Eamhain Mhacha

Eamhain Mhacha (ingelesez Navan Fort, hots, "Navan gotorlekua", antzinako irlanderaz Eṁaın Ṁacha) Irlandako Armagh konderrian dagoen antzinako herri harresitu baten aztarna multzoa da. Irlandar mitologiaren arabera, bertan Ulstergo erresumaren hiriburua zegoen, eta irlandar mitologiako leku garrantzitsuenetako bat ere bada. Bereziki Ulstergo zikloan jazotako gertakari asko bertan gauzatu ziren, Emain Macha gotorlekua Conchobar Mac Nessa‎ erregearen egoitza zen, besteak beste, eta Matxa erregina mitikoak eraiki zuen. Ezaugarri fisiko-topografikoak Navan gotorlekua Armagh hiritik 3 km mendebaldera dagoen lurrezko esparru biribil handi bat da. Kareharriaren gainean dagoen Glaziazioaren garaiko buztinezko muino batean dago, eta, urrutitik begiratuta nabarmentzen ez bada ere, gailurretik egun argi bateko ikuspegia os zabala da. Ipar-mendebaldean Sperrins-ak daude; Slieve Gallion iparraldean eta Slemish ipar-ekialdean; hegoaldean, berriz, Armagh erdialdeko goi-lurrak daude. Ekialdean argi eta garbi ikusten da Armagh hiria, mendixken gainean dituen bi katedralekin. Soilik mendebaldeko bista ez da hain zabala. Loughnashade izeneko aintzira txikia gotorlekuaren ipar-ekialdetik gertu dago, eta lubetaren hegoaldetik doan errepidea, ziurrenik, dagoeneko zaharra izan zitekeen 1602an egindako mapa batean agertu zenean. Esparrua, Navan Ring edo Navan Rath izenaz ezagutzen dena, ia guztiz zirkularra da, 48.552 m2 (4,85 hektarea) inguru ditu eta barruan lubanarro bat lubeta erraldoi batek mugatzen du. Elementu horiek mendebaldeko eta hegoaldeko aldeetan bakarrik kontserbatzen dira, baina jatorrian zirkuluaren inguruan hedatzen iren, eta kalkulatu da lubakiak 6,27 hektarea inguru itxiko zituela. Babesleku batean, lubanarroa lubetatik kanpo egon ohi da; eta horregatik, indusketa egin aurretik ere, argi zegoen Navan ez zela ohiko Burdin Aroko herri harresitua. Zirkuluaren barruan, muino biribil baxu bat dago, betetako lubaki batez inguratua, eta muino horren punturik altuenean, bigarren muino bat, altua, indusketaren ondoren egungo forman berreraiki dena. Eraikin berezi bat Indusketa arkeologikoek agerian utzi dute 40 metroko muinoaren eraikuntza K.a. 95. urtekoa dela (data dendrokronologiaren bidez berretsi zen). Etxe biribil baten antzeko egitura handi eta berezi bat eraiki zen, erdiko haritz-enbor baten inguruan jarritako lau eraztun zentrokidez osatua, sarrera mendebaldera begira duela (Irlandako Historiaurreko etxeak ekialdera begira egon ohi da, egunsentira begira). Eraikineko zorua segmentu erradialetan jarritako harriz estalita zegoen, eta eraikin osoa nahita erre zuten, lurrezko eta zohikatzezko muino batez estali aurretik (Tara eta Dún Ailinnen antzeko eraikuntza egon zen eta han ere sute baten frogak aurkitu dira). Esparrua markatzen duten lubeta eta zanga aldi berean eraiki ziren. Erreferentziak Ikus, gainera Irlandako monumentu megalitikoak Kanpo estekak (Ingelesez) Navan Centre & Fort (Emain Machako bidaiarien zentroaren orrialdea) (Ingelesez) Navan Research Group (NRG) Ruiz Marull, David (2020) “El “increíblemente importante” centro religioso irlandés escondido en Navan Fort” Cultura. La Vanguardia.