پارک کانادا

پارک کانادا (פארק קנדה، حدیقة کندا، همچنین پارک آیالون) یک پارک ملی به مساحت ۷٬۰۰۰ دونم (۷ کیلومتر مربع) در کرانه باختری اشغالی است. این پارک در شمال بزرگراه ۱ (تل‌آویو–اورشلیم) و در نزدیکی دره آیالون میان تقاطع لطرون و شعار هاگای قرار دارد. پارک کانادا پس از پاک‌سازی قومی روستاهای کهن فلسطینی یالو، بیت نوبا و عمواس به دست نیروهای اسرائیلی در جریان جنگ شش‌روزه ۱۹۶۷ برپا شد. پارک دارای جاذبه‌های طبیعی فراوانی از جمله جنگل‌های دست‌کاشت، بیشه‌زارهای مدیترانه‌ای و بقایای باغ‌های کهن است. همچنین آثار تاریخی متعددی دربرمی‌گیرد؛ از جمله دژ یهودی دوره حشمونیان، غارهای دفن و حوضچه‌های آیینی دوره معبد دوم و شورش بارکوخبا، دژ صلیبی، حمام رومی که به مقام تبدیل شده، بقایای سه روستای تخلیه‌شده فلسطینی و یادمان‌های نظامی گوناگون. پارک کانادا مقصد گردشگری پرطرفداری برای اسرائیلی‌ها به‌شمار می‌رود و سالانه نزدیک به ۳۰۰٬۰۰۰ بازدیدکننده دارد. در آوریل ۲۰۲۵ پارک در جریان آتش‌سوزی‌های ۲۰۲۵ اسرائیل و کرانه باختری آسیب سنگینی دید و تقریباً به‌طور کامل سوخت. ویژگی‌ها پارک کانادا مساحتی برابر ۷٬۰۰۰ دونم را پوشش می‌دهد و پر از مناطق جنگلی، مسیرهای پیاده‌روی، عوارض آبی و محوطه‌های باستان‌شناختی است. درختان پارک شامل زیتون، خرنوب، انار، کاج و بادام است. این منطقه همچنین زیستگاه جانورانی از مارمولک‌ها و لاک‌پشت‌ها گرفته تا غراب‌های خاکستری و زاغ‌های آبی است. ویرانه‌های تاریخی در محوطه پارک شامل یک حمام رومی، یک گورستان یهودی از دوره حشمونیان و یک دژ صلیبی (Castellum Arnaldi) است. دو میقوه متعلق به دوره معبد دوم نیز در این مکان کشف شده‌است. در پای یکی از تپه‌هایی که مشرف به شهر مودیعین است، آب‌انبار بزرگی توسط صندوق ملی یهود برای آبیاری زمین‌های کشاورزی ساخته شده‌است. در میانه پارک جنگلی به یادبود بیش از ۳۰۰ یهودی آمریکایی و کانادایی که در جنگ‌های اسرائیل کشته شدند یا قربانی ترور شدند کاشته شده‌است. مراسم یادبود سالانه از سوی انجمن آمریکایی‌ها و کانادایی‌ها در اسرائیل (AACI) برگزار می‌شود. در سال ۲۰۱۱ دنیل شاپیرو، سفیر ایالات متحده در اسرائیل، در این مراسم شرکت کرد. پیشینه تاریخی פארק קנדה در محلی قرار دارد که از دوران باستان آبادان بوده‌است. «حمّت» نام نشیمنگاه کهنی در تپه‌های لطرون بود که یونانیان آن را «اِمّائوس» نامیدند. این مکان نخستین بار در نبرد اِمّائوس (۱۶۵ پیش از میلاد) در جریان شورش حشمونیان یاد شده‌است. در سده نخست میلادی مستعمره‌ای رومی در آنجا برپا شد که در سده سوم به شهر اِمّائوس نیکوپولیس تبدیل گشت. این شهر با حمام بزرگ رومی‌اش شناخته می‌شد و آبراهه‌ای آب چشمه‌های منطقه را به آن می‌رساند. شهر با فتح عربی ویران شد. تأسیس پس از تصرف منطقه در ۱۹۶۷ در جریان جنگ شش‌روزه، اسرائیل روستاهای فلسطینی منطقه را به فرمان ژنرال اسحاق رابین با خاک یکسان کرد. بر پایه برآوردها ۷٬۰۰۰ تا ۱۰٬۰۰۰ ساکن آواره شدند و ۱٬۴۶۴ خانه ویران گردید. روستاهای عمواس، یالو و بیت نوبا در چارچوب نقشه‌های راهبردی برای گسترش دالان اورشلیم ویران شدند. دیر ایوب نیز که در محوطه پارک قرار دارد بخشی در جنگ ۱۹۴۸ ویران شده بود و هرگز بازسازی نشد. اسحاق رابین اعلام کرد که فرمان تخریب روستاها را داده‌است تا از پناهگاه شدن آنها برای کماندوهای مصری جلوگیری شود. توضیح دیگری که برای تخلیه ارائه شد خواست حذف برآمدگی لطرون برای صاف کردن جاده به سوی اورشلیم و جلوگیری از مطالبه بازگرداندن این سرزمین به اردن در آینده بود. بودجه کانادایی در ۱۹۷۲ برنارد بلومفیلد از مونترآل که در آن زمان رئیس صندوق ملی یهود کانادا بود کارزاری در میان جامعه یهودی کانادا برای گردآوری ۱۵ میلیون دلار (برابر ۸۰ میلیون دلار به ارزش ۲۰۱۰) برای تأسیس پارک به راه انداخت. جاده منتهی به پارک به نام جان دیفن‌بیکر، نخست‌وزیر پیشین کانادا نام‌گذاری شد؛ او در ۱۹۷۵ آن را گشود. پروژه در ۱۹۸۴ به پایان رسید. صندوق ملی یهود در ۱۹۷۳ پارک را به‌عنوان تفرجگاه بنیان نهاد و نام اولیه آن «پارک کانادا» بود. در آغاز دهه ۱۹۹۰ مستندی تلویزیونی گذشته عربی پارک و قرارگیری آن فراتر از خط سبز را آشکار ساخت و ادعا کرد انتقال کمک‌های معاف از مالیات از کانادا برای توسعه پارک مجاز نیست. صندوق ملی یهود بابت بهره‌گیری از بودجه کانادایی پوزش خواست و نام پارک به «پارک آیالون» تغییر یافت؛ اما برای جلوگیری از اشتباه با پارک آیالون نزدیک تل‌آویو، سرانجام «پارک آیالون-کانادا» نامیده شد. درخواست بازگشت ساکنان به ساکنان آواره‌شده غرامت پیشنهاد شد اما اجازه بازگشت داده نشد. زمین‌های سه روستا مصادره و منطقه بسته اعلام شد و تنها دو سال بعد در ۱۹۶۹ به‌عنوان «زمین عمومی» برای ساخت تفرجگاه اعلام گردید. شهرک موو هورون در ۱۹۷۰ بر زمین‌های بیت نوبا ساخته شد. تابلوهای راهنمای پارک نشان می‌دهد که زیر نظر اداره باستان‌شناسی فرماندهی مدنی یهودیه و سامره قرار دارد؛ «یهودیه و سامره» اصطلاح اسرائیلی برای کرانه باختری است. در ۱۹۷۶ ساکنان فلسطینی عمواس، یالو و بیت نوبا نامه‌ای به نخست‌وزیر اسرائیل اسحاق رابین نوشتند و آنچه را «حق انسانی مشروع بازگشت به روستاهایی که از آنها رانده و اخراج شدیم» توصیف کردند درخواست نمودند تا بدون مطالبه غرامت از اسرائیل خانه‌هایشان را بازسازی کنند. پاسخی دریافت نکردند. در ۲۰۰۷ سازمان مردم‌نهاد اسرائیلی ذاکرات از سوی ساکنان به وزیر دفاع اسرائیل ایهود باراک نامه نوشت و پرسید چرا آنان نمی‌توانند بازگردند. در ۲۰۰۸ دفتر وزیر اعلام کرد که «بازگشت ساکنان روستا به دلایل امنیتی مجاز نیست». در ۲۰۱۳ اداره امور مذاکرات تشکیلات خودگردان فلسطین کارزاری برای بازگرداندن دره ۵۰ کیلومتری لطرون به‌عنوان «بخشی حیاتی و جدایی‌ناپذیر از دولت فلسطین بر پایه مرزهای ۱۹۶۷» به راه انداخت. انتقادها به گفته آوری آونری، نماینده پیشین کنست، ایجاد پارک به معنای همدستی در پاک‌سازی قومی بود و مشارکت کانادا در ساخت آن «سرپوش‌گذاری بر یک جنایت جنگی» بود. به گفته مرون بنونیستی کارکرد پروژه‌های بازجنگل‌کاری همچون پارک کانادا مصادره زمین‌های عربی در سرزمین‌های فلسطینی اشغال‌شده پس از ۱۹۶۷ بود. برنامه بازجنگل‌کاری صندوق ملی یهود کاج را بر گونه‌های بومی ترجیح می‌دهد. به گفته ایلان پاپه انتخاب کاشت درختان تندرشد از آن رو بود که هرچه زودتر بازگشت پناهندگان به زمین‌هایشان دشوار شود و محل روستاهای ویران‌شده در تمام فصل‌ها زیر شاخ‌وبرگ همیشه‌سبز پنهان بماند. آسیب آتش‌سوزی ۲۰۲۵ در ۳۰ آوریل ۲۰۲۵ در جریان آتش‌سوزی‌های ۲۰۲۵ اسرائیل و کرانه باختری پارک کانادا تقریباً به‌طور کامل در آتش سوخت. مقام‌ها این آتش‌سوزی را احتمالاً بزرگ‌ترین آتش‌سوزی تاریخ اسرائیل خواندند. جستارهای وابسته عمواس (روستا) بیت نوبا یالو (قیمومت بریتانیا بر فلسطین) دره آیالون منابع مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Canada Park». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «منتزه کندا». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی ، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Parque Canadá». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای پرتغالی ، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «פארק קנדה». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عبری ، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. پیوند به بیرون تارنمای رسمی پارک کانادا