مسکه (روستای ویران‌شده فلسطینی)

مسکه (مسکة) روستایی فلسطینی بود که پانزده کیلومتر جنوب‌غربی طولکرم قرار داشت. این روستا در سال ۱۹۴۸ میلادی در جریان رویدادهای پیش از جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل از سکنه تخلیه شد و ویران گردید. مسکه بر تپه‌ای شنی در دشت ساحلی با ارتفاع میانگین ۵۰ متر از سطح دریا جای داشت. روستا در دوره فاطمیان به میوه‌هایش و به‌ویژه گونه‌ای سیب به نام «مسک» شهرت داشت. در دوره قیمومت بریتانیا بر فلسطین، جمعیت روستا به‌تدریج افزایش یافت و ساکنان آن همگی مسلمان بودند. در ۱۵ آوریل ۱۹۴۸، نیروهای هاگانا ساکنان عرب مسکه را اخراج کردند و روستا به‌جز مسجد و مدرسه ابتدایی پسرانه به‌دستور یوسف وایتس ویران شد. جغرافیا مسکه بر تپه‌ای شنی و کم‌ارتفاع در دشت ساحلی و در کنار شمالی یک وادی واقع بود. روستا ۱۵ کیلومتر از طولکرم فاصله داشت و ساکنان از طریق جاده‌ای فرعی به جاده اصلی طولکرم و از آنجا به بزرگراه ساحلی دسترسی داشتند. بافت روستا تقریباً مستطیل‌شکل بود و دو خیابان اصلی آن را به چهار بخش تقسیم می‌کرد. مساحت کل زمین‌های روستا ۸۰۷۶ دونوم بود که از این میان ۴۹۲۴ دونوم به اعراب و ۲۹۷۶ دونوم به یهودیان تعلق داشت و ۱۷۶ دونوم باقیمانده زمین‌های دولتی بود. پیشینه دوران باستان و اسلامی یافته‌های باستان‌شناختی در محل ذرحت الصوانه نشان می‌دهد که این منطقه از دوران پیش‌ازتاریخ مورد بهره‌برداری بوده‌است. مسکه را بازماندگان قبیله عربی مسکین در سده هفتم میلادی و در جریان فتح اسلامی فلسطین بنیان نهادند. البته این روایت قطعی نیست. به گزارش جغرافی‌دان عرب یاقوت حموی در دهه ۱۲۲۰ میلادی، مسکه به میوه‌هایش شناخته بود، به‌ویژه گونه‌ای سیب به نام «مسک» که گفته می‌شد وزیر فاطمی ابومحمد الیازوری (درگذشته ۱۰۵۸ میلادی) آن را به مصر برده بود. دوره عثمانی ژنرال فرانسوی ژان باتیست کلبر و سربازانش هنگام حرکت به‌سوی محاصره عکا در سال ۱۷۹۹ از کنار روستا گذشتند. پیر ژاکوتن نام روستا را در نقشه همان لشکرکشی «مسکی» (Meski) ثبت کرد. در دهه ۱۸۶۰، مقامات عثمانی قطعه زمین کشاورزی‌ای به نام «غابت مسکه» را در محدوده پیشین جنگل ارسوف (الغابة) در دشت ساحلی و غرب روستا به ساکنان واگذار کردند. در سال ۱۸۷۰، ویکتور گِرَن از روستا بازدید کرد و جمعیت آن را ۳۰۰ نفر برآورد نمود. او نوشت: «در حیاط مهمان‌خانه، ستونی و سرستونی مرمرین دیدم که ظاهراً کار بیزانسی بود. پیرامون خانه‌ها باغ‌هایی بود که بیشتر درخت انجیر داشت و جابه‌جا نخل‌هایی سر برافراشته بود.» در سال ۱۲۸۸ هجری قمری (۱۸۷۰/۱۸۷۱ میلادی) سرشماری عثمانی روستا را در ناحیه بنی صعب ثبت کرد. در سال ۱۸۸۲، پیمایش فلسطین غربی از سوی صندوق اکتشاف فلسطین مسکه را روستایی کوچک از خشت توصیف کرد که در شمال و جنوبش زیتون‌زار و در جنوبش چاهی قرار داشت. دوره قیمومت بریتانیا در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقامات بریتانیایی انجام دادند، جمعیت مسکه ۴۴۳ نفر و همگی مسلمان بود. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت به ۶۳۵ نفر رسید که همچنان همه مسلمان بودند و در ۱۲۳ خانه زندگی می‌کردند. روستا یک مدرسه ابتدایی داشت. بر پایه آمار روستایی ۱۹۴۵، جمعیت مسکه و سده واربورگ ۸۸۰ عرب و ۱۸۰ یهودی بود. مساحت کل زمین‌ها ۸۰۷۶ دونوم بود. از این میان، اعراب ۱۱۱۵ دونوم را برای کشت مرکبات و موز، ۳۰۴ دونوم را برای باغ‌ها و زمین‌های آبی، و ۳۲۴۵ دونوم را برای غلات به‌کار می‌بردند. بخش ساخته‌شده ۸۸ دونوم بود. ساکنان همچنین درختان میوه گوناگون، سبزی، هندوانه و خربزه می‌کاشتند و چاه‌های فراوان آبیاری مرکبات را ممکن می‌ساخت. سال ۱۹۴۸ و پس از آن جمعیت مسکه در سال ۱۹۴۸ نزدیک به ۱۰۲۱ نفر برآورد شده‌است. در ۱۵ آوریل ۱۹۴۸، هاگانا به ساکنان عرب مسکه فرمان ترک روستا را داد. چون این دستور اجرا نشد، تیپ الکساندرونی در ۲۰ تا ۲۱ آوریل روستا را با حمله تصرف کرد و ساکنان را به زور اخراج نمود تا منطقه میان تل‌آویو و حیفا پیش از ۱۵ مه (پایان قیمومت بریتانیا) از هر روستای عربی پاکسازی شود. روستا به‌جز مسجد و مدرسه ابتدایی پسرانه در اوایل ژوئن به‌دستور یوسف وایتس از مسئولان صندوق ملی یهود ویران شد. در ۱۶ ژوئن ۱۹۴۸، داوید بن گوریون که احتمالاً بر پایه گزارش پیشرفت وایتس عمل می‌کرد، مسکه را در یادداشت‌هایش به‌عنوان یکی از روستاهای فلسطینی ویران‌شده ثبت کرد. سده واربورگ در سال ۱۹۳۸ بر زمین‌هایی که پیشتر به روستا تعلق داشت بنا شد. میشمرت در سال ۱۹۴۶ در شمال‌غربی محل روستا بر زمین‌های آن برپا گردید. رامات هکووش نیز که در سال ۱۹۳۲ بنیان‌گذاری شده بود نزدیک به یک کیلومتر غرب محل روستا قرار داشت، هرچند بر زمین‌های روستا نبود. مورخ فلسطینی ولید خالدی در سال ۱۹۹۲ روستا را چنین توصیف کرد: «محل روستا پوشیده از باغ‌های مرکبات است؛ کاکتوس‌ها در پیرامون این باغ‌ها روییده‌اند. مدرسه دواتاقه هنوز بر پا بود و نگهبانان باغ‌ها در آن زندگی می‌کردند. مسجد انبار کاه و ابزار کشاورزی شده بود. تکه‌های بزرگ سیمانی دیوارک چاه روستا هنوز دیده می‌شد. بیشتر زمین‌های پیرامون را اسرائیلی‌ها با درختان مرکبات کاشته بودند.» ساختمان مدرسه در سال ۲۰۰۶ به فرمان سازمان زمین اسرائیل ویران شد؛ پس از آنکه شهروندان فلسطینی اسرائیل و سازمان مردم‌نهاد ذاکرات از سال ۲۰۰۲ مراسم یادبود نکبه را در آن محل برگزار کرده بودند. در سال ۱۹۹۸ شمار آوارگان برآمده از مسکه ۶۲۶۹ نفر برآورد شده‌است. جستارهای وابسته جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل منابع مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Miska, Tulkarm». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Miska (Tulkarem)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای فرانسوی، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «مسکة (طولکرم)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی ، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۲۶. کتاب‌شناسی Barron، J. B. (۱۹۲۳). Palestine: Report and General Abstracts of the Census of ۱۹۲۲. Government of Palestine.: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) Conder، C.R. (۱۸۸۲). The Survey of Western Palestine: Memoirs of the Topography, Orography, Hydrography, and Archaeology. Committee of the Palestine Exploration Fund.: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) Guérin، V. (۱۸۷۵). Description Géographique Historique et Archéologique de la Palestine. L'Imprimerie Nationale.: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) Hadawi، S. (۱۹۷۰). Village Statistics of ۱۹۴۵: A Classification of Land and Area ownership in Palestine. Palestine Liberation Organization Research Center.: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) Khalidi، W. (۱۹۹۲). All That Remains: The Palestinian Villages Occupied and Depopulated by Israel in ۱۹۴۸. مؤسسه مطالعات فلسطین. شابک ۰-۸۸۷۲۸-۲۲۴-۵.: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) Morris، B. (۲۰۰۴). The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited. Cambridge University Press. شابک ۰-۵۲۱-۰۰۹۶۷-۷.: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) Palmer، E.H. (۱۸۸۱). The Survey of Western Palestine: Arabic and English Name Lists. Committee of the Palestine Exploration Fund.: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) Pappe، I. (۱۹۹۹). The Israel/Palestine Question. روتلج. شابک ۰-۴۱۵-۱۶۹۴۷-X.: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) پیوند به بیرون مسکه در Palestine Remembered مسکه در ذاکرات