مۆساد

مۆساد یان دەزگای ھەواڵگری و ئەرکە تایبەتەکان (بە عیبری: המוסד למודיעין ולتפקידים מיוחדים)، کە بە شێوەیەکی بەربڵاو بە مۆساد ناسراوە، دەزگای ھەواڵگریی نیشتمانیی دەوڵەتی ئیسرائیلە. یەکێکە لە ڕێکخراوە سەرەکییەکانی ناو کۆمەڵگەی ھەواڵگریی ئیسرائیل، لەگەڵ ئامان (ھەواڵگریی سەربازی) و شین بێت (ئاسایشی ناوخۆ). مۆساد بەرپرسە لە کۆکردنەوەی ھەواڵگری، ئۆپراسیۆنە نھێنییەکان و بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر. بەڕێوەبەرەکەی ڕاستەوخۆ و تەنھا وەڵامدەرەوەی سەرۆک وەزیرانە. بودجەی ساڵانەی بە نزیکەی ١٠ ملیار شێکل (٢.٧٣ ملیار دۆلاری ئەمریکی) دەخەمڵێندرێت، و دەخەمڵێندرێت کە نزیکەی ٧,٠٠٠ کەس تێیدا کار بکەن، ئەمەش دەیکاتە یەکێک لە گەورەترین دەزگاکانی سیخوڕی لە جیھاندا. ڕێکخراوەکە پلانی زۆرێک لە تیرۆرکردنی لە شوێنە جیاوازەکاندا داڕشتووە. مێژوو مۆساد لە ١٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٩، وەک «دەزگای ناوەندی بۆ ھەماھەنگی» لەسەر پێشنیازی سەرۆک وەزیران داود بێن گۆریۆن بۆ ڕێوڤێن شیلۆوا دامەزرا. بێن گۆریۆن جەستەیەکی ناوەندی دەویست بۆ ھەماھەنگی و باشترکردنی ھاوکاری نێوان دەزگا ئەمنییەکانی ئەو کاتە — بەشی ھەواڵگریی سوپا (ئامان)، دەزگای ئاسایشی ناوخۆ (شین بێت)، و دەزگای ھەواڵگریی سیاسی (مۆساد). ئەو جەستە ناوەندییەی کە فەرمانڕەوایی سێ دەزگا ئەمنییەکەی دەکرد «ڤاعداد» بوو؛ ئەمڕۆ وەزارەتی ھەواڵگرییە. لە ئازاری ١٩٥١دا، دووبارە ڕێکخرایەوە و خرایە ناو نووسینگەی سەرۆک وەزیران، کە ڕاستەوخۆ ڕاپۆرت بۆ سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل دەدات. بەھۆی لێپرسینەوەی مۆساد ڕاستەوخۆ لەبەردەم سەرۆک وەزیران و نەک کنێسێت، ڕۆژنامەنووس ڕۆنێن بێرگمان مۆسادی وەک «دەوڵەتی قووڵ» پەسن (وەسف) کردووە. لە نەوەدەکاندا، ئەلیزا ماگێن ھالێڤی بوو بە باڵاترین ژن لە مێژووی مۆساد کاتێک وەک جێگری بەڕێوەبەری دەزگاکە لە سەردەمی شەبتای شەڤیت و دانی یاتۆم کاری دەکرد. مۆساد لە ٦٨ەمین ساڵیادی سەربەخۆیی ئیسرائیلدا ھەنگاوێکی نائاسایی نا بە بڵاوکردنەوەی ڕیکلامێکی دامەزراندنی نھێنی بۆ بەشی کایبەری خۆی. ڕیکلامەکە پیت و ژمارەی وەک خۆیان ھەڕەمەکی تێدابوو، کە دەرکەوت مەتەڵێکی شاراوەیە. زیاتر لە ٢٥،٠٠٠ کەس ھەوڵیان دا چارەسەری بکەن، و لەکاتێکدا زۆربەیان شکستیان ھێنا، بەڵام دەیان کەس سەرکەوتوو بوون و دامەزران. لە چاوپێکەوتنێکی دەگمەنی ساڵی ٢٠١٢دا لەگەڵ «لێیدی گڵۆبس»، شەڕڤانانی مۆساد باسیان لە دامەزراندنی ژنان و پیاوان لە مۆساد، تاقیکردنەوەکانی پشکنین، کارەکانیان لە مۆساد لەگەڵ پێکھێنانی خێزان، پەیوەندی نێوان کاتی ئامادەکاری بۆ کردەوەکان و خودی کردەوەکان، کارکردن بە تیم، ئەو ژیرییە سۆزدارییەی لێیان داوا دەکرێت، سروشتی چالاکییەکە، دوورکەوتنەوە لە ناوبانگ و توانای ڕەھا، و گفتوگۆ لەگەڵ دووژمنان کرد. دروستبوون دروست بوونی دەزگای هەواڵگری مۆساد دەگەڕێتەوە بۆ ١٣ی کانونی دووەمی ١٩٤٩ لە سەر داوای دەیڤد بن گۆریۆن و بە بەڕێوبەرایەتی ڕێوڤن شیلۆهـ. لە مانگی ٣ی١٩٥١ چووە ناو ئۆفیسی سەرۆک وەزیرانەوە و ڕاستەوخۆ ڕاپۆرتی دەنارد بۆ سەرۆکوەزیران. وە ڕێوڤن شیلۆهـ بە فەرمی وەک ڕێڤەبەر ناسرا. چالاکییەکانی مۆساد دۆزینەوەی سەرکردەیەکی نازییەکان، ئەدۆلف ئایشمان لە ئەرژەنتین و گەڕاندنەوەی بۆ ئیسرائیل بەمەبەستی دادگاییکردن، ساڵی ١٩٦٠. ١٩٩٨ گرتنی چەند ئەندامێکی حیزبوڵڵا لە سویسرا. یارمەتی دانی دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی و ئێم ئای تی تورکی بۆ گرتنی عەبدوڵڵا ئۆجەلان لەساڵی ١٩٩٩ بەشداریکردن بۆ ھێرشکردنە سەر عێراق دژی سەددام حوسێن لە ساڵی ٢٠٠٣. سەرچاوەکان ماڵپەڕی فەرمی مۆساد ٣٠ی ئابی ٢٠١٧ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. زانیاری ناممەی مۆساد دەروازەی ئیسرائیل دەروازەی فەلەستین