Դամասկոսյան դարպասներ

Դամասկոսյան կամ Շհեմի դարպասներ (եբրայերեն՝ שער שכם‎, արաբ․՝ باب العامود‎‎‎), Երուսաղեմի հին քաղաքի մուսուլմանաբնակ թաղամասի գլխավոր դարպասները, համարվում են ամենագեղեցիկներից մեկը։ Դարպասներն ուղղված են հյուսիս, տեղադրված են քաղաքի հյուսիսարևմտյան կողմի պատին` Արևելյան Երուսաղեմի արաբական թաղամասի դիմաց։ Այստեղից է սկսվում Նաբլուս քաղաք տանող մայրուղին, իսկ այնտեղից` Սիրիայի մայրաքաղաք Դամասկոս տանող ճանապարհը։ Հենց դրանով էլ բացատրվում են ժամանակակից եվրոպական և հրեական անվանումները։ Ինչ վերաբերում է արաբական անվանմանը` Բաբ ալ Նասր (արաբ․՝ اب النصر‎‎), այն նշանակում է «Հաղթանակի դարպասներ», իսկ Բաբ ալ Ամուդ անվանումը` «Սյուների դարպասներ»։ 10-րդ դարից սկսած` մշտապես գործածվող վերջին անվանման վերաբերյալ հիշատակություններ են պահպանվել հռոմեական դարաշրջանի դարպասների դետալների ձևավորման մեջ։ Պատմություն Ի սկզբանե դարպասները պատրաստվել են երկրորդ տաճարի շրջանում։ Դրանք իբրև քաղաքի գլխավոր մուտք են ծառայել մ. թ. ա. 1-ին դարում` Մարկոս Վիպսանիոս Ագրիպպայի կառավարման շրջանում։ Մ. թ. 2-րդ դարում` հռոմեացիների կողմից Երուսաղեմի ավերումից հետո, դարպասները վերաշինվել են Հադրիանոս կայսեր օրոք (117-138)։ Հադրիանոսը զգալիորեն ընդարձակել է դրանք, ինչից հետո դարպասներն ունեցել են երեք մուտք, որոնցից պահպանվել է միայն արևելյանը։ Դարպասագլխին կարելի է տեսնել հռոմեացիների կառավարման օրոք քաղաքի անվանումը` «Էլիա Կապիտոլինա»։ Հադրիանոսի դարպասների առաջ գտնվել է հռոմեական հաղթական սյունաշարը, որ հասել է մինչև մեր օրեր։ Այն խորհրդանշել է կայսեր փառքը։ Նրա պատկերը կարելի է տեսնել Սուրբ երկրի խճանակարային քարտեզում (6-րդ դար), ինչպես նաև Հորդանանի Մադաբա քաղաքի Գեորգիևյան ուղղափառ եկեղեցու հատակին։ Արաբերենում դարպասները մինչ օրս էլ կոչվում են «Սյուների դարպասներ»։ Հադրիանոսի դարպասների մնացորդներ են հայտնաբերվել հնագիտական պեղումների ժամանակ։ Լինելով ութ դարպասներից մեկը, որ վերակառուցվել է 10-րդ դարում` Դամասկոսյան դարպասը միակն է, որ մինչ օրս պահպանել է իր անվանումը` «Բաբ ալ Ամուդ»։ Խաչակիրները դարպասներն անվանել են սուրբ Ստեփանոսի անունով (լատիներեն՝ Porta Sancti Stephani)` ընդգծելով դրանց մոտ լինելը սուրբ Ստեփանոսի տանջանքի վայրին, որ նշանավորվել է նաև եկեղեցու և մենաստանի կառուցմամբ։ Շինարարական աշխատանքների մի քանի փուլ է ընթացել վաղ այուբիդյան շրջանում (1183-1192), ինչպես նաև Երուսաղեմի` խաչակիրների կողմից կառավարման ընթացքում։ 1523 թվականին հրեա ճանապարհորդը Երուսաղեմ կատարած այցի ժամանակ օգտագործում է «Բաբ էլ Ամուդ» անվանումը` նշելով դարպասի մոտ գտնվելը Ցիդկիյագու մենաստանից։ Ներկայիս դարպասները պատրաստվել են Հադրիանոսի դարպասների տեղում 1537 թվականին Օսմանյան կայսրության սուլթան Սուլեյման I-ի օրոք։ Ներկա ժամանակաշրջան Դամասկոսյան դարպասները գտնվում են երկու աշտարակների միջև, որոնք համարվում են հին քաղաքի մուսուլմանաբնակ թաղամաս և արաբական շուկա տանող մուտքը։ Ի տարբերություն Յաֆֆյան դարպասների, որի աստիճանները տանում են վերև, Դամասկոսյան դարպասի աստիճանները տանում են ներքև։ Ամֆիթատրոն տանող աստիճանները կառուցվել են 21-րդ դարում Երուսաղեմի քաղաքապետարանի կողմից։ Մինչև 1967 թվականը դարպասի գլխին կախված է եղել որմանցքներով փոքր աշտարակ, սակայն Վեցօրյա պատերազմի բախումների ժամանակ այն վնասվել է։ 2011 թվականի օգոստոսին Իսրայելի իշխանությունները վերականգնել է աշտարակը` 20-րդ դարասկզբին պահպանված լուսանկարների հիման վրա, երբ Երուսաղեմը ղեկավարում էր Բրիտանական կայսրությունը։ 11 որմակարերը ամրացնում են վերակառուցված աշտարակը պատին, իսկ քարե 4 չորսուները ձևավորում են որմահեցերի գագաթը։ Դարպասները բաց են հետիոտների համար։ Ուրբաթ առավոտյան այս դարպասներով անցնում է իսլամադավան աղոթողների հիմնական հոսքը` ուղղվելով Տաճարային լեռ, իսկ ուրբաթ երեկոյան և շաբաթ օրերին դարպասներով անցնում է հրեա ուխտավորների հոսքը` ուղվելով դեպի Լացի պատ։ Բացի դրանից` Դամասկոսյան դարպասներով անցնում են նաև քրիստոնյա ուխտավորների և զբոսաշրջիկների խմբեր։ Պատկերասրահ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Վիրտուալ ուղևորություն Դամասկոսյան դարպասներ Արխիվացված 2017-11-27 Wayback Machine Դամասկոսյան դարպասներ