Mosg Enfawr Nablus

Mosg Enfawr Nablus (Arabeg: جامع نابلس الكبير‎; Jami 'Nablus al-Kebir) yw'r mosg hynaf a mwyaf yn ninas Nablus ym Mhalesteina. Fe’i hadeiladwyd yn wreiddiol fel eglwys Fysantaidd ac fe’i trawsnewidiwyd hi'n fosg yn ystod yr oes Islamaidd gynnar. Trawsnewidiodd y Croesgadwyr hi'n eglwys yn yr 11g, ond cafodd ei hail-gysegru'n fosg gan yr Ayyubids yn y 12g. Mae'r mosg wedi'i leoli ar groesffordd prif strydoedd yr Hen Ddinas, ar hyd ymylon dwyreiniol yr ardal. Mae ganddo gynllun llawr hirsgwar hir, cul a chromen arian. Hanes Yn ôl chwedl leol, dywedir mai dyma'r safle lle trosglwyddodd meibion Jacob côt amryliw eu brawd Joseph, fel tystiolaeth bod ei fod wedi marw. Mae'r traddodiad hwn yn fwy cysylltiedig â Mosg al-Khadra gerllaw, fodd bynnag. Basilica a adeiladwyd yn ystod teyrnasiad Philip yr Arab, yn wreiddiol yn 244-249, oedd safle'r Mosg Mawr. Yn ddiweddarach, adeiladodd y Bysantiaid eglwys gadeiriol ar adfeilion y basilica a dangosir yr eglwys gadeiriol hon ar Fap Madaba, mosaig yn 600 ÔC. Mae'n debyg iddo gael ei ddifrodi neu ei ddinistrio gan y Samariaid yn ystod eu cyrchoedd yn 484 a 529, ond adferwyd yr eglwys gadeiriol gan yr Ymerawdwr Justinian I (a deyrnasodd o 483-565). Trawsnewidiwyd yr eglwys gadeiriol yn Fosg Fawr Nablus yng nghyfnod cynnar rheolaeth Arabaidd Islamaidd ym Mhalesteina, yn y 10g. Ysgrifennodd y daearyddwr Arabaidd al-Muqaddasi fod y Mosg Mawr yng “nghanol” Nablus, a bod “ei lawr mosaig yn fân iawn.” Fe wnaeth y Croesgadwyr ail-droi'r mosg yn eglwys, ond dim ond ychydig o newidiadau a wnaethant gan gynnwys adeiladu cromfan (aps). Yn 1187, trawsnewidiodd yr Ayyubids, dan arweiniad Saladin, yr adeilad fel mosg eto. Llosgwyd yr adeilad i lawr gan Farchogion Urdd y Deml mewn cyrch ar y ddinas ar 30 Hydref 1242. Roedd adeilad newydd yn i'w weld erbyn diwedd y 13g, fel y gwelwyd gan y croniclydd Arabaidd al-Dimashqi sydd, ym 1300, yn crybwyll y Mosg Mawr fel “mosg coeth, y dywedir gweddi ynddo, a lle darllenir y Qur'an ddydd a nos, gan ddynion a benodwyd i wneud y gwaith.” Yn 1335, cofnododd y teithiwr James o Verona fod y mosg wedi bod yn “eglwys i’r Cristnogion ond ei fod bellach yn fosg i’r Saraseniaid.” Ugain mlynedd yn ddiweddarach, ymwelodd Ibn Batuta ag ef a nodi bod “tanc o ddŵr melys yng nghanol y mosg.” Yn 1641, ailadeiladwyd y meindwr ond mae'r rhan helaeth o'r mosg wedi aros bron heb ei gyffwrdd trwy gydol ei fodolaeth, hyd nes i ddaeargryn difrifol daro Palestina, yn enwedig Nablus ym 1927. Dinistriwyd cromen a meindwr y mosg o ganlyniad i'r daeargryn hwn, ond fe'u hadferwyd ym 1935. Darllen pellach Clermont-Ganneau, C.S. (1899). [ARP] Archaeological Researches in Palestine 1873-1874, translated from the French by J. McFarlane. 1. London: Palestine Exploration Fund. (p. 26) Clermont-Ganneau, C.S. (1896). [ARP] Archaeological Researches in Palestine 1873-1874, translated from the French by J. McFarlane. 2. London: Palestine Exploration Fund. (pp. 311-312) Dumper, Michael (2007). Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia. ABC-CLIO. ISBN 1-57607-919-8. Conder, C.R.; Kitchener, H.H. (1882). The Survey of Western Palestine: Memoirs of the Topography, Orography, Hydrography, and Archaeology. 2. London: Committee of the Palestine Exploration Fund. (p. 203) Pringle, Denys (1998). The Churches of the Crusader Kingdom of Jerusalem: L-Z (excluding Tyre). Cambridge University Press. ISBN 0-521-39037-0. Strange, le, G. (1890). Palestine Under the Moslems: A Description of Syria and the Holy Land from A.D. 650 to 1500. Committee of the Palestine Exploration Fund. ISBN 0-404-56288-4., London, Cyfeiriadau