელს რომის ცენტრიდან და ტიბრის მარცხენა ნაპირიდან, და ცნობილია ბაროკოს სტილის ანგელოზების ქანდაკებებით, რომლებსაც მაღლა აღმართული აქვთ ქრისტეს ვნების ინსტრუმენტები. დაკნინება აკლდამის შინაარსისა და დეკორაციების დიდი ნაწილი დაიკარგა მას შემდეგ, რაც შენობა გადაკეთდა სამხედრო ციხესიმაგრედ 401 წელს და შემდგომ ჩართული იქნა ავრელიანეს კედლებში ფლავიუს ჰონორიუს ავგუსტუსის მიერ. ურნები და ფერფლი გაიფანტა ვიზიგოთი მძარცველების მიერ ალარიკის მიერ რომის გაძარცვის დროს 410 წელს, ხოლო თავდაპირველი დეკორატიული ბრინჯაოსა და ქვის ქანდაკებები ჩამოყარეს თავდამსხმელ გოთებზე, როდესაც მათ რომი აიღეს ალყაში 537 წელს, როგორც ამას აღწერს პროკოპიუსი. თუმცა, უჩვეულო გადარჩენილია სამარხი ურნის ქუდი (სავარაუდოდ ადრიანესი), რომელიც მოხვდა წმინდა პეტრეს ბაზილიკაში, ფარავდა ოტო II-ის საფლავს და შემდგომში ჩართული იქნა მასიურ რენესანსულ ნათლისღების აუზში. პოსტ-რომაულ პერიოდში აკლდამიდან სპოლიას (მეორადი მასალის) გამოყენება აღნიშნული იყო VI საუკუნეში - ჯორჯო ვაზარი წერს: „...ქრისტიანების გამოსაყენებლად ეკლესიების ასაშენებლად, არა მხოლოდ კერპების [წარმართული რომაული ღმერთების] ყველაზე პატივსაცემი ტაძრები დაანგრიეს, არამედ წმინდა პეტრეს უფრო მეტი სამკაულებით გასაკეთილშობილებლად და მოსართავად, ვიდრე მას მაშინ ჰქონდა, მათ წაიღეს ქვის სვეტები ადრიანეს აკლდამიდან, ახლანდელი სანტ'ანჯელოს ციხე, ისევე როგორც ბევრი სხვა რამ, რასაც ჩვენ ახლა ნანგრევებში ვხედავთ.“}} ლეგენდა ამბობს, რომ მთავარანგელოზი მიქაელი გამოჩნდა მავზოლეუმის თავზე, ხმალს ქარქაშში აბრუნებდა, როგორც 590 წლის შავი ჭირის დასრულების ნიშანი, რითაც ციხეს მისი ამჟამინდელი სახელი მისცა. ლეგენდის ნაკლებად ქველმოქმედი, მაგრამ უფრო შესაფერისი დეტალი, ამ მთავარანგელოზის მებრძოლი ხასიათის გათვალისწინებით, გაიგონა XV საუკუნის მოგზაურმა, რომელმაც ციხის სახურავზე ანგელოზის ქანდაკება დაინახა. ის მოგვითხრობს, რომ შავი ჭირის ხანგრძლივი სეზონის დროს, პაპმა გრიგოლ I-მა გაიგო, რომ ხალხი, მათ შორის ქრისტიანებიც, დაიწყეს წარმართული კერპის თაყვანისცემა წმინდა აგატას ეკლესიაში სუბურაში. ხილვამ უბიძგა პაპს, რომ პროცესია ეკლესიისკენ წაეყვანა. მისვლისას, კერპი სასწაულებრივად დაიშალა ქუხილის ხმით. წმინდა პეტრესთან დაბრუნებისას ელიანის ხიდით, პაპს კიდევ ერთი ხილვა ჰქონდა ანგელოზისა ციხის თავზე, რომელიც მანტიაზე სისხლს იწმენდდა ხმლიდან და შემდეგ მას ქარქაშში აბრუნებდა. მართალია პაპმა ეს განმარტა, როგორც ნიშანი იმისა, რომ ღმერთი კმაყოფილი იყო, ამას არ შეუშლია ხელი გრიგოლისთვის რომში წარმართული თაყვანისცემის მეტი ადგილი გაენადგურებინა. პაპების ციხესიმაგრე, რეზიდენცია და ციხე პაპებმა ეს ნაგებობა ციხედარბაზად გადააკეთეს, დაწყებული XIV საუკუნიდან; პაპმა ნიკოლოზ III-მ ციხედარბაზი დააკავშირა წმინდა პეტრეს ბაზილიკასთან დახურული გამაგრებული დერეფნით, რომელსაც ეწოდება პასეტტო დი ბორგო. ციხესიმაგრე იყო პაპ კლემენტ VII-ის თავშესაფარი კარლ V-ის ლანდსკნეხტების ალყისგან რომის გაძარცვის დროს (1527); ციხესიმაგრე იყო ასევე ის ადგილი, სადაც ბენვენუტო ჩელინი, როდესაც დაპატიმრებული იყო მითვისების, მკვლელობისა და სოდომიის ბრალდებით, აღწერს თუ როგორ დასეირნობდა ზღუდეებზე და ესროდა მტრის ჯარისკაცებს. ლეო X-მ ააშენა სამლოცველო მადონათი რაფაელო და მონტელუპოს მიერ. 1536 წელს მონტელუპომ ასევე შექმნა მარმარილოს ქანდაკება წმინდა მიქაელისა, რომელიც მახვილს იკავებს 590 წლის შავი ჭირის შემდეგ (როგორც ზემოთ აღწერილია) კასტელის კენწეროზე დასადგმელად. მოგვიანებით პავლე III-მ ააშენა მდიდრული აპარტამენტი, რათა უზრუნველეყო, რომ ნებისმიერი მომავალი ალყის დროს პაპს ჰქონდა შესაფერისი ადგილი დასარჩენად. მონტელუპოს ქანდაკება შეიცვალა იმავე თემის ბრინჯაოს ქანდაკებით, რომელიც შეასრულა ფლამანდიელმა მოქანდაკემ პეტერ ანტონ ფონ ვერშაფელტმა 1753 წელს. ვერშაფელტის ქანდაკება კვლავ თავის ადგილას არის, ხოლო მონტელუპოს ქანდაკების ნახვა შეიძლება ციხის შიგნით ღია ეზოში. პაპის სახელმწიფო სანტ'ანჯელოს ციხედ იყენებდა; ჯორდანო ბრუნო, მაგალითად, იქ დატუსაღებული იყო ექვსი წლის განმავლობაში. სხვა პატიმრები იყვნენ მოქანდაკე და ოქრომჭედელი ბენვენუტო ჩელინი,ჯადოქარი და შარლატანი კალიოსტრო. სიკვდილით დასჯა სრულდებოდა პატარა შიდა ეზოში. როგორც ციხე, ის ასევე იყო ჯაკომო პუჩინის 1900 წლის ოპერა ტოსკას მესამე მოქმედების გარემო; სათაურის მქონე გმირი ქალი თავის სიკვდილამდე ხტება ციხედარბაზის ზღუდეებიდან. ადრეულ დროში, ციხეს ჰქონდა კიდევ ერთი შესანიშნავი ფუნქცია. კორნელის დე ბრუინმა აღნიშნა, რომ როდესაც პაპი კლემენტ X გარდაიცვალა 1676 წელს, ყველა პატიმარი მძიმე განაჩენით გადაიყვანეს წმ. ანჯელოში. შემდეგ, როგორც კი პაპის ტახტი გათავისუფლდა, ადგილობრივი საქალაქო საბჭო ათავისუფლებდა ყველა პატიმარს რომის ციხეებიდან, გარდა იმათი, ვინც წმ. ანჯელოში იყვნენ დაკეტილი. მოვლენათა ეს ჯაჭვი, კორნელისის თანახმად, იყო ჩვეულება ყოველ ჯერზე, როდესაც პაპი გარდაიცვლებოდა. ფეიერვერკები როდესაც 1676 წელს კასტელს სტუმრობდა, კორნელის დე ბრუინმა ახსენა ფეიერვერკები, რომლებიც აშკარად წელიწადში ერთხელ იმართებოდა. მან დაწერა: „კიდევ ერთი ფეიერვერკის სანახაობა, საოცარი სახილველი, არის ყოველწლიური ტრადიციული დღესასწაული წმინდა პეტრეს დღეს წმინდა ანჯელოს ციხეში. ისე ჩანს, თითქოს ციხის ზემოდან მოდის, ერთდროულად ინთება და ვრცელდება ფეიერვერკების ბრბოში ისეთი გზით, რომ როდესაც ციხის ახლოს დგახარ, ისეთი გრძნობა გეუფლება, თითქოს თვით ზეცა იხსნება. იქიდან დაახლოებით ნახევარი საათის სავალზე ყოფნისას, მაინც შეიძლება მისი საკმაოდ მკაფიოდ დანახვა. რომში ერთ წელზე მეტი დროის გატარების შემდეგ, მაინტერესებდა მისი სხვადასხვა ადგილიდან დაკვირვება, მაგრამ აღმოვაჩინე, რომ ციხის ახლოს მდებარე ადგილი, სადაც ფეიერვერკების ქვეშ დგახარ, ყველაზე სასიამოვნო იყო.“ მუზეუმი 2001 წელს გაუქმების შემდეგ, ციხედარბაზი ახლა მუზეუმია: მუზეო ნაციონალე დი კასტელ სანტ'ანჯელო. 2016 წელს მას 1,234,443 ვიზიტორი ჰყავდა. მიმდინარეობს პროექტი, რომელიც კასტელ სანტ'ანჯელოს დააკავშირებს წმინდა პეტრეს ბაზილიკასთან სრულად საფეხმავლო გზით, პიაცა პიას ადგილის ქვეშ მიწისქვეშა გვირაბის შექმნით. ბიბლიოგრაფია Bruno Contardi (1987). The angel and Rome : Castel Sant'Angelo, September 29th–November 29th 1987. Rome: Palombi. ISBN 978-8876215773. OCLC 555702196. რესურსები ინტერნეტში ოფიციალური საიტი Site describing arrangement of the original mausoleum. Mausoleum of Hadrian, part of the Encyclopædia Romana by James Grout Platner and Ashby entry on the tomb on Lacus Curtius site Roman Bookshelf – Views of Castel Sant'Angelo from the 19° Century Hadrian's tomb Model of how the tomb might have appeared in antiquity Castel Sant'Angelo: History Of Torture, Ghosts And Mystery სქოლიო