Тигр

Тигр (төр. Dicle, Диджле; ғәр. دجلة‎, Диджла; курд. Dîcle) — Көньяҡ-Көнбайыш Азиялағы йылға. Төркиә, Сүриә һәм Ираҡ илдәренең территориялары буйлап аға. Этимология Боронғо грек телендәге йылғаның атамаһы Τίγρης, Τίγρις боронғо фарсы теленән tigrā алынған, ә һуңғыһына был гидроним элам (ti-ig-ra), шумер (idigna) телдәренән килгән. Нөсхә шумер атамаһы Idigna йәғни Idigina, моғайын, «тиҙ йылға» тип аңлатылған *id (i)gina һүҙенән килгәндер. Шумер һүҙе аккад теленә Idiqlat формаһында кергән, һәм артабан семит телдәренә (сүриә Deqlaṯ, ғәрәп Dijla‎) күскән. Боронғо фарсы телендә лә Arvand Rud һүҙе «тиҙ йылға» тип аңлатылған. География Оҙонлоғо — яҡынса 1900 км, бассейн майҙаны — 375 мең км². Бассейн территорияһының яртыһы тиерлек (≈175 мең км²) Иранда урынлашҡан. Инеше Көнсығыш Таврҙа, Төркиәнең көнсығышында Хазар күлендә урынлашҡан. Үрге ағымында йылға Джезире платоһы аша үтә һәм артабан Месопотамия уйһыулығы буйлап аға. Түбәнге ағымында Евфрат йылғаһы менән ҡушылып, Фарсы ҡултығына ҡойған Шатт-эл-Ғәрәп йылғаһын барлыҡҡа килтерә. Иң ҙур ҡушылдыҡтары — Оло һәм Кесе Заб, Дияла, Керхе, Эль-Узайм. Тигр буйында Ираҡтың баш ҡалаһы Бағдад урынлашҡан. Йылғала Мосул, Самарра, Кралкизи, Диджле, Илису, Джизре ГЭС-тары төҙөлгән. Иҫкәрмәләр Әҙәбиәт Тигр, река // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том). — СПб., 1890—1907. (рус.) А. П. Муранов. Реки Евфрат и Тигр. — Ленинград: Гидрометеорологическое издательство, 1959. — 141 с. — (Реки земного шара). — 3000 экз. Мечников Л. И. Цивилизация и великие исторические реки: Статьи. — Прогресс, 1995. — 459 с. Герасимов О. Г. Ирак. — Москва: Мысль, 1984. — 112 с. — (У карты мира). Был гидрология буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ