تەبەریە

تەبەریە (بە عیبری: טבריה، Ṭəveryā ؛ بە عەرەبی: طبریا) شارێکە لە کینێرێت، ناوچەی باکووری، ئیسرائیل. بەپێی سەرچاوەکانی نووسینگەی ناوەندیی ئاماری ئیسرائیل لە ساڵی ٢٠٢٤، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٥٢،١٢٣ کەس بووە. ڕووبەری ئەم شارە دەوروبەری ١١ کیلۆمەتری چوارگۆشە و چڕیی دانیشتووانی ٤،٧٩٤ کەسە لە ھەر کیلۆمەتری چوارگۆشەدا. ئەم شارە شارێکە لە کەناری ڕۆژاوای دەریاچەی تەبەریە لە باکووری ئیسرائیلدا ھەڵکەوتووە. شارەکە ناوەندێکی سەرەکیی جووەکان بوو لە سەردەمی کۆتاییەکانی دێرینیدا. لە سەدەی ١٨ەوە بە یەکێک لە چوار شاری پیرۆزی ئایینی جوویەتی دادەنرێت، ئەمەش لەگەڵ ئورشەلیم و حەبرۆن و سەفەد. تەبەرییە لە دەوروبەری ساڵی ٢٠ی زایینی لەلایەن ھیرۆدس ئەنتیپاسەوە دامەزراوە و ناوی ئیمپراتۆری ڕۆمانی تایبیریەسی لێنراوە. بووە ناوەندێکی سەرەکی سیاسی و ئایینی جوولەکەکان لە خاکی ئیسرائیل دوای وێرانبوونی ئورشەلیم و جوولەکە لەکاتی شەڕەکانی جوولەکە و ڕۆماندا. لە سەردەمی سەدەی دووەمەوە تا سەدەی دەیەمی زایینی، تەبەیە گەورەترین شاری جوولەکەکان بوو لە جەلیل و بەشێکی زۆری میشنا و تەلمودی ئورشەلیم لەوێ کۆکرابوونەوە. شارەکە لە سەردەمی سەرەتای موسڵمانەکاندا گەشەی سەند، کاتێک وەک پایتەختی جوند ئەلئوردن کاری دەکرد و بووە ناوەندێکی بازرگانی فرە چاند. شارەکە بە تێپەڕبوونی کات گرنگییەکەی کەمی کردووە بەھۆی زیانەکانی بوومەلەرزە و دەستدرێژی دەرەکییەوە. دوای بوومەلەرزەکەی جەلیل لە ساڵی ١٨٣٧ شارەکە ئاوەدانکرایەوە و بە شێوەیەکی بەردەوام گەشەی کرد دوای یەکەم عەلییەی جوولەکەکان لە ساڵانی ١٨٨٠دا. لە سەرەتای سەردەمی مۆدێرن، تەبەریە شارێکی تێکەڵاو بوو؛ لەژێر دەسەڵاتی بەریتانیادا زۆرینەی دانیشتووانی جوولەکە بوو، بەڵام کۆمەڵگەیەکی بەرچاوی عەرەبی ھەبوو. لە ماوەی شەڕی ناوخۆی ساڵانی ١٩٤٧–١٩٤٨ لە فەلەستینی ئیجباریدا، شەڕ لە نێوان دانیشتووانی جوولەکەکانی شارەکە و کەمینە عەرەبە فەلەستینییەکانیدا ڕوویدا. لەگەڵ دەستبەسەرداگرتنی ھاگانا، سەربازانی بەریتانیا تەواوی دانیشتووانی عەرەبی فەلەستینییان چۆڵ کرد؛ دوای جەنگ ڕەتکرانەوە بچنە ناویەوە، بەجۆرێک کە ئەمڕۆ شارەکە نزیکەی تەنھا دانیشتووانی جوولەکەکانی تێدایە. دوای کۆتایی ھاتنی جەنگ، دەسەڵاتدارانی نوێی ئیسرائیل شاری کۆنی تەبەریەیان وێران کرد. دواتر ژمارەیەکی زۆر لە کۆچبەرانی جوولەکە بۆ ئیسرائیل لە تەبەرییە نیشتەجێ بوون. ئەمڕۆ ناوەندێکی گەشتیاری گرنگە بەھۆی نزیکی لە دەریاچەی جەلیل و پیرۆزی ئایینی لە ئایینی جوولەکە و مەسیحی. ھەروەھا شارەکە وەک ناوەندێکی پیشەسازی و بازرگانی ناوچەیی کاردەکات. دراوسێی نزیکی لە باشوور، حەمەت تەبەریە کە ئێستا بەشێکە لە تەبەریەی مۆدێرن، بە کانییە گەرمەکانی ناسراوە، کە پێدەچێت چارەسەری پێست و نەخۆشییەکانی دیکە بێت بۆ ماوەی نزیکەی دوو ھەزار ساڵ. ئەمانەش ببینە پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل سەرچاوەکان بەستەرە دەرەکییەکان وێبگەی فەرمی داڕێژە:شارەکانی ئیسرائیل دەروازەی جوگرافیا ھێمای دەروازەدەروازەی شارەکان دەروازەی ئیسرائیل دەروازەی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی دەروازەی فەلەستین