พูลนาบรอน ดอลเมน

พูลนาบรอน ดอลเมน (อังกฤษ: Poulnabrone dolmen; ไอริช: Poll na Brón) เป็นดอลเมนขนาดใหญ่ประเภทสุสานประตู ตั้งอยู่ในภูมิประเทศหินปูนคาสต์ของเดอะเบอร์เรน เทศมณฑลแคลร์ ประเทศไอร์แลนด์ ชื่อภาษาไอริช Poll na Brón มีความหมายว่า “หลุมโม่หิน” หรือ “แอ่งของหินโม่มือ” อนุสรณ์สถานแห่งนี้สร้างขึ้นในช่วงต้นยุคหินใหม่ มีอายุประมาณ 3800–3200 ปีก่อนคริสตกาล พูลนาบรอน ดอลเมนประกอบด้วยหินตั้งแนวประตูและหินตั้งด้านข้างที่รองรับหินปิดขนาดใหญ่ด้านบน สิ่งที่เห็นในปัจจุบันเป็นเพียงโครงที่เหลืออยู่ของอนุสรณ์สถานดั้งเดิม ซึ่งเดิมน่าจะมีเคิร์นหรือกองหินและดินปกคลุมอยู่บางส่วน พูลนาบรอนเป็นหนึ่งในดอลเมนที่เป็นที่รู้จักมากที่สุดของไอร์แลนด์ และถือเป็นสัญลักษณ์สำคัญของภูมิทัศน์โบราณคดีเบอร์เรน แม้จะไม่ใช่ดอลเมนที่ใหญ่ที่สุดของประเทศก็ตาม การขุดค้นใน ค.ศ. 1986 และ 1988 พบชิ้นส่วนกระดูกมนุษย์จำนวนมาก รวมถึงวัตถุหิน กระดูก เครื่องประดับ และเครื่องปั้นดินเผาที่เกี่ยวข้องกับการฝังศพหลายช่วงเวลา ชื่อ ชื่อ Poulnabrone เป็นการถอดเสียงแบบอังกฤษจากภาษาไอริช Poll na Brón คำว่า poll หมายถึงหลุม แอ่ง หรือโพรง ส่วน brón เป็นรูปสัมพันธการกของคำว่า bró หมายถึง โม่หิน ดังนั้นความหมายตามหลักภาษาจึงใกล้กับ “หลุมของหินโม่มือ” ชื่อดังกล่าวบางครั้งถูกแปลเป็นภาษาอังกฤษว่า “Hole of Sorrows” หรือ “หลุมแห่งความเศร้า” แต่การแปลเช่นนี้เกิดจากการอ่านชื่อเป็น Poll na mBrón ซึ่งสื่อถึงความเศร้ามากกว่า ไม่ใช่รูปชื่อสถานที่ที่รับรองในภาษาไอริช ที่ตั้งและบริบทภูมิประเทศ พูลนาบรอน ดอลเมนตั้งอยู่ในเบอร์เรน พื้นที่หินปูนคาสต์ทางเหนือของเทศมณฑลแคลร์ ภูมิประเทศบริเวณนี้เกิดจากชั้นหินปูนที่ก่อตัวขึ้นเมื่อประมาณ 350 ล้านปีก่อน และต่อมาถูกกัดกร่อนจนเกิดพื้นหินปูนแตกระแหงเป็นแผ่น ๆ ซึ่งเป็นลักษณะเด่นของเบอร์เรน ดอลเมนตั้งอยู่บนเนินเตี้ยรูปกลมขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 10 เมตร ใกล้หุบเขาพูลานีนและเกลนสเลด โดยมีเนินหินเบาร์และพูลนาบรักกีอยู่โดยรอบ ตำแหน่งของอนุสรณ์สถานอยู่บนพื้นที่ค่อนข้างโล่ง มองเห็นได้จากหลายทิศทาง จึงอาจมีความหมายมากกว่าเป็นเพียงสุสาน กล่าวคือ อาจเป็นทั้งสถานที่ประกอบพิธีกรรม เครื่องหมายอาณาเขต หรือจุดรวมความทรงจำของชุมชนเกษตรกรรมยุคหินใหม่ นักโบราณคดีเสนอว่าที่ตั้งของสุสานอยู่ใกล้เส้นทางสำคัญแนวเหนือ–ใต้จากอ่าวแบลลีวอฮันลงสู่พื้นที่ที่ปัจจุบันเป็นหมู่บ้านคิลนาโบย จึงอาจช่วยแสดงเขตแดนหรืออำนาจของชุมชนท้องถิ่นในภูมิทัศน์ยุคหินใหม่ ลักษณะโครงสร้าง พูลนาบรอน ดอลเมนเป็นสุสานประตูห้องเดียว มีหินปิดด้านบนหรือหินโต๊ะขนาดใหญ่พาดอยู่เหนือห้องฝังศพ หินปิดมีรูปทรงคล้ายสี่เหลี่ยมคางหมู ยาวประมาณ 3.9 เมตร กว้างระหว่าง 2–3 เมตร และหนาราว 0.3 เมตร หินปิดนี้รองรับด้วยหินตั้งสองคู่ทางด้านเหนือและใต้ โดยหินบางก้อนที่เคยเป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างได้ล้มลงหรือเคลื่อนตำแหน่งไปตามกาลเวลา หินปิดและหินรองรับด้านเหนือ–ใต้สร้างห้องภายในยาวประมาณ 2.8 เมตร โดยห้องค่อย ๆ แคบลงไปทางทิศตะวันออก เนื่องจากความสูงของหินรองรับแต่ละด้านต่างกัน หินตั้งแนวประตูสองก้อนตั้งอยู่ที่ปลายด้านล่างของหินปิด ทำหน้าที่กำหนดทางเข้าสุสาน ส่วนหน้าทางเข้ามีหินธรณีหรือหินกั้นวางตัดตามรอยแยกแนวตะวันออก–ตะวันตกของพื้นหินปูน โดยเฉลี่ยเคิร์นหรือกองหินของอนุสรณ์สถานยื่นออกจากห้องฝังศพราว 3 เมตร ลักษณะที่น่าสังเกตของดอลเมนในเทศมณฑลแคลร์ รวมถึงพูลนาบรอน คือหินปิดมักลาดสูงขึ้นไปทางทิศตะวันตก ซึ่งแตกต่างจากดอลเมนไอร์แลนด์จำนวนมากในภูมิภาคอื่น หินตั้งแต่ละก้อนวางอยู่บนพื้นหินปูนโดยตรง จึงเป็นไปได้ว่าระดับของโครงสร้างในยุคหินใหม่ไม่ต่างจากระดับที่เห็นในปัจจุบันมากนัก การขุดค้นและการอนุรักษ์ รอยแตกที่ฐานของหินประตูด้านตะวันออกถูกสังเกตพบตั้งแต่การสำรวจในคริสต์ทศวรรษ 1950 และเมื่อถึงต้นคริสต์ทศวรรษ 1980 รอยแตกขยายตัวจนเกรงว่าอาจทำให้โครงสร้างของดอลเมนไม่มั่นคง ด้วยเหตุนี้จึงมีการอนุรักษ์และขุดค้นสองระยะใน ค.ศ. 1986 และ 1988 ภายใต้การดูแลของแอน ลินช์ นักโบราณคดีอาวุโสของหน่วยงานอนุสรณ์สถานแห่งชาติ ขณะเริ่มการขุดค้น ดอลเมนยังตั้งอยู่บนที่ดินเอกชน ก่อนจะถูกนำเข้าสู่การพิทักษ์ดูแลของรัฐไอร์แลนด์ใน ค.ศ. 1986 เพื่อให้สามารถดำเนินการอนุรักษ์และขุดค้นได้ การขุดค้นระยะแรกมุ่งที่ห้องฝังศพและเคิร์น เป้าหมายสำคัญคือยกหินปิดขึ้นเพื่อลดแรงกดบนหินประตูที่เสียหาย นักโบราณคดีใช้โครงไม้รูปพีระมิดช่วยปกป้องผู้ปฏิบัติงานใต้หินปิดและช่วยยกโครงสร้างให้พอทำงานกับหินประตูและขุดห้องฝังศพได้อย่างปลอดภัย สิ่งของที่พบจากการขุดค้นและการอนุรักษ์ถูกเก็บรักษาไว้ที่พิพิธภัณฑ์แคลร์ในเมืองเอนนิส โดยยืมมาจากพิพิธภัณฑ์แห่งชาติไอร์แลนด์ โครงกระดูกมนุษย์ การขุดค้นพบชิ้นส่วนกระดูกมนุษย์จำนวนมากภายในห้องฝังศพ นักวิจัยระบุว่ามีกระดูกประมาณ 6,000 ชิ้น และสามารถประเมินจำนวนบุคคลขั้นต่ำได้อย่างน้อย 28 คน แต่มีความเป็นไปได้ว่าผู้ถูกฝังมีราว 33–36 คน ผู้ถูกฝังส่วนใหญ่มีชีวิตอยู่ระหว่างประมาณ 3800–3200 ปีก่อนคริสตกาล และน่าจะเป็นสมาชิกหลายรุ่นของชุมชนยุคหินใหม่กลุ่มหนึ่ง สภาพกระดูกบ่งชี้ว่าชีวิตของผู้คนเหล่านี้เกี่ยวข้องกับแรงงานหนักและความเครียดทางร่างกาย หลายคนเสียชีวิตก่อนอายุ 30 ปี และมีร่องรอยโรคข้ออักเสบหรือการสึกหรอของกระดูกส่วนบนของร่างกาย ซึ่งอาจสัมพันธ์กับการแบกของหนักบนศีรษะหรือหลัง ฟันของเด็กบางคนแสดงหลักฐานของความเจ็บป่วยและภาวะขาดสารอาหาร ขณะที่การสึกของฟันหน้าบนบ่งชี้ว่าอาหารมีลักษณะหยาบและน่าจะมีพืชเป็นองค์ประกอบหลัก โดยบริโภคโปรตีนจากสัตว์ในปริมาณจำกัด กระดูกของบุคคลอย่างน้อยสองรายมีหลักฐานของบาดแผลรุนแรง กะโหลกของชายหนุ่มหรือชายวัยกลางคนคนหนึ่งมีรอยบุ๋มรูปไข่จากวัตถุทื่อขนาดเล็ก ซึ่งตำแหน่งของแผลทำให้นักวิจัยเสนอว่าอาจเกิดจากกระสุนหรือก้อนหินจากสลิงมากกว่าจากการล้ม ส่วนกระดูกสะโพกของอีกบุคคลหนึ่งมีปลายหัวกระสุนหินรูปสามเหลี่ยมฝังอยู่ ซึ่งอาจถูกยิงจากด้านหลัง การศึกษาทางพันธุกรรมที่ตีพิมพ์ในวารสาร Nature ใน ค.ศ. 2020 ระบุว่ามีการพบกระดูกของทารกอายุประมาณหกเดือนซึ่งมีภาวะกลุ่มอาการดาวน์ที่อนุสรณ์สถานแห่งนี้ และถือเป็นหนึ่งในหลักฐานเก่าแก่ที่สุดที่พบของภาวะดังกล่าวในบริบทโบราณคดี ทารกมีหลักฐานว่าได้รับการเลี้ยงด้วยนมแม่ก่อนเสียชีวิต ร่องรอยบางอย่างชี้ว่าศพบางส่วนอาจถูกปล่อยให้ย่อยสลายในที่อื่นก่อนนำมาฝังในห้องสุสาน เพราะกระดูกจำนวนหนึ่งไม่มีรอยกัดของสัตว์ และบางชิ้นมีร่องรอยความร้อนหรือการเผาไหม้ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับการปฏิบัติพิธีกรรมก่อนฝัง นอกจากนี้ ระหว่างประมาณ 1750–1420 ปีก่อนคริสตกาล ในยุคสำริดในไอร์แลนด์ ยังมีการฝังศพทารกไว้นอกทางเข้าสุสาน แสดงว่าอนุสรณ์สถานยังคงมีความหมายต่อผู้คนในยุคหลังจากการใช้งานหลักของสุสานไปแล้ว เครื่องปั้นดินเผาและวัตถุประกอบพิธี นอกจากกระดูกมนุษย์แล้ว การขุดค้นยังพบเครื่องปั้นดินเผา ขวานหิน เครื่องประดับจากกระดูกและควอตซ์ รวมถึงวัตถุหินและกระดูกอื่น ๆ ที่น่าจะวางไว้ร่วมกับผู้ตายในขณะฝังศพ เครื่องปั้นดินเผาส่วนใหญ่พบภายในห้องหลัก ขณะที่พบชิ้นส่วนขนาดเล็กในบริเวณหน้าห้องและเคิร์น แต่ชิ้นส่วนเหล่านี้แตกละเอียดและย่อยสลายมากจนยากจะระบุจำนวนภาชนะดั้งเดิมได้อย่างแน่ชัด บางชิ้นส่วนถูกจัดให้อยู่ในวัฒนธรรมเครื่องปั้นดินเผายุคหินใหม่ตะวันตกตอนต้น ราว 3750–3600 ปีก่อนคริสตกาล โดยพิจารณาจากเนื้อดินและเศษขอบภาชนะหรือการตกแต่งที่ยังหลงเหลืออยู่ สิ่งของเหล่านี้สะท้อนว่าพูลนาบรอนมิใช่เพียงสถานที่เก็บศพ แต่เป็นพื้นที่พิธีกรรมที่มีการเลือกและวางวัตถุบางชนิดร่วมกับผู้ตายอย่างมีความหมาย ความสำคัญ พูลนาบรอน ดอลเมนมีความสำคัญทั้งในฐานะอนุสรณ์สถานหินใหญ่ของยุคหินใหม่ และในฐานะแหล่งข้อมูลเกี่ยวกับชีวิต ความตาย สุขภาพ ความรุนแรง พิธีกรรม และความทรงจำของชุมชนเกษตรกรรมยุคต้นในไอร์แลนด์ ตำแหน่งที่ตั้งบนภูมิประเทศเปิดของเบอร์เรนทำให้อนุสรณ์สถานนี้อาจทำหน้าที่เป็นทั้งเครื่องหมายภูมิประเทศ สถานที่ประกอบพิธี และสุสานรวมของชุมชนหลายรุ่น การที่สุสานถูกใช้ซ้ำหรือยังคงได้รับความสำคัญในยุคสัมฤทธิ์ยังแสดงว่าอนุสรณ์สถานหินใหญ่ไม่ได้หมดความหมายทันทีหลังยุคก่อสร้าง หากยังคงเป็นจุดอ้างอิงทางภูมิทัศน์และความทรงจำสำหรับผู้คนในเวลาต่อมา ด้วยเหตุนี้ พูลนาบรอนจึงมักถูกกล่าวถึงร่วมกับแหล่งหินใหญ่และภูมิทัศน์พิธีกรรมสำคัญอื่นของไอร์แลนด์ เช่น นิวเกรนจ์ เนินทารา และกลุ่มอนุสรณ์สถานในบรูนาโบอิน การท่องเที่ยวและการอนุรักษ์ พูลนาบรอน ดอลเมนเป็นหนึ่งในจุดหมายปลายทางทางโบราณคดีที่มีชื่อเสียงที่สุดของเบอร์เรน และเป็นสถานที่ท่องเที่ยวยอดนิยมของเทศมณฑลแคลร์ แม้มีผู้เข้าชมจำนวนมาก แต่พื้นที่อนุสรณ์สถานยังคงค่อนข้างสมบูรณ์ ใน ค.ศ. 2007 สภาเทศมณฑลแคลร์เปิดลานจอดรถขนาดใหญ่เพื่อแก้ปัญหาการจอดรถยนต์และรถบัสบนถนนแคบ โดยข้อมูลประเมินใน ค.ศ. 2005 ระบุว่ามีผู้เข้าชมพื้นที่นี้ประมาณ 200,000 คนต่อปี อย่างไรก็ตาม ความนิยมด้านการท่องเที่ยวทำให้เกิดคำถามเรื่องการอนุรักษ์ภูมิทัศน์โดยรอบ แอน ลินช์เคยเสนอให้ลดสิ่งอำนวยความสะดวกสำหรับผู้เข้าชมบางส่วน เพื่อรักษาคุณภาพทางจิตวิญญาณของภูมิทัศน์รอบสุสาน และลดผลกระทบต่อบรรยากาศของอนุสรณ์สถานยุคก่อนประวัติศาสตร์ ระเบียงภาพ ดูเพิ่ม เดอะเบอร์เรน อุทยานแห่งชาติเบอร์เรน บรูนาโบอิน นิวเกรนจ์ เนินทารา ดอลเมน ยุคหินใหม่ในไอร์แลนด์ สุสานหินใหญ่ อ้างอิง บรรณานุกรม Brindley, Anna. “The Prehistoric Pottery”. ใน Lynch, Ann. Poulnabrone: An Early Neolithic Portal Tomb in Ireland. Dublin: Wordwell Books, 2014. Carthy, Hugh. Burren Archaeology. Cork: The Collins Press, 2011. ISBN 978-1-8488-9105-0. de Valera, Ruaidhrí. Survey of the Megalithic Tombs of Ireland, Volume I: County Clare. Dublin: The Stationery Office, 1961. Grant, Christine. “Heritage Guide No. 49: The Burren in Prehistory”. Archaeology Ireland, June 2010. Lynch, Ann. Poulnabrone: An Early Neolithic Portal Tomb in Ireland. Dublin: Wordwell Books, 2014. ISBN 978-1-4064-2817-9. Lynch, Ann. “Poulnabrone: A Stone in Time”. Archaeology Ireland, Vol. 2, No. 3, 1988. O’Donnabhain, Barra; Tesorieri, Mara. “The Human Remains”. ใน Lynch, Ann. Poulnabrone: An Early Neolithic Portal Tomb in Ireland. Dublin: Wordwell Books, 2014. Sheridan, Alison. “Reviewed Work: Poulnabrone: An Early Neolithic Portal Tomb in Ireland by Ann Lynch”. Ulster Journal of Archaeology, Third Series, Vol. 75, 2019–2020. Weir, Anthony. Early Ireland: A Field Guide. Belfast: Blackstaff Press, 1980. ISBN 978-0-8564-0212-8. แหล่งข้อมูลอื่น วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ Poulnabrone Poulnabrone dolmen ที่ Clare County Library The History of Poulnabrone ที่ Irish Archaeology