یودفت

یودفت (یودفت)، یودفت باستانی، در یونانی کوینه: Ἰωτάπατα (یوتاپاتا)،که در جنوب‌شرقی موشاو یودفت امروزی قرار داشت، در میشنا به‌عنوان یک روستای یهودیِ حصاردار از دوران یوشع ذکر شده که مربوط به عصر آهن است. «جوتاپاتا ممکن است همان جوتبا باشد که زادگاه مشولّمت ... مادر آمن، پادشاه یهودا (۲ پادشاهان ۲۱:۱۹) بوده است.» با این حال، کاوش‌های باستان‌شناسی این محوطه تاکنون یک روستای ساده را نشان داده‌اند که در دورهٔ هلنیستی، میان سدهٔ چهارم و سوم پیش از میلاد، بنیان‌گذاری شده است. هنگامی که پادشاهان حشمونی در دهه‌های پایانی سدهٔ دوم پیش از میلاد نفوذ خود را به جلیل گسترش دادند، در یودفات تغییر جمعیتی رخ داد و روستا توسط یهودیان مسکونی شد. محاصرهٔ یودفت (عبری: יוֹדְפַת، همچنین جوتاپاتا، آیوتاپاتا، یودفات) محاصره‌ای ۴۷ روزه بود که توسط نیروهای رومی علیه شهر یهودی یودفت انجام شد و در سال ۶۷ میلادی، طی شورش بزرگ رخ داد. این محاصره به فرماندهی ژنرال رومی وسپاسیان و پسرش تیتوس، که هر دو بعدها امپراتور شدند، انجام گرفت و با غارت شهر، کشته شدن بیشتر ساکنان آن و به بردگی رفتن بازماندگان پایان یافت. این نبرد دومین نبرد خونین این شورش بود و تنها محاصرهٔ اورشلیم تلفات بیشتری داشت، و از نظر مدت نیز طولانی‌ترین نبرد پس از اورشلیم و مسادا (مسعده) به شمار می‌رفت. این محاصره توسط یوسف فلاوی ثبت شده است؛ کسی که خود فرمانده نیروهای یهودی در یودفات بود و سپس توسط رومیان اسیر شد. تاریخچه شورش بزرگ یهودیه در سراسر سدهٔ نخست میلادی منطقه‌ای آشفته بود که میان فرقه‌های مذهبی مختلف دچار شکاف شده بود، در تلاش برای سازگاری با نظام رومی قرار داشت و زیر سلطهٔ فرمانداران رومی بود که اغلب فاسد و سرکوبگر بودند. سرانجام در سال ۶۶ میلادی شورشی بزرگ رخ داد و یک دولت شورشی در اورشلیم تشکیل شد. هنگامی که سستیوس گالوس، فرماندار سوریه، در تصرف اورشلیم ناکام ماند و سپس در بیت حورون در کمین افتاد، شورش به قلمرو اَگریپا دوم گسترش یافت، از جمله جلیل. امپراتور نرون در پی آن، وسپاسیان را که کهنه‌سربازی برجسته در فتح بریتانیا بود، برای سرکوب این شورش فراخواند. در آوریل ۶۷ میلادی، وسپاسیان به‌همراه لژیون‌های: لژیون دهم فرنتسیس و لژیون پنجم مقدونیه در بطلمائیس (عکا امروزه) پیاده شد. در آنجا تیتوس نیز از اسکندریه با فرماندهی لژیون اپولیناریس پانزده هم به او پیوست، و همچنین سپاه متحدان محلی از جمله نیروهای پادشاه اَگریپا دوم. با بیش از ۶۰٬۰۰۰ سرباز، وسپاسیان تهاجم به جلیل را آغاز کرد. یهودیان نتوانسته بودند یک ارتش میدانی مؤثر تشکیل دهند و بنابراین کارزار وسپاسیان عمدتاً بر محاصره‌ها متمرکز بود. دولت شورشی در اورشلیم، فرماندهی جلیل و جولان را به یوسف فلاوی (یوسف بن متیتیا) سپرده بود که به گفتهٔ خود او، پیش از تهاجم رومیان ۱۹ شهر مهم منطقه، از جمله برسبه، سالامیس و یودفات را مستحکم کرده بود. پس از ناکامی در رویارویی با ارتش روم در سپفوریس، یوسف فلاوی به طبریه عقب‌نشینی کرد، اما به‌زودی در یودفت مستقر شد و لژیون‌های روم را به سوی این شهر کشاند. وسپاسیان اکنون بسیار مایل بود جوتاپاتا را ویران کند، زیرا خبر یافته بود که بخش اعظم دشمنان به آنجا پناه برده‌اند و از جهات دیگر نیز این مکان برای آنان از استحکام بالایی برخوردار است. — فلاویوس یوسفوس، جنگ‌های یهودیان ۳:۱۴۱ یودفت باستانی شهر باستانی یودفت در حدود ۲۲ کیلومتری جنوب‌شرقی عکا و ۹ کیلومتری شمال سپفوریس قرار دارد، در یک وضعیت توپوگرافی که نقش بسیار مهمی در دفاع از شهر داشت. این شهر بر روی تپه‌ای منزوی و پنهان میان قله‌های بلند قرار گرفته بود و از سه طرف توسط دره‌های شیب‌دار احاطه می‌شد و تنها از سمت زین‌مانندِ شمالی به‌راحتی قابل دسترسی بود. کاوش‌های باستان‌شناسی در یودفت نشان داده‌اند که این محل از دورهٔ هلنیستی آغازین (سده‌های چهارم و سوم پیش از میلاد) تا دوران رومی محل سکونت بوده است، هرچند این شهر در سدهٔ نخست میلادی، پیش از شورش، به اوج خود رسید؛ زمانی که از قلهٔ تپه به فلات جنوبی خود گسترش یافت. همین کاوش‌ها همچنین دو، و شاید سه، مرحلهٔ استحکام‌بخشی را آشکار کرده‌اند. نخستین مرحله، دیواری بود که پیرامون قله ساخته شد و به اوایل سدهٔ نخست پیش از میلاد نسبت داده می‌شود و به پادشاهان حشمونی نسبت داده شده است که در آن زمان نفوذ خود را به جلیل گسترش داده بودند. این دیوار بعدها با دیواری موازی دیگر تقویت شد، در حالی که یک برج بزرگ در مرکز محوطه و یک برج کوچک‌تر در غرب آن قرار داشت. آخرین مرحلهٔ استحکام‌بندی در آغاز هزاره رخ داد، با ساخت دیواری که هم قله و هم فلات جنوبی را دربر می‌گرفت، در منطقه‌ای به وسعت حدود ۴۷ دونم (تقریباً ۱۲ جریب). در سمت شمالیِ قابل دسترسی یودفت، این دیوار به‌صورت دیوار «کیس‌میت» (دارای اتاقک‌های داخلی) ساخته شده بود و پس از قله به دیوار یکپارچه‌ای تبدیل می‌شد که با چند برج تقویت شده بود. این دیوار منفرد کاملاً با توپوگرافی تپه هماهنگ بود و در برخی نقاط مستقیماً به ساختمان‌های موجود چسبیده یا آن‌ها را در خود ادغام کرده بود، که نشان می‌دهد در شرایط اضطراری و با شتاب ساخته شده است. این‌ها احتمالاً همان استحکامات دوران شورش هستند که یوسفوس ساخت آن‌ها را به خود نسبت می‌دهد. با این حال، یودفت از نبود هرگونه منبع طبیعی آب در محل رنج می‌برد. کاوش‌ها وجود یک سامانهٔ گسترده از آب‌انبارها، هم عمومی و هم خصوصی، را نشان داده‌اند که برای جمع‌آوری آب باران استفاده می‌شدند. هرچند مقدار زیادی غله ذخیره شده بود، وابستگی یودفات به منبع آب محدود و قابل کاهش، در جریان محاصرهٔ رومی به مشکلی جدی تبدیل شد. اگرچه احتمالاً اغراق‌آمیز است، یوسف فلاوی (یوسف بن متیتیا) جمعیت یودفت را در آستانهٔ محاصره بیش از ۴۰٬۰۰۰ نفر، شامل پناهجویان، برآورد می کند. محاصره رومی در اوایل ژوئن سال ۶۷، نیرویی شامل ۱٬۰۰۰ سوارکار به یودفت رسید تا شهر را محاصره کند، و یک روز بعد کل ارتش رومی مستقر در منطقه به آن‌ها پیوست: لژیون‌های: لژیون دهم فرنتسیس و لژیون پنجم مقدونیه و لژیون اپولیناریس پانزده، به همراه نیروهای کمکی شامل کمانداران عرب و فلاخن‌اندازان سوری. وسپاسیان اردوگاه خود را در شمال شهر، روبه‌روی تنها سمت قابل دسترسی آن برپا کرد، در حالی که نیروهایش شهر را به‌طور کامل محاصره کردند. حمله به دیوار در روز دوم محاصره شکست خورد، و پس از چند روز که مدافعان چندین یورش موفق علیه نیروهای رومی انجام دادند، وسپاسیان تصمیم گرفت محاصره را با شدت بیشتری ادامه دهد. ارتش روم سپس شروع به ساخت یک رمپ محاصره‌ای در برابر دیوارهای شهر کرد و هنگامی که این عملیات توسط یهودیان مختل شد، وسپاسیان ۱۶۰ دستگاه محاصره‌ای، شامل منجنیق‌ها و بالیستاها، را همراه با نیروهای سبک‌اسلحه، فلاخن‌اندازان و کمانداران برای عقب‌راندن مدافعان از روی دیوارها به کار گرفت. در مقابل، مدافعان با یورش‌های پی‌درپی پاسخ دادند، اما کار بر روی رمپ ادامه یافت و آن را تا ارتفاع باروها بالا برد و فرمانده یهودی، یوسف فلاوی (یوسف بن متیتیا) ، را واداشت تا خود دیوارها را نیز مرتفع‌تر کند. یوسف فلاوی (یوسف بن متیتیا) پیش از آغاز محاصره، سهم آب محدود یودفات را جیره‌بندی کرده بود. رومیان از این موضوع آگاه شدند و با استفاده از ادوات محاصره، مسیرهای برداشت آب را هدف قرار دادند تا وضعیت دشوار موجود را تشدید کرده و محاصره را سریع‌تر به پایان برسانند. اما یهودیان این انتظار را برهم زدند و لباس‌های خود را از روی باروها می‌چلاندند تا آب از دیوارها جاری شود؛ در نتیجه رومیان تصور کردند منبع آب پنهانی وجود دارد. به روایت یوسف فلاوی (یوسف بن متیتیا)، این امر هم ارادهٔ رومیان برای تصرف شهر با زور را تقویت کرد و هم ارادهٔ مدافعان را برای جنگیدن، به امید مرگ با شمشیر به‌جای مرگ بر اثر تشنگی یا گرسنگی. با تکمیل رمپ حمله، وسپاسیان دستور داد یک منجنیق کوبنده (رام) به سمت دیوار آورده شود. مدافعان برای مقابله با این ابزار از شگردهای مختلفی استفاده کردند، از جمله آویختن کیسه‌هایی پر از کاه برای جذب ضربات آن (تا زمانی که این کیسه‌ها توسط رومیان پاره شد) و نیز یورش از دروازه و به آتش کشیدن منجنیق. یوسف فلاوی (یوسف بن متیتیا) همچنین از حادثه‌ای روایت می‌کند که در آن یکی از مدافعان، که به نیروی بدنی‌اش شهرت داشت، سنگی عظیم را از بالا بر روی رام انداخت و سر آن را شکست. با این حال تلاش‌ها برای شکستن دیوار ادامه یافت. هنگامی که خود وسپاسیان با نیزهٔ یکی از مدافعان زخمی شد، رومیان چنان خشمگین شدند که تمام شب به گلوله‌باران دیوار ادامه دادند. تا صبح، شکافی در دیوار ایجاد شده بود و رومیان آمادهٔ حمله بودند. اما مدافعان از میان همان شکاف یورش بردند و هنگام تلاش رومیان برای بالا رفتن از دیوار، روغن داغ بر سر آنان ریخته شد و عقب رانده شدند. نقشهٔ بعدی وسپاسیان این بود که رمپ محاصره را بیش از پیش بالا ببرد و برای حفاظت از سربازان خود سه برج محاصره‌ای ساخت که هر کدام ۱۵ متر ارتفاع داشتند. این برج‌ها با بارش پرتابه‌ها بر مدافعان، به سربازان رومی زیر آن‌ها اجازه دادند کارهای محاصره را کامل کنند و رمپ را آن‌قدر بالا ببرند که از دیوارهای شهر فراتر رفت. سقوط یودفت در روز چهل‌وهفتم محاصره، روزی که خاکریز از دیوارها فراتر رفت، یک فراری به رومیان پیوست و وضعیت وخیم داخل یودفت را فاش کرد. شمار اندکی از مدافعان باقی مانده بودند و آنان که از نبرد و مراقبت دائمی فرسوده شده بودند، معمولاً در آخرین نگهبانی شب به خواب می‌رفتند. بامداد روز بعد، یعنی نخستین روز از ماه پانه‌موس (۲۰ ژوئیهٔ ۶۷)، گروهی از رومیان که گفته می‌شود به فرماندهی تیتوس بودند به‌طور پنهانی از دیوارها بالا رفتند، گلوی نگهبانان را بریدند و دروازه‌ها را گشودند و کل ارتش روم را وارد کردند. یهودیان که غافلگیر شده بودند، علاوه بر آن در مهی غلیظ سردرگم شدند و رومیان به‌سرعت بر قله تسلط یافتند و ساکنان را در امتداد شیب شرقی تعقیب کردند. و رومیان، که آنچه در طول محاصره بر آنان گذشته بود را به‌خوبی به خاطر داشتند، نه کسی را بخشیدند و نه به کسی رحم کردند، بلکه مردم را از دژ به سوی پرتگاه راندند و در همان حال آنان را می‌کشتند؛ زیرا دشواری‌های محل مانع می‌شد کسانی که هنوز توان جنگیدن داشتند از خود دفاع کنند، چرا که در کوچه‌های تنگ گرفتار شده بودند و نمی‌توانستند بر لبه پرتگاه پای خود را استوار نگه دارند و در ازدحام کسانی که از دژ به پایین می‌آمدند و می‌جنگیدند، مغلوب می‌شدند. — فلاویوس ژوزفوس، جنگ‌های یهود ۳:۳۳۰ بر اساس گزارش یوسف فلاوی (یوسف بن متیتیا)، ۴۰٬۰۰۰ نفر کشته شدند یا خودکشی کردند و ۱۲۰۰ زن و کودک به بردگی گرفته شدند، در حالی که رومیان تنها یک کشته داشتند. وسپاسیان دستور داد شهر ویران شود و دیوارهای آن فرو ریخته گردد. رومیان دفن کشته‌شدگان را ممنوع کردند و تنها یک سال یا بیشتر بعد بود که یهودیان اجازه یافتند برای دفن بقایا به غارها و آب‌انبارها بازگردند. یوسف فلاوی (یوسف بن متیتیا) در یکی از غارهای پراکنده در محل، همراه با ۴۰ تن از بزرگان یودفات پنهان شده بود. هرچند یوسف فلاوی (یوسف بن متیتیا) طرفدار تسلیم شدن به رومیان بود، بیشتر همراهانش ترجیح دادند خودکشی کنند تا به دست رومیان بیفتند. از آنجا که خودکشی در دین گناه محسوب می‌شود، آنان تصمیم گرفتند با قرعه یکدیگر را بکشند. اما یوسف فلاوی (یوسف بن متیتیا) و مرد دیگری در نهایت تنها بازماندگان شدند و هر دو تصمیم گرفتند خود را تسلیم کنند. او را نزد فرمانده رومی بردند و یوسف فلاوی (یوسف بن متیتیا) پیشگویی کرد که وسپاسیان روزی امپراتور خواهد شد. وسپاسیان در نتیجه جان او را بخشید و این رهبر شورشی شروع به همکاری با رومیان کرد. او در ابتدا برده بود، اما بعدها آزاد شد و تابعیت رومی دریافت کرد و با نام فلاویوس ژوزفوس شناخته شد. جستارهای وابسته نخستین جنگ یهود-روم تاریخ یهودیان و یهودیت در سرزمین اسرائیل گاملا جراسا (یهودیه) مسعده (اسرائیل) مجدله پانویس