Cath Chluain Tiobrad

Troideadh Cath Chluain Tiobrad i gContae Mhuineacháin i mí na Bealtaine 1595, le linn Chogadh na Naoi mBliana in Éirinn. Rinne arm na nGael a bhí níos líonmhaire, faoi cheannas Aodh Ó Néill, Iarla Thír Eoghain, luíochán ar cholún de 1,750 saighdiúir Sasanach faoi cheannas Henry Bagenal in aice le Cluain Tiobrad. Cuireadh an colún chun fóirithint a thabhairt don gharastún Sasanach a bhí faoi léigear i gCaisleán Mhuineacháin. Chaill na Sasanaigh go trom, ach is cosúil gur shábháil ruathar marfach ón marcshlua iad ó scrios. Chuir bua na nGael iontas ar mhuintir Shasana agus ba é seo an chéad chéim ar gcúl a bhí acu le linn an chogaidh. Cúlra Thosaigh Cogadh na Naoi mBliana nuair a d’fhreagair tiarnaí Gaelacha in Ultaibh do cúngú údarás Shasana ar chearta agus ar phribhléidí traidisiúnta uaisle na hÉireann. Bhris an Fear Ionaid Sasanach William Fitzwilliam tiarnas Mhic Mathúna i Muineachán, lig sé do thiarnaí Sasanacha saibhreas a dhéanamh ar chostas na dtiarnaí Gaelacha, agus rinne sé ionraí míleata i dtiarnas Aodha Mhig Uidhir i bhFear Manach – rud a chuir ina luí ar na Gaeil go raibh a n-oidhreacht i mbaol. Idir Aibreán 1593 agus tús 1595, throid Aodh Ó Néill (Tír Eoghain) seach-chogadh ag baint úsáide as Aodh Mag Uidhir agus Aodh Ruadh Ó Domhnaill a úsáid chun troid in aghaidh na Sasanach fad is a threisigh sé a sheilbh in Ulaidh. Mar sin féin, bhris Tír Eoghain amach i gcogaíocht oscailte in aghaidh na Sasanach i mí Feabhra 1595 nuair a d'ionsaigh sé agus nuair a ghabh sé Dún na hAbhann Móire ar theorainn Chontaetha Thír Eoghain agus Ard Mhacha. Naisc sheachtracha To Rule the North: Being a History of the Fort of Blackwater in Ulster, Sometime Called Portmore Tagairtí