ساسا (کیبوتص اسرائیلی)

ساسا (סָאסָא) یک کیبوتص در منطقه جلیل علیا در شمال اسرائیل است. این کیبوتص در فاصله نزدیک به یک مایلی مرز لبنان قرار دارد و از نظر اداری زیر نظر شورای منطقه‌ای جلیل علیا است. ساسا بر روی تپه‌ای در ارتفاع نزدیک به ۸۵۶ متری از سطح دریا و در ۱۲ کیلومتری شمال غربی صفد واقع شده‌است. کیبوتص ساسا در ژانویه ۱۹۴۹ توسط گروهی از اعضای آمریکای شمالی جنبش هاشومر هاتزائیر بر روی زمین روستای تخلیه‌شده فلسطینی سعسع بنیاد نهاده شد. حضور انسانی در این مکان از عصر مفرغ گواهی شده و آثاری از کنیسه‌ای متعلق به دوره روم متأخر و بیزانس در آن یافت شده‌است. ساسا امروزه با نزدیک به ۵۰۰ ساکن یکی از بزرگ‌ترین و مرفه‌ترین کیبوتص‌های اسرائیل به‌شمار می‌رود و اقتصاد متنوعی شامل کشاورزی، صنعت و گردشگری دارد. شرکت پلاسان که در زمینه زره‌پوش خودرو کار می‌کند، مقر اصلی خود را در این کیبوتص دارد. پیشینه دوران باستان تپه ساسا دارای غارهای متعددی است که باستان‌شناسان اسرائیلی آن‌ها را کاوش کرده‌اند. در این حفره‌های طبیعی، گورهای بزرگانی از دوره عصر مفرغ (آغاز هزاره دوم پیش از میلاد) یافت شده‌است. بقایای معماری یک کنیسه متعلق به دوره روم متأخر یا بیزانس در این محل کاوش شده و در داخل کیبوتص قابل مشاهده است. همچنین در این محل یک میکوه (حوضچه آیینی) که در صخره تراشیده شده و از چشمه‌ای طبیعی تغذیه می‌شود و بقایای کنیسه‌ای متعلق به سده‌های نخستین میلادی (احتمالاً سده دوم) وجود دارد. در یکی از دامنه‌های تپه غاری قرار دارد که آرامگاه منسوب به لِوی بن سیسی (לוי בר סיסי) در آن واقع شده‌است. لوی بن سیسی که در تدوین میشنا در کنار یهودا هناسی مشارکت داشت، معمولاً گمان می‌رود در بابل در نیمه نخست سده سوم میلادی درگذشته باشد. بر روی این غار گنبد کوچکی ساخته شده و همچنان مورد توجه زائران مذهبی است. روستای سعسع جغرافی‌دان عرب ابوعبید بکری (درگذشته ۱۰۹۴ میلادی) از عبور از سعسع در مسیر صفد از دیرالقاسی یاد کرده‌است. سفالینه‌هایی متعلق به سده‌های چهاردهم و پانزدهم میلادی، دوران حکومت ممالیک، در کاوشی که در سال ۲۰۰۳ انجام شد به دست آمد. در سال ۱۵۱۶ میلادی، سعسع همراه با دیگر نقاط فلسطین زیر فرمان امپراتوری عثمانی درآمد و اندکی پس از آن به پایگاه گمرکی تبدیل شد؛ نخستین ثبت مالیاتی آن به سال ۱۵۲۵/۱۵۲۶ بازمی‌گردد. در سال ۱۵۹۶ سعسع به عنوان روستایی در ناحیه جیرا از لوای صفد ثبت شده بود و جمعیتی ۴۵۷ نفره داشت که همگی مسلمان بودند و بر گندم، جو، زیتون، تاکستان، میوه، بز و کندوهای عسل مالیات می‌پرداختند. در سده هجدهم، سعسع یکی از روستاهای مستحکم جلیل بود که زیر فرمان علی پسر ظاهر العمر قرار داشت. پس از شکست ظاهر العمر در ۱۷۷۵، علی همچنان در سعسع به مقاومت در برابر مقامات عثمانی ادامه داد و لشکری را که علیه او فرستاده شده بود شکست داد. کاوش‌های ۱۹۷۲ در دامنه غربی تپه بقایای سازه مستطیلی بزرگی (۱۵ در ۴۱ متر) با دیوارهای سنگی دومتری را آشکار کرد که دارای برجی نیم‌دایره به قطر هفت متر بود و ممکن است دژ علی پسر ظاهر العمر بوده باشد. در اواخر سده نوزدهم، سعسع روستایی با نزدیک به ۳۰۰ نفر جمعیت بود که بر تپه‌ای ملایم و در میان تاکستان‌ها، زیتون‌زارها و درختان انجیر قرار داشت. دوره قیمومت بریتانیا در دوران قیمومت بریتانیا بر فلسطین، دو سرشماری انجام شد: در سال ۱۹۲۲ جمعیت ۸۴۰ نفر و در ۱۹۳۱ جمعیت ۱٬۱۳۰ نفر ثبت شد که همگی مسلمان بودند. در سال ۱۹۴۸ جمعیت روستا نزدیک به ۱٬۳۱۰ نفر برآورد می‌شد. روستا به دلیل زمین‌های حاصلخیزش مرفه بود؛ ۱۵۰ دونم زیتون‌زار داشت و دو آسیاب روغن آن برای فشردن همه زیتون‌ها کفایت نمی‌کرد. از آنجا که روستا در مرز لبنان تحت قیمومت فرانسه قرار داشت، ارتش بریتانیا در جریان شورش بزرگ عربی (۱۹۳۶–۱۹۳۹) دیده‌بان‌ها و حصارهای سیم‌خاردار در آن برپا کرد. تخلیه روستای عربی روستای سعسع در جریان جنگ عربی–اسرائیلی ۱۹۴۸ از ساکنان عرب خود تخلیه شد. روستا دو حمله عمده را تجربه کرد. حمله نخست در شب ۱۴ تا ۱۵ فوریه ۱۹۴۸ رخ داد. یک واحد از پالماخ به فرماندهی موشه کلمن وارد روستا شد و مواد منفجره در کنار خانه‌هایی که گفته می‌شد رزمندگان عرب در آن‌ها مستقر بودند کار گذاشت. بر پایه گزارش‌ها نزدیک به ده خانه کاملاً یا تا اندازه‌ای ویران شد و یازده روستایی از جمله پنج کودک کشته شدند؛ هرچند برخی منابع شمار کشته‌شدگان را تا شصت نفر برآورد کرده‌اند. حمله دوم در ۲۲ اکتبر ۱۹۴۸ در چارچوب عملیات حیرام با بمباران هوایی شدید روستاهای سعسع، الجش و ترشیحا با هواپیماهای بی‑۱۷ و سی‑۴۷ آغاز شد. بیشتر ساکنان پیش و پس از بمباران گریختند. روستا در ۳۰ اکتبر ۱۹۴۸ به دست تیپ هفتم و تیپ عُدد اشغال شد. بسیاری از ساکنان و فرزندانشان در اردوگاه آوارگان نهر البارد در لبنان نزدیک طرابلس سکنی گزیدند؛ برخی نیز در الجش اسکان یافتند. بنیان‌گذاری کیبوتص کیبوتص نوین ساسا در ژانویه ۱۹۴۹ توسط گروهی (گارعین) از اعضای آمریکای شمالی جنبش هاشومر هاتزائیر بر ویرانه‌های روستای فلسطینی پایه‌گذاری شد. بنیان‌گذاران نام روستای عربی را حفظ کردند اما تلفظ آن را تغییر دادند. در سال ۱۹۵۰، کنت دبلیو. بیلبی خبرنگار آمریکایی کتاب خود «ستاره‌ای نو در خاور نزدیک» را با گزارشی از ساسا آغاز کرد: مختار ساسا و ۲٬۰۰۰ ساکن عرب روستا گریخته بودند و تا نوامبر ۱۹۴۹ حدود ۱۲۰ یهودی جوان آمریکایی‌تبار جای آن‌ها را گرفته بودند و روستای کهن بر فراز تپه جلیل حالتی غربی به خود می‌گرفت. در سال ۱۹۹۲ مورخ فلسطینی ولید خالدی بقایای روستای سعسع را چنین وصف کرد: «برخی از درختان زیتون کهن باقی مانده‌اند و تعدادی دیوار و خانه هنوز بر پاست. برخی خانه‌ها اکنون مورد بهره‌گیری کیبوتص هستند.» مسجد روستا به موزه کیبوتص تبدیل شده‌است. در دهه ۱۹۶۰ آخرین خانه‌های باقی‌مانده از روستای اصلی سعسع با بولدوزر ویران شد. کیبوتص از نظر بنیان‌گذاران خود سکولار و باز نسبت به محیط پیرامونش بوده و هیچ کنیسه‌ای در آن ساخته نشده‌است. جمعیت کیبوتص در هنگام بنیادگذاری ۱۲۰ نفر جمعیت داشت. جمعیت کیبوتص از چهار گروه تشکیل شده‌است: بنیان‌گذاران، اعضای جنبش هاشومر هاتزائیر از سوئد و فرانسه و ایتالیا، فرزندان متولدشده در کیبوتص و فارغ‌التحصیلان مدرسه آنه فرانک. ساسا در رتبه‌بندی فوربس جزو ده کیبوتص ثروتمند اسرائیل با سرمایه‌ای نزدیک به ۲۲۰ میلیون شِکِل قرار گرفته‌است. اقتصاد ساسا شرکت پلاسان را اداره می‌کند که کارخانه‌ای پلاستیکی برای تولید زره خودرو است. این شرکت که میان نزدیک به ۱۰۰ خانواده کیبوتص مشترک است، اکنون پیشرو جهانی در فناوری زره‌پوش خودرو به‌شمار می‌رود و قراردادهایی به ارزش میلیاردها دلار با مشتریان بزرگ از جمله ارتش ایالات متحده امضا کرده‌است. پلاسان نزدیک به ۲۰ درصد صادرات نظامی اسرائیل را تولید می‌کند و بیش از ۱٬۱۰۰ نفر را به‌طور مستقیم به کار گرفته‌است. شرکت ساساتِک (Sasa Tech) در سال ۱۹۸۲ پایه‌گذاری شد و در زمینه تولید مواد شوینده و فرآورده‌های شیمیایی خانگی و صنعتی کار می‌کند و نزدیک به ۴۵ نفر کارمند دارد. دیگر شاخه‌های اقتصادی کیبوتص عبارت‌اند از: گاوداری شیری (با همکاری کیبوتص توال)، پرورش گاو گوشتی، باغ‌های میوه (کیوی، سیب، آووکادو و گریپ‌فروت)، شرکت بازاریابی میوه «برشیت» با همکاری سه کیبوتص دیگر و بوزا، زنجیره بستنی‌فروشی که توسط یکی از ساکنان ساسا بنیاد نهاده شده و کارگاه‌های آموزشی بستنی برگزار می‌کند. نگارخانه جستارهای وابسته کیبوتص جلیل علیا پلاسان منابع مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Sasa, Israel». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۴ مارس ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Sasa (Israël)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای فرانسوی، بازبینی‌شده در ۲۴ مارس ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «ساسا (إسرائیل)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی ، بازبینی‌شده در ۲۴ مارس ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Саса». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای روسی، بازبینی‌شده در ۲۴ مارس ۲۰۲۶. پیوند به بیرون وبگاه رسمی کیبوتص ساسا