شعب

شعب (شعب؛ שַׁעַבּ؛ به معنای «خارپشته») شهری عرب‌نشین و شورای محلی در منطقه شمالی اسرائیل است. این شهر مساحتی برابر با ۵٬۴۴۲ دونوم (۶٫۴ کیلومتر مربع) دارد. ساکنان شعب همگی مسلمان هستند و شهر از هسته‌ای تاریخی با بناهایی از دوران عثمانی برخوردار است. شعب از دوران باستان سکونتگاهی شناخته‌شده بوده و پژوهشگران آن را با «صعب» که یوسف فلاوی، مورخ یهودی سده نخست میلادی، از آن یاد کرده همسان دانسته‌اند. این روستا در دوره عثمانی، قیمومت بریتانیا و پس از تأسیس دولت اسرائیل فراز و فرودهای بسیاری را پشت سر گذاشته‌است. در نزدیکی شعب روستاهایی چون سخنین، کفر مندا، طمره و کوکب ابو الهیجاء قرار دارند. پیشینه دوران باستان و سده‌های میانه ویکتور گِرَن، پژوهشگر فرانسوی، شعب را با «صعب» که یوسف فلاوی، مورخ یهودی سده نخست میلادی، از آن نام برده یکی دانسته‌است. در میدراش ربا (لویان ربا، بخش ۲۰، بند ۹) از حاخامی به نام «مانی شعبی» در کنار یهوشوع سخنینی و ربی یوحنان بر نپاحا یاد شده‌است. در سده چهاردهم میلادی، درآمد مالیاتی روستا به وقف مدرسه و آرامگاه شافعی منجق در مصر اختصاص یافت. دوره عثمانی در سال ۱۵۱۷ میلادی، شعب همراه با سراسر سرزمین فلسطین به امپراتوری عثمانی ملحق شد. در سال ۱۵۷۳ (۹۸۱ هجری قمری) شعب یکی از چند روستای جلیل بود که بر ضد عثمانیان شورید. در سال ۱۵۹۶ میلادی، این روستا در دفترهای مالیاتی عثمانی در ناحیه عکا از سنجق صفد ثبت شده و جمعیتی شامل ۱۰۲ خانوار و ۳۷ مرد مجرد داشته که همگی مسلمان بوده‌اند. ساکنان نرخ مالیاتی ثابت ۳۳٫۳ درصد بر گندم، جو، درختان میوه، بز و زنبور عسل و نیز «درآمدهای گاه‌گاهی» می‌پرداختند؛ مجموع مالیات ۱۴٬۳۵۴ آقچه بود که سه‌چهارم آن به وقف تعلق می‌گرفت. بر پایه روایت‌های محلی، روستا در دوره ظاهر العمر (حدود ۱۷۶۸) که بر ضد عثمانیان شوریده بود شکوفا شد. در سال ۱۸۵۹ جمعیت شعب نزدیک به ۱٬۵۰۰ نفر برآورد می‌شد که بیشتر آنان مسلمان و شماری کاتولیک بودند و زمین‌های کشاورزی آن نزدیک به ۸۰ فدان تخمین زده می‌شد. ویکتور گِرَن در دهه ۱۸۷۰ از روستا بازدید کرد و نوشت که شعب از چهار محله تشکیل شده‌است؛ اکثر ساکنان مسلمان (حدود ۸۰۰ نفر) و نزدیک به ۲۰ خانوار ارتدکس یونانی بودند. مسلمانان دو مسجد و دو زیارتگاه داشتند. در ۱۸۸۱ شعب در دره‌ای با باغ‌های زیتون توصیف شد و بخشی از تپه پشت آن زیر کشت ذرت بود. فهرست جمعیتی حدود ۱۸۸۷ نشان می‌دهد که شعب نزدیک به ۱٬۴۳۰ نفر جمعیت داشته‌است: ۱٬۳۴۵ مسلمان و ۸۵ کاتولیک یونانی. دوره قیمومت بریتانیا در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که به دست مقامات قیمومت بریتانیا انجام شد، جمعیت شعب ۱٬۲۰۶ نفر بود: ۱٬۱۶۶ مسلمان و ۴۰ مسیحی که از این میان ۱۵ نفر ارتدکس و ۲۵ نفر ملکی بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت روستا اندکی افزایش یافت و به ۱٬۲۹۷ نفر رسید: ۱٬۲۷۷ مسلمان، ۱۹ مسیحی و ۱ یهودی در ۲۸۴ خانه. در جریان شورش ۱۹۳۶ در فلسطین، ارتش بریتانیا به شعب حمله کرد و ۱۹۰ خانه را ویران ساخت. بر پایه شهادت شاهدان عینی، بریتانیایی‌ها روستا را به‌صورت دسته‌جمعی به کیفر پناه‌دادن به یک شورشی مجازات کردند. آن شورشی متهم بود که بمبی کنار جاده‌ای کار گذاشته که چهار سرباز بریتانیایی را کشته و سه تن را زخمی کرده‌است. یک روز پیش از تخریب خانه‌ها، ارتش نزدیک به ۲۰۰ مرد بالغ روستا را گرد آورد و به دره‌ای بیرون از روستا برد. هنگامی که آنان را در صف می‌چیدند، یک جنگجوی شورشی از تپه‌ای نزدیک فریاد زد و به هوا تیراندازی کرد؛ سربازان سردرگم شدند و بازداشت‌شدگان پراکنده شدند. یک ساکن به نام حسن حاج خطیب در این رویداد کشته شد. در آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت شعب ۱٬۷۴۰ نفر بود: ۱٬۷۱۰ مسلمان و ۳۰ مسیحی. ساکنان در مجموع ۱۷٬۸۷۰ دونوم زمین در اختیار داشتند و ۱۲۱ دونوم آن عمومی بود. از این میان ۳٬۲۴۸ دونوم برای باغات و زمین‌های آبی، ۶٬۶۰۲ دونوم برای کشت غلات و ۲۳۱ دونوم زمین ساخت‌وساز شده بود. پس از تأسیس اسرائیل شعب در ۱۹ ژوئیه ۱۹۴۸ در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل به دست نیروهای دفاعی اسرائیل تصرف شد. ساکنان بدون جنگ تسلیم شدند. در دسامبر ۱۹۴۸، تیپ ۹ عودید به ساکنان دستور ترک روستا را داد. روستا مقر ابو اسعاف بود که گروه‌های مقاومت عرب را در جنگ رهبری می‌کرد و در نزد مردم به عنوان قهرمان شناخته می‌شد. بسیاری از ساکنان اصلی در روستاهای عربی همجوار به‌ویژه سخنین و مجدالکروم اسکان یافتند؛ در همان حال آوارگانی از البروه و دامون و میعار پس از جنگ به شعب نقل مکان کردند. در سال ۱۹۵۳ آوارگانی از کراد البقاره و کراد الغنامه در دره حوله نیز به آنان پیوستند. ساکنان اصلی به‌زودی پس از جنگ کارزاری برای بازگشت به خانه‌هایشان آغاز کردند. آوارگان دره حوله و البروه با آنان همدلی کردند اما آوارگان دامون و میعار مخالف بودند. تا ۱۹۵۰ نزدیک به ۱۰ درصد ساکنان اصلی شعب به روستا بازگشتند و سرانجام بسیاری دیگر نیز اجازه بازگشت گرفتند. شعب از سال ۱۹۷۵ دارای جایگاه شورای محلی است. جمعیت = بر پایه سرشماری ۱۹۳۱ جمعیت شعب ۱٬۲۹۷ نفر بود. در آمار ۱۹۴۵ این رقم به ۱٬۷۴۰ نفر رسید. در سال ۲۰۲۱ جمعیت شعب ۷٬۳۸۱ نفر (۳٬۷۰۳ مرد و ۳٬۶۷۴ زن) بود که همگی مسلمان بودند. در سال ۲۰۲۲ نیز ۱۰۰ درصد جمعیت مسلمان بودند. ساکنان روستا به‌طور سنتی به پرورش درختان زیتون اشتغال دارند و باغ‌های گسترده زیتون روستا را از همه سو فراگرفته است. بناهای برجسته مسجد ظاهر العمر مسجد ظاهر العمر در مرکز بخش قدیمی روستا جای دارد. در سال ۱۹۳۳ نعیم مخولی از موزه آثار باستانی فلسطین آن را بازرسی کرد و دریافت که مسجد به دوره ظاهر العمر تعلق دارد. در آن زمان مسجد در وضع نابسامانی بود. تصاویر آن دوره دو رواق را نشان می‌دهد: یکی با چهار قوس متصل به دیوار جانبی و دو ستون در مرکز. یک سرستون ایونی بازکاربُردشده دیده می‌شد و بالای درگاه یک سنگ‌نعل (رومی) بازکاربُردشده قرار داشت که گِرَن نخستین‌بار در دهه ۱۸۷۰ آن را شناسایی کرده بود. اندرو پترسن، باستان‌شناس متخصص معماری اسلامی، مسجد را در سال ۱۹۹۴ بررسی کرد. او دریافت که مسجد کنونی که در دهه ۱۹۸۰ ساخته شده بنای قدیمی را در خود جای داده‌است. بخش قدیمی شبستان نماز است با ورودی در سمت شمال. این تالار مربع‌شکل و پوشیده از گنبد است. گنبد بر سکنج‌های بزرگ تکیه دارد که آن‌ها نیز بر پتکانه‌ها استوارند. به نظر پترسن، شبستان گنبددار با ساخت‌وساز سده هجدهم سازگار است. مقام شیخ علمی مقام شیخ علمی در جنوب مسجد و درون محوطه آن قرار دارد. بنا در شیبی ساخته شده که زمین به سمت جنوب بالا می‌رود. در سمت شرق دو ورودی وجود دارد: یکی به مقام و دیگری به آب‌انبار زیرزمینی. ساختمان مستطیل‌شکل است به ابعاد ۱۰ در ۲۰ متر و فضای داخلی آن به دو بخش تقسیم شده‌است. بخش جنوبی دارای محراب است و با طاق آهنگ پوشیده شده. بخش شمالی گنبددار است و دو گور نمادین بزرگ در آن جای دارد. به نظر پترسن، بنا ظاهری سده‌میانه‌ای دارد. جستارهای وابسته مناطق عربی واقع در اسرائیل منابع مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Sha'ab, Israel». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۲ مارس ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «شعب (الجلیل)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی ، بازبینی‌شده در ۲۲ مارس ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Шааб». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای روسی، بازبینی‌شده در ۲۲ مارس ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «شه‌عب، ئیسرائیل». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای کردی سورانی، بازبینی‌شده در ۲۲ مارس ۲۰۲۶. پیوند به بیرون وبگاه رسمی شعب