حەیفا

حەیفا (بە عیبری: חיפה) شارێکە لە ناوچەی حەیفا، ئیسرائیل. بەپێی سەرچاوەکانی نووسینگەی ناوەندیی ئاماری ئیسرائیل لە ساڵی ٢٠٢٤، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٢٩٧،٠٨٢ کەس بووە. ڕووبەری ئەم شارە دەوروبەری ٦٤ کیلۆمەتری چوارگۆشە و چڕیی دانیشتووانی ٤،٦٦٦ کەسە لە ھەر کیلۆمەتری چوارگۆشەدا. حەیفا سێیەم شاری گەورەی ئیسرائیلە لە پاش تێل ئاڤیڤ و ئورشەلیم کە دەکەوێتە باکووری ئیسرائیل و نزیکەی ١٥٨ کیلۆمەتر دوورە لە ئورشەلیم. دوای درووستبوونی دەوڵەتی ئیسرائیل زۆرینەی دانیشتووانی شارەکە بوونەتە جوولەکە، بەڵام موسڵمان و مەسیحیش لە شارەکەدا دەژین. حەیفا یەکێکە لە ناوەندەکانی ئایینی بەھایی. شوێنەکان پێدەچێت حەیفای سەردەمی کلاسیک شوێنەوارە دێرینەکەی تەل ئەبو ھەوام بێت، کە نزیکەی ٢.٥ کلم لە باشووری ڕۆژھەڵاتی شاری کۆنەوە دوورە، کە پاشماوەی حەیفای سەردەمی ئاسن، ڕۆمانی و بێزەنتیی تێدایە. لە سەدەی دوازدەھەمدا چۆڵکراوە. سەرچاوەکانی دیکە پێشنیاری ئەوە دەکەن کە لەوانەیە لە درێژاییی کەناراوەکانی کەنداوی حەیفا بووبێت، جا چ لە شوێنی بات گالیم یان حەیفا ئەل-عەتیقە. حەیفای سەدەکانی ناوەڕاست، یان حەیفا ئەل-عەتیقە، شوێنی پێشووی حەیفایە وەک چۆن لە سەردەمی فاتیمی (سەدەکانی ١١–١٢)، خاچپەرستەکان (سەدەکانی ١٢–١٣)، مەملووک (سەدەکانی ١٣–١٦) و سەرەتای سەردەمی عوسمانی (سەدەکانی ١٦–١٨) ھەبووە. تا کۆتاییی سەدەی یازدەھەم، ئەم نیشتەجێبوونە قەڵابەندە نوێیە لە نزیکەی ٥ کلم لە باکووری ڕۆژئاوای تەل ئەبو ھەوام (نزیکەی ٢.٥ کلم لە باکووری ڕۆژئاوای شاری کۆن) گەشەی سەندبوو. سەرچاوە ھاوچەرخەکانی سەردەمی خاچپەرستەکان ئاماژە بە دوو حەیفا دەکەن، حەیفایەکی «کۆن» و حەیفایەکی «نوێ». لە کۆتاییی سەردەمی عوسمانیدا، لە ساڵانی ١٧٦٠دا، حەیفا ئەل-عەتیقە ڕووخێنرا و ٢٫٥ kiloمەتر (١+١⁄٢ میل) بەرەو ڕۆژھەڵات گوازرایەوە وەک شارۆچکەیەکی نوێی قەڵابەند، کە ئەمڕۆ بە شاری کۆنی حەیفا ناسراوە. ئەم گوندە نوێیە، کە ناوکی حەیفای مۆدێرنە، لە بنەڕەتدا بە عەرەبی پێی دەگوترا al-imara al-jadida (بەواتای بیناسازییە نوێیەکە)، ھەرچەندە کەسانی دیکە کە لەوێ نیشتەجێ بوون لە سەرەتادا پێیان دەگوت Haifa al-Jadida («حەیفای نوێ») و دواتر بە سادەیی «حەیفا». لەگەڵ فراوانبوونی حەیفا لە کۆتاییی سەدەی ١٩ و ٢٠دا، «حەیفای نوێ» بە شاری کۆنی حەیفا ناسرا. وەرزش یاریگاکانی سەرەکی لە حەیفا بریتین لە: یاریگای سامی عۆفەر، یاریگایەکی پەسەندکراوی یوێفا کە ٣٠،٩٥٠ کورسییە و لە ساڵی ٢٠١٤ تەواو بووە، جێگەی یاریگای کیریات ئەلیێزەری گرتەوە کە ١٤،٠٠٢ کورسی بوو و لە ساڵی ٢٠١٦ ڕووخێندرا، یاریگای تۆماس دی ئەلیساندرۆ و یاریگای وەرزشیی نێڤێ شەئانان کە ١،٠٠٠ کورسییە. دوو یانەی تۆپی پێی سەرەکیی شارەکە بریتین لە ماکابی حەیفا و ھاپۆئێل حەیفا کە ھەردووکیان لە ئێستادا لە خولی نایابی ئیسرائیلدا یاری دەکەن و یاریگای سامی عۆفەر وەک یاریگای خۆیان بەکاردەھێنن. ماکابی دوازدە نازناوی ئیسرائیلی بەدەستھێناوە، لە کاتێکدا ھاپۆئێل یەک نازناوی بەدەستھێناوە. حەیفا چوار یانەی نایابی تۆپی سەبەتەی ھەیە. ھاپۆئێل حەیفا و ماکابی حەیفا ھەردووکیان لە خولی سووپەری تۆپی سەبەتەی ئیسرائیلدا یاری دەکەن، کە بەرزترین ئاستە. ھەردووکیان لە ھۆڵی ڕۆمێما یاری دەکەن کە ٥،٠٠٠ کورسییە. تیمی ژنانی ماکابی حەیفا لە ئاستی ١ی خولی نایابی تۆپی سەبەتەی ژنانی ئیسرائیلدا یاری دەکات. ھاپۆئێل حەیفای ژنان لە ئاستی ٣دا یاری دەکات، تیمەکە لە ھۆڵی کیریات ئەلیێزەر یاری دەکات. شارەکە ھەروەھا یانەیەکی تۆپی پێی ئەمریکیی ھەیە، حەیفا ئەندەردۆگز، کە بەشێکە لە خولی تۆپی پێی ئیسرائیل و لە یاریگای یۆکنعام یاری دەکەن. تیمەکە لە یاریی کۆتاییی وەرزی دەستپێکی خولەکەدا دۆڕا، بەڵام یەک نازناوی وەک بەشێک لە تۆپی پێی ئەمریکیی ئیسرائیل بەدەستھێنا، کە لە ساڵی ٢٠٠٥ لەگەڵ خولی تۆپی پێی ئیسرائیل یەکی گرت. شارەکە چەندین یانەی لە خولە ناوچەیییەکاندا ھەیە، لەوانە بیتار حەیفا لە لیگا بێت (ئاستی چوارەم) و ھاپۆئێل ئەھوا حەیفا، حەیفا ڕووبی شەپیرا و ماکابی نێڤێ شەئانان ئەلداد لە لیگا گیمێل (ئاستی پێنجەم). حەیفا ھۆکس تیمێکی ھۆکیی سەر سەھۆڵن کە بنکەکەیان لە شاری حەیفایە. ئەوان بەشداری لە خولی ئیسرائیل دەکەن، کە بەرزترین ئاستی ھۆکیی سەر سەھۆڵی ئیسرائیلە. لە ساڵی ١٩٩٦، شارەکە میوانداریی پاڵەوانێتیی جیھانیی ویندسێرفینگی کرد. یانەی تێنسی حەیفا، لە نزیک دەروازەی باشووری ڕۆژاوای شارەکە، یەکێکە لە گەورەترین یانەکان لە ئیسرائیل. جۆن شێکتەر، بەرھەمھێنەری ئەسپەکانی ئۆڵۆمپیاد و خاوەنی پاڵەوانی سێ جامی شێرگار لێرە لەدایکبووە. ئەمانەش ببینە پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل سەرچاوەکان بەستەرە دەرەکییەکان وێبگەی فەرمی داڕێژە:شارەکانی ئیسرائیل دەروازەی جوگرافیا ھێمای دەروازەدەروازەی شارەکان دەروازەی ئیسرائیل دەروازەی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی دەروازەی فەلەستین