بازداشت‌گاه سده تیمان

سده تیمان (به عبری: שדה תימן) یک پایگاه نظامی اسرائیلی واقع در بیابان نگب در نزدیکی مرز نوار غزه است. این پایگاه پس از آغاز جنگ غزه به بازداشتگاهی برای فلسطینیان تبدیل شد و به دلیل نقض گسترده و سامانمند حقوق بشر علیه بازداشت‌شدگان فلسطینی مورد توجه بین‌المللی قرار گرفت. سازمان حقوق بشری بتسلم سده تیمان را «نوک کوه یخ» شبکه‌ای از اردوگاه‌های شکنجه اسرائیلی خواند. بسیاری از بازداشت‌شدگان فلسطینی آزادشده شهادت داده‌اند که خود و دیگران، از جمله کودکان، از سوی سربازان زن و مرد اسرائیلی و کادر پزشکی مورد تجاوز جنسی، تجاوز گروهی، خشونت جنسی و شکنجه روانی و جسمی قرار گرفته‌اند. گزارش‌های متعدد همچنین از غفلت پزشکی حکایت دارد که به قطع اندام دست و پای برخی بازداشت‌شدگان انجامیده‌است. این شهادت‌ها توسط کارکنان افشاگر اسرائیلی و تحقیقات شبکه سی‌ان‌ان تأیید شده‌اند. این بازداشتگاه به «گوانتاناموی اسرائیل» نیز شهرت یافته‌است. در یکی از پرسروصداترین رویدادها، تصاویر لورفته از دوربین‌های مداربسته نشان داد که سربازان اسرائیلی یک بازداشت‌شده فلسطینی را با میله فلزی مورد تجاوز گروهی قرار داده‌اند. در مارس ۲۰۲۶، ارتش اسرائیل اتهامات تجاوز جنسی علیه پنج سرباز متهم را به بهانه نقض حق دادرسی عادلانه اسقاط کرد. پیشینه پایگاه نظامی سده تیمان در حدود ۵ کیلومتری شمال‌غربی بئرشبع و نزدیک به ۳۰ کیلومتری نوار غزه واقع است. در سال ۱۹۴۲ بریتانیایی‌ها در جریان جنگ جهانی دوم اردوگاهی با آشیانه‌های بزرگ در این منطقه برپا کردند. پایگاه اسرائیلی در دهه ۱۹۵۰ تأسیس شد و از آن پس واحدهای گوناگون نظامی در آن مستقر بوده‌اند. این پایگاه در پی تصویب قانون رزمندگان غیرقانونی توسط کنست در دسامبر ۲۰۲۳ به‌طور جزئی به بازداشتگاه تبدیل شد. این قانون به نیروهای دفاعی اسرائیل اجازه می‌دهد افراد را بدون حکم بازداشت تا ۴۵ روز نگه دارند و پس از آن باید بازداشت‌شدگان به سازمان زندان‌های اسرائیل منتقل شوند. بازداشتگاه به دو بخش تقسیم می‌شود: محوطه‌های حصارکشی‌شده که تا ۲۰۰ بازداشت‌شده چشم‌بسته و دست‌بسته در قفس‌ها نگهداری می‌شوند و یک بیمارستان سیار چادری که ده‌ها زندانی دست‌بسته در آن نگهداری می‌شوند. ساختمان جداگانه‌ای نیز برای بازجویی‌ها وجود دارد که زیر نظر سازمان اطلاعاتی شین‌بت قرار دارد. از زمان تأسیس بازداشتگاه، هزاران سرباز اسرائیلی اعم از نیروهای ثابت و ذخیره به‌عنوان نگهبان در آنجا خدمت کرده‌اند. طبقه‌بندی بازداشت‌شدگان تمام ساکنان غزه که از زمان حمله حماس در اکتبر ۲۰۲۳ توسط اسرائیل بازداشت شده‌اند به‌جای اسیر جنگی، پیکارگر غیرقانونی طبقه‌بندی شده‌اند که آنان را از حقوقی مانند دسترسی به وکیل محروم می‌کند. بیشتر بازداشت‌شدگان بدون مدرکی دال بر عضویت در حماس، صرفاً به‌عنوان مظنون و بدون اتهام رسمی نگهداری می‌شوند. بر پایه گزارش گاردین، تا آوریل ۲۰۲۴ شمار این بازداشت‌شدگان ۸۴۹ نفر بود. پزشکی که در سده تیمان کار می‌کرد اظهار داشت دلیل بازداشت بسیاری از زندانیانی را که ملاقات کرده نمی‌داند؛ در میان آنان فردی فلج، مردی با وزن حدود ۱۴۰ کیلوگرم و فرد دیگری که از کودکی برای تنفس نیازمند لوله‌ای در گردن خود بود وجود داشتند. مرگ بازداشت‌شدگان و آمار در دسامبر ۲۰۲۳ روزنامه هاآرتص گزارش داد که صدها فلسطینی از غزه در سده تیمان بازداشت شده‌اند و برخی از آنان به دلایل نامعلوم جان باخته‌اند. بازداشت‌شدگان چشم‌بسته و دست‌بسته بازجویی می‌شدند و چراغ‌ها همواره روشن نگه داشته می‌شد. در ۷ مارس ۲۰۲۴ هاآرتص گزارش کرد که ۲۷ زندانی غزه‌ای از آغاز جنگ در بازداشتگاه‌های اسرائیلی از جمله سده تیمان جان خود را از دست داده‌اند. در مه ۲۰۲۴ مسئولان زندان به نیویورک تایمز گفتند که از اکتبر ۲۰۲۳ حدود ۴٬۰۰۰ غزه‌ای در سده تیمان بازداشت شده‌اند. از این میان ۷۰ درصد برای بازجویی بیشتر نگهداری شده، ۱٬۲۰۰ نفر به غزه بازگردانده شده و ۳۵ نفر جان باخته بودند. حضور مقامات آمریکایی در اکتبر ۲۰۲۴ گاردین گزارش داد که مقامات آژانس توسعه بین‌المللی ایالات متحده (USAID) در جلسات منظمی در سده تیمان شرکت می‌کنند. از ژوییه ۲۰۲۴ اسرائیل «هیئت هماهنگی مشترک» برای تأیید عملیات کمک‌رسانی به غزه ایجاد کرد که در سده تیمان تشکیل جلسه می‌دهد و با مقامات آمریکایی هماهنگی می‌کند. آزار بازداشت‌شدگان شکنجه در ژوییه ۲۰۲۴ سازمان عفو بین‌الملل گزارشی منتشر کرد که شامل شرح‌حال بازداشت‌شدگان سده تیمان بود و با گزارش‌های پیشین همخوانی داشت. عفو بین‌الملل با کودک ۱۴ ساله‌ای مصاحبه کرد که گفت بازجویان او را کتک زده، با سیگار سوزانده و چشم‌بسته و دست‌بسته نگه داشته‌اند. در مه ۲۰۲۴ سه کارمند ناشناس اسرائیلی بازداشتگاه به‌عنوان افشاگر با سی‌ان‌ان گفت‌وگو کردند و گزارش‌های مربوط به بدرفتاری و شرایط نامناسب را تأیید و گسترش دادند. آنان محوطه‌هایی را شرح دادند که بازداشت‌شدگان در آنجا چشم‌بسته هستند و اجازه حرکت یا سخن گفتن ندارند. تصاویر درزشده به سی‌ان‌ان ردیف‌هایی از مردان را با لباس‌های خاکستری ورزشی و چشم‌بند نشان می‌دهد که هریک روی تشکی بسیار نازک نشسته‌اند و حصار سیم‌خاردار آنان را احاطه کرده‌است. تنبیهات شامل ضرب و شتم و وادار کردن زندانیان به بالا نگه‌داشتن دست‌هایشان در وضعیت فشار (stress position) بود که گاه دست‌ها با بست کمربندی به حصار بسته می‌شد و بیش از یک ساعت ادامه می‌یافت. یکی از بازداشت‌شدگان آزادشده گفت نگهبانان در آنچه «شکنجه شبانه» نامیده می‌شد، هنگام خواب زندانیان با سگ و نارنجک صوتی بازرسی انجام می‌دادند. خوراک روزانه بازداشت‌شدگان بنا بر گزارش‌ها یک خیار، چند تکه نان و یک فنجان پنیر بود. پزشکی که در بیمارستان سیار سده تیمان کار می‌کرد در نامه‌ای به دادستان کل، وزیر دفاع و وزیر بهداشت اسرائیل نوشت که «زندانیان از طریق نی تغذیه می‌شوند، در پوشک نگهداری می‌شوند و دائماً دست‌بند دارند که ناقض اخلاق پزشکی و قانون است». او ادعا کرد که مراقبت ناکافی به عوارض و مرگ‌ومیر منجر شده و قطع عضو ناشی از جراحات دست‌بند «امری عادی» شده‌است. یک منبع پزشکی دیگر از غیرانسانی‌سازی سامانمند زندانیان سخن گفت و مدعی شد که به مسئولان دستور داده شده به‌جای نام زندانیان از شماره سریال آنان استفاده کنند. در جریان آتش‌بس اکتبر ۲۰۲۵ اسرائیل ۱۳۵ پیکر فلسطینی را از سده تیمان به غزه بازگرداند. به گفته پزشکان در خان یونس، بررسی‌های پزشکی قانونی «نشان‌دهنده قتل، اعدام‌های فراقضایی و شکنجه سامانمند بود» و نشانه‌هایی از «شلیک مستقیم از فاصله نزدیک و له‌شدن پیکرها زیر زنجیر تانک‌های اسرائیلی» دیده می‌شد. برخی از کشته‌شدگان چشم‌بسته بودند و دست‌هایشان از پشت بسته شده بود. خشونت جنسی و تجاوز چندین زندانی فلسطینی بازگشته به غزه به آنروا و نیویورک تایمز گزارش دادند که از میله فلزی برای آسیب‌رساندن از طریق دخول مقعدی در حین بازجویی استفاده شده و بازداشت‌شدگان متعدد از شوک الکتریکی خبر دادند. در ۲۹ ژوییه ۲۰۲۴ پلیس نظامی اسرائیل ۹ سرباز را به اتهام بدرفتاری با یک زندانی فلسطینی بازداشت کرد. تایمز اسرائیل از «نشانه‌های بدرفتاری شدید از جمله آسیب به مقعد» گزارش داد. در واکنش، سیاستمداران راست افراطی از جمله امیحای الیاهو وزیر میراث و زوی سوکوت نماینده کنست از هوادارانشان خواستند در اعتراض به بازداشت سربازان به سده تیمان بیایند. سوکوت، الیاهو و نیسیم وتوری نماینده کنست همراه با دیگر راست‌گرایان به‌طور غیرقانونی وارد سده تیمان شدند و ساعاتی بعد فعالان راست افراطی به پایگاه نظامی بیت‌لید نیز یورش بردند. سیاستمداران راست‌گرای متعددی بازداشت سربازان را محکوم کردند: یاریو لوین وزیر دادگستری گفت «تصاویر سخت بازداشت سربازان» را «نمی‌توان پذیرفت»؛ ایتامار بن گویر وزیر امنیت ملی بازداشت آنان را «شرم‌آور» خواند؛ نیر بارکات وزیر اقتصاد گفت «من از رزمندگانمان حمایت می‌کنم». حنوخ میلویدسکی نماینده کنست در صحن پارلمان مدعی شد که خشونت جنسی علیه نیروهای حماس «مجاز» است و «همه‌چیز مشروع است». ابراهیم سالم که در یکی از نخستین تصاویر لورفته از بازداشتگاه دیده می‌شد، ۵۲ روز بدون اتهام نگهداری و در اوایل اوت ۲۰۲۴ آزاد شد. او از شکنجه گسترده از جمله از سوی کادر پزشکی، شوک الکتریکی، آزار جنسی، کتک‌زنی مداوم، برهنه‌سازی اجباری و تجاوز مکرر توسط سربازان زن و مرد خبر داد. به گفته او کودکان نیز مورد تجاوز قرار می‌گرفتند. ویدئوی نظارتی لورفته در اوت ۲۰۲۴ ظاهراً سربازان اسرائیلی را در حال تجاوز جنسی به یک بازداشت‌شده نشان می‌داد. ولید خلیلی، امدادگر جمعیت امداد پزشکی فلسطین و راننده آمبولانس که ۲۰ روز بدون اتهام در سده تیمان نگهداری شده بود، بدرفتاری شدید سربازان اسرائیلی را شرح داد. او از انتقال از تل الهوا به بازداشتگاه، پوشاندن اجباری پوشک، آویزان‌شدن از زنجیرهای سقف، شوک الکتریکی، ضرب و شتم با باتوم و تزریق داروی ناشناخته‌ای که توهم و سردرگمی ایجاد می‌کرد سخن گفت. او با وجود دنده‌های شکسته هیچ مراقبت پزشکی دریافت نکرد و شاهد قطع پای یک بازداشت‌شده به دلیل جراحات ناشی از غل و زنجیر و مرگ بازداشت‌شده دیگری بر اثر ایست قلبی بود. بازداشت کارکنان بهداشتی کارکنان بهداشتی فلسطینی در نوار غزه در جریان حمله ارتش اسرائیل به بیمارستان‌ها به‌طور خودسرانه بازداشت و به بازداشتگاه‌هایی در جنوب اسرائیل از جمله سده تیمان منتقل شدند. دیده‌بان حقوق بشر چندین مورد از این موارد را مستند کرده‌است که در آنها کارکنان بهداشتی بازداشت‌شده مورد ضرب و شتم، برهنه‌سازی و بستن چشم قرار گرفته بودند. محمد ابوسلمیه، رئیس بیمارستان شفا در غزه، پس از آزادی در مجله پزشکی بی‌ام‌جی گزارش داد که بدرفتاری و شکنجه سامانمند زندانیان وجود داشته و مراقبت پزشکی از آنان دریغ شده‌است. واکنش‌های بین‌المللی و حقوقی دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل در اوت ۲۰۲۴ اعلام کرد که شکنجه و خشونت جنسی در سده تیمان «کاملاً غیرقانونی و شنیع» است و این موارد تنها «نوک کوه یخ» آزار و اذیت دیرینه و سامانمند فلسطینیان در بازداشت است. در ژوئن ۲۰۲۴ سازمان‌های حقوق بشری درخواست بستن بازداشتگاه را به دادگاه عالی اسرائیل ارائه دادند. در پی آن ارتش ۱۴۰ زندانی را به زندان کتسیعوت منتقل کرد و اعلام کرد قصد برچیدن بازداشتگاه را دارد. در اوت ۲۰۲۴ دادگاه از دولت خواست توضیح دهد چرا ممنوعیت دسترسی صلیب سرخ به بازداشت‌شدگان غیرقانونی نیست. پیگرد قضایی در فوریه ۲۰۲۵ دادگاه نظامی اسرائیل یک سرباز را به دلیل «بدرفتاری» با زندانیان فلسطینی در سده تیمان به ۷ ماه زندان محکوم کرد. در همان ماه دادستانی نظامی علیه ۵ سرباز ذخیره دیگر به اتهام بدرفتاری کیفرخواست صادر کرد. در ۱۲ مارس ۲۰۲۶ ارتش اسرائیل اتهامات تجاوز جنسی علیه ۵ سرباز متهم به تجاوز به یک بازداشت‌شده فلسطینی را اسقاط کرد و استدلال کرد که حق متهمان به دادرسی عادلانه نقض شده‌است. راست‌گرایان سیاسی اسرائیل از این تصمیم استقبال کردند در حالی که سازمان‌های حقوق بشری آن را محکوم کردند. افشای ویدئو و بازداشت دادستان نظامی در سال ۲۰۲۵ یفعت تومر-یروشلمی، دادستان کل سابق ارتش اسرائیل، پس از اجازه انتشار ویدئویی از سده تیمان استعفا داد و سپس بازداشت شد. ویدئوی لورفته نشان می‌داد که سربازان یک بازداشت‌شده را به کناری برده و با سپرهای ضدشورش احاطه کرده‌اند تا دید دوربین‌ها مسدود شود. بازداشت‌شده ظاهراً سپس با شیء تیزی از ناحیه مقعد مجروح شده بود. زندانیان شناخته‌شده حسام ابوصفیه عدنان البرش منابع مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Sde Teiman detention camp». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۴ مارس ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Sde Teiman». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای فرانسوی، بازبینی‌شده در ۲۴ مارس ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Militärstützpunkt Sde Teiman». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای آلمانی ، بازبینی‌شده در ۲۴ مارس ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «معتقل سدی تیمان». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی ، بازبینی‌شده در ۲۴ مارس ۲۰۲۶. پیوند به بیرون گزارش بتسلم: به دوزخ خوش آمدید جستارهای وابسته شکنجه در جنگ غزه جنگ غزه