სან-ფრედიანოს ბაზილიკა

სან-ფრედიანოს ბაზილიკა (იტალ. Basilica di San Frediano) — რომაული ეკლესია ლუკაში, იტალიაში, რომელიც მდებარეობს პიაცა სან-ფრედიანოზე. ისტორია ფრიდიანუსი (ფრედიანო) იყო ირლანდიელი ეპისკოპოსი ლუკაში VI საუკუნის პირველ ნახევარში. მან ამ ადგილზე ააშენა ეკლესია, რომელიც მიუძღვნა წმინდა ვიკენტს, ზარაგოსადან (ესპანეთი) წარმოშობილ მოწამეს. როდესაც ფრიდიანუსი დაიმარხა ამ ეკლესიაში, ეკლესია გადარქმეულ იქნა წმინდა ფრედიანოსა და ვინცენცოს სახელზე. მალევე ამ ეკლესიის გარშემო ავგუსტინელი კანონიკოსების თემი ჩამოყალიბდა. ლონგობარდების ეპოქაში ეკლესია და კანონიკოსთა სახლი გაფართოვდა. 1104 წელს ეს ორდენი აღიარა რომის პაპმა პასხალის II-მ. მოგვიანებით წმინდა ფრედიანოს წინამძღვარს ეპისკოპოსის ღირსებასთან თანაბარი რანგი მიენიჭა. ეკლესიამ თავისი დღევანდელი სახე - ტიპიური რომაული ბაზილიკის ფორმა - მიიღო 1112-1147 წლებში. XIII-XIV საუკუნეებში თვალისმომჭრელი ფასადი მორთულ იქნა უზარმაზარი ოქროსფერი XIII საუკუნის მოზაიკით, რომელიც გამოსახავს ქრისტე მხსნელის ამაღლებას ქვემოთ მოციქულებთან ერთად. XIV-XVI საუკუნეებში დაემატა კეთილშობილთა რამდენიმე კაპელა. ისინი მორთულია ნახატებით. შედარებები სან-ფრედიანოს ბაზილიკის არქიტექტურა კარგად ასახავს რომანული სტილის ლუკას თავისებურებებს მანამდე, სანამ მახლობელი პიზას გავლენამ, კერძოდ ბუსკეტოს საკათედრო ტაძრისა და ჩრდილოეთ იტალიიდან ჩამოსული ოსტატების მუშაობამ არ შეცვალა მისი ტრადიციული ხასიათი. ეკლესია ჯერ კიდევ ინარჩუნებს ადრეული ქრისტიანული ბაზილიკის უბრალო ტიპის გეგმას, გლუვი კედლებით, რაიმე გამონაზვავების ან თაღების რთული შეერთებების გარეშე, ხოლო არქიტექტურული ელემენტები ყველა რომაული ტრადიციისაა, როგორიცაა ფასადის და აფსიდის არქიტრავები და სვეტები, ნიშების ფანჯრები, სპეციალურად გამოთლილი კომპოზიტური კაპიტელები. ასეთივე თავისებურებები გვხვდება - კიდევ უფრო სუფთა სახით - მახლობელ წმინდა ალექსანდრეს ეკლესიაში, რომელიც მოიცავს უფრო ძველი ნაგებობის ნაშთებს, სადაც ყველა ელემენტი - პროპორციული გეზებიდან კედლების ხარისხამდე, უჩვეულო მასალების განლაგებიდან გაშიშვლებული კორინზურ კაპიტელებამდე - ყველაფერი ძველი რომაული ტრადიციისაა. აღწერა შიგნით ბაზილიკა აშენებულია მდიდრულად გამოთლილი თეთრი მარმარილოთი, რომელიც შედგება ნავისა და ორი გვერდითი ნავისაგან თაღებით, რომლებიც ეყრდნობა რომაული და რომანული კაპიტელების მქონე სვეტებს. რომაული კაპიტელები გადმოტანილი იყო მახლობელი რომაული ამფითეატრიდან. შესასვლელთან ყველაზე თვალსაჩინო ნაწილია XII საუკუნის დიდი რომანული ნათლისღების ქვაბი (ფონტე ლუსტრალე). ის შედგება ჯამისგან, რომელიც დაფარულია ტემპიეტოთი და ეყრდნობა სვეტებს, წრიული აუზის შიგნით. ეს არის ოსტატი რობერტოს (მისი ხელმოწერა აუზზეა) და ორი უცნობი ოსტატის ნაშრომი. აუზი მორთულია მოსეს ისტორიით ლომბარდიელი მქანდაკებლის მიერ. ოსტატმა რობერტომ შექმნა ბოლო ორი პანელი - „კეთილი მწყემსი“ და „ექვსი წინასწარმეტყველი“. ტემპიეტო გამოთლა ტოსკანელმა ოსტატმა, რომელიც გამოსახავს წლის თვეებსა და მოციქულებს. ამ ქვაბის უკან, კედელზე უფრო მაღლა, არის XV საუკუნის ორი მინანქრიანი ტერაკოტის ლუნეტა: ბუშვება და წმინდა ბართოლომე, ორივე მიეკუთვნება ანდრეა დელა რობიას სკოლას. არის კიდევ ერთი ნათლისღების ქვაბი, რომელიც ჯერ კიდევ გამოიყენება, გამოთლილი და ადაპტირებული საიდუმლო საკურთხევლისგან მატეო ჩივიტალის მიერ 1489 წელს. მარჯვენა მხარეს არის წმინდა ზიტას (დაახლ. 1212-1272) გვერდითი სალოცავი, რომელიც პოპულარული წმინდანია ლუკაში. მისი უხრწნელი, ხელუხლებელი სხეული, რომელიც იწვა ბროკატის საწოლზე, გამოფენილია მინის საფლავში. კაპელის კედლებზე არის XVI-XVII საუკუნეების რამდენიმე ტილო, რომლებიც გამოსახავს მისი ცხოვრების ეპიზოდებს. წმინდა ფრედიანოს ნაშთები დაკრძალულია XVI საუკუნის მთავარი საკურთხევლის ქვეშ. მთავარი საკურთხევლის მარცხნივ დგას მასიური ქვის მონოლითი. ეს ალბათ მოპარული იყო ლუკას ამფითეატრიდან. მაგრამ ადგილობრივი ტრადიციის მიხედვით, ის სასწაულებრივად გადმოიტანა ლუკაში სან ფრედიანომ და გამოიყენა როგორც პრეტელა (საკურთხევლის საფეხური) პირველი საკურთხევლისთვის. სალოცავები მარცხენა ნავში მდებარე ტრენტას კაპელაში განთავსებულია ღვთისმშობლისა და ყრმის პოლიპტიქი, XV საუკუნის შედევრი იაკოპო დელა კვერჩიას მიერ, გამოთლილი მისი ასისტენტის ჯოვანი და იმოლას დახმარებით. საკურთხევლის ქვეშ არის რომაული სარკოფაგი წმინდა რიჩარდ მომლოცველის სხეულით, ინგლისელი „მეფის“ (უესექსიდან), რომელიც გარდაიცვალა ლუკაში 722 წელს რომში ზიარებისას. ის იყო წმინდანების უილიბალდის, უინიბალდისა და ვალპურგას მამა. მარმარილოს იატაკზე მდებარეობს ლორენცო ტრენტასა და მისი ცოლის საფლავის ქვა, ისევ იაკოპო დელა კვერჩიას მიერ დამზადებული. მრავალ სალოცავს შორის განსაკუთრებით გამოირჩევა ჯვრის კაპელა. იგი შეიცავს ამიკო ასპერტინის (1508-1509) ფრესკებს, რომლებიც ცოტა ხნის წინ აღდგა. ლურჯი კამარა გვიჩვენებს ღმერთს ანგელოზებით, წინასწარმეტყველებითა და სივილებით გარშემორტყმულს. საკურთხევლის ზემოთ არის ანონიმური XVII საუკუნის ნახატი, რომელიც გამოსახავს ვოლტო სანტოს, წმინდა ავგუსტინესა და წმინდა უბალდოს. მარჯვენა კედელზე არის წმინდა ფრედიანოს ფრესკა, რომელიც ცვლის მდინარე სერკიოს მიმდინარეობას, წყალდიდობის შეჩერების მცდელობისას. მის გვერდით არის სვეტი, რომელიც უფრო ახლოს შეხედვისას, სინამდვილეში ბრტყელია. წმინდა ანას სალოცავი აშენდა XVI საუკუნეში, მაგრამ ნახატები XIX საუკუნისაა. საკურთხევლის მარცხენა მხარეს არის წმინდა ანას სიკვდილი ბ. როკის მიერ. შუაში, საკურთხევლის ზემოთ, წმინდა ანა თაყვანს სცემს ყრმას სტეფანო ტოფანელის მიერ. რსურსები ინტერნეტში Page at toscana.it (in English) Photos HD 360° Panoramic Interactive Photo of San Frediano Square Made by Hans von Weissenfluh for Tuscany tourism promotion official website.