مرحاویا

مرحاویا (מֶרְחַבְיָה، به معنای «جای گشاده یاه») یک کیبوتص در شمال اسرائیل است. این کیبوتص در شرق شهر عفوله واقع شده و از نظر اداری به شورای منطقه‌ای دره یزرعئل وابسته است. مرحاویا در سال ۱۹۲۹ در دوره قیمومت بریتانیا بر فلسطین پایه‌گذاری شد. نام این مکان برگرفته از مزمور ۱۱۸ کتاب مقدس عبری است و به معنای مجازی «رهایی از تنگنا و اضطراب» تعبیر می‌شود. پیشینه تاریخی این مکان به عصر مفرغ بازمی‌گردد و در دوره صلیبیون دژی به نام «لا فِو» در آن برپا بود. در سال ۱۱۸۳ نبرد الفوله میان صلیبیون و سپاهیان صلاح‌الدین ایوبی در این مکان رخ داد. از چهره‌های سرشناس ساکن این کیبوتص می‌توان به گلدا مئیر، نخست‌وزیر چهارم اسرائیل، اشاره کرد. ریشه‌شناسی نام مرحاویا برگرفته از آیه پنجم مزمور ۱۱۸ در کتاب مقدس عبری است: מִן-הַמֵּצַר, קָרָאתִי יָּהּ; עָנָנִי בַמֶּרְחָב יָהּ «از تنگنا خداوند را خواندم؛ خداوند مرا پاسخ داد و در جایی گشاده قرار داد.» در معنای مجازی این عبارت اشاره به «رهایی از تنگنا و اضطراب» دارد که با تجربه یهودیان مهاجر به سرزمین اسرائیل و دست‌یابی به سرزمینی نو بدون فشار آزار و اذیت هم‌خوانی داشت. پیشینه عصر مفرغ بر پایه بررسی فلسطین غربی (۱۸۸۲)، این مکان احتمالاً همان جایی است که در فهرست تحتمس سوم با نام «آلفا» آمده‌است. دوره صلیبیون و ایوبیان در دوره صلیبیون این مکان با نام «لا فِو» (La Fève) یا «کاستروم فابه» (Castrum Fabe) شناخته می‌شد. در آنجا دژی متعلق به شوالیه‌های معبد وجود داشت که نخستین‌بار در سال‌های ۱۱۶۹/۷۲ از آن یاد شده و امروزه تنها تپه‌هایی از آن باقی مانده‌است. منطقه میان سال‌های ۱۰۹۹ تا ۱۱۸۷ در اختیار صلیبیون بود. در سال ۱۱۸۳ نبرد الفوله در این مکان میان صلیبیون و نیروهای صلاح‌الدین ایوبی درگرفت. عکس هوایی‌ای که نیروی هوایی آلمان در سال ۱۹۱۸ گرفته نشان‌دهنده نقشه روشن دژ لا فو و خندق آن در مجاورت حیاط کیبوتص است؛ اما بقایای دژ اکنون زیر خانه‌ها و چمنزارهای نو ناپدید شده‌است. در سال ۱۲۲۶ جغرافی‌دان شامی یاقوت حموی از آن به عنوان «شهری در جند فلسطین» و دژ پیشین صلیبیون میان زرعین و ناصره یاد کرده‌است. منطقه بار دیگر میان سال‌های ۱۲۴۰/۴۱ تا ۱۲۶۳ زیر فرمان صلیبیون درآمد. دوره عثمانی بنا بر گزارش دنیس پرینگل، روستای عربی الفوله تا پایان سده شانزدهم میلادی پابرجا بوده‌است. در سال ۱۷۹۹ در جریان لشکرکشی ناپلئون بناپارت به شام، نبرد کوه تابور در پیرامون الفوله رخ داد. در سال ۱۸۱۶ جیمز سیلک باکینگهام «فولی» را روستایی توصیف کرد و بقایای ساختمانی بزرگ را در آنجا مشاهده نمود که آن را «سارازنی» پنداشت. او نزدیک چاه‌های آب دو درپوش گور سنگی یافت که یکی از آن‌ها با منبت‌کاری آراسته بود. در سال ۱۸۳۸ ادوارد رابینسون هر دو روستای الفوله و عفوله مجاور را «متروک» خواند. در سال ۱۸۵۹ الفوله ۶۴ ساکن داشت و مساحت زمین‌های کشاورزی آن ۱۴ فدان بود. ویلیام مک‌کلور تامسون در کتابی که همان سال منتشر شد، نوشت که الفوله و عفوله مجاور هر دو «اکنون متروک‌اند، هرچند بیست‌وپنج سال پیش که نخستین‌بار از این راه گذشتم آبادان بودند» و ترک آن‌ها را به بادیه‌نشینان نسبت داد. در سال ۱۸۷۵ ویکتور گرن بقایای موزاییک‌های رنگارنگ را در کنار «بئر فوله» مشاهده کرد. در آن زمان الفوله خانه ۱۵ خانواده عرب بود. بنا بر گزارش پالمر (۱۸۸۱) نام عربی پیشین این مکان «الفوله» (به معنای باقلا) بود. در سال ۱۸۸۲ بررسی فلسطین غربی صندوق اکتشاف فلسطین الفوله را روستایی کوچک از خشت توصیف کرد: «با چند خانه سنگی در میان آن. بر فراز تپه‌ای قرار دارد و زمین‌های غله آن را فراگرفته و از شمال زمین‌های مردابی دارد. آب از چاه‌های غرب روستا تأمین می‌شود. پیرامون آن بقایای خندق کهن صلیبی دیده می‌شود.» همین بررسی کلیسای ویرانی را در حدود ۲۰۰ متری جنوب‌شرقی دژ شناسایی کرد که احتمالاً بقایای کلیسای محله صلیبی بوده‌است. این بقایا در سال‌های ۱۹۳۹–۱۹۴۰ نابود شد. فهرست جمعیتی حدود سال ۱۸۸۷ نشان می‌دهد که الفوله در حدود ۳۰۰ ساکن داشت که همگی مسلمان بودند. در سال‌های ۱۹۱۰–۱۹۱۱ الیاس سرسق از لبنان ۱۰٬۰۰۰ دونم از زمین‌های پیرامون روستای الفوله را به صندوق ملی یهود فروخت. این معامله بخشی از خریدهای سرسق بود. کشاورزان فلسطینی از ترک زمین سرباز زدند و قائم‌مقام ناصره شکری العسلی برای ابطال فروش تلاش کرد و از نهایی کردن معامله خودداری نمود. روستاییان خود دادخواستی به وزیر اعظم عثمانی فرستادند و در آن از کاربرد خودسرانه قدرت شکایت کردند. آنان مدعی شدند که الیاس سرسق و یک واسطه زمینشان را به کسانی فروخته‌اند که آنان را «صهیونیست» و «پیروان دین موسی» می‌نامیدند و تبعه عثمانی نبودند و این فروش ۱۰۰۰ روستایی را از معاش محروم خواهد ساخت. قیمومت بریتانیا: کیبوتص مرحاویا موشاو مرحاویا در سال ۱۹۱۱ در دوره حکومت عثمانی بنیان‌گذاری شد. کیبوتص در سال ۱۹۲۹ در مجاورت موشاو تأسیس شد و نام خود را از آن گرفت. بنیان‌گذاران کیبوتص اعضای هاشومر هاتسائیر بودند که پس از جنگ جهانی اول از گالیسیا مهاجرت کرده و در حیفا ساکن شده بودند. از میان آنان الیعزر پری بود که بعدها نماینده ماپام در کنست شد. بر پایه منابع روسی، پیش از تأسیس کیبوتص، تعاونی مرحاویا از سال ۱۹۱۰ در این مکان کار می‌کرد اما دشواری‌های روزمره و نابرابری اقتصادی روبه‌رشد میان اعضای عادی و مدیران در سال ۱۹۱۸ به فروپاشی آن انجامید. از سال ۱۹۲۱ گروهی از سربازان بازنشسته لژیون یهودی از ایالات متحده در این مکان سکونت داشتند و سرانجام در سال ۱۹۲۹ گروه مهاجران گالیسیایی کیبوتص را بنیان نهادند. گلدا مئیر پس از ورود به فلسطین در این کیبوتص زندگی کرد. در آغاز کیبوتص‌نشینان به دلیل کمبود آب به دیمه‌کاری می‌پرداختند. با گذشت زمان دامداری و مرغداری راه‌اندازی شد و پس از ساخت آبراهه‌های آبیاری، کشت محصولات آب‌دوست از جمله مرکبات آغاز گردید. پس از به قدرت رسیدن نازی‌ها در آلمان، گروه‌هایی از جوانان یهودی آلمانی در مرحاویا پذیرفته شدند. در سال ۱۹۶۰ نخستین واحد صنعتی کیبوتص—کارخانه تولید لوله‌های پلاستیکی—گشایش یافت. جغرافیا کیبوتص مرحاویا در دره یزرعئل در شمال اسرائیل و در دامنه کوه گیوات هَمُرِه در حدود ۲ کیلومتری شرق عفوله واقع است. مساحت کیبوتص ۸۰۰ هکتار است. در مجاورت کیبوتص، موشاو مرحاویا قرار دارد. شاهراه محلی شماره ۷۱ که عفوله را به بیت‌شئان پیوند می‌دهد، از کنار مرز جنوب‌غربی کیبوتص می‌گذرد. گردشگری حیاط بزرگ مرحاویا امروزه جاذبه گردشگری به‌شمار می‌آید. ساختمان‌های اصلی آن به‌خوبی نگهداری شده و تابلوهای راهنما دارند. در میان این ساختمان‌ها کافه و فروشگاه یادبودی وجود دارد که صابون دست‌ساز عرضه می‌کند و کارگاه‌هایی با فضای داخلی به سبک کهن برگزار می‌شود. افراد سرشناس ران گورن (زاده ۱۹۴۲)، خلبان جنگنده بازنشسته و سرلشکر ارتش اسرائیل گلدا مئیر (۱۸۹۸–۱۹۷۸)، نخست‌وزیر چهارم اسرائیل توویا روبنر (۱۹۲۴–۲۰۱۹)، شاعر، ویراستار، مترجم و عکاس حاموتال شبتای، رمان‌نویس یعقوب شبتای (۱۹۳۴–۱۹۸۱)، رمان‌نویس، نمایشنامه‌نویس و مترجم یدیدیا یعاری (زاده ۱۹۴۷)، فرمانده نیروی دریایی اسرائیل از ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۴ یوآو تلمی (زاده ۱۹۴۳)، رهبر ارکستر و آهنگساز منابع مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Merhavia (kibbutz)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «مرحافیا (کیبوتس)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی ، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Мерхавия (кибуц)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای روسی، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Merhavia (quibuts)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای کاتالان ، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. پیوند به بیرون وبگاه رسمی مرحاویا نقشه و تصاویر در Mapio.net