Cemdet Nasr

Cemdet Nasr (Arapça: جمدة نصر), Irak'ın Babil ilinde bulunan ve daha çok Cemdet Nasr döneminin (y. MÖ 3100-2900) tipik yerleşim yeri olarak bilinen, Uruk III dönemi olarak adlandırılan alternatif bir dönemlendirme sistemine göre ise en eski Sümer şehirlerinden birisinin yer aldığı höyüktür.Kuzeydoğusundaki çok daha büyük Yeni Babil ve Sasani dönemine ait Tel Bargutiat arkeolojik alanının bitişiğindedir. Bu alan ilk olarak 1926'da Stephen Langdon tarafından kazılmış olup, Langdon, sitenin eski idari merkezi olduğu düşünülen büyük bir kerpiç binada Proto-Çivi Yazısı kil tabletleri bulmuştur. 1928'de ikinci bir kazı daha gerçekleşti, ancak bu kazıya dair kayıtlar çok yetersizdir. 1980'lerde İngiliz arkeolog Roger Matthews yönetiminde yapılan sonraki kazılar, diğer buluntuların yanı sıra, Langdon tarafından kazılan yapıyı tekrar bulmak amacıyla gerçekleştirildi. Bu kazılar, sit alanının Ubeyd, Uruk ve Erken Hanedanlık I dönemlerinde de yerleşim yeri olarak kullanıldığını göstermiştir. Höyükte bulunan ve eski adı olduğu düşünülen NI.RU adlı bir ensiden bahseden metinlere dayanarak çıkarılan bilgilere göre şehir, antik çağlarda onu diğer önemli Sümer merkezlerine bağlayan bir kanal üzerindeydi. Arkeoloji 1925 yılında, Kiş'te kazı yapan bir ekip, Kiş'in yaklaşık 26 kilometre kuzeydoğusunda bulunan Cemdet Nasr adlı bir bölgede yerel halk tarafından kil tabletler ve boyalı çömlekler bulunduğu yönünde bilgiler aldı. Bölge daha sonra 6 Ocak 1926'da Langdon ve Henry Field tarafından ziyaret edildi ve birkaç resimli tablet bulunmasının ardından kazı yapılması gerektiğine karar verildi. Bazı yanmış tahıllar bulundu ve daha sonra bunların bölgedeki en eski örneği olan konik buğday (Triticum turgidum) olduğu belirlendi. Cemdet Nasr'daki ilk kazı sezonu, Oxford Üniversitesi'nde Asuroloji profesörü ve Kiş'teki kazıların yöneten Stephen Langdon'ın yönetiminde 1926 yılında gerçekleşti. Kazı bir aydan fazla sürdü ve 12 ila 60 işçi çalıştırıldı. Langdon bir arkeolog değildi ve Leonard Woolley'nin Ur'daki çalışmalarındaki gibi, kendi zamanının şartlarına göre bile kayıt tutma konusunda çok yetersizdi. Cemdet Nasr'da ateşli bir hastalık geçirdi ve tam olarak iyileşemediği için de kazı bitirildi. Sonuç olarak, tabletler de dahil olmak üzere eserlerin tam yerleri hakkındaki birçok bilgi kayboldu. 4.500 metrekarelik (92 metre×48 metre) büyük bir kerpiç bina kazıldı ve içinde büyük bir proto-çivi yazısı kil tablet koleksiyonu bulundu. Kullanılan tuğlalar Riemchen tuğlalarındandı. Tüm tuğlalar, fırınlanmadan önce üç adet bir santimetrelik delikle delinmişti. Bu sezonda bulunan eserler Bağdat'taki Irak Ulusal Müzesi, Oxford'daki Ashmolean Müzesi ve Chicago'daki Field Müzesi arasında paylaştırıldı. Son iki müze Kiş ve Cemdet Nasr'daki kazıların ortak sponsorlarıydı. 1928'de, 13-22 Mart tarihleri ​​arasında süren ve o zamanki Kiş saha direktörü L.Ch. Watelin'in Henry Field eşliğinde yönettiği ikinci bir kazı sezonu düzenlendi. Bu sefer yaklaşık 120 işçi çalıştırıldı. Kazı, 11. günde çekirge istilası nedeniyle sona erdi. Watelin, kazılarıyla ilgili neredeyse hiçbir kayıt tutmadı, ancak günümüze ulaşan birkaç nottan, Langdon ile aynı bölgede kazı yaptığı anlaşılıyor. 1988 ve 1989 yıllarında, İngiliz arkeolog Roger Matthews'ın yönetiminde iki kazı sezonu daha gerçekleştirildi. 1988 sezonunun amaçları, sit alanının arkeolojik saha araştırmasını yürütmek, Langdon tarafından kazılmış ancak hakkında çok az yayın yapılmış olan B höyüğündeki büyük yapıyı yeniden incelemek ve A höyüğünün yüzeyinde görülebilen Yeni Babil veya daha sonraki bir döneme ait pişmiş tuğla yapıyı araştırmaktı. 1989 sezonunda, yine Matthews'in yönetiminde, alanda bir kazı evi inşa edildi. Araştırmalar, bölgedeki antik yerleşimi daha ayrıntılı olarak incelemek amacıyla B Höyüğü'ne odaklandı. A Höyüğü'nde ise hiçbir çalışma yapılmadı. Planlanan sonraki kazı sezonları, 1990'da Körfez Savaşı'nın patlak vermesiyle engellendi ve o zamandan beri alanda hiçbir saha çalışması yapılmadı. Bu kazıya ait arşivler hâlâ Bağdat'ta bulunuyor ancak saha fotoğrafları dijital ortama aktarıldı. 1920'lerdeki kazılardan sonra Cemdet Nasr'daki bulguların önemi hemen anlaşıldı. 1930'da Bağdat'ta düzenlenen büyük bir konferansta, Cemdet Nasr dönemi, Uruk dönemi ile Erken Hanedanlık Dönemi arasına, Cemdet Nasr'ın adını taşıyan tip yerleşim yeri olarak Mezopotamya kronolojisine dahil edildi. O zamandan beri, Cemdet Nasr dönemine özgü buluntu topluluğu, Ebu Selebik, Şuruppak, Nipur, Ur ve Uruk dahil olmak üzere güney-orta Irak'taki diğer yerleşim yerlerinde de doğrulandı. Höyük alanı Cemdet Nasr adını yirminci yüzyılın başlarında bırada yaşamış önemli bir şeyhin adından almıştır. Türkçeye "Nasr'ın Küçük Höyüğü" olarak çevrilebilir. Cemdet Nasr, günümüzde Irak'ın merkezindeki Babil ilinde, antik Güney Mezopotamya'da yer almaktadır. 1950'lerde Musaiyib sulama projesinin uygulanmasından önce, bölge yarı çöl bir alanda bulunuyordu. Bugün ise, tarım için yoğun olarak sulanan bir alanda yer almaktadır. Höyük, birbirine bitişik üç höyükten (A, B ve C) oluşmaktadır. A höyüğü 160 x 140 metre ölçülerinde, 2.9 metre yüksekliğinde ve toplam 1.5 hektar (3.7 dönüm) alana sahiptir. A höyüğünün hemen kuzeydoğusunda yer alan B höyüğü, 350 x 300 metre ölçülerinde olup toplam 7.5 hektarlık (19 dönüm) bir alanı kaplamakta ve ova seviyesinin 3.5 metre üzerinde bulunmaktadır. C höyüğü, B höyüğünün yaklaşık 500 metre doğusunda yer almakta olup büyük ölçüde pişmiş tuğla parçalarından oluşmakta ve yüzeyinde birkaç İslam dönemine ait çömlek parçası bulunmuştur. Höyüğün tarihçesi Höyükteki yerleşimin en erken Ubeyd kültürü döneminde başladığı ve Erken Hanedanlık I. dönemine kadar sürdüğü düşünülmektedir. Alanın Ubeyd dönemine ait olduğu kazılarla araştırılmamış olsa da, A höyüğünün yüzeyinde bulunan o döneme ait çömlekler, kil oraklar ve kil koni parçasından ı döneme ait olduğu çıkarımı yapılmaktadır. 1920 ve 1980'lerde yapılan kazılar, Orta Uruk dönemine (MÖ 4. binyılın ortaları) ait büyük miktarda çömlek buluntusunu ortaya çıkarmıştır. Bu dönemde hem A hem de B höyüklerinin yerleşim yeri olduğu anlaşılmaktadır. Geç Uruk döneminde (MÖ 4. binyılın sonları), B höyüğünde geniş bir yerleşim yeri bulunmuştur ancak arkeolojik kanıtların eksikliği nedeniyle bu yerleşimin dönemini belirlemek zordur. Cemdet Nasr dönemi yerleşimi (MÖ 3100–2900), B Höyüğü'nün yaklaşık 4–6 hektarlık bir alanını kaplıyordu. Yaklaşık 0.4 hektarlık bir alan, Langdon tarafından kazılan ve kil tabletlerin bulunduğu büyük kerpiç bina tarafından işgal edilmişti. Bu binanın içinde ve çevresinde, çömlek ve ekmek pişirme fırınları ve dokuma tezgahı gibi zanaatlara dair izler bulundu. Bu zanaatların çoğu ve tarımsal üretim, proto-çivi yazısı tabletlerinde belirgin bir şekilde yer almaktadır bu da ekonominin büyük ölçüde merkezi olarak yönetildiğini göstermektedir. Cemdet Nasr metinlerinde, yüksek bir yetkiliyi ifade edebilecek "SANGA AB" terimi geçmektedir. Bina muhtemelen yangınla yok olmuştur. Geniş çaplı ticaret bağlantılarına dair hiçbir kanıt yoktur; değerli taşlar veya diğer egzotik malzemeler bulunmamıştır. Ancak, Cemdet Nasr dönemi için tipik olan çömleklerin homojenliği, yoğun bölgesel temasların olması gerektiğini düşündürmektedir. Bu fikir, Cemdet Nasr tabletlerinde güney Mezopotamya'daki Larsa, Nippur, Ur, Uruk ve Tel Ukayr gibi bir dizi şehrin adının listelendiği mühürlerin bulunmasıyla daha da güçlenmektedir. Cemdet Nasr'ın büyük yapısının yıkılmasından sonra, yerleşim yerinin kesintisiz olarak devam ettiği anlaşılıyor. Zira çömlek formları, Cemdet Nasr formlarından Erken Hanedanlık I'e doğru kademeli bir geçiş göstermektedir. B höyüğünde bu döneme ait en az bir yapı kazılmıştır. Yüzeydeki Erken Hanedanlık çömleklerinin dağılımına dayanarak, yerleşimin Cemdet Nasr dönemine göre daha küçük olduğu anlaşılıyor. A höyüğünde Erken Hanedanlık I. dönemine ait tek bir mezar bulundu ancak bu döneme ait başka bir yerleşim kanıtına rastlanmadı. Höyüğün yüzeyinde görünen yapı muhtemelen bir Part İmparatorluğu kalesiydi, ancak bu bölgeden iyi tarihlendirilmiş çömlek bulunamaması nedeniyle bu tarihleme kesin olarak belirlenemedi. Ayrıca Antik Yakın Doğu şehirleri listesi Kaynakça