รัธครูฮัน

รัธครูฮัน (ไอริช: Ráth Cruachan; แปลว่า “ป้อมแห่งครูอาคัน”) หรือ ครูอาคัน (ไอริช: Cruachan) เป็นกลุ่มแหล่งโบราณคดีใกล้ทัลสก์ในเทศมณฑลรอสคอมมอน ประเทศไอร์แลนด์ โดยทั่วไปถูกระบุว่าเป็นที่ตั้งของครูอาคัน เมืองหลวงตามประเพณีของคอนนัคตา ผู้ปกครองก่อนประวัติศาสตร์และยุคกลางตอนต้นของราชอาณาจักรคอนนัคตา รัธครูฮันเป็นหนึ่งในราชสถานแห่งไอร์แลนด์ และเป็นภูมิทัศน์พิธีกรรมขนาดใหญ่ที่ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 6 ตารางกิโลเมตร (2.3 ตารางไมล์) มีแหล่งโบราณคดีกว่า 240 แห่ง โดย 60 แห่งเป็นโบราณสถานแห่งชาติ รายงานของ National Geographic อธิบายว่าสถานที่นี้อาจเป็นกลุ่มราชสถานที่ยังไม่ได้ขุดค้นขนาดใหญ่ที่สุดของยุโรป อนุสรณ์ในกลุ่มรัธครูฮันมีอายุตั้งแต่ยุคหินใหม่ ยุคสำริด ยุคเหล็ก ไปจนถึงยุคกลาง ประเภทของอนุสรณ์รวมถึงเนินฝังศพ ป้อมวงแหวน คันดินแนวยาว เขตล้อม และขอบเขตทุ่งยุคกลาง โบราณสถานเด่น ได้แก่ เนินรัธครูฮันซึ่งมีการใช้หลายยุค ถ้ำโอเวย์นากัต กลุ่มคันดินมักลากส์ และกลุ่มโบราณสถานยุคกลางคาร์นฟรี รัธครูฮันปรากฏในต้นฉบับไอริชยุคกลางหลายแหล่ง รวมถึง Lebor na hUidre ของวัฏจักรอัลสเตอร์และถูกกล่าวถึงในฐานะที่ตั้งของงานชุมนุมใหญ่แห่งหนึ่งของไอร์แลนด์ ตลอดจนเป็นหนึ่งในสามสุสานนอกคริสต์ศาสนาสำคัญของเกาะ สถานที่นี้ยังเป็นจุดเริ่มต้นและจุดจบของ มหาศึกคูลีย์ และเป็นราชสถานของเมฟ ราชินีในตำนานแห่งคอนนัคตา ลักษณะและแหล่งสำคัญ ศูนย์กลางของกลุ่มคือ เนินรัธครูฮัน ซึ่งเป็นเนินกลมยอดราบกว้าง มีเส้นผ่านศูนย์กลางเฉลี่ยที่ฐานประมาณ 89 เมตร (292 ฟุต) และสูงประมาณ 5.5 เมตร (18 ฟุต) การสำรวจพบว่าเนินนี้ตั้งอยู่บนอนุสรณ์เดิมซึ่งมีคันหินวงแหวนซ้อนกันสองชั้น และยังพบวงล้อมขนาดใหญ่เส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 360 เมตร (1,180 ฟุต) ล้อมเนินใหญ่กับอนุสรณ์อื่น ลักษณะนี้ทำให้สามารถเปรียบเทียบรัธครูฮันกับราชสถานอื่น เช่น เนินทารา เอเมนมาคา และดุนอิลินน์ได้ รัธนาทาร์ฟ (Ráth na dTarbh; “ป้อมแห่งวัวผู้”) เป็นป้อมวงแหวนขนาดใหญ่ทางตะวันตกของเนินรัธครูฮัน ตามประเพณีถือเป็นสถานที่ต่อสู้ระหว่างวัวผู้สองตัว ดอนน์ คูลันเยอและฟินน์เบนนัค ในตอนจบของ มหาศึกคูลีย์ ส่วน เรลิกนารี (Reilig na Rí; “สุสานของกษัตริย์”) เป็นวงล้อมกลมขนาดใหญ่ มีเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 100 เมตร (330 ฟุต) และมีร่องรอยวงล้อมย่อยกับเรือนสี่เหลี่ยมภายในหรือใกล้เคียง โอเวย์นากัต หรือ Uaimh na gCat แปลว่า “ถ้ำแมว” เป็นถ้ำหินปูนแคบตามธรรมชาติที่มีทางเข้าเป็นซูเทอร์เรนที่มนุษย์สร้างขึ้น ทางเข้าประกอบด้วยผนังหินแห้ง หินตั้ง และหินทับหลังที่มีจารึกโอคัม ซูเทอร์เรนยาวประมาณ 10.5 เมตร (34 ฟุต) ก่อนเข้าสู่ถ้ำธรรมชาติซึ่งยาวต่อไปอีกราว 37 เมตร (121 ฟุต) จารึกโอคัมบนหินทับหลังด้านในมีคำที่แปลได้ว่า “ของเฟรค บุตรของเมฟ” แม้การระบุตัวเฟรคกับบุคคลในเรื่องเล่าที่เกี่ยวข้องกับเมฟยังไม่แน่ชัด แหล่งอื่นในกลุ่ม ได้แก่ เนินของดาธี ซึ่งในประเพณีถือเป็นที่ฝังศพของดาธี กษัตริย์สูงสุดนอกคริสต์ศาสนาคนสุดท้ายของไอร์แลนด์ แต่การตรวจสอบและการขุดจำกัดให้ช่วงสร้างราว 200 ปีก่อนคริสต์ศักราช–ค.ศ. 200 ซึ่งไม่ตรงกับตำนานการตายของดาธีราว ค.ศ. 429 มักลากส์ เป็นคันดินแนวยาวสองชุดที่คติพื้นบ้านอธิบายว่าเกิดจากหมูป่ายักษ์ขุดดิน ส่วน คาเชลมานันนัน (Caiseal Mhanannán) แปลว่า “ป้อมของมานานนัน มัก ลีร์” และเป็นโครงสร้างหินรูปวงรีซึ่งยังไม่ทราบหน้าที่แน่ชัด ในปรัมปราและวรรณกรรม ในบทกวีดินด์เซนคัส ครูอาคันได้รับชื่อจากโครเคน สาวใช้ของเอตาน ผู้ติดตามนางเข้าสู่โลกเร้นลับกับมีดีร์ โครเคนชื่นชมเนินซิดแห่งหนึ่งระหว่างทาง มีดีร์จึงมอบสถานที่นั้นให้นางและตั้งชื่อเพื่อเป็นเกียรติแก่โครเคน ในตอนท้ายของบทกวียังกล่าวว่าโครเคนเป็นมารดาของเมฟ และกล่าวถึงครูอาคันในฐานะสุสานราชวงศ์ ในวัฏจักรอัลสเตอร์ ครูอาคันเป็นบ้านของเมฟ นางได้รับราชอาณาจักรคอนนัคต์จากพระบิดาเอโฮด เฟดเลค และครูอาคันถูกใช้เป็นฉากของราชสำนักเมฟกับไอลิลล์ มัก มาตา เรื่อง Táin Bó Fraích ให้คำบรรยายราชสำนักตะวันตกแห่งนี้อย่างละเอียดในฐานะเรือนที่ประดับด้วยทองแดง เงิน และงานช่างหรูหรา ครูอาคันปรากฏที่ต้นและท้ายของ มหาศึกคูลีย์ เรื่องเริ่มจากบทสนทนาบนหมอนในราชสำนักของเมฟและไอลิลล์ และจบด้วยการต่อสู้ของวัวผู้ที่ตามประเพณีเชื่อมกับรัธนาทาร์ฟ หนึ่งในป้อมวงแหวนขนาดใหญ่ของพื้นที่ นอกจากนี้ บทกวีดินด์เซนคัสเรื่องคาร์นเฟรคยังบรรยายครูอาคันในฐานะป้อมหินและเชื่อมสถานที่กับเฟรคแห่งยุคเมฟ ซาวอิน โอเวย์นากัต และโลกเร้นลับ รัธครูฮันมีความสัมพันธ์กับเทศกาลซาวอินและความเชื่อเรื่องโลกเร้นลับ โดยเฉพาะโอเวย์นากัตหรือถ้ำแมว ซึ่งถูกกล่าวว่าเป็นทางเข้าสู่โลกเร้นลับ หรือหนึ่งใน “ประตูนรกของไอร์แลนด์” ถ้ำนี้สัมพันธ์กับซาวอินและถูกอธิบายว่าเป็นที่พำนักของมอร์รีกันในวรรณกรรมไอริชยุคกลาง เรื่อง “การผจญภัยของเนรา” เล่าว่าในคืนซาวอิน เนราถูกท้าให้ไปผูกกิ่งไม้กับข้อเท้าของนักโทษประหาร เขาเห็นภาพราชอาคารของรัธครูฮันถูกทำลายโดยวิญญาณ และตามเหล่าซิดเข้าไปยังโลกอีกฟาก ก่อนกลับมาเตือนไอลิลล์ มัก มาตาถึงนิมิตนั้น เรื่องอื่นกล่าวว่าสิ่งมีชีวิตทำลายล้างหลายชนิดออกมาจากโอเวย์นากัตในช่วงซาวอิน เช่น แมววิเศษ สัตว์ประหลาดสามหัว เอลเลน เทรเคน นกแดง และฝูงหมูที่ทำให้พืชเหี่ยวเฉา มอร์รีกันสัมพันธ์กับถ้ำนี้ใน Táin Bó Regamna โดยปรากฏจากถ้ำบนรถศึกที่ลากโดยม้าเกาลัดขาเดียว พร้อมวัวและยักษ์ถือไม้สองง่าม เพื่อนำวัวไปผสมกับวัวสีน้ำตาล อีกเรื่องหนึ่งเล่าว่ามอร์รีกันนำวัวของหญิงชื่อโอดรัสเข้าไปในถ้ำ ทำให้โอดรัสตามเข้าไปและถูกเปลี่ยนเป็นแม่น้ำ ประวัติและการศึกษา เช่นเดียวกับราชสถานอื่น หลักฐานทางประวัติศาสตร์หรือโบราณคดีที่ยืนยันว่ารัธครูฮันเป็นราชวังหรือป้อมตามที่ตำนานบรรยายนั้นมีจำกัด แต่พื้นที่นี้มีความสำคัญในฐานะสุสานและสถานที่ชุมนุม แหล่งข้อมูลไอริชกล่าวถึงครูอาคันร่วมกับทัลทิวและทาราในฐานะหนึ่งในสามสถานที่ฝังศพยิ่งใหญ่ของไอร์แลนด์ และน่าจะสัมพันธ์กับงานชุมนุมหรือโอเอนัคด้วย หลังการเข้ามาของคริสต์ศาสนา ความสำคัญทางศาสนาของครูอาคันค่อย ๆ ลดลง ข้อความนำของ Martyrology of Oengus เปรียบเทียบการสิ้นอำนาจของครูอาคันกับการเกิดขึ้นของคลอนแมคนอยส์ ในยุคกลางตอนต้น พื้นที่นี้มีป้อมวงแหวนหลายแห่งและหลักฐานของขอบเขตทุ่งยุคกลาง โดยเฉพาะบริเวณเรลิกนารี ขณะที่คาร์นฟรีใกล้เคียงถูกใช้เป็นสถานที่สถาปนากษัตริย์โอคอนเนอร์แห่งคอนนัคต์ การสำรวจเริ่มเด่นชัดตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 18 และดำเนินต่อด้วยการสำรวจของ Ordnance Survey ในคริสต์ทศวรรษ 1830 ซึ่งช่วยกำหนดชื่ออนุสรณ์จำนวนมากที่ใช้มาจนถึงปัจจุบัน แม้จะมีการขุดค้นทางกายภาพไม่มาก แต่เทคโนโลยีสำรวจ เช่น เรดาร์และแม่เหล็ก ได้เผยให้เห็นลักษณะที่คล้ายคลึงกับราชสถานอื่นอย่างทาราและเอเมนมาคา ศูนย์บริการนักท่องเที่ยว Cruachan Aí Visitor Centre เปิดในทัลสก์เมื่อ ค.ศ. 1999 เพื่อจัดแสดงงานวิจัยเกี่ยวกับรัธครูฮัน คาร์นฟรี และทัลสก์ ดูเพิ่ม ราชสถานแห่งไอร์แลนด์ คอนนัคตา เมฟ ไอลิลล์ มัก มาตา มหาศึกคูลีย์ วัฏจักรอัลสเตอร์ เอเมนมาคา เนินทารา ดุนอิลินน์ หินแห่งคาเชล เนินอุชเนค ปรัมปราวิทยาไอริช อ้างอิง บรรณานุกรมเพิ่มเติม Waddell, John (1998). The Prehistoric Archaeology of Ireland. Galway: Galway University Press. hdl:10379/1357. ISBN 9781869857394. Waddell, John (2009). Rathcroghan, Co. Roscommon: Where the Táin Bó Cúailnge began. Archaeology Ireland Heritage Guide. Vol. 44. hdl:10379/1353. Waddell, John (1983). "Rathcroghan – a royal site in Connacht". The Journal of Irish Archaeology. 1: 21–46. JSTOR 30001627. Meyer, Kuno, บ.ก. (1906). The Triads of Ireland. Todd Lecture Series. Vol. 13. Dublin: Hodges, Figgis & Co. สืบค้นเมื่อ 4 กรกฎาคม 2026. แหล่งข้อมูลอื่น วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ Rathcroghan เว็บไซต์ทางการของ Rathcroghan Visitor Centre