Ақаба

Ақаба (ба арабӣ: العقبة, al-ʿAqaba; «Айла» — номи қадим) — ягона шаҳри бандарии Урдун, воқеъ дар канори шимолии халиҷи Ақаба (қисми шимолтари Баҳри Сурх) дар ниҳояти ҷанубии кишвар. Аҳолии шаҳр тахминан 188 ҳазор нафар. Ақаба ягона роҳи Урдун ба Баҳри Сурх ва уқёнуси Ҳинд аст ва аз соли 2001 мақоми «Минтақаи озоди иқтисодии вижа» дорад. Таърих Маҳалли Ақаба аз асрҳои IV–III то милод маскун буд. Дар асрҳои X–IX то милод дар наздикии шаҳри имрӯза бандари Эзион-Гебер (Ezion-Geber) — бандари бузурги подшоҳ Сулаймони бин Довуд (X то милод) — қарор дошт, ки барои сафарҳои тиҷоратӣ ба мамлакати афсонавии Уфир (Офир — эҳтимолан Йемен ё Шарқи Африка) — барои овардани тилло — хидмат мекард (Аҳдномаи Кӯҳна, 1 Подшоҳон 9:26). Дар асрҳои II–III мелодӣ Айла пойгоҳи бузурги тиҷоратии римӣ-набатей буд; дар асри IV маркази калисои сурёнӣ-католикии муҳим гардид. Соли 630 ё 631 мелодӣ пайғамбар Муҳаммад бо лашкари мусулмонон дар сафари Табук қарор дод ва бо архиепискупи Айла Юҳаннои сурёнӣ Эзалин Аҳдномаи маҳдудтарин миёни ислом ва насронияти Сурёнӣ-Сурияро баст (Аҳдномаи Айла, ҷизия ҳамасола). Соли 1116 салибҷӯёни Балдвин I-и Қуддус Айларо забт карданд; соли 1170 Салоҳиддини Айюбӣ аз сафари шомӣ ба Сурия ва Миср шаҳрро озод кард. Дар асрҳои миёна Айла маркази муҳими тиҷорати корвонӣ-баҳрӣ буд. Соли 1517 усмониёни Салим I шаҳрро забт карданд. 6 июли 1917 — Ҷанги Ақаба — яке аз машҳуртарин амалиётҳои Ҷанги ҷаҳонии якум: Лоуренси Арабистон бо лашкари арабии Шарифи Маккаи аз биёбон ҳамла кард ва пас аз ҳамлаи ҷуръатона аз тарафи наогзонашудаи биёбонӣ Ақабаро аз Усмониён забт кард — ин ҳаракат Ҷабҳаи Шомиро ба Бритониё кушод ва ба озодии Қуддус (1917) ва Димашқ (1918) оварда расонид. Соли 1925 Ибни Сауд Ақабаро ба Шарифи Маккаи Ҳусайн ҳадя кард; пас аз 1946 Ақаба қисми Подшоҳии Урдун шуд. Дар асри XX Ақаба ба яке аз бузургтарин бандарҳои Баҳри Сурх табдил ёфт. Ҷуғрофия ва иқлим Ақаба дар канори шимолии халиҷи Ақаба (қисми шимолтари Баҳри Сурх), дар маҳалли омезиши сарҳади Урдун, Исроил (Эйлат), Миср (Табо) ва Арабистони Саудӣ воқеъ аст; иқлим биёбонии гарм-нимхушки соҳилӣ — тобистон бениҳоят гарм (миёнаи июл 32 °C), зимистон муътадил. Аҳолӣ Аҳолии Ақаба тахминан 188 ҳазор нафар — асосан арабҳои сунниӣ-урдунӣ, бо ҷамоаҳои бузурги муҳоҷирони мисриёӣ ва каме гурехтагони филастинӣ. Иқтисод Иқтисоди Ақаба бар бандари баҳрӣ (50% содироти Урдун, асосан фосфат ва моменко-калий — Урдун яке аз бузургтарин истеҳсолкунандагони ҷаҳон), саноати петрокимиё, сайёҳии соҳилии Баҳри Сурх (марҷонҳои аҷоиб, мағозаҳои ғаввоси), «Минтақаи озоди иқтисодии вижа» (Aqaba Special Economic Zone) — имтиёзҳои андоз барои сармоягузорӣ — асос меёбад. Нақлиёт Дар Ақаба Фурудгоҳи байналмилалии Шоҳ Ҳусайн (KAIA — қариби 12 километр шимолтар), бандари баҳрии Ақаба (бузургтарин дар халиҷи Ақаба), терминали парами ба Нувейба-и Миср ва шоҳроҳҳои Биёбонӣ ва Подшоҳ ба Аммон амал мекунанд. Фарҳанг ва маориф Дар Ақаба Қалъаи Мамлуки Ақаба (асри XVI, дар замони Қансаввах ал-Ғаврии Миср), Музеи Ақаба (асосан осори Айла-и асрҳои миёна — нахустин шаҳри исломии плануи асосан кашфшуда дар Шарқи Наздик), Парчами Бузурги Инқилоби Араб (130 метр баландӣ парчам — яке аз баландтарин парчамҳои ҷаҳон) ва ёдгории Лоуренси Арабистон воқеъанд. Ҷамоаи марҷонии Ақаба бо ҳафт боғи марҷонии саҳара (Seven Sisters Reef) ва киштии ғарқшудаи «Седрос» (Cedar Pride, ғарқ шудаи 1985) аз нуқтаҳои беҳтарини ғаввосии Шарқи Наздик аст. Нигаред низ Урдун Баҳри Сурх Лоуренси Арабистон Водии Рум Петра Эзоҳ Пайвандҳо Ақаба дар Encyclopædia Britannica