مسدا

مسدا (به عبری: מַסָּדָה) یک کیبوتص در شمال اسرائیل است. این کیبوتص در بخش شمالی دره رود اردن و نزدیک دریاچه طبریه واقع شده و در حوزه صلاحیت شورای منطقه‌ای عمق هایاردن قرار دارد. مسدا در سال ۱۹۳۷ در چارچوب برنامه «برج و باره» توسط مهاجران یهودی رومانی بنیاد نهاده شد. این کیبوتص در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل مورد حمله ارتش سوریه قرار گرفت و پس از چهار روز نبرد تخلیه شد. در دوران جنگ فرسایشی نیز از تیراندازی و بمباران مرزی آسیب دید. مسدا در دهه ۱۹۸۰ دچار بحران اقتصادی شدیدی شد و در سال ۲۰۰۶ خصوصی‌سازی گردید، هرچند همچنان کیبوتص نامیده می‌شود. ریشه‌شناسی نام نام این کیبوتص از منظومه حماسی «مسدا» سروده ایتسخاک لمدان گرفته شده‌است که خود به نام دژ مسعده در کنار دریای مرده نام‌گذاری شده بود. این نام هیچ ارتباطی با واژه عبری «مَساد» به معنای پایه یا بنیاد ندارد. دژ مسعده در عبری «مِتصادا» (מצדה) خوانده می‌شود، اما ایتسخاک لمدان با آنکه به عبری می‌نوشت، نامی را به‌کار برد که از آثار یوسف فلاوی شناخته شده بود: «مسدا» (מסדה). منظومه لمدان در میان یهودیان صهیونیست آن دوره نفوذ بسیار زیادی داشت و نام کیبوتص از همان الهام گرفته شد. پیشینه بنیان‌گذاری کیبوتص مسدا در سال ۱۹۳۷ در چارچوب برنامه «برج و باره» (חומה ומגדל) پایه‌گذاری شد. بنیان‌گذاران آن مهاجران یهودی از رومانی و اعضای کیبوتص شعر هگولان بودند. بر پایه منبع عبری، این کیبوتص در ۲۱ مارس ۱۹۳۷ همزمان با کیبوتص همسایه شعر هگولان بنیاد نهاده شد و پرورش‌یافتگان جنبش جوانان صهیونیستی «گوردونیا» از رومانی در ساخت آن مشارکت داشتند. نخستین اعضای گروه در سال ۱۹۳۰ به فلسطین آمده و در نزدیکی خضیره به کار کشاورزی پرداخته بودند و هنگام استقرار بر زمین نزدیک به ۸۰ نفر و ۱۰ کودک بودند. کیبوتص‌های مسدا و شعر هگولان در دره‌ای بنا شدند که پیش‌تر پنج کیبوتص دیگر در آن فعال بودند: دگانیا آلف، دگانیا بت، بیت زرا، آفیکیم و اشدوت یعقوب. زمین‌های اختصاص‌یافته به این کیبوتص‌ها از ساکنان عرب منطقه خریداری شده بود. جنگ ۱۹۴۸ در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، مدافعان کیبوتص مسدا و شعر هگولان پس از چهار روز نبرد سخت عقب‌نشینی کردند. فردای اعلام استقلال اسرائیل، در ۱۵ مه ۱۹۴۸، توپخانه سوریه بمباران شدیدی را علیه کیبوتص آغاز کرد و یکی از گلوله‌ها به برج آب اصابت کرد و کیبوتص را بدون آب گذاشت. کیبوتص در آن زمان با کمبود شدید مهمات، نیروی رزمی ناکافی و وسایل ارتباطی آسیب‌دیده روبرو بود. کودکان و مادران نخست به پناهگاه و سپس به مستعمره کینرت و پس از چند روز به حیفا منتقل شدند و نزدیک به یک سال در آنجا ماندند. رزمندگان باقی‌مانده بارها از فرماندهی در کینرت درخواست کمک کردند اما پاسخی دریافت نکردند و سرانجام تصمیم به عقب‌نشینی گرفتند و همراه با اعضای شعر هگولان به بیت زرا و آفیکیم رفتند. هر دو کیبوتص توسط ارتش سوریه تصرف شد و در مدت کوتاهی غارت و به آتش کشیده شدند. پس از چند روز، اعضا با نیروهای کمکی بازگشتند و کیبوتص را دوباره تصرف کردند. هرچند اعضا تمام تلاش معقول خود را برای دفاع انجام داده بودند، ننگی به آن‌ها چسبید که دهه‌ها ادامه یافت. تبرئه رسمی از طریق انتشار اسناد نظامی (گزارش شالتیئل) تنها سال‌ها بعد صورت گرفت. با این حال، در سال ۱۹۵۵ هر دو کیبوتص نشان «نس هَقوممیوت» (نشان افتخار نظامی) را از ارتش اسرائیل دریافت کردند؛ این نشان به ۹۱ آبادی که در جنگ استقلال جنگیده بودند اعطا شد. در سال ۲۰۱۷ فیلم داستانی «گبوروت» (دلاوری‌ها) دربارهٔ نبرد و تخلیه این دو کیبوتص ساخته شد. تهدیدهای مرزی و جنگ فرسایشی مسدا مانند ده‌ها کیبوتص دیگر نزدیک دریاچه طبریه زیر تهدید دائمی از سوی بلندی‌های جولان سوریه در شرق و نیروهای اردنی در آن‌سوی رود یرموک قرار داشت. پیش از جنگ شش‌روزه ۱۹۶۷ نیز دوره‌ای پرتنش موسوم به «دوره انتظار» وجود داشت که طی آن اعضای کیبوتص سنگرها و خندق‌ها حفر کردند و شبانه‌روز نگهبانی می‌دادند. در ۲۹ مارس ۱۹۶۸ در دوران جنگ فرسایشی، یک تراکتور از کیبوتص مسدا بر روی مین رفت و راننده و سه سرنشین کشته شدند. نیروهای اسرائیلی برای تخلیه تلفات آمدند و نیروهای اردنی به سوی آن‌ها آتش گشودند. در واکنش، نیروی هوایی اسرائیل اهداف اردنی در شرق بیت‌شئان را بمباران کرد. چند هواپیما از آتش پدافند هوایی آسیب دیدند اما همگی سالم به پایگاه بازگشتند. به نشانه همبستگی، همان شب نخست‌وزیر لوی اشکول و فرماندهان ارشد ارتش از کیبوتص بازدید کردند. رویداد برجسته دیگر در آغاز ژانویه ۱۹۷۰ رخ داد که در آن مادری جوان و نوزاد یک‌ماهه‌اش به‌طور معجزه‌آسایی از اصابت راکت کاتیوشا به اتاقشان جان سالم به در بردند زیرا ثانیه‌هایی پیش از آن اتاق را ترک کرده بودند. پس از این رویداد نیز نخست‌وزیر گلدا مئیر و رئیس ستاد کل حاییم بارلو از کیبوتص بازدید کردند. در پی جنگ فرسایشی، تصمیم گرفته شد به هر خانه در کیبوتص اتاق امن افزوده شود. این امر به تدریج سبب شد که نظام خواب جمعی کودکان (لینه مشوتفت) به خواب خانوادگی تغییر یابد و این فرایند تا سال ۱۹۷۴ کامل شد. بحران اقتصادی و خصوصی‌سازی مسدا در میانه دهه ۱۹۸۰ به بحران اقتصادی شدیدی دچار شد که هم ناشی از بحران عمومی کیبوتص‌ها در اسرائیل بود و هم از مدیریت ناکارآمد سرچشمه می‌گرفت. این بحران منجر به کشمکش‌های سختی میان اعضا شد و بسیاری از خانواده‌ها کیبوتص را ترک کردند. بدهی‌های سنگین به بانک‌ها و کمبود نقدینگی برای نیازهای بنیادین مانند خوراک و برق از پیامدهای آن بود. جنبش کیبوتص و نهادهای دولتی به کمک آمدند و مقرراتی ویژه به نام «مقررات مسدا» برای کیبوتص وضع شد. در دهه ۱۹۹۰ فرایند تغییر و خصوصی‌سازی آغاز شد. در سال ۲۰۰۶ کیبوتص به‌طور کامل خصوصی‌سازی گردید و اعضا از آن پس بر پایه کار فردی حقوق دریافت کردند. اقتصاد کیبوتص بر پایه کشاورزی، صنعت و گردشگری (اقامتگاه) استوار است. مسدا در فهرست ده کیبوتص نمونه قرار گرفت که توانستند وضعیت اقتصادی و اجتماعی خود را در بازه پنج تا ده سال بهبود چشمگیری دهند. جغرافیا مسدا در منطقه جلیل و در ارتفاع ۱۹۶ متر زیر سطح دریا واقع شده، نزدیک به ۲ کیلومتری جنوب ساحل دریاچه طبریه و در نزدیکی محل تلاقی رودهای اردن و یرموک در منطقه‌ای با کشاورزی فشرده. این کیبوتص در حدود ۱۲ کیلومتری جنوب‌جنوب‌شرقی شهر طبریه و نزدیک به ۱۰۲ کیلومتری شمال‌شرقی تل‌آویو قرار دارد و از راه بزرگراه شماره ۹۰ به شبکه حمل‌ونقل متصل است. جمعیت ساکنان کیبوتص مسدا سکولار هستند. جمعیت کیبوتص در طول دهه‌ها نوسان داشته‌است: از ۲۴۸ نفر در سال ۱۹۴۸ به ۳۸۰ نفر در ۱۹۸۳ افزایش یافت و سپس به ۲۷۷ نفر در ۲۰۰۱ کاهش پیدا کرد. در سال ۲۰۱۴ جمعیت آن ۳۴۸ نفر بود. افراد سرشناس لیور کارمی (زاده ۱۹۷۵)، قایقران سرعتی عوفر لیفشیتس (زاده ۱۹۵۸)، سیاست‌مدار نگارخانه منابع مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Masada (kibbutz)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۵ مارس ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Масада (кибуц)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای روسی، بازبینی‌شده در ۲۵ مارس ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Masada (Emek ha-Jarden)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای چک ، بازبینی‌شده در ۲۵ مارس ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «מסדה». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عبری ، بازبینی‌شده در ۲۵ مارس ۲۰۲۶. پیوند به بیرون تارنمای رسمی کیبوتص مسدا «تصاویر کیبوتص مسدا». ویکی‌انبار.