Caisleán Charraig an Phoill

Tá Caisleán Charraig an Phoill suite ag béal na Sionainne. Thugtaí “Coimirceoir na Sionainne” ar an suíomh mar go raibh sé suite go straitéiseach agus go raibh smacht aige ar na lánaí loingseoireachta isteach go Cathair Luimnigh agus amach aisti. Thóg Concubhair Liath Ó Concubhair an caisleán, de réir gach dealraimh, thart ar an mbliain 1490. Foirgneamh cúig stór é an túrtheach. Tá sé giota beag os cionn 24 méadar ar airde. Tá staighre bíse ann, ina bhfuil 104 céim, a théann suas go dtí an barr. Le linn an Dara hÉirí Amach i nDeasumhain (1579-1583), bhí leathchéad reibiliúnach Éireannach, agus seisear déag dá gcomhghuaillithe Spáinneacha, ar garastún sa chaisleán faoi cheannas an Chaptaein Gilleán. Rinne arm Shasana, faoi cheannas an Ridire William Pelham, Tiarna Breithimh na hÉireann ionsaí ar an gcaisleán le linn na Cásca sa bhliain 1580. Tá cur síos sa traidisiún ar an léigear mar an chéad uair a úsáideadh cumhacht lámhaigh airtléire i gCiarraí. Ar an gcéad lá, thug Pelham ordú do na trúpaí dul a fhad leis an mballa mara, áit ar cuireadh go talamh iad le lámhach agus ar caitheadh bolláin leo ó na forbhallaí. Ar an dara lá tháinig baill athneartacha an rialtais. Scoilt ballaí an chaisleáin nuair a bhuail cúpla caor ordanáis iad agus thit an balla thiar go talamh, ag bas agus thit an balla thiar go talamh. Maraíodh cuid mhór de chosantóirí an chaisleáin. Tar éis an léigear, fágadh an caisleán ina fhothrach, ach tá sé fós ar cheann de na suíomhanna stairiúla is suntasaí i gCiarraí. Sa lá atá inniu ann, meallann sé cuairteoirí ó gach cearn den domhan agus seasann sé fós mar shiombail chumhachtach de stair chorraithe na háite Fágadh dún reibiliúnach eile tréigthe, go han-ghairid i ndiaidh dóibh cloisteáil faoin scrios. Léiríonn sé seo cé chomh tábhachtach is a bhí Caisleán Charraig an Phoill dá bpleananna cogaidh. Ina dhiaidh sin, tréigeadh Caisleán Eas Géitine, Caisleán Dheasmhumhan agus an Caisleán Nua gan mhoill ina dhiaidh sin. D'úsáid na reibiliúnaigh treallchogaíocht ansin sna chéad trí bliana ina dhiaidh. Tháinig deireadh leis an éirí nuair a maraíodh Iarla Dheasmhumhan i nGleann na Ginte, i Sléibhte Mis in aice le Trá Lí. Naisc sheachtrcha Caisleán Charraig an Phoill Tagairtí