Юдаізм

Юдаі́зм — адна з найстарэйшых монатэістычных рэлігіяў і найбольш старажытная з захаваных да цяперашняга часу. У больш шырокім сэнсе ёсьць рэлігійны, нацыянальны й этычны сьветапогляд габрэйскага народа. У рэлігіязнаўстве прынята адрозьніваць у разьвіцьці юдаізму тры гістарычныя пэрыяды: храмавы (у пэрыяд існаваньня Ерусалімскага храма), талмудысцкі й рабінастычны (з VI стагодзьдзя па цяперашні час). Сучасны артадаксальны юдаізм склаўся на аснове руху фарысэяў (прушым) [3], які ўзьнік у эпоху росквіту Макавэяў (2 стагодзьдзе да н. э.). У сучасным юдаізьме няма адзінага й агульнапрызнанага інстытуту альбо асобы, якая мае аўтарытэт крыніцы права, настаўніцтва ці ўлады. Крыніцы права (Галах) сучаснага артадаксальнага юдаізму ёсьць Танах (Пісьмовая Тора) і Талмуд (Вусная Тора). Галах рэгулюе, у прыватнасьці, тыя сфэры жыцьця габрэяў, якія ў іншых прававых сыстэмах рэгулююцца крымінальным, грамадзянскім, сямейным, карпаратыўным і звычайным правам. Сымбалі У істотным сэнсе, сымбалічнае значэньне ў юдаізьме маюць малітва Шма й захаваньне шабату й кашруту, нашэньне галаўнога ўбору стосы. Адзін са зьнешніх знакаў юдаізму з XIX стагодзьдзя — шасьціканцовая Зорка Давіда. Больш старажытным сымбалем юдаізму зьяўляецца сямісьвечнік мэнора, які, згодна зь Бібліяй і традыцыяй, стаяў у Скініі й Ерусалімскім храме. Дзьве разьмешчаныя побач прастакутныя скрыжалі з закругленай верхняй граньню таксама зьяўляюцца сымбалем юдаізму, часьцяком сустракаючыся ў арнамэнце й дэкарацыях сынагогаў. Часам на скрыжалях выгравіраваны дзесяць запаветаў, у поўнай альбо скарочанай форме, альбо 10 першых літар габрэйскага альфабэту, служачых для сымбалічнай нумарацыі запаветаў. Біблія таксама апісвае сьцягі кожнага з дванаццаці каленаў. Паколькі традыцыйна лічыцца, што сучасныя габрэі, у асноўным паходзяць з калена Юды й існавалага на ягонай тэрыторыі Юдэйскага царства, леў ёсьць сымбаль гэтага племені, а таксама зьяўляецца адным з сымбаляў юдаізму. Часам леў малюецца з царскім скіпэтрам — знакам царскай улады, якой надзяліў гэта калена ў сваім прароцтве прабацька Якаў. Таксама сустракаюцца выявы двух ільвоў, па абодва бакі ад скрыжаляў, як быццам стаючы на варце запаветаў. Беларусь На 2011 год працавала 7 сынагогаў. Дзейнічалі тры юдэйскія кірункі. Крыніцы