طیبه (روستای عرب‌نشین فلسطینی)

طیبه (به عربی: الطیبة، به عبری: טַּיִּבָּה) روستایی عرب‌نشین و مسلمان در شمال شرقی اسرائیل است که در فلات ایساکار در جنوب شرقی دشت مرج ابن عامر جای دارد. نام این روستا به معنای «نیکو» یا «پاکیزه» است. طیبه از نظر اداری زیر نظر شورای منطقه‌ای گلبوع قرار دارد و ساکنان آن از شهروندان عرب اسرائیل هستند. تقریباً همه ساکنان طیبه از اعضای خاندان زعبی هستند که یکی از طایفه‌های بزرگ فلسطینیان ۴۸ به‌شمار می‌رود. از همین رو این روستا به‌صورت عامیانه «الطیبه الزعبیه» نیز خوانده می‌شود. در این روستا بازمانده‌هایی از دوران‌های هلنیستی، رومی، بیزانسی، صلیبی و مملوکی یافت شده و قلعه‌ای صلیبی به نام فوربله از مهم‌ترین آثار باستانی آن است. پیشینه بازمانده‌هایی از دوره‌های هلنیستی، رومی، بیزانسی، صلیبی و مملوکی در این روستا کشف شده‌است. برخی پژوهشگران پیشنهاد کرده‌اند که طیبه همان توبی است که در فهرست مکان‌های خراج‌گزار تحوتموس سوم آمده‌است. شناسایی کتاب مقدسی جغرافی‌دان تاریخی یشعیاهو پرس بر این باور بود که این مکان همان «هفاراییم» (Hapharaim) یادشده در کتاب یوشع (۱۹:۱۹) در پیوند با قبیله ایساکار است. بر پایه نظر او، نام اصلی که چیزی شبیه «عفرین» (به معنای دیوها) بود به شکل نیک‌نام «الطیبه» (به معنای نیکو) تغییر یافت؛ پدیده‌ای که در نام‌گذاری عربی مکان‌ها رایج بوده‌است. دوران روم و بیزانس در شمال شرقی روستا بازمانده‌های گورهای سنگی یافت شده‌است. این منطقه ظاهراً در دوران رومی و بیزانسی به عنوان گورستان کاربرد داشته‌است. در سال ۲۰۲۱ باستان‌شناسان از کشف سنگ حکاکی‌شده‌ای متعلق به اواخر سده پنجم (میلادی) خبر دادند. این سنگ از چارچوب درِ ورودی کلیسایی به دست آمد و دارای کتیبه‌ای موزاییکی به زبان یونانی است. متن کتیبه چنین است: «مسیح زاده مریم. این بنا به دست اسقف خداترس و پارسا [تئودو]سیوس و توماسِ بینوا از پایه ساخته شد. هر کس وارد شود برایشان دعا کند.» به گفته دکتر ولید اطرش باستان‌شناس، تئودوسیوس یکی از نخستین اسقف‌های مسیحی بود و سِمَت اسقف اعظم منطقه‌ای را داشت. این کلیسا نخستین شاهد بر وجود کلیسای بیزانسی در طیبه است. صلیبیون و خلافت‌ها در دوران صلیبی قلعه‌ای در اینجا به نام فوربله (Forbelet) وجود داشت (به عربی قرون وسطایی: عفربلا). این قلعه احتمالاً متعلق به شوالیه‌های مهمان‌نواز بود و وابسته به دژ بلوار در نزدیکی آن. یاقوت حموی (۱۱۷۹–۱۲۲۹) دربارهٔ این روستا که آن را «عفربلا» نامید نوشت: «مکانی در غور اردن، نزدیک بیسان و طبریه.» در ژوئیه ۱۱۸۲ این قلعه صحنه نبرد بزرگ فوربله میان بالدوین چهارم اورشلیم و صلاح‌الدین ایوبی بود. قلعه در سال ۱۱۸۳ به دست صلاح‌الدین ایوبی غارت شد و در سال‌های ۱۱۸۷–۱۱۸۸ نیروهای مسلمان هنگام محاصره دژ بلوار آن را اشغال کردند. بخش‌هایی از زیرزمین برجک دفاعی قلعه همچنان پابرجاست. کاوش‌های تازه نشان می‌دهد که در دوره‌های مملوکی و عثمانی ساختمان‌های جدیدی در کنار قلعه صلیبیِ نیمه‌ویران ساخته شده‌است. امپراتوری عثمانی طیبه در سال ۱۵۱۷ همراه با سراسر فلسطین به امپراتوری عثمانی الحاق شد. در سال ۱۵۹۶ این روستا با نام «طیبة الاسم» در دفترهای مالیاتی عثمانی در ناحیه شفا از لوای لجون ثبت شد. جمعیت آن ۱۳ خانوار مسلمان بود و مالیات بر گندم، جو، محصولات تابستانی و بز یا کندوی عسل به مبلغ ۵٬۳۰۰ آقچه می‌پرداخت. پیر ژاکوتن نام روستا را در نقشه خود از سال ۱۷۹۹ «Taibeh» ثبت کرد. در سال‌های ۱۸۷۰–۱۸۷۱ سرشماری عثمانی روستا را با نام «طیبه زعبی» به نام طایفه ساکن آن در ناحیه شفاء الشمالی ثبت کرد. در سال ۱۸۷۵ کاوشگر فرانسوی ویکتور گرن از روستا دیدن کرد و آن را فقیر ولی زمانی شهری مهم توصیف نمود. او بازمانده‌های دژی از سنگ‌های بازالتی تراشیده و خندقی حفرشده در سنگ را شرح داد. در سال ۱۸۸۲ گزارش «بررسی فلسطین غربی» از سوی صندوق اکتشاف فلسطین طیبه را روستایی پراکنده با اندازه‌ای متوسط و دارای چند خانه سنگی خوب توصیف کرد. دوره قیمومت بریتانیا در سرشماری سال ۱۹۲۲ به دست مقام‌های قیمومت بریتانیا، جمعیت طیبه ۲۲۰ نفر و همگی مسلمان بود. در سرشماری ۱۹۳۱ طیبه ۴۳ خانه مسکونی و ۱۸۶ نفر جمعیت مسلمان داشت. بر پایه آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت طیبه ۲۸۰ مسلمان بود (همراه با ۱۵۰ یهودی ساکن مولدت شمارش شده بود). مساحت زمین‌های روستا ۷٬۱۲۷ دونوم بود که ۷٬۱۰۳ دونوم آن برای کشت غلات و ۲۲ دونوم زمین ساخته‌شده بود. اسرائیل از سال ۱۹۴۸ طیبه بخشی از کشور اسرائیل شده‌است. به مناسبت شصتمین سالگرد تأسیس اسرائیل در سال ۲۰۰۸ گنبد مسجد روستا به رنگ‌های پرچم اسرائیل (آبی و سفید) نقاشی شد. نزدیک به همه ساکنان طیبه از اعضای خاندان زعبی هستند که یکی از طایفه‌های بزرگ فلسطینیان ۴۸ است. جمعیت و جامعه روستا در حال حاضر نزدیک به ۲۴۰ خانوار دارد. در روستا یک مسجد، یک دبستان، درمانگاه و مرکز فرهنگی وجود دارد. جغرافیا طیبه در جنوب شرقی دشت مرج ابن عامر (دره یزرعیل) قرار دارد و نزدیک‌ترین روستای عربی به منطقه عین جالوت است. روستاهای اطراف آن عبارت‌اند از طیره بیسان در شمال، کفر مصر در شمال غربی، طمره در غرب و کفره در شرق. جستارهای وابسته مناطق عربی واقع در اسرائیل شورای منطقه‌ای گلبوع منابع مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Taibe, Galilee». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۶ مارس ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «الطیبة الزعبیة». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی ، بازبینی‌شده در ۲۶ مارس ۲۰۲۶. پیوند به بیرون صفحه طیبه در وبگاه Palestine Remembered