کڵێسای گۆڕی پیرۆز

کڵێسای گۆڕی پیرۆز کە بە کڵێسای قیامەت ناسراوە، کڵێسایەکی سەدەی چوارمە لە ناوچەی مەسیحییەکانی شاری کۆن لە ئورشەلیم. کڵێساکە لە ھەمان کاتدا شوێنی پاتریارکی ئەرمەنی ئورشەلیمە و پاتریارکی ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی ئورشەلیم و پاتریارکی لاتینی کاسۆلیکی ئورشەلیم. پیرۆزترین شوێنە لە ئایینی مەسیحیدا و لە سەدەی چوارەمەوە شوێنێکی گرنگی زیارەت بووە بۆ مەسیحییەکان. بەپێی نەریتەکان کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی چوارەم، کڵێساکە ھەم ئەو شوێنە دەگرێتەوە کە عیسای تێدا لە خاچ درا لە کەلڤەری، یان گۆڵگۆسا، و ھەم شوێنی گۆڕە بەتاڵەکەی عیسا، کە تێیدا نێژرا و ھەستایەوە. ھەردوو شوێنەکە لەلایەن زۆربەی مەسیحییەکانەوە وەک شوێنی زۆر پیرۆز دادەنرێن. کڵێسا و ڕۆتۆندا لە سەردەمی کۆنستنتینی مەزن لە سەدەی چوارەمدا دروست کرا و لە ساڵی ١٠٠٩ لەلایەن حاکم بیئەمرللاھەوە وێران کرا. کوڕەکەی حاکم ڕێگەی بە ئیمپراتۆر کۆنستنتینی نۆیەمی مۆنۆماخۆس دا کڵێساکە دووبارە بنیات بنێتەوە، کە لە ساڵی ١٠٤٨دا تەواو بوو. دوای ئەوەی لە ساڵی ١٠٩٩دا لەلایەن خاچپەرستەکانەوە گیرا، بەردەوام بوو لە گۆڕانکاری، ئەمەش بووە ھۆی دوورکەوتنەوەیەکی بەرچاو لە پێکھاتە ڕەسەنەکەی. چەندین نۆژەنکردنەوە و چاککردنەوە لە سەردەمی عوسمانییەکاندا ئەنجام دران. گۆڕەکە خۆی بە مەزارگەیەکی سەدەی ١٩ دەورە دراوە کە پێی دەوترێت ئیدیکول. لە ناو کڵێساکەدا چوار وێستگەی کۆتایی خاچی ڤیا دۆلۆرۆسا ھەن، کە نوێنەرایەتی ئەڵقەکانی کۆتایی ئازاری عیسا دەکەن. کڵێساکە لە کاتی دروستبوونییەوە لە سەدەی چوارەمدا شوێنێکی سەرەکی زیارەتی مەسیحییەکان بووە، وەک شوێنی نەریتیی ھەستانەوەی مەسیح، ھەر بۆیە ناوە ڕەسەنە یۆنانییەکەی کڵێسای ئاناستاسیسە («ھەستانەوە»). ستاتۆ کۆ، لێکتێگەیشتنێک لە نێوان پێکھاتە ئایینییەکان کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ١٧٥٧، بەسەر شوێنەکەدا جێبەجێ دەکرێت. کۆنترۆڵی کڵێساکە خۆی لە نێوان چەندین مەزھەبی مەسیحی و قەوارە عەلمانییەکاندا بەش کراوە لە ڕێککەوتنە ئاڵۆزەکاندا کە لە بنەڕەتدا بۆ زیاتر لە ١٦٠ ساڵە گۆڕانکارییان بەسەردا نەھاتووە، و ھەندێکیان بۆ ماوەیەکی زۆر زیاتر. مەزھەبە سەرەکییەکان کە خاوەندارێتی بەشەکانی کڵێساکە دەکەن بریتین لە کڵێساکانی کاتۆلیکی ڕۆمانی، ئۆرسۆدۆکسی یۆنانی، نێردراویی ئەرمەنی، قیبتی، سوریانی، و ئۆرسۆدۆکسی ئەسیوپیا. ڕاستەوخۆ لە تەنیشت کڵێسای قیامەت کڵێسای ڕزگارکەر ھەیە، کە نیشانەی ئامادەیی لوتەرییەکانە لە شوێنەکەدا. تێبینییەکان سەرچاوەکان دەروازەی ئیسرائیل دەروازەی ئیسلام دەروازەی فەلەستین