Պաղեստին

Պաղեստին (արաբերէն՝ دولة فلسطين, անգլերէն՝ State of Palestine) , մասամբ ճանչցուած պետութիւն Մերձաւոր Արեւելքի տարածքին։ Տէ ժուրէ Ինքնիշխան պետութիւն Միջին Արեւելքի մէջ, որ կը յաւակնի Յորդանան գետի արեւմտեան ափին (կը սահմանակցի Իսրայէլին եւ Յորդանանին) եւ Կազայի հատուածին (կը սահմանակցի Իսրայէլին եւ Եգիպտոսին), որու մայրաքաղաքը կը համարուի արեւելեան Երուսաղէմը, չնայած վարչական կեդրոնը կը գտնուի Ռամալլահի մէջ: Պաղեստինի պետութեան մեծ հատուածը գրաւուած է Իսրայէլի կողմէ 1967 թուականի վեցօրեայ պատերազմէն ետք։ Բնակչութիւնը 4.550.368 է 2014 թուականի դրութեամբ եւ կը զբաղեցնէ աշխարհի մէջ 123-րդ տեղը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմէն ետք, 1947 թուականին ՄԱԿ-ը հաստատեց Բաժանման նախագիծը Պաղեստինի համար, որ կը յորդորէր ստեղծել անկախ արաբական եւ հրէական պետութիւններ` առանձնացնելով Երուսաղէմը, որ պէտք է ղեկավարուէր ՄԱԿ-ի յատուկ միջազգային կառավարման ռեժիմով։ Հրէական պետութեան հիմնադրութենէն յետոյ, որ 1948 թուականի Մայիս14-ին ստացաւ Իսրայէլ անուանումը, ներքաշուեցաւ պատերազմներու մէջ՝ արաբական բանակներու հետ։ Աւելի ուշ, Արաբական լիկային կողմէ ստեղծուեցաւ Համապաղեստինեան կառավարութիւնը, որ կառավարեց Եգիպտոսի կողմէ վերահսկուող Կազայի հատուածը։ Անիկա շուտով ճանչցուեցաւ Արաբական լիկայի անդամ բոլոր պետութիւններուն կողմէ, բացառութեամբ Յորդանանի։ Չնայած Համապաղեստինեան կառավարութիւնը ինքզինք հռչակեց ո՛չ միայն Կազայի հատուածի, այլ ամբողջ նախկին Բրիտանական Պաղեստինի կառավարիչ, որ սահմանափակուած էր միայն Կազայի հատուածով։ Իսրայէլը աւելի ուշ նուաճեց Կազայի հատուածը եւ Սինայի թերակղզին՝ Եգիպտոսէն, Յորդանան գետի արեւմտեան ափը՝ Յորդանանէն եւ Կոլանի բարձունքները՝ Սուրիայէն, վեցօրեայ պատերազմի ընթացքին։ 1 Ապրիլ 2015-ին, Պաղեստին պաշտօնապէս դարձաւ Միջազգային քրէական դատարանի անդամ, ինչ որ կ'արտօնէ, որ պաղեստինցիներուն դէմ պատերազմական ոճիրներ գործելուն համար դատական հետապնդման ենթարկէ իսրայէլացի պաշտօնատարները։ Ստուգաբանութիւն «Պաղեստին» եզրը (լատիներէնով՝ Palæstina) հին յունարէնի միջոցով յառաջացած է սեմական տեղանունէ մը, որ կը վերաբերի ընդհանուր այն տարածքին, որ կը թուագրուի Ք.Ա. երկրորդ հազարամեակի վերջերուն։ Ասոր արտացոլացումը կարելի է գտնել նաեւ Աստուածաշունչի մէջ յիշատակուած «Փղշտացիներ» ցեղանունին մէջ։ «Պաղեստին» եզրը գործածուած է բնորոշելու համար Միջերկրական ծովու հարաւ-արեւելեան անկիւնը գտնուող այն տարածքը, որ Սուրիոյ կողքին է։ Ք.Ա. 5-րդ դարուն, Հերոդոտոս իր «Պատմութիւններ» աշխատութեան մէջ գործածած է այս եզրը նկարագրելու համար «Սուրիոյ մէկ շրջանը, որ կը կոչուի Պաղեստին» (Հին յունարէն՝ Συρίη ἡ Παλαιστίνη καλεομένη), ուր փիւնիկեցիները յարաբերութեան մէջ կը մտնէին ծովագնաց այլ ժողովուրդներու հետ։ Ներկայիս, «Պաղեստին», «Պաղեստինի Պետութիւն» եւ «Պաղեստինեան գրաւեալ տարածքներ» եզրերը իրարմով կը փոխարինուին՝ կախուած համատեքստէն (պարագայէն)։ Յատկապէս «Պաղեստինեան գրաւեալ տարածքներ» եզրը ամբողջութեամբ կը վերաբերի այն աշխարհագրական տարածքին, որ 1967 թուականէն ի վեր Իսրայէլի կողմէ գրաւուած պաղեստինեան տարածքն է։ Պաղեստինը, կախուած պարագայէն, կրնայ կոչուիլ երկիր կամ պետութիւն, իսկ անոր իշխանութիւնները ընդհանրապէս կը նոյնացուին «Պաղեստինի Կառավարութեան» հետ։ Ծանօթագրութիւններ Արտաքին յղումներ Յովհաննէս Բարսեղեան (2006)։ «Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում»։ Տերմինաբանական եւ ուղղագրական տեղեկատու։ Երեւան: 9-րդ հրաշալիք։ էջ 52։ ISBN 99941-56-03-9