Carchar Kilmainham

Cyn-garchar Prydeinig yw Kilmainham Gaol (Gwyddeleg: Príosún Chill Mhaighneann ) a ddefnyddiwyd i ddal nifer o chwyldroadwyr Cenedlaetholgar Gwrthryfel y Pasg (1916) yn garcharorion a'u dienyddio. Mae bellach yn amgueddfa ac ar agor i'r cyhoedd. Adnewyddwyd yr hen adeilad yn y 1950au. Hanes Mae hanes y carchar yn rhychwantu cyfnod pwysig yn hanes Iwerddon. Fe'i codwyd adeg y Ddeddf Uno, a'i gau yn dilyn sefydlu Saorstáit Éireann (Gwladwriaeth Rydd Iwerddon). Pan godwyd yr adeilad yn gyntaf yn 1796, fe'i galwyd "an priosún nua" ('y carchar newydd') i wahaniaethu rhyngddo a'r hen garchar tua dau gan metr i ffwrdd. Yna fe'i galwyd yn "Garchar Dinas Dulyn". Arferid crogi pobl o flaen y carchar yn dyddiau cynnar, ond ychydig iawn a grogwyd - yn gyhoeddus neu fel arall - o'r 1820au ymlaen. Adeiladwyd 'cell grogi' yma yn 1819, ar y llawr cyntaf, rhwng yr adain ddwyreiniol a'r adain orllewinol. Cedwid i fyny at bump o bobl ymhob cell, heb wahanu o ran rhyw nag oedran: bu i blant mor ifanc â saith rannu cell gyda merched a dynion. Byddai ganddynt un gannwyll, a rhaid i honno bara am bythefnos. Prin fod iddynt gynhesrwydd na golau o gwbwl. Roedd pob cell ryw 28 metr sgwâr. Yn aml y gwelid yr oedolion yn cael eu dedfrydu i'w halltudio i Awstralia. Cyn-garcharorion Henry Joy McCracken, 1796 Oliver Bond, 1798 (bu farw yma) James Bartholomew Blackwell, 1799 James Napper Tandy, 1799 Robert Emmet, 1803 Anne Devlin, 1803 Thomas Russell, 1803 Michael Dwyer, 1803 William Smith O'Brien, 1848 Thomas Francis Meagher, 1848 Diarmaid Ó Donnabháin Rosa, 1867 John O'Connor Power, 1868 J. E. Kenny, 1881 Charles Stewart Parnell, 1881 William O'Brien, 1881 James Joseph O'Kelly, 1881 John Dillon, 1882 Willie Redmond, 1882 Joe Brady (llofruddiaethau Phoenix Park), 1883 Daniel Curley (llofruddiaethau Phoenix Park), 1883 Tim Kelly (llofruddiaethau Phoenix Park), 1883 Thomas Caffrey (llofruddiaethau Phoenix Park), 1883 Michael Fagan (llofruddiaethau Phoenix Park), 1883 Michael Davitt Pádraig Mac Piarais (Patrick Pearse), 1916 Willie Pearse (brawd iau Patrick Pearse), 1916 Séamus Ó Conghaile (James Connolly) (saethwyd yn farw), 1916 Conn Colbert, 1916 Constance Markievicz, 1916 Éamon de Valera, 1916 Paul Galligan, 1916 John MacBride, 1916 Seosamh Pluincéad (Joseph Plunkett), 1916 Michael O'Hanrahan, 1916 Edward Daly, 1916 Grace Gifford (gwraig Joseph Plunkett), 1922 Ernie O'Malley Peadar O'Donnell Frank McBreen Thomas MacDonagh, 1916 Tom Clarke, 1916 Mairead De Lappe (cyfnod Rhyfel Cartref Iwerddon; mam y darlledwr Proinsias Mac Aonghusa) Madeleine Ffrench-Mullen, 1916 Cyfeiriadau