Ìsole Balear

Vos an lenga piemontèisa Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. Ël drapò dla Comunità Autònoma dle Balear J' Ìsole Balear (Illes Balears an catalan; Islas Baleares an ëspagneul) a son n'arsipélagh ch'as treuva a est dla còsta spagneula, an mes al mar Mediterani ossidental. Politicament a costituisso un-a dle 17 Comunità autònome ch'a formo ël Regn dë Spagna. A l'han na surfassa ëd 4.992 km² e a conto anviron 1.173.000 abitant (2021). La capital a l'é Palma ëd Majòrca. Geografìa J'ìsole prinsipaj a son quatr: Majòrca (360.000 ha, la pì granda), Minòrca (69.000 ha), Ibissa (57.000 ha) e Formentera (8.200 ha). D'àutre ìsole cite a son Cabrera, Dragonera, Espalmador, e j'ìsole dël sud d'Ibissa. L'arsipélagh a l'é dividù an doe provinse: Provincia d'Ìsole Balear (che a comprend Minòrca, Ibissa e Formentera) e Provincia 'd Majòrca (mach Majòrca, scartà dël 1977). La part pì àuta a l'é Puig Major (1.436 m) an sla sèra 'd Tramuntana ëd Majòrca. Ël clima a l'é mediterani, con istà càude e sëcche, invern doss e pieuvos. La temperadura media an istà a l'é 25-30°C, an invern 10-15°C. Stòria Le Balear a son stàite popolà già dël Neolìtich (testimonianse megalìtiche com le talaiot a Minòrca e Majòrca). Ij Fenissi a l'han stabilì 'd colonie dël sécol ch'a fa VIII a.C., peui a son vnùit ij Cartaginèis e dël 123 a.C. ij Roman (che a l'han conquistà l'arsipélagh e a l'han creà le provinse 'd Baleares). Dël 534 d.C. a son passà sota l'Imperi Roman d'Orient, peui dij Visigòt e dël 902 a son stàite ocupà dai Moro (che a l'han dominà fin al 1229, quand Giaco I d'Aragon a l'ha conquistà Majòrca). Dël 1349 l'arsipélagh a l'é stàit anetù a la Coron-a d'Aragon-a, e dël 1715 dòp la Guèra 'd Sucession Spagneula a son passà a la Coron-a ëd Castija. Dël 1983 le Balear a l'han otnù l'autonomìa. Lenga La lenga pròpria a l'é 'l catalan ant soe varietà locaj (mallorquí, menorquí, eivissenc, formenterer). Le lenghe ufissiaj a son ël catalan e lë spagneul. Dël 1983 lo Statut d'Autonomìa a l'ha stabilì la co-ofissialità. L'usagi dël catalan a l'é pi fòrt a Ibissa e Formentera, pi débol a Majòrca e Minòrca për l'imigrassion. Economìa L'economìa a l'é basà dzortut an sël turism (pì che 10 milion ëd turista a l'ann), ch'a contribuiss al 80% dël PIL. A son amportant ëdcò l'agricoltura (olive, vigne, màndorle), la pësca e l'artisanà. Anliure Spagna Mediterani Anliure esterne Sit istitussional Aiuto per la lettura Ayuda para la lectura Help for Reading Rintré ant la Piòla Contaté j'Aministrator Lìber për Amprende Coression ortogràfica Tastadura piemontèisa Portaj e Proget Agiut pr'ij Contributor Travajòt sempi