ناوەندی توێژینەوەی ئەتۆمی شیمۆن پێرێس نێگێڤ

ناوەندی توێژینەوەی ئەتۆمی شیمۆن پێرێس نێگێڤ یان بە نا فەرمی ڕیاکتۆری دیمۆنا، ڕیاکتۆرێکی ئەتۆمی ئیسرائیلە. بیناسازی لە ١٩٥٨ بە ھاوکاری فەڕەنسا دەستی پێکرد، و لە نێوان ساڵانی ١٩٦٢ و ١٩٦٤ بەردەوام بوو. ئامانجی دیاریکراوی دامەزراندنی دابینکردنی وزە بوو بۆ ئەو ئاسانکاریانەی کە کاریان لەسەر وەرگرتنەوەی ناوچەی نێگێڤ (بەشی بیابانی ئیسرائیل) دەکرد. لە ساڵی ١٩٨٦دا، مۆردخای ڤانونو، تەکنیکاری پێشووی ڕیاکتۆری دیمۆنا، ھەندێک لە نھێنییەکانی بەرنامەی ئەتۆمی ئیسرائیل بۆ میدیاکان ئاشکرا کرد، کە پێدەچێت پەیوەندی بە دروستکردنی سەری ئەتۆمی و دانانی لە مووشەکی بالیستیک و فڕۆکە جەنگییەکانەوە ھەبێت، دواتر لە ژێردەریایی ئەتۆمی کە لە بەندەری حەیفا جێگیرکراون. لە ئەنجامی ئەم کارە ڤانونو لەلایەن بریکارەکانی ئیسرائیلەوە لە ئیتاڵیا ڕفێندرا و بە تاوانی ئاشکراکردنی نھێنییەکانی دەوڵەت دادگایی کرا. بەرھەمھێنانی وزە ڕیاکتۆری دیمۆنا لە کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٦٣ دەستی بە کارکردن کرد، بە پاڵپشتی فەڕەنسا کە ئامێر و کەرەستەی پێویستی بۆ ئیسرائیل دابین کرد. لەو کاتەدا توانای بەرھەمھێنانی لە ٢٦ مێگاوات تێپەڕ نەدەکرد، ئەمەش دەکاتە بەرھەمھێنانی نزیکەی ٨ کیلۆگرام پلۆتۆنیۆم، کە بەسە بۆ دروستکردنی یەک بۆمبی ئەتۆمی بە بەرھەمھێنانی ٢٠ کیلۆتۆن تەقەمەنی. لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا ئیسرائیل زۆرترین توانای بەرھەمھێنانی ڕیاکتۆری دیمۆنای بۆ نزیکەی ٧٠ مێگاوات زیاد کرد، کە ٤٤ مێگاوات زیادی کرد. لە ئێستادا ئیسرائیل ھەوڵدەدات توانای بەرھەمھێنانی ڕیاکتۆری دیمۆنا بۆ نزیکەی ١٠٠ مێگاوات زیاد بکات و ڕاپۆرتەکان ئاماژە بە ئەگەری پەرەپێدانی دەکەن بۆ ئەوەی بە توانای تا ١٥٠ مێگاوات کاربکات. بە پشتگوێخستنی ھەموو ئەو کێشانەی کە ڕیاکتۆرەکە تووشی دەبێت. ھەڵوێستی سیاسی نێونەتەوەیی زیاتر لە ١٥ وڵاتی عەرەبی نەیانتوانی بڕیارنامەیەک دەربکەن کە بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئیسرائیل بخاتە ژێر پشکنینی نێونەتەوەیییەوە لە کۆنفرانسی گشتیی ئاژانسی نێونەتەوەییی وزەی گەردیلەیی لە ڤیێنا لە ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٣. و ناچار بوون ڕەشنووسی بڕیارنامەکە بکشێننەوە و بەڵێنیان دا کە پڕۆژەی ئەتۆمی ئیسرائیل لە کۆبوونەوەی ساڵی داھاتوودا تاوتوێ بکرێت. سەرچاوەکان سەرچاوەکان دەروازەی ئیسرائیل