Caisleán Cheatharlach

Is fothrach de caisleán suite in aice leis an Bhearú i gContae Cheatharlach, Éire é Caisleán Cheatharlach. Tógadh é idir 1207 agus 1213, agus is Séadchomhartha Náisiúnta é. Stair agus Ailtireacht Is ón mbliain 1231 atá an taifead scríofa is luaithe den chaisleán seo ach ní ainmníonn sé a thógálaí. Glactar leis go forleathan gurbh é William Marshal a thóg an caisleán sa tréimhse ama idir 1207 agus 1213 a chaith sé in Éirinn. Ba é an caisleán i gCeatharlach an chéad cheann dá shórt in Éirinn, túr daingean, áit a bhfuil túr ollmhór dronuilleogach timpeallaithe ag ceithre thúr ciorclach trí cheathrú níos lú ag coirnéil na dronuilleoige. Mar sin féin, bhí amhras ann gur thacaigh an caisleán i gCeatharlach le feidhm thraidisiúnta an choimeáda, .i. chun fónamh mar dhídean mar rogha dheiridh. Ina áit sin d’imigh sé ón gcaighdeán comhaimseartha i Sasana agus i Mór-Roinn na hEorpa d’aon ghnó, .i. níl aon imbhalla túir, níl aon teach geata, ná aon halla mór neamhroinnte. Tógadh caisleáin chosúla den tréimhse chéanna i Fearna, Cúil an tSúdaire, agus Tír Dhá Ghlas. Bhí an caisleán istigh 16 x 9.2 m (52 tr x 30 tr), bhí trastomhas 4.6 m (15 tr), agus bhí na ballaí 2.7 m (9 tr) tiubh. Bhí trí stór sa chaisleán istigh agus baineadh úsáid as adhmad do na stórtha uachtaracha. Chuir an balla fada thiar staighrí agus dhá leithreas ar fáil. Léiríonn an dara ceann go raibh an spás roinnte. Bhí an doras isteach ar an gcéad urlár ach tá sé briste amach anois. Tugadh an caisleán ar láimh don choróin i 1306, deonaíodh é i 1312 do Thomas Plantagenet, coigistíodh an choróin é i 1537 toisc go raibh na tiarnaí talún neamhláithreach, cheannaigh Iarla Thuamhumhan, Donnchadh Ó Briain é sa bhliain 1616, agus d’athraigh sé lámha go leor uaireanta go dtí gur ghlac Oilibhéar Cromail é i 1650 ach tugadh ar ais go dtí Iarla Thuamhumhan é ina dhiaidh sin. Scriosadh an caisleán go forleathan in 1814 mar iarracht níos mó spáis a chruthú chun é a thiontú ina thearmann gealaí le cabhair ó phléascáin. Ní raibh ach aghaidh sheachtrach an bhalla thiar agus an dá thúr in aice láimhe le chaomhnú. Litríocht Leask (1941). "Irish Castles and Castellated Houses". Dundalk: W. Tempest, Dundalgan Press. McNeill (1997). "Castles in Ireland". London: Routledge. ISBN 0-415-16537-7. Tagairtí