مایۆرکا

مایۆرکا, ھەروەھا بە ئینگلیزی مایۆرکا نووسراوە، گەورەترین دوورگەی بالیاریکی ئیسپانیایە، و حەوتەمین گەورەترین دوورگەی دەریای ناوەڕاستە. پایتەختەکەی پاڵما، ھەروەھا پایتەختی کۆمەڵگەی ئۆتۆنۆمی دوورگەکانی بالێاریکە. دوورگەکانی بالیاریک لە ساڵی ١٩٨٣ەوە ناوچەیەکی سەربەخۆی ئیسپانیا بوون. دوو دوورگەی بچووکتر تەنھا لە کەنارەکانی مایۆرکا دایە: کابرێرا (باشووری ڕۆژھەڵاتی پاڵما) و دراگۆنێرا (ڕۆژاوای پاڵما). سروودی دوورگەکە بریتییە لە «لا بالانگوێرا». ھاوشانی دوورگەکانی تری بالیاریک، مێنۆرکا، ئیبیزا و فۆرمێنتێرا، مایۆرکا شوێنێکی پشوودانی زۆر بەناوبانگە، بەتایبەتی بۆ گەشتیارانی ھۆڵەندا، ئێرلەندا، ئەڵمانیا، و شانشینی یەکگرتوو. فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی، فڕۆکەخانەی پاڵما دی مایۆرکا، یەکێکە لە قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکانی ئیسپانیا؛ لە ساڵی ٢٠١٧دا ٢٨ ملیۆن سەرنشین بەکاریان ھێناوە، ساڵانە لە نێوان ساڵانی ٢٠١٢ بۆ ٢٠١٧ بەکارھێنانی زیاد. ئیتیمۆلۆژی ناوەکە لە لاتینی کلاسیکی insula maior وەرگیراوە، «دوورگەی گەورەتر». دواتر لە زمانی لاتینی سەدەی ناوەڕاستدا، ئەمە بوو بە Maiorca، «گەورەترەکە»، بە بەراورد لەگەڵ Menorca, «ئەو بچووکترە». پاشان ئەمە زۆر ڕاستکرایەوە بۆ Mallorca لەلایەن نووسەرانی ناوەندی کەتەلۆنیاوە، کە دواتر وەک ڕێنووسی ستاندارد وەرگیرا. مێژوو نیشتەجێبوونەکانی پێش مێژوو دوورگەکانی بالێاری بۆ یەکەمجار لەلایەن مرۆڤەکانەوە لە ماوەی ھەزارەی سێیەمی پێش زایین کۆلۆنی کران، لە نزیکەی ساڵانی ٢٥٠٠–٢٣٠٠ پێش زایین لە نیمچە دوورگەی ئیبەری یان باشووری فەرەنسا، لەلایەن کەسانێکەوە کە پەیوەندییان بە کولتوری بێڵ بیکەرەوە ھەبووە. ھاتنی مرۆڤەکان بووە ھۆی لەناوچوونی خێرای سێ جۆری شیردەرەکانی زەوی کە خەڵکی شاری مایۆرکا بوون، بزن-ئەنیلۆپی کوێر <i id="mwgA">Myotragus balearicus</i>، دۆرمۆسی زەبەلاحی Hypnomys morpheus و کۆترە کۆترەکەی Nesiotites hidalgo کە ھەر سێیان زیاتر لە ٥ ملیۆن ساڵ بوو بە بەردەوامی لەسەر مایۆرکا بوون. نیشتەجێبوونی پێش مێژووی دوورگەکە پێیان دەوترێت تەلایۆت یان تالایۆت. خەڵکی دوورگەکان مێگالیتی سەردەمی برۆنزییان بەخێو کرد وەک بەشێک لە کولتوری تالایۆتیکیان. لیستی ناتەواوی نیشتەجێبوونەکان ئەمانەی خوارەوەیە: کاپۆکۆرب ڤێل (شارەوانی Llucmajor) نێکرۆپۆلی دی سۆن ڕیال (ڕۆژھەڵاتی کان پیکافۆرت، شارەوانی سانتا مارگالیدا) نۆڤێتیفۆرم ئەلێمانی (ماگالوفا، کالڤیا، میکۆنیۆ) Poblat Talaiòtic de S'Illot (S'Illot, شارەوانی سانت لۆرێنچ دیس کارداسار) پۆبلات تالایۆتیک دی سۆن فۆرنێس (شارەوانی مۆنتویری) سا کانۆڤا دی مۆرێل (ڕێگای کۆلۆنیا دی سانت پێرێ, شارەوانی ئارتا) سێس پایس (شارەوانی ئارتا) سێس تالایس دی کان جۆردی (شارەوانی سانتانی) S'Hospitalet Vell (ڕێگای کالێس دی مایۆرکا، شارەوانی ماناکۆر) ئاوھەوا مایۆرکا کەشوھەوای دەریای ناوەڕاستی ھەیە (Köppen:<i id="mwAV8">Csa</i>)، زستانەکانی سووک و تاڕادەیەک تەڕ و ھاوینەکانی گەرم و گەشاوە و وشک. بارانبارین لە سێرا دی ترامونتانا بە شێوەیەکی بەرچاو زیاترە. ھاوینەکان لە دەشتەکاندا گەرمن، زستانەکانیش سووکن، لە زنجیرە چیای ترامونتانا ساردتر و تەڕتر دەبن، کە لە زستاندا بەفربارینی کورت نائاسایی نییە، بەتایبەتی لە پویگ مەیجر. دوو تەڕترین مانگی مایۆرکا بریتین لە مانگی تشرینی یەکەم و تشرینی دووەم. زریان و بارانی بەخوڕ لە وەرزی پاییزدا شتێکی نامۆ نییە. جوگرافیا شارەوانییەکان دوورگەکە (لەوانەش دوورگە بچووکەکانی دەریایی کابرێرا و دراگۆنێرا) لە ڕووی کارگێڕییەوە دابەشکراوە بەسەر ٥٣ شارەوانیدا. ناوچە و ژمارەی دانیشتووانی شارەوانییەکان (بەپێی ئینستیتۆی نیشتمانی دی ئیستادیستیکا, ئیسپانیا) بریتین لە: کۆمارکێس دانیشتووان مایۆرکا پڕ دانیشتووترین دوورگەی دوورگەکانی بالێاریکە و دووەم دوورگەی دانیشتووانە لە ئیسپانیا، دوای تێنریفی، لە دوورگەکانی کەناری، ھەروەھا چوارەم دوورگەی دانیشتووانی دەریای ناوەڕاستە لە دوای سیسیلیا و سەردینیا و قوبرس. ژمارەی دانیشتووانی سەرژمێری لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢١دا ٩٢٠٬٦٠٥ دانیشتووی ھەبووە، و خەمڵاندنی فەرمی لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢٣دا ٩٤٠٬٣٣٢ کەس ١٠ باشترین گەیشتن بەپێی نەتەوە داتاکانی پەیمانگای ئاماری دوورگەکانی بالێاری سیاسەت و حکوومەت زمان دوو زمانی فەرمی مایۆرکا بریتین لە کەتەلۆنی و ئیسپانی، زاراوەیەکی یەکەمیان زمانی ڕەسەنی مایۆرکایە. زاراوەی ناوخۆیی کەتەلۆنی کە لە دوورگەکەدا قسەی پێدەکرێت بریتییە لە مایۆرکی، کە لە زۆربەی گوندەکاندا جۆرەکانی کەمێک جیاوازن. پەروەردە دوو زمانە بە زمانەکانی کەتەلۆنی و ئیسپانی، لەگەڵ ھەندێک فێرکردنی زمانی ئینگلیزی. لە ساڵی ٢٠١٢ پارتی گەلی ئەوکاتەی کە حوکمڕانی دەکرد، نیازی خۆی ڕاگەیاند بۆ کۆتاییھێنان بە مامەڵەی ئیمتیازات لەگەڵ زمانی کەتەلۆنی لە قوتابخانەکانی دوورگەکەدا بۆ ھێنانەدی یەکسانی بۆ دوو زمانی دوورگەکە. دەوترێت کە ئەمە دەتوانێت ببێتە ھۆی ئەوەی کە زمانی کەتەلۆنی مایۆرکا لە داھاتوویەکی تا ڕادەیەک نزیکدا لەناو بچێت، چونکە لە دۆخێکی دیگلۆسیادا لە بەرژەوەندی زمانی ئیسپانیدا بەکاردەھێنرێت؛ بەڵام دوای ھەڵبژاردنێکی مانگی ئایاری ٢٠١٥ کە پارتێکی لایەنگری کەتەلۆنی بردە سەر دەسەڵات، ئەم سیاسەتە لابرا. ھەروەھا سەیری بکە دوورگەکانی لەشجوانی ئۆبزێرڤاتۆریۆ ئەسترۆنۆمیکۆ دی مایۆرکا RCD Mallorca – یانەی تۆپی پێی کۆمەڵەی ناوخۆیی تێبینی ئاماژەکان بەستەرە دەرەکییەکان mallorca.com - ھەموو شتێک دەربارەی مایۆرکا - ھەفتانە پۆرتاڵی نوێکراوە لەگەڵ زانیاری دەربارەی ناوچەکان، کەناراوەکان، شوێنە گەشتیارییەکان، ژیان و چالاکییەکانی دوورگەکە دەروازەی ئیسپانیا دەروازەی جوگرافیا