Ιερουσαλήμ

Η Ιερουσαλήμ (εβραϊκά: יְרוּשָׁלַיִם‬ Γερουσαλάιμ, αραβικά: القُدس‎‎ αλ-Κουντς), γνωστή και ως τα Ιεροσόλυμα, είναι πόλη της Μέσης Ανατολής που βρίσκεται σε ένα οροπέδιο στα Όρη της Ιουδαίας, ανάμεσα στη Μεσόγειο και τη Νεκρά Θάλασσα. Το καθεστώς της πόλης είναι αντικείμενο διαμάχης ανάμεσα σε Ισραήλ και Παλαιστίνη. Το 1949 το Ισραήλ ανακήρυξε το δυτικό τμήμα της πόλης πρωτεύουσα του. Το 1967, μετά τον πόλεμο των έξι ημερών, οι Ισραηλινές δυνάμεις κατέλαβαν και το ανατολικό τμήμα από την Ιορδανία, και ολόκληρη η πόλη πέρασε υπό το καθεστώς του. Από το 1988, το ανατολικό τμήμα της πόλης, η Ανατολική Ιερουσαλήμ, θεωρείται από τη διεθνή κοινότητα ως κατεχόμενο τμήμα της Παλαιστίνης και πρωτεύουσα της. Οι περισσότερες πρεσβείες στο Ισραήλ βρίσκονται στο Τελ Αβίβ και όχι στην Ιερουσαλήμ εξαιτίας του μη διασαφηνισμένου καθεστώτος όσον αφορά την πόλη, αν και το 2017 η αμερικανική κυβέρνηση αναγνώρισε την πόλη σαν πρωτεύουσα του Ισραήλ. Στην Ιερουσαλήμ βρίσκονται η Κνεσέτ (το κοινοβούλιο του Ισραήλ), η προεδρική και η πρωθυπουργική κατοικία και το Ανώτατο Δικαστήριο του Ισραήλ. Είναι πόλη, η οποία αποτελεί ιουδαϊκό, χριστιανικό και ισλαμικό κέντρο θρησκευτικής και ιστορικής σημασίας. Πιθανώς πρόκειται για την αρχαία πόλη Σαλήμ, της οποίας βασιλιάς υπήρξε ο Μελχισεδέκ. Την πόλη αυτή, η οποία μεταγενέστερα ονομαζόταν Ιεβούς, κατέλαβε ο βασιλιάς Δαβίδ από τους Ιεβουσαίους. Μετά τη διαίρεση του έθνους του Ισραήλ η Ιερουσαλήμ κατέστη πρωτεύουσα και άγια πόλη των Ισραηλιτών και του νοτίου βασιλείου του Ιούδα. Επίσης στην πόλη αυτή ο βασιλιάς Σολομώντας έχτισε τον μεγαλοπρεπή ιουδαϊκό Ναό ο οποίος καταστράφηκε λίγους αιώνες αργότερα από τους Βαβυλώνιους. Σήμερα σώζεται μόνο ένα τμήμα του τείχους από την περίοδο του Δεύτερου Ναού, το γνωστό «τείχος των δακρύων» ή ορθότερα «Δυτικό Τείχος». Η παλιά πόλη της Ιερουσαλήμ αποτελεί μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς, περιβάλλεται από έναν οχυρωμένο τοίχο και διαιρείται σε τέσσερις συνοικίες: την αρμένικη, τη χριστιανική, τη μουσουλμανική και την εβραϊκή. Λόγω των Αγίων Τόπων παρουσιάζει σημαντική τουριστική κίνηση. Αξιοθέατα της αποτελούν το Κάστρο (24 π.Χ.), ο Καθεδρικός Ναός του Αγίου Ιακώβου του 12ου αιώνα, το Όρος του Ναού (Χαράμ αλ-Σαρίφ), το τέμενος Αλ-Ακσά (705–715), ο Τρούλος (ή Θόλος) του Βράχου, το Δυτικό τείχος, το Φρούριο Αντωνία, ο Ναός του Πανάγιου Τάφου, ο κήπος της Γεσθημανής, οι Τάφοι των Βασιλέων και το Όρος των Ελαιών. Ετυμολογία Μια πόλη που αποκαλείται Ρουσαλίμ σε έγγραφα του Μέσου Βασιλείου της Αιγύπτου (περίπου 19ος αιώνας π.Χ.) ταυτίζεται, αν και όχι από όλους, με την Ιερουσαλήμ. Η Ιερουσαλήμ αποκαλείται Ουρουσαλίμ στις επιστολές της Αμάρνα (1330 π.Χ.). Το όνομα Ιερουσαλήμ ετυμολογείται συχνά ως «θεμέλιο (σουμεριακά γιερού, να θεμελιώσει) του θεού Σαλήμ», και έτσι ο θεός Σαλίμ θεωρείται ως πρώτος «πολιούχος» του πόλη της εποχής του ορείχαλκου. Η μορφή Ιερουσαλήμ ή Ιερουσαλαγίμ πρωτοεμφανίζεται στη Βίβλο, στο βιβλίο του Ιησού του Ναυή. Σύμφωνα με ένα Μιδράς, το όνομα είναι συνδυασμός του Γχβχ Γιρέχ («ο Θεός θα το είδε», το όνομα που ο Αβραάμ έδωσε στο μέρος όπου ξεκίνησε να θυσιάζει τον υιό του) και της πόλης Σαλήμ. Η πρώτη αναφορά πέρα των βιβλικών Εβραίων της λέξης Ιερουσαλήμ χρονολογείται από τον 6ο ή 7ο αιώνα π.Χ. και ανακαλύφθηκε στο Χιρμπέτ Μπέιτ Λέι το 1961. Η επιγραφή αναφέρει «Είμαι ο Γιαχβέ ο Θεός, θα αποδεχθώ τις πόλεις της Ιουδαίας και θα λυτρώσω την Ιερουσαλήμ», ενώ άλλοι μελετητές την αποδίδουν ως «Ο Γιαχβέ είναι ο Θεός όλης της γης. Τα βουνά της Ιουδαίας του ανήκουν, στον Θεό της Ιερουσαλήμ». Σαλίμ ή Σαλήμ ήταν το όνομα του θεού του λυκόφωτος στη θρησκεία των Χαναανιτών, του οποίου το όνομα βασίζεται στην ίδια ρίζα Σ-Λ-Μ από την οποία προέρχεται η εβραϊκή λέξη για την «ειρήνη» (Σαλάμ ή Σαλόμ στα σύγχρονα αραβικά και εβραϊκά). Οπότε, το όνομα μπορούσε να ετυμολογηθεί ως «Πόλη της Ειρήνης» ή «Καταφύγιο της Ειρήνης», εναλλακτικά «Όραμα της Ειρήνης» για κάποιους Χριστιανούς συγγραφείς. Η κατάληξη -αγίμ δηλώνει το διττό, οδηγώντας στο συμπέρασμα ότι το όνομα Ιερουσαλαγίμ αναφέρεται στο γεγονός ότι η πόλη είναι κτισμένη πάνω σε δύο λόφους. Ο πιο αρχαίος οικισμός της Ιερουσαλήμ, ο οποίος ιδρύθηκε την εποχή του χαλκού στον λόφο πάνω από την πηγή Γκιχόν, σύμφωνα με τη Βίβλο ονομαζόταν Ιεβούς. Αρχικά ονομαζόταν οχυρό Σιών, αλλά ο Δαυίδ την ονόμασε Πόλη του Δαβίδ, και έτσι ήταν γνωστή στην αρχαιότητα. Το όνομα Σιών αρχικά χρησιμοποιούταν μόνο για ένα τμήμα της πόλης, αλλά στη συνεχεία έφτασε να σημαίνει όλη την πόλη και τη βιβλική Γη του Ισραήλ. Στα ελληνικά και στα λατινικά, το όνομα της πόλης είναι Ιεροσόλυμα ή Ιερουσαλήμ, συσχετίζοντας το όνομα ετυμολογικά με τη λέξη «ιερός». Ιστορία της Ιερουσαλήμ Η Ιερουσαλήμ είναι μια από τις αρχαιότερες πόλεις της παγκόσμιας ιστορίας. Την ίδρυσαν οι Καναανίτες το 2000 π.Χ. Το 1400 π.Χ. ήταν υποτελής στον Φαραώ της Αιγύπτου. Το 1000 π.Χ. ο Δαβίδ την έκανε πρωτεύουσα του Ισραηλιτικού έθνους κι αργότερα ο Σολομώντας έχτισε εκεί τον περίφημο ναό του για τη λατρεία του Θεού των Εβραίων, καθιστώντας την και θρησκευτικό κέντρο. Όταν ο Σολομώντας πέθανε και το κράτος του Ισραήλ χωρίστηκε στα δύο, η Ιερουσαλήμ ήταν πρωτεύουσα του βασιλείου του Ιούδα. Η πόλη πέρασε στα χέρια των Βαβυλωνίων το 586 π.Χ. οπότε και καταστράφηκε μαζί με τον ναό του Σολομώντα. Στη συνέχεια πέρασε στην κατοχή των Περσών, των Ελλήνων, των Σελευκιδών, των Πτολεμαίων και των Ρωμαίων γνωρίζοντας και άλλες καταστροφές, αλλά πάντοτε αναστηλωνόταν. Στα χρόνια μάλιστα του Αντιόχου Δ΄ του Επιφανούς (175 -164 π.Χ.), η πόλη έλαβε προσωρινά την ονομασία Αντιόχεια. Η πιο μεγάλη καταστροφή έγινε το 70 μ.Χ. από τους Ρωμαίους με αφορμή την επανάσταση των Εβραίων. Η πόλη ξαναχτίστηκε το 134 μ.Χ. από τον αυτοκράτορα Αδριανό ως νέα πόλη με το όνομα Αιλία Καπιτωλίνα. Στην καταστροφή του 70 μ.Χ. καταστράφηκε και ο δεύτερος ναός της Ιερουσαλήμ, ο οποίος είχε οικοδομηθεί πάνω στα ερείπια του πρώτου το 516 π.Χ. Ο Μέγας Κωνσταντίνος της απέδωσε το παλιό της όνομα, έχτισε με τη μητέρα του την Αγία Ελένη τον ναό της Ανάστασης στον λόφο του Γολγοθά και τη στόλισε με πολλά μνημεία. Το 637 μ.Χ. κατέλαβαν την Ιερουσαλήμ οι Άραβες οι οποίοι την έλεγαν Κουντούς Σερίφ, που σημαίνει ιερή πόλη. Οι Άραβες έχτισαν το 691 μ.Χ. πάνω στα ερείπια του δευτέρου ναού της Ιερουσαλήμ ένα περίλαμπρο τζαμί, το Τέμενος του Ομάρ. Το 1099 την πήραν οι Σταυροφόροι, οι οποίοι την έκαναν έδρα βασιλείου. Το 1187 την ανακατέλαβαν οι Άραβες, ενώ αργότερα την κατέλαβαν εκ νέου οι Σταυροφόροι. Το 1517 την πήραν οι Οθωμανοί και το 1917 οι Βρετανοί, οι οποίοι αποχώρησαν από εκεί όταν άρχισε να γίνεται αντικείμενο σφοδρής διαμάχης μεταξύ των Αράβων και των Εβραίων. Τελικά, το 1947 ένα τμήμα της έγινε εβραϊκό και το άλλο αραβικό, ενώ από το 1967 βρίσκεται υπό πλήρη Ισραηλινή κατοχή. Θρησκευτική σημασία Η Ιερουσαλήμ είναι ιερή για τον Ιουδαϊσμό για περίπου 3000 χρόνια, για τον Χριστιανισμό για περίπου 2000 χρόνια και για το Ισλάμ για περίπου 1400 χρόνια. Η Στατιστική Επετηρίδα της Ιερουσαλήμ του 2000 απαριθμεί 1204 συναγωγές, 158 εκκλησίες και 73 τεμένη εντός της πόλης. Παρά τις προσπάθειες για τη διατήρηση της ειρηνικής θρησκευτικής συνύπαρξης, ορισμένες τοποθεσίες, όπως το Όρος του Ναού, αποτελούν συνεχή πηγή τριβών και αντιπαραθέσεων. Ιουδαϊσμός Η Ιερουσαλήμ είναι η ιερότερη πόλη στον Ιουδαϊσμό και η προγονική και πνευματική πατρίδα του εβραϊκού λαού από τότε που ο βασιλιάς Δαβίδ την ανακήρυξε πρωτεύουσά του τον 10ο αιώνα π.Χ. Χωρίς να υπολογίζονται τα άλλα της ονόματα, η Ιερουσαλήμ εμφανίζεται στην Εβραϊκή Βίβλο 669 φορές. Το πρώτο τμήμα, η Τορά (Πεντάτευχο), αναφέρει μόνο το όρος Μοριά, αλλά σε μεταγενέστερα εδάφια της Βίβλου, η πόλη αναφέρεται ρητά. Το Όρος του Ναού, που ήταν η τοποθεσία του Ναού του Σολομώντος και του Δεύτερου Ναού, είναι η ιερότερη τοποθεσία στον Ιουδαϊσμό και το μέρος προς το οποίο στρέφονται οι Εβραίοι κατά τη διάρκεια της προσευχής. Το Δυτικό Τείχος, ένα απομεινάρι του τείχους που περιέβαλε τον Δεύτερο Ναό, είναι το πιο ιερό μέρος όπου επιτρέπεται στους Εβραίους να προσεύχονται. Οι συναγωγές σε όλον τον κόσμο χτίζονται παραδοσιακά με την Ιερή Κιβωτό στραμμένη προς την Ιερουσαλήμ ενώ οι Κιβωτοί εντός της Ιερουσαλήμ είναι στραμμένες προς τα Άγια των Αγίων. Όπως ορίζεται στη Μισνά και κωδικοποιείται στο Σουλχάν Αρούχ, οι καθημερινές προσευχές απαγγέλλονται με το βλέμμα προς την Ιερουσαλήμ και το Όρος του Ναού. Πολλοί Εβραίοι έχουν κρεμασμένες πλάκες «Μιζράχ» σε τοίχο των σπιτιών τους για να υποδείξουν την κατεύθυνση της προσευχής. Χριστιανισμός Η Ιερουσαλήμ γενικά θεωρείται το λίκνο του Χριστιανισμού. Ο Χριστιανισμός σέβεται την Ιερουσαλήμ για την ιστορία της Παλαιάς Διαθήκης, καθώς και για τη σημασία της στη ζωή του Ιησού. Σύμφωνα με την Καινή Διαθήκη, ο Ιησούς μεταφέρθηκε στην Ιερουσαλήμ αμέσως μετά τη γέννησή του και αργότερα στη ζωή του εξάγνισε τον Δεύτερο Ναό. Το ανάγαιον, που πιστεύεται ότι είναι η τοποθεσία του Μυστικού Δείπνου του Ιησού, βρίσκεται στο όρος Σιών στο ίδιο κτίριο που στεγάζει τον τάφο του βασιλέως Δαβίδ. Μια άλλη εξέχουσα χριστιανική τοποθεσία στην Ιερουσαλήμ είναι ο Γολγοθάς, ο τόπος της σταύρωσης. Το Κατά Ιωάννην Ευαγγέλιον περιγράφει ότι βρίσκεται έξω από την Ιερουσαλήμ, αλλά πρόσφατα αρχαιολογικά στοιχεία υποδηλώνουν ότι ο Γολγοθάς βρίσκεται σε μικρή απόσταση από τα τείχη της Παλαιάς Πόλεως, εντός των σημερινών ορίων της πόλης. Η γη που καταλαμβάνεται από τον Ναό του Παναγίου Τάφου θεωρείται ένας από τους κορυφαίους υποψηφίους για τον Γολγοθά και ως εκ τούτου αποτελεί χριστιανικός τόπος προσκυνήματος τα τελευταία 2000 χρόνια. Ο Ναός του Παναγίου Τάφου γενικά θεωρείται η σημαντικότερη εκκλησία στον Χριστιανικό κόσμο. Ισλάμ Η Ιερουσαλήμ είναι η τρίτη ιερότερη πόλη στον Σουνισμό. Η ισλαμική παράδοση υποστηρίζει ότι για περίπου ένα έτος, πριν μεταφερθεί μόνιμα στην Κάαμπα της Μέκκας, η κίμπλα (κατεύθυνση προσευχής) για τους μουσουλμάνους ήταν η Ιερουσαλήμ. Η μόνιμη θέση της πόλης στο Ισλάμ, ωστόσο, οφείλεται κυρίως στο Νυχτερινό Ταξίδι του Μωάμεθ (περί το 620 μ.Χ.). Οι Μουσουλμάνοι πιστεύουν ότι ο Μωάμεθ μεταφέρθηκε θαυματουργικώς μια νύχτα από το Μεγάλο Τζαμί της Μέκκας στο Όρος του Ναού στην Ιερουσαλήμ, όπου και ανέβηκε στον Παράδεισο για να συναντήσει προηγούμενους προφήτες του Ισλάμ. Ο πρώτος στίχος στο Σούρατ αλ-Ισρά του Κορανίου σημειώνει τον προορισμό του ταξιδιού του Μωάμεθ ως αλ-μαστζίντ αλ-άκσα («το πιο απομακρυσμένο μέρος προσευχής»). Στις πρώτες μέρες του Ισλάμ, αυτό κατανοήθηκε ως αναφορά σε μια τοποθεσία στους ουρανούς, ωστόσο, Ισλαμικοί μελετητές μετά το Ρασιντούν το ερμήνευσαν ότι σχετίζεται με την Ιερουσαλήμ, και ιδιαίτερα με την τοποθεσία του πρώην Εβραϊκού Ναού. Το χαντίθ, μια συλλογή από ρητά του Μωάμεθ, αναφέρει ότι η τοποθεσία του Τεμένους Αλ-Άκσα βρίσκεται στην Ιερουσαλήμ. Το Τέμενος Αλ-Άκσα, που αρχικά πήρε το όνομά του από το ευρύτερο συγκρότημα που βρίσκεται εντός του, χτίστηκε στο Όρος του Ναού υπό τον Χαλίφη των Ομεϋαδών, Ουαλίντ Α΄, αρκετές δεκαετίες μετά τον θάνατο του Μωάμεθ για να τιμήσει το μέρος από το οποίο οι Μουσουλμάνοι πιστεύουν ότι είχε ανέβει στον Παράδεισο. Αρχιτεκτονική Η αρχιτεκτονική της Ιερουσαλήμ είναι ένα μείγμα παλαιού και νέου. Η Παλαιά Πόλη περιέχει αρχιτεκτονικά παραδείγματα από κάθε σημαντική περίοδο της ιστορίας της πόλης. Πολλοί αρχαίοι ιστορικοί τόποι και τόποι λατρείας βρίσκονται κοντά σε σύγχρονα εμπορικά κέντρα και βιομηχανικές ζώνες. Η αρχιτεκτονική από τα τέλη του 1800 και τις αρχές του 1900 παρουσιάζει ευρωπαϊκές επιρροές. Η πρακτικότητα, παρά η τεχνοτροπία, είναι αυτή που χαρακτηρίζει τις νέες πολυκατοικίες που κατασκεύασε η κυβέρνηση για τη στέγαση μεταναστών. Πολλά κτίρια, παλιά και νέα, έχουν ταιριαστούς εξωτερικούς χώρους, επειδή όλες οι κατασκευές πρέπει να καλύπτονται με κρεμ ασβεστόλιθο, ο οποίος ονομάζεται πέτρα της Ιερουσαλήμ, και παράγεται στα κοντινά λατομεία. Φωτοθήκη Παραπομπές Δείτε επίσης Πατριαρχείο Ιεροσολύμων Εθνική Βιβλιοθήκη του Ισραήλ Εξωτερικοί σύνδεσμοι Ιερουσαλήμ στο Curlie Επίσημη σελίδα της πόλης