رامه (شهر عرب‌نشین در اسرائیل)

رامه (به عربی: الرامة؛ רָמָה؛ همچنین الرامه یا الراما) یک شهر عرب‌نشین در منطقه شمالی اسرائیل است. این شهر در شرق نحف و کرمیئیل واقع شده و در دره بیت‌هاکرم (شاغور) در ناحیه جلیل بالا قرار دارد. نزدیک به نیمی از ساکنان آن مسیحی هستند که بیشترشان ارتدکس یونانی و کاتولیک یونانی‌اند، بیش از یک‌سوم دروز و بقیه مسلمان هستند. شورای روستایی رامه در سال ۱۹۲۲ در دوران حکومت بریتانیا تأسیس شد که از نخستین شوراهای محلی در فلسطین تحت قیمومت بود. ساکنان مسیحی و مسلمان رامه پس از تصرف آن توسط نیروهای اسرائیلی در جنگ ۱۹۴۸ به‌طور موقت اخراج شدند اما به روستا بازگشتند. این روستا همچنین پناهگاه بسیاری از فلسطینیان آواره از روستاهای اطراف شد. از دهه ۱۹۶۰ به بعد ساکنان رامه به سطح بالای آموزش و استاندارد زندگی شناخته شده‌اند. رامه زادگاه شاعر نامدار سمیح القاسم، اسقف‌اعظم ارتدکس یونانی آتاالله حنا و هنرمند میرا عواد است. رامه به آشپزی متنوع خود شهرت دارد و بازدیدکنندگان بسیاری را از سراسر کشور جذب می‌کند. این شهر همچنین به باغ‌های گسترده زیتون و تولید روغن زیتون مرغوب مشهور است. موقعیت جغرافیایی رامه بر فراز تپه‌ای در حاشیه دره بیت‌هاکرم بنا شده و در یک محل باستانی واقع است. این شهر در جلیل بالا، در شمال شهر عکا و در فاصله نزدیک به ۲۵ کیلومتری آن قرار دارد. پیشینه ادوارد رابینسون، پژوهشگر کتاب مقدس، رامه را با رامه باستانی از سبط آشیر (یوشع ۱۹:۲۹) یکی دانسته و موقعیت مکانی آن و تابوت‌های سنگی کهن کشف‌شده بر تپه‌ای در بیرون روستا را به‌عنوان شواهد ذکر کرده‌است. دوران باستان متأخر در رامه ویرانه‌های چندین سازه از دوره‌های رومی متأخر و بیزانسی یافت شده‌است. در شرق روستا بقایای حمام‌های رومی متعلق به سده‌های دوم تا چهارم میلادی و نیز دستگاه‌های فشار روغن از همان دوره وجود دارد. در جنوب و جنوب شرقی روستا بقایای پی ساختمان‌هایی کشف شده که شامل کتیبه‌ای به زبان آرامی بر روی نعل درگاه است و نشان‌دهنده وجود کنیسه‌ای متعلق به سده‌های سوم تا چهارم میلادی است. این کتیبه از دو سطر نابرابر با خط عبری تشکیل شده و نقش‌برجسته‌هایی از دو شکل کروبی‌مانند در دو سوی یک تاج گل همراه آن است. متن کتیبه چنین ترجمه شده: «به نیکی یاد شود ربی العازار پسر پرخیا(؟) و پسرانش… دروازه…». در شمال شرقی حمام رومی بقایای یک باسیلیکای بزرگ وجود دارد که در سال ۱۹۷۲ کاوش شد و پایه‌ستون‌های بسیار بزرگ همراه با موزاییک‌های رنگارنگ با نقوش جانوری و گیاهی در آن یافت شد. همچنین بقایای فراوانی از ظروف سفالین متعلق به دوره رومی متأخر (سده‌های چهارم و پنجم میلادی) کشف شده و بقایای ساختمانی از دوره بیزانسی نیز به دست آمده‌است. دوره عثمانی در سال ۱۵۱۷ رامه به همراه سراسر فلسطین پس از شکست مملوکان به امپراتوری عثمانی ملحق شد. تا سال ۱۵۹۶ این روستا تحت اداره ناحیه عکا از سنجق صفد بود و ۹۶ خانوار داشت که همگی مسلمان بودند. ساکنان مالیات بر ریسندگی ابریشم (دولاب حریر)، بز، کندوهای عسل و دستگاه فشاری برای فرآوری زیتون یا انگور می‌پرداختند؛ جمع مالیات ۲۱٬۹۸۶ آقچه بود و نیمی از درآمد به وقف تعلق می‌گرفت. نقشه‌ای از دوران لشکرکشی ناپلئون در سال ۱۷۹۹ به‌دست پیر ژاکوتن این مکان را با نام «رامه» نشان می‌دهد. رامه در زلزله ۱۸۳۷ جلیل به‌طور کامل ویران شد و ۱۸۰ نفر از ساکنانش کشته شدند. سال بعد رامه به‌عنوان روستایی مسیحی و درزی در ناحیه شاغور میان صفد، عکا و طبریه گزارش شد. ویکتور گرن در سال ۱۸۷۵ از این روستا دیدن کرد و آن را دارای ۸۰۰ ساکن یافت که نیمی مسیحی و نیمی دروز بودند. در سال ۱۸۸۱ پیمایش صندوق اکتشاف فلسطین رامه را چنین توصیف کرد: «روستایی از سنگ با مصالح خوب، دربردارنده یک نمازخانه یونانی و نزدیک به ۶۰۰ مسیحی و ۵۰۰ درزی؛ واقع در دشت‌ها با باغ‌های بزرگ زیتون، باغ‌ها و تاکستان‌ها؛ پنج چشمه دائمی نزدیک روستا و چندین آب‌انبار در آن». فهرست جمعیتی نزدیک به سال ۱۸۸۷ جمعیت رامه را حدود ۱٬۱۲۵ نفر نشان می‌دهد: ۵۷۵ مسلمان، ۴۲۵ درزی و ۱۲۵ کاتولیک یونانی. دوره قیمومت بریتانیا در دوره قیمومت بریتانیا بر فلسطین، شورای شهری رامه در ۱۵ اکتبر ۱۹۲۲ تأسیس شد. بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین، جمعیت رامه ۸۴۷ نفر بود: ۶۲۴ مسیحی، ۱۹۵ درزی و ۲۸ مسلمان. از میان مسیحیان، ۴۷۴ نفر ارتدکس یونانی، ۴۷ نفر کاتولیک رومی، ۱۰۲ نفر کاتولیک یونانی (ملکی) و یک تن مارونی بودند. جمعیت در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۱٬۱۴۲ نفر ساکن در ۲۵۴ خانه افزایش یافت: ۷۴۶ مسیحی، ۳۲۶ درزی و ۷۰ مسلمان. در آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت رامه ۱٬۶۹۰ نفر بود: ۱٬۱۶۰ مسیحی، ۴۴۰ «دیگران» (دروز) و ۹۰ مسلمان، با مساحت ۲۴٬۵۱۶ دونوم زمین. از این میزان، ۸٬۳۱۰ دونم باغات و زمین‌های آبی، ۳٬۰۷۸ دونم زمین زراعی و ۵۶ دونم زمین ساخته‌شده بود. دوره اسرائیل رامه در ۳۰ اکتبر ۱۹۴۸ در پی عملیات حیرام بدون مقاومت توسط نیروهای تیپ گولانی تصرف شد. روز بعد یگان اسرائیلی دیگری وارد روستا شد و ۱٬۰۰۰ نفر از ساکنان مسیحی و مسلمان را با تهدید به مرگ اخراج کرد، هرچند دروزیان اجازه ماندن یافتند. مورخ بنی موریس حدس می‌زند که فرمان اخراج ممکن است ناشی از فشار دروزیان محلی برای بیرون‌راندن مسیحیان یا واکنش تنبیهی به حمایت آشکار کشیش یعقوب الحنا از فوزی القاوقجی، فرمانده ارتش آزادی‌بخش عرب بوده باشد. یگان اسرائیلی در ۵ نوامبر روستا را ترک کرد و ساکنان اخراج‌شده که در وادی‌ها و غارهای اطراف اردو زده بودند به روستا بازگشتند. بازگشت آنان احتمالاً به‌واسطه اعتراض افسر اسرائیلی بن دانکلمن از تیپ هفتم بود که با فرمان اخراج مخالفت کرد. بسیاری از مسیحیان اخراج‌شده از روستای تصرف‌شده اقرث نیز در رامه ساکن شدند. در سال ۱۹۵۴ شورای محلی برای اداره امور رامه منصوب شد. اعضای شورای ۱۳ نفره برای نخستین‌بار در سال ۱۹۵۹ انتخاب شدند. در سال ۱۹۸۹ فتحینه حنا رئیس شورای محلی رامه شد که یکی از سه زن عرب منتخب در رأس شوراهای شهری یا محلی در اسرائیل بود. کشت زیتون رامه از دیرباز به‌عنوان مرکز مهم کشت زیتون در جلیل بالا شناخته شده‌است. پیمایش‌های سده نوزدهم باغ‌های گسترده زیتون و شیوه‌های پیشرفته کشت آن را در این روستا توصیف کرده‌اند. در بولتن سال ۱۹۱۰ وزارت کشاورزی ایالات متحده، آهارون آرونسون نوشت که رامه «رکورد بهره‌وری و کیفیت زیتون را در اختیار دارد». آوازه روغن زیتون رامه در دوره قیمومت بریتانیا در آگهی‌های روزنامه‌های عربی‌زبان دهه ۱۹۲۰ نیز بازتاب یافته که روغن زیتون تولیدشده محلی را تمیز و مناسب مصرف خانگی معرفی می‌کردند. در سده بیست‌ویکم، پژوهش باستان‌گیاه‌شناسی سال ۲۰۱۹ در نشریه The Holocene پیوستگی ژنتیکی میان بقایای کهن زیتون جلیل بالا و ارقام امروزی منطقه را شناسایی کرد. جمعیت‌شناسی در سال ۲۰۱۷ حدود ۵۳ درصد ساکنان رامه مسیحی، ۳۱ درصد دروز و ۱۶ درصد مسلمان بودند. در سال ۲۰۲۲ ترکیب جمعیتی به ۴۹٫۸ درصد مسیحی، ۳۱٫۴ درصد درزی و ۱۸٫۸ درصد مسلمان تغییر کرد. مورخ یاکوب لاندو در دهه ۱۹۶۰ نوشت که رامه «به سطح بالای آموزش و استاندارد زندگی متمایز است که در خانه، پوشاک و رفتار عمومی نمایان می‌شود». در آن زمان جامعه ارتدکس یونانی بزرگ‌ترین گروه دینی روستا و دارای بیشترین نفوذ در امور محلی بود، پس از آن کاتولیک‌های یونانی (ملکیان) قرار داشتند. دروزیان شمار چشمگیری داشتند اما از نظر سیاسی به دو جناح تقسیم شده بودند، در حالی که جوامع کوچک‌تر مسیحی و مسلمانان که بیشترشان پناهندگان آواره داخلی بودند نفوذ سیاسی اندکی داشتند. به گفته مورخ رابرت بتس، دروزیان رامه عموماً «کمترین پایبندی به سنت» را در میان دروزیان اسرائیل دارند. افراد سرشناس میرا عواد (زاده ۱۹۷۵)، خواننده، بازیگر و ترانه‌سرا آنجلینا فارس (زاده ۱۹۸۹)، ژیمناست و شرکت‌کننده مسابقه زیبایی دختر شایسته اسرائیل ۲۰۰۷ باسل غطاس (زاده ۱۹۵۶)، سیاست‌مدار و عضو کنست یاکوب حنا، زیست‌شناس مؤسسه علوم وایزمن اسقف‌اعظم تئودوسیوس (حنا) سباستیه (زاده ۱۹۶۵)، روحانی پاتریارک‌نشین ارتدکس یونانی اورشلیم حنا مویس (۱۹۱۳–۱۹۸۱)، سیاست‌مدار و عضو کنست الیاس نخله (۱۹۱۳–۱۹۹۰)، سیاست‌مدار و عضو کنست سمیح القاسم (۱۹۳۹–۲۰۱۴)، شاعر فلسطینی درزی‌تبار فرج سلیمان (زاده ۱۹۸۴)، نوازنده جستارهای وابسته مناطق عربی واقع در اسرائیل منابع مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Rameh». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۶ مارس ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Rameh». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای فرانسوی، بازبینی‌شده در ۲۶ مارس ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «الرامة (عکا)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی ، بازبینی‌شده در ۲۶ مارس ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Rama (Israel)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای اسپانیایی ، بازبینی‌شده در ۲۶ مارس ۲۰۲۶.