เลนสเตอร์

เลนสเตอร์ (อังกฤษ: Leinster, ; ไอริช: Laighin, [ˈl̪ˠəinʲ] หรือ Cúige Laighean, [ˌkuːɟə ˈl̪ˠəinˠ]) เป็นหนึ่งในสี่จังหวัดของไอร์แลนด์ (provinces of Ireland) ตั้งอยู่ทางตะวันออกและตะวันออกเฉียงใต้ของเกาะไอร์แลนด์ (Ireland) และอยู่ทั้งหมดภายในประเทศไอร์แลนด์ เลนสเตอร์เป็นจังหวัดที่มีประชากรมากที่สุดของประเทศ โดยมีประชากร 2,870,354 คนในสำมะโน ค.ศ. 2022 และมีดับลิน (Dublin) เป็นเมืองใหญ่ที่สุดและศูนย์กลางทางเศรษฐกิจ การเมือง และประชากรของจังหวัด จังหวัดเลนสเตอร์ในปัจจุบันประกอบด้วยดินแดนของอาณาจักรโบราณหลายแห่งในยุคไอร์แลนด์เกลิก (Gaelic Ireland) ได้แก่ ราชอาณาจักรมีธ (Kingdom of Meath), ราชอาณาจักรเลนสเตอร์ (Kingdom of Leinster) และออสไรเกอ (Osraige หรือ Ossory) หลังการรุกรานไอร์แลนด์ของชาวนอร์มันในคริสต์ศตวรรษที่ 12 เขต “ส่วนที่ห้า” หรือจังหวัดประวัติศาสตร์ของเลนสเตอร์และมีธค่อย ๆ รวมเข้าด้วยกัน โดยได้รับอิทธิพลจากการขยายตัวของเดอะเพล (The Pale) ซึ่งครอบคลุมพื้นที่ที่อยู่ภายใต้การควบคุมโดยตรงของอังกฤษรอบดับลินและพื้นที่ข้างเคียง ปัจจุบันเลนสเตอร์ไม่มีหน้าที่โดยตรงในระบบการปกครองท้องถิ่นของไอร์แลนด์ แต่ยังเป็นหน่วยภูมิภาคที่ได้รับการรับรองในบางบริบท เช่น รหัส ISO 3166-2:IE ซึ่งกำหนดรหัสย่อย IE-L ให้แก่เลนสเตอร์ จังหวัดนี้ยังมีความสำคัญด้านกีฬา วัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ และอัตลักษณ์ภูมิภาค ธงดั้งเดิมของเลนสเตอร์เป็นรูปพิณไอริชสีทองบนพื้นสีเขียว ประวัติศาสตร์ ประวัติศาสตร์ยุคแรก ราชอาณาจักรเกลิกแห่งเลนสเตอร์ (Gaelic Kingdom of Leinster) ก่อน ค.ศ. 1171 มีขนาดเล็กกว่าจังหวัดเลนสเตอร์ในปัจจุบันมาก โดยทั่วไปไม่ได้รวมพื้นที่บางแห่ง เช่น มีธ (Meath), ออสไรเกอ (Osraige) หรือเมืองไวกิงอย่างเวกซ์ฟอร์ด (Wexford) และดับลิน (Dublin) ซึ่งภายหลังจึงถูกผนวกรวมเข้ากับจังหวัดเลนสเตอร์ในความหมายปัจจุบัน ส่วนแรกของชื่อ Leinster มาจากคำภาษาไอริช Laigin ซึ่งเป็นชื่อของชนเผ่าหรือกลุ่มอำนาจสำคัญที่เคยอาศัยอยู่ในพื้นที่นี้ ส่วนท้ายของชื่ออาจมาจากคำภาษาไอริช tír หรือคำภาษานอร์สเก่า staðr ซึ่งทั้งสองคำมีความหมายเกี่ยวข้องกับ “แผ่นดิน” หรือ “ดินแดน” ตามประเพณีในตำนานไอริช อูกาเน มอร์ (Úgaine Mór) หรือฮิวโกนีมหาราช (Hugony the Great) ถูกกล่าวว่าเป็นผู้รวมชนเผ่าเลนสเตอร์และเกี่ยวข้องกับป้อมเนินดุนอิลินเนอ (Dún Ailinne) ใกล้คิลคัลเลน (Kilcullen) ในเทศมณฑลคิลแดร์ (County Kildare) แม้สถานะทางประวัติศาสตร์ของบุคคลดังกล่าวยังไม่แน่นอน แต่ดุนอิลินเนอเป็นศูนย์กลางพิธีกรรมและอำนาจสำคัญของเลนสเตอร์ยุคแรก ในคริสต์ศตวรรษที่ 4 และ 5 ภายหลังอำนาจโรมันในบริเตนเสื่อมลง กลุ่มผู้ตั้งถิ่นฐานจากเลนสเตอร์บางส่วนอพยพไปยังเวลส์เหนือ โดยเฉพาะพื้นที่แองเกิลซีย์ (Anglesey), คาร์นาร์วอนเชอร์ (Caernarvonshire) และเดนบิเชอร์ (Denbighshire) คาบสมุทรลิน (Llŷn Peninsula) ในกวินเนดด์ (Gwynedd) ยังมีชื่อที่เชื่อมโยงกับ Laigin ซึ่งสะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างเลนสเตอร์กับเวลส์ในยุคหลังโรมัน ในคริสต์ศตวรรษที่ 5 ราชวงศ์อี เนลล์ (Uí Néill) จากคอนนอต (Connacht) ขยายอำนาจเข้าสู่พื้นที่เวสต์มีธ มีธ และออฟฟาลี โดยยึดดินแดนจากกลุ่มอี เอนัคกลัส (Uí Enechglaiss) และอี ฟัลเกอ (Uí Failge) ของเลนสเตอร์ นับแต่นั้น กษัตริย์สูงสุดจากอี เนลล์พยายามเรียกเก็บบรรณาการวัวจากเลนสเตอร์หรือ Boroimhe Laighean ซึ่งกลายเป็นหนึ่งในประเด็นความขัดแย้งทางประวัติศาสตร์ระหว่างเลนสเตอร์กับอี เนลล์ ในคริสต์ศตวรรษที่ 8 ชนชั้นปกครองของเลนสเตอร์แยกออกเป็นสองราชวงศ์สำคัญ ได้แก่ ราชวงศ์เลนสเตอร์เหนือหรืออี ดูนเลงเกอ (Uí Dúnlainge) และราชวงศ์เลนสเตอร์ใต้หรืออี เคนเซลิก (Uí Cheinnselaig) หลังการเสียชีวิตของเมอร์คัด แมก ดูนเลงเกอ (Murchad Mac Dunlainge) กษัตริย์เลนสเตอร์จากฐานอำนาจคิลแดร์ใน ค.ศ. 1042 อำนาจกษัตริย์เลนสเตอร์จึงกลับไปอยู่กับสายราชวงศ์อี เคนเซลิกทางตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งมีฐานในพื้นที่ปัจจุบันของเทศมณฑลเวกซ์ฟอร์ด (County Wexford) ยุคราชอาณาจักรไอร์แลนด์ ในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 17 เลนสเตอร์ครอบคลุมพื้นที่เดอะเพล (The Pale) หรือเขตที่อยู่ภายใต้การควบคุมโดยตรงของอังกฤษจากดับลิน ขณะที่จังหวัดอื่น ๆ เช่น คอนนอต มันสเตอร์ และอัลสเตอร์มีระบบประธานาธิบดีประจำภูมิภาค (provincial presidency) ตามแบบเวลส์ในเชิงทฤษฎีตั้งแต่คริสต์ทศวรรษ 1570–1580 ถึงราวคริสต์ทศวรรษ 1670 เมื่อราชอาณาจักรไอร์แลนด์ถูก “ทำให้สงบ” มากขึ้น ความแตกต่างระหว่างเดอะเพลกับจังหวัดเลนสเตอร์โดยรอบจึงลดลง และชื่อ “เลนสเตอร์” ค่อย ๆ ครอบคลุมพื้นที่ที่อยู่ภายใต้การบริหารอังกฤษกว้างขึ้น การขยายจังหวัดเลนสเตอร์รวมดินแดนของราชอาณาจักรมีธ (Kingdom of Mide หรือ Meath) ซึ่งครอบคลุมพื้นที่ส่วนใหญ่ของเทศมณฑลมีธ (Meath), เวสต์มีธ (Westmeath), ลองฟอร์ด (Longford) และบารอนนีตะวันตกบางส่วนของออฟฟาลี (Offaly) อำนาจท้องถิ่นต่าง ๆ ถูกผนวกเข้าระหว่างการพิชิตไอร์แลนด์ของทิวดอร์ (Tudor conquest of Ireland) และโครงการตั้งถิ่นฐานหรือแพลนเทชัน (Plantations of Ireland) การเปลี่ยนแปลงเขตแดนอื่น ๆ ได้แก่ การย้ายเทศมณฑลเลาท์ (County Louth) ออกจากอัลสเตอร์อย่างเป็นทางการใน ค.ศ. 1596, การรวมบารอนนี Ballybritt และ Clonlisk ซึ่งเดิมอยู่ในอำนาจของทิปเพอแรรี (Tipperary) ในมันสเตอร์เข้ากับเลนสเตอร์ใน ค.ศ. 1606 และการโอนดินแดน Ballymascanlon จากอาร์มาห์ (Armagh) ไปยังเลาท์ราว ค.ศ. 1630 การเปลี่ยนแปลงเขตแดนครั้งสำคัญที่สุดช่วงปลายเกิดจากการจัดตั้งเทศมณฑลวิกโลว์ (County Wicklow) ระหว่าง ค.ศ. 1603–1606 จากดินแดนทางเหนือของคาร์โลว์ซึ่งเดิมเคยทอดไปถึงทะเล และพื้นที่ส่วนใหญ่ทางใต้ของดับลิน การเปลี่ยนแปลงย่อยในเวลาต่อมาส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับ “เกาะ” หรือพื้นที่แยกของเทศมณฑลหนึ่งในอีกเทศมณฑลหนึ่ง ภายในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 18 เขตแดนของเลนสเตอร์มีลักษณะใกล้เคียงกับปัจจุบัน ภูมิศาสตร์และเขตย่อย เทศมณฑล เลนสเตอร์แบ่งออกเป็น 12 เทศมณฑลดั้งเดิม ได้แก่ คาร์โลว์ (Carlow), ดับลิน (Dublin), คิลแดร์ (Kildare), คิลเคนนี (Kilkenny), ลีช (Laois), ลองฟอร์ด (Longford), เลาท์ (Louth), มีธ (Meath), ออฟฟาลี (Offaly), เวสต์มีธ (Westmeath), เวกซ์ฟอร์ด (Wexford) และวิกโลว์ (Wicklow) เลนสเตอร์มีจำนวนเทศมณฑลมากที่สุดในบรรดาจังหวัดของไอร์แลนด์ แต่มีพื้นที่เล็กเป็นอันดับสองรองจากคอนนอต (Connacht) และเป็นจังหวัดที่มีประชากรมากที่สุดของเกาะไอร์แลนด์ ดับลิน (Dublin) เป็นเมืองทางการเพียงแห่งเดียวของจังหวัดและเป็นเขตเมืองที่ใหญ่ที่สุดอย่างเด่นชัด เมืองและชุมชนขนาดใหญ่ เลนสเตอร์เป็นจังหวัดที่มีความเป็นเมืองสูงที่สุดของไอร์แลนด์ โดยมีดับลิน (Dublin) เป็นศูนย์กลางประชากรและเศรษฐกิจระดับประเทศ สำมะโน ค.ศ. 2022 ระบุว่าในบรรดาเมืองหรือชุมชนเมืองของไอร์แลนด์ที่มีประชากรเกิน 10,000 คน จำนวนสองในสามตั้งอยู่ในเลนสเตอร์ และเมืองที่มีประชากรเกิน 30,000 คนทั้งหมดของประเทศอยู่ในจังหวัดนี้ วัฒนธรรม ภาษา เช่นเดียวกับพื้นที่ส่วนใหญ่ของไอร์แลนด์ ภาษาอังกฤษ (English) เป็นภาษาที่ใช้ทั่วไปในชีวิตประจำวันของเลนสเตอร์ แต่ยังมีชุมชนและกลุ่มผู้ใช้ภาษาไอริช (Irish หรือ Gaeilge) อยู่ในจังหวัด โดยเฉพาะในระบบการศึกษา ชุมชนภาษาไอริช และพื้นที่เกลทัคท์ขนาดเล็ก ราทแคร์น (Ráth Chairn) ในเทศมณฑลมีธ (County Meath) ในสำมะโน ค.ศ. 2011 มีผู้พูดภาษาไอริชทุกวันนอกระบบการศึกษาในเลนสเตอร์ 18,947 คน รวมถึงผู้พูดพื้นเมือง 1,299 คนในเกลทัคท์ราทแคร์น (Gaeltacht Ráth Chairn) ในปีการศึกษา 2010–2011 มีนักเรียน 19,348 คนในโรงเรียนประถมภาษาไอริชแบบเกลสกอลันนา (Gaelscoileanna) 66 แห่ง และโรงเรียนมัธยมภาษาไอริชแบบเกลโฮลาอิสตี (Gaelcholáistí) 15 แห่งในจังหวัด โดยส่วนใหญ่อยู่ในพื้นที่ดับลิน กีฬา องค์กรกีฬาและวัฒนธรรมหลายแห่งของไอร์แลนด์จัดโครงสร้างตามจังหวัดประวัติศาสตร์ รวมถึงเลนสเตอร์รักบี้ (Leinster Rugby), สหภาพคริกเก็ตเลนสเตอร์ (Leinster Cricket Union), สมาคมฮอกกี้เลนสเตอร์ (Leinster Hockey Association) และสภาเลนสเตอร์ของสมาคมกีฬาเกลิก (Leinster GAA) เลนสเตอร์รักบี้เป็นหนึ่งในทีมรักบี้อาชีพระดับจังหวัดของไอร์แลนด์ และแข่งขันในระดับสโมสรยุโรปและลีกข้ามชาติ ส่วน Leinster GAA จัดการแข่งขันระดับจังหวัดในฟุตบอลเกลิก (Gaelic football) และเฮอร์ลิง (hurling) แม้สภาเลนสเตอร์ GAA ประกอบด้วยเทศมณฑลดั้งเดิมของเลนสเตอร์เป็นหลัก แต่ทีมจากบางเทศมณฑลนอกจังหวัด เช่น กอลเวย์ (Galway), เคร์รี (Kerry), แอนทริม (Antrim) และลอนดอน (London) เคยเข้าร่วมการแข่งขัน Leinster Senior Hurling Championship โดยขึ้นอยู่กับโครงสร้างการแข่งขันและผลงานในระดับรอง ดูเพิ่ม จังหวัดของไอร์แลนด์ เทศมณฑลของไอร์แลนด์ ดับลิน เลนสเตอร์เฮาส์ ดยุกแห่งเลนสเตอร์ รายพระนามกษัตริย์แห่งเลนสเตอร์ ISO 3166-2:IE อ้างอิง อ่านเพิ่ม Terence de Vere White, Leinster (Faber & Faber, 1968) แหล่งข้อมูลอื่น "Leinster" . สารานุกรมบริแทนนิกา (ภาษาอังกฤษ). Vol. 16 (11th ed.). 1911. Central Statistics Office Ireland