เทศมณฑลเวกซ์เฟิร์ด

เทศมณฑลเวกซ์เฟิร์ด (อังกฤษ: County Wexford; ไอริช: Contae Loch Garman) เป็นเทศมณฑลในประเทศไอร์แลนด์ ตั้งอยู่ทางตะวันออกเฉียงใต้ของประเทศในจังหวัดเลนสเตอร์ และอยู่ในภูมิภาคใต้ มีเมืองเทศมณฑลคือเวกซ์เฟิร์ด และมีประชากร 163,919 คนในการสำรวจสำมะโนประชากร ค.ศ. 2022 เวกซ์เฟิร์ดมีอาณาเขตติดกับเทศมณฑลวิกโลว์ทางทิศเหนือ เทศมณฑลคาร์โลว์ทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ เทศมณฑลคิลเคนนีทางทิศตะวันตก และเทศมณฑลวอเทอร์เฟิร์ดทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ ส่วนด้านตะวันออกและใต้หันออกสู่ทะเลไอริช ช่องแคบเซนต์จอร์จ และทะเลเซลติก เทศมณฑลมีภูมิประเทศหลากหลาย ตั้งแต่หุบเขาแม่น้ำสลานีย์และแม่น้ำแบร์โรว์ ชายฝั่งทรายยาว พื้นที่ชุ่มน้ำ ปากอ่าวเวกซ์เฟิร์ด คาบสมุทรฮุก ไปจนถึงแนวเทือกเขาแบล็กสแตร์สและเมานต์เลนสเตอร์ทางตะวันตกเฉียงเหนือ ชื่อภาษาไอริช Loch Garman ได้รับการรับรองในฐานข้อมูลชื่อสถานที่ของไอร์แลนด์ หรือ Logainm โดยใช้กับทั้งเมืองและเทศมณฑลเวกซ์เฟิร์ด ศัพท์และอาณาเขต คำว่า เทศมณฑลเวกซ์เฟิร์ด ในบทความนี้หมายถึงเทศมณฑลทางภูมิศาสตร์และการปกครองของประเทศไอร์แลนด์ ไม่ใช่เฉพาะเมืองเวกซ์เฟิร์ดซึ่งเป็นเมืองเทศมณฑล เมืองเวกซ์เฟิร์ดตั้งอยู่ริมอ่าวเวกซ์เฟิร์ดใกล้ปากแม่น้ำสลานีย์ ส่วนเทศมณฑลเวกซ์เฟิร์ดครอบคลุมพื้นที่กว้างตั้งแต่กอรีทางเหนือ เอนนิสคอร์ธีและนิวรอสส์ทางตอนใน ไปจนถึงรอสส์แลร์ คิลมอร์คีย์ และคาบสมุทรฮุกทางใต้ ในภาษาไทย บทความนี้ใช้รูปสะกดมาตรฐาน เวกซ์เฟิร์ด สำหรับ Wexford ตามชุดชื่อเทศมณฑลของไอร์แลนด์ที่ใช้ในบทความภูมิศาสตร์ไอร์แลนด์ ชื่อภาษาไอริช Loch Garman ใช้ในเอกสารทางการของไอร์แลนด์และชื่อของสภาเทศมณฑลในภาษาไอริช คือ Comhairle Contae Loch Garman เวกซ์เฟิร์ดมีบทบาทเป็นพื้นที่ชายฝั่งตะวันออกเฉียงใต้ของไอร์แลนด์ที่เชื่อมเลนสเตอร์กับมุนสเตอร์และยุโรปตะวันตก ผ่านท่าเรือรอสส์แลร์ยูโรพอร์ต ถนน N11/M11 และ N25 รวมทั้งเส้นทางรถไฟดับลิน–รอสส์แลร์ ภูมิศาสตร์ เวกซ์เฟิร์ดมีพื้นที่ประมาณ 2,367 ตารางกิโลเมตร ตั้งอยู่บริเวณมุมตะวันออกเฉียงใต้ของเกาะไอร์แลนด์ ภูมิประเทศโดยรวมเป็นที่ราบและเนินต่ำสลับหุบเขาแม่น้ำ ชายฝั่งยาว และพื้นที่เกษตรกรรมอุดมสมบูรณ์ ตอนเหนือและตะวันตกเฉียงเหนือยกตัวขึ้นสู่เทือกเขาแบล็กสแตร์สและเมานต์เลนสเตอร์ ส่วนตอนใต้และตะวันออกเป็นชายฝั่ง ทะเลสาบน้ำเค็ม ปากอ่าว และคาบสมุทร จุดสูงสุดของเทศมณฑลคือเมานต์เลนสเตอร์ สูง 794 เมตร ตั้งอยู่บริเวณพรมแดนคาร์โลว์–เวกซ์เฟิร์ด เป็นส่วนหนึ่งของแนวเทือกเขาแบล็กสแตร์สและเป็นภูมิประเทศสำคัญของเลนสเตอร์ตะวันออกเฉียงใต้ แม่น้ำสำคัญของเวกซ์เฟิร์ด ได้แก่ แม่น้ำสลานีย์ ซึ่งไหลผ่านเอนนิสคอร์ธีและลงสู่อ่าวเวกซ์เฟิร์ด, แม่น้ำแบร์โรว์ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของพรมแดนด้านตะวันตกใกล้นิวรอสส์ และแม่น้ำสายเล็กหลายสายที่ไหลลงชายฝั่งทะเลไอริชและทะเลเซลติก พื้นที่อ่าวเวกซ์เฟิร์ดและนอร์ทสล็อบเป็นพื้นที่ชุ่มน้ำสำคัญของไอร์แลนด์ตะวันออกเฉียงใต้ พื้นที่ธรรมชาติสำคัญของเทศมณฑล ได้แก่ เขตสงวนวิหคน้ำเวกซ์เฟิร์ด เขตสงวนธรรมชาติเรเวน คาบสมุทรฮุก ชายหาดเคอร์ราคโล คิลมอร์คีย์ อ่าวบัลลีไทก์ อ่าวเวกซ์เฟิร์ด และเทือกเขาแบล็กสแตร์ส เขตสงวนวิหคน้ำเวกซ์เฟิร์ดตั้งอยู่บนพื้นที่นอร์ทสล็อบ ซึ่งถูกกั้นและถมคืนจากอ่าวเวกซ์เฟิร์ดในคริสต์ทศวรรษ 1840 และปัจจุบันเป็นถิ่นอาศัยสำคัญของนกน้ำและนกอพยพ สำนักงานอุทยานแห่งชาติและสัตว์ป่าแห่งไอร์แลนด์ระบุว่าพื้นที่นี้มีความสำคัญระดับนานาชาติสำหรับนก โดยมีนกห่านหน้าขาวกรีนแลนด์จำนวนมากมาหากินในฤดูหนาว เมืองและการตั้งถิ่นฐาน เมืองเทศมณฑลคือเวกซ์เฟิร์ด ตั้งอยู่ทางด้านใต้ของอ่าวเวกซ์เฟิร์ด ใกล้ปากแม่น้ำสลานีย์ เมืองนี้มีรากฐานจากการตั้งถิ่นฐานของชาวไวกิงและพัฒนาขึ้นเป็นเมืองท่า เมืองตลาด และศูนย์กลางวัฒนธรรมของเทศมณฑล สำนักงานสถิติกลางไอร์แลนด์ระบุว่าเมืองเวกซ์เฟิร์ดมีประชากร 21,524 คนใน ค.ศ. 2022 และเป็นเมืองที่มีประชากรมากที่สุดของเทศมณฑล เมืองและชุมชนสำคัญอื่น ๆ ได้แก่ เอนนิสคอร์ธี, นิวรอสส์, กอรี, รอสส์แลร์, บันโคลดี, เฟธาร์ด-ออน-ซี, คิลมอร์คีย์, เคอร์ราคโล, รอสส์แลร์ฮาร์เบอร์, บันโนว์, คิลลินิก, เฟอร์นส์, แคมพายล์ และดันแคนนอน เมืองเหล่านี้ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางบริการของพื้นที่ชายฝั่ง เกษตรกรรม การท่องเที่ยว ท่าเรือ และหุบเขาแม่น้ำ สภาเทศมณฑลเวกซ์เฟิร์ดแบ่งพื้นที่ท้องถิ่นออกเป็นเขตเทศบาลและเขตนคร ได้แก่ เขตนครเวกซ์เฟิร์ด เขตเทศบาลเอนนิสคอร์ธี เขตเทศบาลกอรี–คิลมักริดจ์ เขตเทศบาลนิวรอสส์ และเขตเทศบาลรอสส์แลร์ สภาระบุว่ามีสมาชิกสภา 34 คนจาก 5 เขต ประวัติศาสตร์ พื้นที่เวกซ์เฟิร์ดมีหลักฐานการตั้งถิ่นฐานตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ และเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรและเครือข่ายอำนาจในเลนสเตอร์ตะวันออกเฉียงใต้ ในยุคคริสต์ศาสนาตอนต้น พื้นที่อย่างเฟอร์นส์มีความสำคัญทางศาสนาและการเมือง โดยเกี่ยวข้องกับนักบุญเอแดนแห่งเฟอร์นส์และราชอาณาจักรท้องถิ่นในเลนสเตอร์ เมืองเวกซ์เฟิร์ดพัฒนาขึ้นจากการตั้งถิ่นฐานของชาวไวกิงราวคริสต์ศตวรรษที่ 9 ชื่อภาษาอังกฤษ Wexford มีรากจากชื่อนอร์สของเมือง ซึ่งมักอธิบายว่าเกี่ยวข้องกับอ่าวหรือปากน้ำที่มีโคลนเลน Britannica ระบุว่าเมืองเวกซ์เฟิร์ดมีรากจากนิคมชาวนอร์สชื่อเวส์ฟยอร์ด และต่อมาถูกยึดโดยโรเบิร์ต ฟิตซ์สตีเฟน ใน ค.ศ. 1169 ระหว่างการเริ่มต้นของการรุกรานไอร์แลนด์โดยชาวนอร์มัน เวกซ์เฟิร์ดมีความสำคัญมากในช่วงการเข้ามาของชาวนอร์มันในไอร์แลนด์ ค.ศ. 1169 เมื่อเดอร์มอต แมกมอร์โรห์ กษัตริย์แห่งเลนสเตอร์ และพันธมิตรนอร์มันเข้าโจมตีเมืองเวกซ์เฟิร์ด หลังจากนั้นพื้นที่เวกซ์เฟิร์ดกลายเป็นหนึ่งในศูนย์กลางการตั้งถิ่นฐานของชาวแองโกล-นอร์มันยุคแรก มีปราสาท อาราม เมืองท่า และชุมชนภาษาอังกฤษเก่าเกิดขึ้นหลายแห่ง ลักษณะพิเศษทางวัฒนธรรมของเวกซ์เฟิร์ดตอนใต้คือภาษาโยลา ซึ่งเป็นภาษาถิ่นแองโกล-ฟริเซียนที่สืบเนื่องจากผู้ตั้งถิ่นฐานยุคกลางในบารอนีฟอร์ทและบาร์กี ภาษาโยลายังคงได้ยินในพื้นที่จนถึงคริสต์ศตวรรษที่ 19 และเป็นหนึ่งในตัวอย่างสำคัญของความหลากหลายทางภาษาประวัติศาสตร์ในไอร์แลนด์ตะวันออกเฉียงใต้ ในคริสต์ศตวรรษที่ 17 เวกซ์เฟิร์ดมีบทบาทในสงครามสมาพันธรัฐไอร์แลนด์และการพิชิตไอร์แลนด์ของครอมเวลล์ เมืองเวกซ์เฟิร์ดถูกกองทัพรัฐสภาอังกฤษโจมตีและปล้นใน ค.ศ. 1649 ทำให้เกิดความเสียหายอย่างมากต่อเมืองและประชากร เทศมณฑลเวกซ์เฟิร์ดเป็นศูนย์กลางสำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของกบฏไอร์แลนด์ ค.ศ. 1798 โดยมีเหตุการณ์และการรบสำคัญ เช่น โอลาร์ตฮิลล์ เอนนิสคอร์ธี วินิการ์ฮิลล์ และการยึดครองเมืองเวกซ์เฟิร์ดโดยกลุ่มยูไนเต็ดไอริชเมน เหตุการณ์ ค.ศ. 1798 กลายเป็นองค์ประกอบหลักของความทรงจำทางประวัติศาสตร์และอัตลักษณ์ของเทศมณฑลจนถึงปัจจุบัน การปกครอง เวกซ์เฟิร์ดอยู่ภายใต้การบริหารของสภาเทศมณฑลเวกซ์เฟิร์ด ซึ่งเป็นหน่วยงานท้องถิ่นรับผิดชอบบริการด้านต่าง ๆ เช่น การวางแผนท้องถิ่น ถนน ที่อยู่อาศัย สิ่งแวดล้อม ห้องสมุด ศิลปวัฒนธรรม มรดก การพัฒนาเศรษฐกิจ การท่องเที่ยว และบริการชุมชน สำนักงานใหญ่ของสภาตั้งอยู่ที่เคาน์ตีฮอลล์ คาร์ริกลอว์น ในเมืองเวกซ์เฟิร์ด ในระดับรัฐสภา เวกซ์เฟิร์ดอยู่ในเขตเลือกตั้งดาลเวกซ์เฟิร์ด ส่วนในรัฐสภายุโรปอยู่ในเขตเลือกตั้งเซาท์ โครงสร้างท้องถิ่นของเทศมณฑลแบ่งเป็นเขตเทศบาลและเขตนครสำหรับการเลือกตั้งสมาชิกสภาเทศมณฑลและการให้บริการท้องถิ่น แผนพัฒนาเทศมณฑลเวกซ์เฟิร์ด ค.ศ. 2022–2028 เป็นกรอบหลักด้านการวางแผนและการพัฒนาเชิงพื้นที่ของเทศมณฑล สภาเทศมณฑลเวกซ์เฟิร์ดระบุว่าแผนดังกล่าวกำหนดนโยบายและวัตถุประสงค์สำหรับการพัฒนาเทศมณฑลตลอดช่วงแผน รายงานติดตามผลปีแรกของแผนระบุว่าแผนนี้ได้รับการจัดทำโดยสมาชิกสภาเทศมณฑลเวกซ์เฟิร์ดเมื่อวันที่ 13 มิถุนายน ค.ศ. 2022 เศรษฐกิจและคมนาคม เศรษฐกิจของเวกซ์เฟิร์ดเกี่ยวข้องกับการเกษตร อาหารและเกษตรแปรรูป การบริการ การค้าปลีก การท่องเที่ยว เมืองท่า ประมง พลังงาน อุตสาหกรรมเบา และภาคสาธารณะ เทศมณฑลมีชื่อเสียงด้านพื้นที่เกษตรกรรมอุดมสมบูรณ์ โดยเฉพาะผลไม้ ผัก ผลิตภัณฑ์นม และอาหารท้องถิ่น เมืองเวกซ์เฟิร์ด เอนนิสคอร์ธี นิวรอสส์ กอรี และรอสส์แลร์เป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจและบริการของภูมิภาคย่อยต่าง ๆ รอสส์แลร์ยูโรพอร์ตเป็นโครงสร้างพื้นฐานคมนาคมสำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของเทศมณฑล ทำหน้าที่เป็นท่าเรือข้ามฟากระหว่างไอร์แลนด์กับเวลส์ ฝรั่งเศส และเครือข่ายยุโรปแผ่นดินใหญ่ ท่าเรือนี้ตั้งอยู่ทางใต้ของเมืองเวกซ์เฟิร์ด และมีบทบาทเพิ่มขึ้นด้านโลจิสติกส์ การท่องเที่ยว และการเชื่อมต่อระหว่างประเทศหลังการเปลี่ยนแปลงรูปแบบการค้าระหว่างไอร์แลนด์ สหราชอาณาจักร และสหภาพยุโรป โครงข่ายถนนสำคัญ ได้แก่ M11/N11 ซึ่งเชื่อมดับลินกับกอรี เอนนิสคอร์ธี และเวกซ์เฟิร์ด, N25 ซึ่งเชื่อมนิวรอสส์ เวกซ์เฟิร์ด รอสส์แลร์ และวอเทอร์เฟิร์ด, N30 ซึ่งเชื่อมนิวรอสส์กับเอนนิสคอร์ธี และ N80 ที่เชื่อมเวกซ์เฟิร์ดกับคาร์โลว์และมิดแลนด์ ทางรถไฟสายดับลิน–รอสส์แลร์ให้บริการเมืองสำคัญอย่างกอรี เอนนิสคอร์ธี เวกซ์เฟิร์ด และรอสส์แลร์ การท่องเที่ยวของเวกซ์เฟิร์ดเน้นชายฝั่ง ท่าเรือ ประวัติศาสตร์ไวกิง–นอร์มัน กบฏ ค.ศ. 1798 ธรรมชาติ พื้นที่ชุ่มน้ำ และเทศกาลศิลปะ สถานที่สำคัญ ได้แก่ ประภาคารฮุก อุทยานมรดกแห่งชาติไอริช เขตสงวนวิหคน้ำเวกซ์เฟิร์ด เคอร์ราคโล ป่าเรเวนพอยต์ คาบสมุทรฮุก ดันโบรดีแอบบีย์ เรือทุพภิกขภัยดันโบรดี เอนนิสคอร์ธี นิวรอสส์ เมืองเวกซ์เฟิร์ด และรอสส์แลร์ วัฒนธรรมและสถานที่สำคัญ เวกซ์เฟิร์ดมีอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมจากการผสมผสานระหว่างเมืองไวกิง เมืองท่า ชุมชนแองโกล-นอร์มัน ภาษาโยลา กบฏ ค.ศ. 1798 พื้นที่ชุ่มน้ำชายฝั่ง และวัฒนธรรมศิลปะร่วมสมัย เมืองเวกซ์เฟิร์ดเป็นที่รู้จักในฐานะที่ตั้งของเทศกาลอุปรากรเวกซ์เฟิร์ด ซึ่งเริ่มขึ้นใน ค.ศ. 1951 และเติบโตเป็นหนึ่งในเทศกาลอุปรากรสำคัญของไอร์แลนด์ สถานที่สำคัญของเทศมณฑล ได้แก่ เมืองเวกซ์เฟิร์ด ท่าเรือเวกซ์เฟิร์ด เซลสการ์แอบบีย์ โรงอุปรากรแห่งชาติ อุทยานมรดกแห่งชาติไอริช เขตสงวนวิหคน้ำเวกซ์เฟิร์ด ประภาคารฮุก คาบสมุทรฮุก เคอร์ราคโล เอนนิสคอร์ธีและวินิการ์ฮิลล์ นิวรอสส์ เรือทุพภิกขภัยดันโบรดี ดันโบรดีแอบบีย์ ทินเทิร์นแอบบีย์ ปราสาทจอห์นสทาวน์ และรอสส์แลร์ สถานที่เหล่านี้สะท้อนบทบาทของเวกซ์เฟิร์ดในฐานะเทศมณฑลชายฝั่งตะวันออกเฉียงใต้ที่มีทั้งมรดกไวกิง–นอร์มัน ภูมิทัศน์ทะเล และประวัติศาสตร์การเมืองสมัยใหม่ ประภาคารฮุกบนคาบสมุทรฮุกได้รับการนำเสนอว่าเป็นหนึ่งในประภาคารที่ยังใช้งานอยู่เก่าแก่ที่สุดของโลก โดยมีประวัติยาวนานราว 800 ปีและเกี่ยวข้องกับวิลเลียม มาร์แชลในยุคกลาง ส่วนอุทยานมรดกแห่งชาติไอริชที่เฟอร์รีคาร์ริกเป็นพิพิธภัณฑ์กลางแจ้งที่นำเสนอประวัติศาสตร์การตั้งถิ่นฐานในไอร์แลนด์กว่า 9,000 ปี ผ่านพื้นที่ป่า พื้นที่ชุ่มน้ำ และสิ่งก่อสร้างจำลองหลายยุคสมัย กีฬาเป็นส่วนสำคัญของชีวิตชุมชน โดยเฉพาะเฮอร์ลิงและเกลิกฟุตบอล ตลอดจนฟุตบอล รักบี้ เรือใบ กอล์ฟ การเดินชายฝั่ง และกิจกรรมทางทะเล เวกซ์เฟิร์ดยังมีชื่อเสียงด้านชายหาดและกิจกรรมครอบครัว โดยเฉพาะเคอร์ราคโลและชายฝั่งตะวันออกเฉียงใต้ที่ได้รับความนิยมในช่วงฤดูร้อน ดูเพิ่ม เลนสเตอร์ เวกซ์เฟิร์ด เอนนิสคอร์ธี นิวรอสส์ กอรี รอสส์แลร์ แม่น้ำสลานีย์ แม่น้ำแบร์โรว์ เมานต์เลนสเตอร์ ประภาคารฮุก เขตสงวนวิหคน้ำเวกซ์เฟิร์ด กบฏไอร์แลนด์ ค.ศ. 1798 เทศมณฑลของประเทศไอร์แลนด์ เทศมณฑลของไอร์แลนด์ อ้างอิง แหล่งข้อมูลอื่น วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ County Wexford เว็บไซต์สภาเทศมณฑลเวกซ์เฟิร์ด Loch Garman / Wexford ที่ Logainm Census 2022 Wexford ที่ Central Statistics Office Wexford County Development Plan 2022–2028 Wexford Wildfowl Reserve Wexford nature reserves ที่ National Parks and Wildlife Service Hook Lighthouse The Irish National Heritage Park