مسجد الجرینه

مسجد الجرینه (عبری: מסגד אל-ג'רינה‎)، که به مسجد بزرگ حیفا (عربی: مسجد حیفا الکبیر‎) نیز معروف است، مسجد اصلی حیفا در اسرائیل بود. این مسجد که در سال ۱۷۷۵ میلادی، در دوران حکومت عثمانی بر شام ساخته شد، در ابتدا مسجد النصر نام داشت به افتخار پیروزی دریاسالار حسن پاشا جزایری بر حاکم محلی، ظاهر العمر، در اوت ۱۷۷۵. نام «الجرینه» به دلیل نزدیکی آن به میدان بازار آزاد معروف به جارینه داده شده است. این مسجد در مرکز شهر حیفا در خیابان نطنزون (که قبلاً خیابان الامیه نام داشت)، نزدیک برج بادبان در داخل مرکز دولتی حیفا واقع شده بود. این مسجد در جریان جنگ ایران و اسرائیل در ۲۰ ژوئن ۲۰۲۵، هنگامی که روحانیون مسلمان در داخل آن جمع شده بودند، مورد اصابت یک موشک ایرانی قرار گرفت؛ و نمازگزاران و روحانیون را زخمی کرد. تا تاریخ ژوئیه ۲۰۲۵، مسجد برای عبادت بسته شد. ساختار این مسجد شامل چندین ساختمان بود که یک صحن مربع شکل بزرگ و سنگفرش شده را احاطه کرده بودند. در ضلع شمالی، نمازخانه مستطیل شکل اصلی قرار دارد که جهت آن شرقی-غربی است و محراب آن رو به شرق است. تا سال ۱۹۴۸، این مسجد دارای یک مناره کوچک بود که مؤذن از آنجا اذان می‌گفت؛ این مناره تخریب شد. در طول دوره عثمانی و دوران قیمومیت بریتانیا، میدان جلوی مسجد به عنوان یک مرکز تجاری و مدنی برای ساکنان مسلمان عرب حیفا عمل می‌کرد و مغازه‌های متعددی آن را احاطه کرده بودند. بین مسجد و میدان حمرا در غرب آن، خیابان بازار، خیابان اصلی حیفا در آن زمان، قرار داشت. در سال ۱۹۵۸، بازسازی‌هایی در مسجد با هزینه‌ای بالغ بر ۲۵۰۰۰ لیره اسرائیل انجام شد. مراسم افتتاحیه‌ای به مناسبت تکمیل این بازسازی‌ها در ۲۱ آوریل ۱۹۵۸ برگزار شد. در سال ۱۹۶۴، شهرداری حیفا قصد داشت بخشی از مجموعه مسجد را به یک مرکز فرهنگی تبدیل کند که در کنار فعالیت‌های مذهبی، یک کتابخانه و باشگاه اجتماعی نیز در آن قرار گیرد. بازسازی‌ها و مرمت‌های بیشتر، با بودجه بنیاد الاقصی، در سال ۲۰۱۱ تکمیل شد مناره این مسجد که در اواخر دهه ۱۹۴۰ تخریب شده بود، پس از آنکه وزارت کشور اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۴ بودجه‌ای برای مرمت آن اختصاص داد، قرار بود بازسازی شود. برج ساعت در پایان قرن نوزدهم، یک برج ساعت در ضلع جنوبی مسجد، از جنس کورکار (ماسه سنگ آهکی) ساخته شد. این برج به دستور سلطان عبدالحمید دوم، به عنوان بخشی از یک پروژه سراسری امپراتوری برای ساخت برج‌های ساعت در چندین شهر به مناسبت بیست و پنجمین سالگرد سلطنت او، ساخته شد. هفت برج از این نوع در سراسر فلسطین عثمانی ساخته شد. برج حیفا به دستور چهارمین شهردار شهر، مصطفی پاشا الخلیل، ساخته شد. این برج مربع شکل است و شش طبقه ارتفاع دارد و در بالای آن یک گنبد بتنی و یک تیر هلالی شکل قرار دارد. یک بالکن آهنی طبقه بالا را احاطه کرده است. پنجره‌های گرد در هر چهار طرف طبقه دوم و چهارم نصب شده‌اند و در ابتدا ساعت‌ها در پنجره‌های طبقه چهارم قرار داشتند. امروزه فقط صفحه ساعت جنوبی باقی مانده است که اعداد لاتین آهنی آن هنوز قابل مشاهده است. در ابتدا، صفحه‌های ساعت دارای اعداد عربی بودند. مسیر ورودی اصلی به حیاط مسجد از طبقه همکف برج عبور می‌کند. بالای ورودی، کتیبه‌ای به مناسبت بیست و پنجمین سال سلطنت سلطان عبدالحمید دوم وجود دارد که سال ۱۳۱۶ هجری قمری (۱۸۹۸/۹ میلادی) را نشان می‌دهد. جالب اینجاست که این نشان می‌دهد برج ساعت حیفا ممکن است زودتر از اکثر برج‌های عثمانی دیگر که عموماً در حدود سال ۱۹۰۱ ساخته شده‌اند، ساخته شده باشد. عکسی از سال ۱۹۰۵، نقش ستاره داوود را در یکی از پنجره‌های گرد طبقه دوم نشان می‌دهد، که البته از آن زمان حذف شده است. در ۳ مه ۲۰۰۴، شرکت پست اسرائیل یک سری تمبر با عنوان «برج‌های ساعت عثمانی در اسرائیل» منتشر کرد، که شامل یک تمبر ۱٫۳۰ شکل جدید با تصویر برج ساعت حیفا بود. نگارخانه جستارهای وابسته اسلام در اسرائیل منابع برای مطالعهٔ بیشتر یهودا لوانونی، برج ساعت عثمانی در حیفا، حیفا: مجلهٔ انجمن تاریخی حیفا، شماره ۵، دسامبر ۲۰۰۷، صفحهٔ ۲ (عبری) یاکوف شورر، سیاحت حیفا: بین کارمل و دریا، انتشارات وزارت دفاع، ۲۰۰۳، صفحات ۳۸–۳۹ (عبری) پیوند به بیرون پرونده‌های رسانه‌ای مربوط به Al Jarina mosque در ویکی‌انبار مستندی درباره ضاهر العمر (به زبان عبری)