ماتا

ماتا (מַטָּע، به معنای «باغ» یا «نهالستان») یک موشاو در مرکز اسرائیل است. این روستا در دالان اورشلیم و در نزدیک به هشت کیلومتری جنوب شرقی بیت شمش جای گرفته و از نظر اداری زیر نظر منطقه آماری ماتیه یهودا قرار دارد. ماتا در سال ۱۹۵۰ میلادی توسط مهاجران یهودی از یمن بر زمین‌هایی که پیش‌تر به روستاهای عربی تخلیه‌شدهٔ عَلّار و خربت التنور تعلق داشت بنیان‌گذاری شد. این موشاو در ارتفاع ۶۱۱ متری از سطح دریا بر دامنه‌های جنگلی کوه‌های یهودا واقع شده‌است. منطقه دارای آثار باستان‌شناختی ارزشمندی از دوران روم، بیزانس و صلیبیون است. ریشه‌شناسی نام نام «ماتا» (מַטָּע) به معنای «نهالستان» یا «باغ» است و در کتاب حزقیال (باب ۳۴، آیهٔ ۲۹) به آن اشاره شده‌است: «و برای آنان نهالستانی نیکنام برپا خواهم کرد». پیشینه این روستا در سال ۱۹۵۰ میلادی توسط مهاجران یهودی از یمن بنیان‌گذاری شد. زمین‌های موشاو پیش‌تر به روستاهای عربی تخلیه‌شدهٔ عَلّار و خربت التنور تعلق داشت. پس از آن گروه‌های دیگری از مهاجران یهودی شمال آفریقا نیز به بنیان‌گذاران اولیه پیوستند. پیش از سال ۱۹۴۸ میلادی، روستای عربی عَلّار در حاشیهٔ شمالی موشاو کنونی قرار داشت که در آن مسجد و زیارتگاه اسلامی الشیخ ابراهیم وجود داشت. در سال ۱۹۴۵ جمعیت عَلّار ۴۴۰ نفر بود. پس از تصرف منطقه توسط نیروهای اسرائیلی در اکتبر ۱۹۴۸، ساختمان‌های روستا به‌جز مدرسه و مسجد ویران شد. موشاو ماتا در ۱۶ اکتبر ۱۹۵۰ در ایام عید پسح رسماً تأسیس شد. در ابتدا این موشاو زیر نظر شورای منطقه‌ای ایلا قرار داشت تا اینکه در سال ۱۹۶۴ این شورا در منطقه آماری ماتیه یهودا ادغام شد. موشاو به جریان سیاسی هَپوعِل هَمیزراحی وابسته است؛ اما امروزه بیشتر ساکنان آن سکولار هستند. در دههٔ ۱۹۹۰ میلادی موشاو دوره‌ای از گسترش ساختمانی را تجربه کرد. جغرافیا ماتا در ارتفاع ۶۱۱ متری از سطح دریا بر دامنه‌های جنگلی کوه‌های یهودا واقع شده‌است. این روستا در نزدیک به ۴۰ کیلومتری ساحل دریای مدیترانه، حدود ۴۷ کیلومتری جنوب شرقی مرکز تل‌آویو، نزدیک به ۱۷ کیلومتری جنوب غربی بخش تاریخی اورشلیم و ۷ کیلومتری شرق بیت شمش جای دارد. در شمال شرقی موشاو وادی ناحال آزِن و در شرق آن وادی ناحال زانواح جریان دارد. در جنوب موشاو زمین به سمت درهٔ ناحال سانسان شیب می‌یابد. ماتا از طریق جادهٔ محلی شمارهٔ ۳۷۵ به شبکهٔ حمل‌ونقل متصل است. موشاو در نزدیک به ۳ کیلومتری خط سبز قرار دارد که مرز اسرائیل با کرانهٔ باختری رود اردن را مشخص می‌کند. باستان‌شناسی در کنار جادهٔ کهن رومی (اکنون بزرگراه منطقه‌ای ۳۷۵) ویرانه‌های یک مسافرخانه و اصطبل مسافران وجود دارد که اکنون «خانوت» (پیش‌تر «خربت الخان») نامیده می‌شود. در بقایای این بنا هنوز کف موزاییکی با نوشته‌هایی به زبان یونانی از نوع بیزانسی دیده می‌شود. بر پایهٔ شواهد موجود، این بنا در سده ششم میلادی به عنوان کلیسا به کار می‌رفته‌است. در سده دوازدهم میلادی، صلیبیون صومعه‌ای روستایی در این مکان برپا کردند که شامل چند ساختمان با طاق‌های بشکه‌ای، دیوار محصورکننده و یک نمازخانه بود. شارل کلرمون-گانو ویرانه‌های کلیسایی نیمه‌برپا در درهٔ پایین‌تر (وادی التنور) را توصیف کرده که به گمان وی ریشه‌ای قرون‌وسطایی داشت. در دره درختان گوناگونی می‌رویند از جمله بادام شیرین و تلخ، زیتون، انگور، انار، لیمو، انجیر، گردو، گلابی سوری، خرنوب و زالزالک. در جنوب شرقی موشاو چشمه‌ای طبیعی به نام عین جوریش وجود دارد که نام خود را از روستای کوچک عربی متروکی در نزدیکی شهرک صور هداسا (هار کیترون) گرفته‌است. در آن روستای متروک هنوز گورنیش‌های حجاری‌شده در صخره که به عنوان آرامگاه به کار می‌رفته‌اند دیده می‌شوند. نشانه‌ها و جاذبه‌ها در غرب موشاو وادی التنور قرار دارد که آبراهه‌ای رودخانه‌ای با دو چشمهٔ طبیعی است: عین ماتا (چشمهٔ باغ) و عین تنور. در پای عین تنور («چشمهٔ تنور») تونل باستانی‌ای وجود دارد که برای رسیدن به سرچشمهٔ آب و افزایش جریان آن عمیقاً حفر شده‌است. بر پایهٔ افسانه‌ای محلی، تنور نوح پیش از طوفان در همین نزدیکی قرار داشته‌است. هنگامی که خداوند جهان را نابود کرد، تنور نوح آب فوران کرد و این نشانهٔ تعهد بزرگ نوح به خداوند بود. پس از پایان طوفان و فروکش کردن آب‌ها، تنور کارکرد اصلی خود را فراموش کرد و آب همچنان از آن جاری ماند. هنگامی که نوح با کشتی خود از آنجا گذشت، تنها چشمه‌ای دید نه تنور خود را؛ از این رو به راه خود ادامه داد و سرانجام بر کوه آرارات فرود آمد. نگارخانه خواندنی‌های بیشتر شلومو شوارتز، مردمان نو در کوه‌های بلند (אנשים חדשים בהרים הגבוהים)، هَکیبوتص هَمئوحاد، ۱۹۵۳ (عبری) — داستان‌هایی از نخستین ساکنان ماتا (عَلّار الف) منابع مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Mata, Israel». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۲ مارس ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «مطاع (موشاف)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی ، بازبینی‌شده در ۲۲ مارس ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Mata (Izrael)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای چک ، بازبینی‌شده در ۲۲ مارس ۲۰۲۶. پیوند به بیرون ماتا در دوران باستان — بررسی باستان‌شناختی اسرائیل