ئیلات

ئیلات (بە عیبری: אילת) شارێکە لە بێئرشێبا، ناوچەی باشووری، ئیسرائیل. بەپێی سەرچاوەکانی نووسینگەی ناوەندیی ئاماری ئیسرائیل لە ساڵی ٢٠٢٤، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٥٦،٠٠٤ کەس بووە. ڕووبەری ئەم شارە دەوروبەری ٨٥ کیلۆمەتری چوارگۆشە و چڕیی دانیشتووانی ٦٦١ کەسە لە ھەر کیلۆمەتری چوارگۆشەدا. ئیلات باشووریترین شاری ئیسرائیلە کە وەک بەندەرێکی قەرەباڵغ و ھاوینەھەوارێکی بەناوبانگ لە باکووری دەریای سووردا ھەڵکەوتووە، لەسەر ئەو شوێنەی کە لە ئیسرائیل بە کەنداوی ئیلات و لە ئوردن بە کەنداوی عەقەبە ناسراوە. شارەکە بە شوێنێکی گەشتیاری بۆ گەشتیارانی ناوخۆ و نێونەتەوەیی دادەنرێت. کەشوھەوا کەشوھەوای وشکی بیابانی ئیلات و شێداری کەم بەھۆی نزیکی لە دەریایەکی گەرمەوە مامناوەند دەبێت. زۆرجار پلەی گەرمی لە ھاویندا لە ٤٠ پلەی سەدی (١٠٤ پلەی فەھرەنگی) تێدەپەڕێت، و لە زستاندا ٢١ پلەی سەدی (٧٠ پلەی فەھرەنگی) لەکاتێکدا پلەی گەرمی ئاو لە نێوان ٢٠ بۆ ٢٦ پلەی سەدی (٦٨ بۆ ٧٩ پلەی فەھرەنگی) دایە. ئیلات بە تێکڕا ٣٦٠ ڕۆژی خۆر لە ساڵێکدا. جوگرافیا ئیلات بەشێکە لە بیابانی باشووری نێگێڤ، لە کۆتایی باشووری عەڕەبە، تەنیشت شاری ھاوینەھەواری میسری تەبا لە باشوورەوە، لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری بەندەری عەقەبەی ئوردن و لە چاوی حەقل، عەرەبستانی سعوودی، بەسەر کەنداوەکەدا بەرەو باشووری ڕۆژھەڵات. جیۆلۆجی و دیمەنی سروشتی جۆراوجۆرە: بەردی ئاگرین و گۆڕاو، بەردی شنی و بەردی لیمۆ؛ شاخەکان تا ٨٩٢ مەتر (٢٩٢٧ پێ) لە ئاستی دەریاوە؛ دۆڵە فراوانەکانی وەک ئاراوا، و کەناری دەریا لەسەر کەنداوی عەقەبە. بە تێکڕای بارانبارینی ساڵانە ٢٨ ملیمەتر (١٫١ ئینچ) و پلەی گەرمی ھاوین ٤٠ پلەی سەدی (١٠٤ پلەی فەھرەنگی) و زیاتر، سەرچاوەکانی ئاو و ڕوەک سنووردارە. "ئەو توخمە سەرەکیانەی کە کاریگەرییان لەسەر مێژووی ناوچەکە ھەبوو، سەرچاوەی مس و کانزاکانی دیکە بوون، ئەو ڕێگا نێودەوڵەتییە کۆنانەی کە ناوچەکەیان دەبڕییەوە و پێگەی جیۆپۆلەتیکی و ستراتیژییەکەی. ئەمانە بووە ھۆی چڕییەکی نیشتەجێبوون کە سەرپێچی لە بارودۆخی ژینگەیی دەکات. پەروەردە سیستەمی پەروەردەیی ئیلات زیاتر لە ٩ ھەزار گەنج لە ھەشت سەنتەری چاودێری ڕۆژانە، ٦٧ باخچەی پێش ساوایان و باخچەی ساوایان، ١٠ قوتابخانەی سەرەتایی و ٣ قوتابخانەی ئامادەیی شەش ساڵان لەخۆدەگرێت. ھەروەھا ھەندێک قوتابخانەی پەروەردەی تایبەت و قوتابخانەی ئایینی ھەن. زانکۆی بن گوریون لە نەگڤ کەمپێکی لە ئیلات دەپارێزێت. لقی ئیلات ھەزار و ١٠٠ خوێندکاری تێدایە کە نزیکەی لەسەدا ٧٥یان خەڵکی دەرەوەی شارن. لە ساڵی ٢٠١٠دا، بەشەناوخۆیییەکی نوێی خوێندکاران لەلایەن فیدراسیۆنی جوولەکەکانی تۆرۆنتۆ، دامەزراوەی ڕەشی، زانکۆی بن گوریونی نەگێڤ و شارەوانی ئیلاتەوە پارەدار و دروست کرا. کۆمەڵەی پاراستنی سروشت لە قوتابخانەی مەیدانی ئیلاتی ئیسرائیل لە جەرگەی ئیلات گەشتی تایبەتی بە پێ پێشکەش دەکات کە تێیدا تیشک دەخاتە سەر ئیکۆلۆژیای بیابان، دەریای سوور، کۆچی باڵندە و لایەنەکانی تری گیا و گیاندارەکانی ئیلات. ھێسدەر یەشیڤا ئایلێت ھاشاچەر، بنکەکەی لە شاری ئیلاتە، لە ساڵی ١٩٩٧ دامەزراوە. چاودێریی تەندروستی ناوەندی پزیشکیی یۆسفتال کە لە ساڵی ١٩٦٨ دامەزراوە، باشووریترین نەخۆشخانەی ئیسرائیلە، و تاکە نەخۆشخانەیە کە باشووری نێگێڤ دەگرێتەوە. ئەم نەخۆشخانەیە بە ٦٥ قەرەوێڵە بچووکترین نەخۆشخانەی ئیسرائیلە. خزمەتگوزارییە تایبەتەکان کە بۆ ناوچەی دەریای سوور ئامادەکراون ژوورێکی ھایپەرباریکە بۆ چارەسەرکردنی قوربانیانی ڕووداوەکانی غەواس و دامەزراوەی شۆردنی گورچیلە کە کراوەن بۆ گەشتیارانی پشوو. گواستنەوە پاس کۆمپانیای ئێگێد کە کۆمپانیای نیشتمانی پاسە، خزمەتگوزاری بەردەوام پێشکەش بە خاڵەکانی باکوور دەکات بە شێوەیەکی نزیکەی کاتژمێری و ھەروەھا لە ناو شاردا بە شێوەی نیو کاتژمێر لە کاتی ڕۆژدا. بەشێکی بەھۆی درێژبوونەوەی کاتەکانی گەشتکردنە، ڕێکاری جیاوازی حجزکردنی پاسەکان بۆ ئیلات ھەیە، لەوانەش بژاردەی حجزکردنی پێشوەختە. دەریایی بەندەری ئیلات و ئیلات مارینا ڕێگە بە گەشتکردن دەدەن لە ڕێگەی دەریاوە. شەمەندەفەر ھەروەھا پلانەکانی داھاتوو داوای پەیوەندییەکی شەمەندەفەر دەکەن، کە ھەندێکجار بە مێد-ڕێد ناودەبرێت بۆ کەمکردنەوەی کاتەکانی گەشتکردن بە شێوەیەکی بەرچاو لە ئیلاتەوە بۆ تێل ئەڤیڤ و قودس، لە ڕێگەی ھێڵی ئێستا لە بیر شەبا؛ پلاندانان لە ئارادایە. لە ساڵی ٢٠٢١ وێستگەی شەمەندەفەری دیمۆنا باشووریترین وێستگەی شەمەندەفەری سەرنشینە لە ئیسرائیل. ئابوور لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا گەشتیاری گرنگتر بوو بۆ ئابووری شارەکە، چونکە پیشەسازییەکانی دیکە داخران یان بە شێوەیەکی بەرچاو کەمبوونەوە. ئەمڕۆ گەشتیاری سەرچاوەی سەرەکی داھاتی شارەکەیە، ھەرچەندە ئیلات لە ساڵی ١٩٨٥ بووە ناوچەیەکی بازرگانی ئازاد. مۆزەخانەکان مۆزەخانەی ئیلات ئەمانەش ببینە پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل سەرچاوەکان بەستەرە دەرەکییەکان وێبگەی فەرمی داڕێژە:شارەکانی ئیسرائیل دەروازەی جوگرافیا ھێمای دەروازەدەروازەی شارەکان دەروازەی ئیسرائیل دەروازەی فەلەستین