انستیتوی پژوهش‌های زیست‌شناختی اسرائیل

انستیتوی پژوهش‌های زیست‌شناختی اسرائیل (המכון למחקר ביולוגי בישראל؛ Israel Institute for Biological Research؛ به اختصار IIBR) یک آزمایشگاه پژوهش و توسعه اسرائیلی است که در شهر نس زیونا در نزدیک به ۲۰ کیلومتری جنوب تل‌آویو قرار دارد. این مرکز زیر نظر دفتر نخست‌وزیر اسرائیل فعالیت می‌کند و با نهادهای دولتی اسرائیل همکاری نزدیک دارد. انستیتو پروژه‌های عمومی متعددی دارد که در آن‌ها با سازمان‌های پژوهشی بین‌المللی (دولتی و غیردولتی) و دانشگاه‌ها همکاری می‌کند. این مرکز در حدود ۳۵۰ کارمند دارد که ۱۵۰ تن از آنان دانشمند هستند و یافته‌های پژوهشی آن در نشریات علمی ملی و بین‌المللی منتشر می‌شود. انستیتوی پژوهش‌های زیست‌شناختی اسرائیل در سال ۱۹۵۲ بنیان‌گذاری شد و ریشه‌های آن به واحد جنگ زیستی هاگانا به نام «حِمِد بِت» بازمی‌گردد. برخی گزارش‌ها ادعا می‌کنند که این مرکز ممکن است در ساخت سلاح‌های زیستی و شیمیایی نقش داشته باشد. در سال ۲۰۲۰ این انستیتو ساخت واکسنی علیه کووید-۱۹ به نام «برایلایف» (BriLife) را آغاز کرد. پیشینه انستیتوی پژوهش‌های زیست‌شناختی اسرائیل ریشه در واحد «حِمِد بِت» دارد که واحد جنگ زیستی هاگانا بود. الکساندر کینان که در آن زمان دانشجوی میکروب‌شناسی بود، این واحد را در یافا در فوریه ۱۹۴۸ و اندکی پیش از اعلام استقلال اسرائیل و به دستور ایگائیل یادین، رئیس عملیات هاگانا، پایه‌گذاری کرد. افاریم کاتزیر نخستین فرمانده حِمِد بِت بود. انستیتو به شکل کنونی خود در سال ۱۹۵۲ بنیان‌گذاری شد، پس از آنکه حِمِد بِت به باغ پرتقالی در نزدیکی نس زیونا منتقل شد. بخشی از این مرکز در یک عمارت پیشین فلسطینی متعلق به وادی حنین بنا شد. از میان بنیان‌گذاران می‌توان به پروفسور ارنست دیوید برگمن، مشاور علمی نخست‌وزیر داوید بن گوریون و رئیس پژوهش و توسعه در وزارت دفاع اشاره کرد. کینان نخستین مدیر انستیتو بود. زمینه‌های پژوهشی برخی از زمینه‌هایی که انستیتو در آن‌ها پژوهش می‌کند عبارتند از: فنون تشخیص پزشکی سازوکارهای بیماری‌های بیماری‌زا واکسن‌ها و فراورده‌های دارویی ساخت و مهندسی پروتئین و آنزیم زیست‌فناوری فرایندی ارزیابی خطر آلودگی هوا آشکارسازهای زیست‌محیطی و زیست‌حسگرها ادعاها دربارهٔ سلاح‌های زیستی و شیمیایی گمان گسترده‌ای وجود دارد که این انستیتو در توسعه سلاح‌های شیمیایی و زیستی دخالت دارد. همچنین فرض بر این است که انستیتو واکسن‌ها و پادزهرهایی برای مقابله با چنین سلاح‌هایی می‌سازد. اسرائیل با وجود خودداری از تأیید این موضوع به‌طور گسترده به توسعه توانمندی‌های تهاجمی سلاح‌های زیستی و شیمیایی مظنون است و سرویس اطلاعاتی اسرائیل (موساد) به کاربرد سلاح‌های زیستی در مأموریت‌های ترور شناخته شده‌است. اسرائیل کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیکی را امضا نکرده و کنوانسیون بین‌المللی منع جنگ‌افزارهای شیمیایی را امضا کرده ولی تصویب نکرده‌است. به گفته گوردون توماس، نویسنده بریتانیایی در زمینه اطلاعات، این تأسیسات با دیوار بلند بتنی مجهز به حسگرها محصور است و نگهبانان مسلح پیرامون آن گشت‌زنی می‌کنند. هیچ هواپیمایی اجازه پرواز بر فراز آن را ندارد و این مرکز در هیچ نقشه یا فهرست تلفنی منطقه نمایان نیست. در درون مرکز، رمزواژه‌ها و شناسایی بصری دسترسی به هر بخش را کنترل می‌کنند و درهای کشویی ضد بمب متعددی وجود دارد که تنها با کارت‌های مغناطیسی باز می‌شوند و رمز آن‌ها هر روز تغییر می‌کند. بسیاری از آزمایشگاه‌های پژوهشی در اعماق زمین ساخته شده‌اند و همه کارکنان و خانواده‌هایشان هر ماه تحت معاینات پزشکی فشرده قرار می‌گیرند. پرونده مارکوس کلینگبرگ مارکوس کلینگبرگ، بالاترین رتبه‌ای که به‌عنوان جاسوس اتحاد جماهیر شوروی در اسرائیل دستگیر شد، معاون مدیر علمی انستیتو بود. او در سال ۱۹۵۷ به انستیتو پیوست و تا سال ۱۹۷۲ معاون مدیر علمی و تا ۱۹۷۸ رئیس بخش همه‌گیرشناسی بود. کلینگبرگ در سال ۱۹۸۳ بازداشت و به جاسوسی محکوم شد. بازداشت و محکومیت او بیش از یک دهه مخفی نگاه داشته شد. سانحه هوایی ال‌عال پرواز ۱۸۶۲ هواپیمای پرواز ۱۸۶۲ ال‌عال که در سال ۱۹۹۲ در هلند سقوط کرد، محموله‌ای با مقصد انستیتوی پژوهش‌های زیست‌شناختی اسرائیل حمل می‌کرد که دربرمی‌گرفت ۱۹۰ لیتر دی‌متیل متیل‌فسفونات را. این ماده (در کنار کاربردهای دیگر) می‌تواند در ساخت گاز اعصاب سارین به کار رود و اکنون در فهرست ۲ کنوانسیون بین‌المللی منع جنگ‌افزارهای شیمیایی قرار دارد. منبع آلمانی مقدار این ماده را ۲۴۰ کیلوگرم ذکر کرده‌است. اسرائیل اعلام کرد که این ماده غیرسمی بوده و قرار بوده برای آزمایش صافی‌های محافظ در برابر سلاح‌های شیمیایی به کار رود و طبق مقررات بین‌المللی در فهرست بار درج شده بوده‌است. وزارت خارجه هلند تأیید کرد که پیش‌تر از وجود مواد شیمیایی در هواپیما آگاه بوده‌است. بر پایه پایگاه اطلاعاتی سلاح‌های شیمیایی CWInfo، مقدار مزبور برای تهیه حجم نظامی مفید سارین بسیار اندک بود ولی با ساخت مقادیر کوچک برای آزمایش روش‌های شناسایی و پوشاک محافظ سازگاری داشت. واکسن برایلایف در سال ۲۰۲۰ انستیتو ساخت واکسنی علیه بیماری کووید-۱۹ به نام «برایلایف» (IIBR-100) را آغاز کرد. آزمایش‌های بالینی این واکسن در بیمارستان‌های هداسا انجام شد و برنامه‌ریزی شده بود که فاز ۲ کارآزمایی‌های بالینی تا اوایل مه ۲۰۲۱ به پایان برسد و فاز ۳ در آرژانتین با مشارکت ۲۴٬۰۰۰ تا ۳۰٬۰۰۰ داوطلب اجرا شود. پژوهش علوم زیستی اسرائیل «پژوهش علوم زیستی اسرائیل» (Life Science Research Israel؛ به اختصار LSRI) شرکتی فرعی وابسته به انستیتو است که به بهره‌برداری تجاری از فناوری‌های نوآورانه توسعه‌یافته در انستیتو اختصاص دارد. بر پایه گزارش سالانه سال ۲۰۰۰، بودجه آن ۱۶٫۶ میلیون شکل نو (در حدود ۴ میلیون دلار آمریکا) و درآمد آن ۱۲٫۹ میلیون شکل نو (۳ میلیون دلار آمریکا) بود. پیوند به بیرون تارنمای رسمی انستیتوی پژوهش‌های زیست‌شناختی اسرائیل نس زیونا در GlobalSecurity.org منابع مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Israel Institute for Biological Research». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Israelisches Institut für biologische Forschung». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای آلمانی ، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «معهد إسرائیل للأبحاث البیولوجیة». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی ، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Instituto para la Investigación Biológica de Israel». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای اسپانیایی ، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶.