Բաշ Թապիա դղյակ

Բաշ Թապիա դղյակ (արաբ․՝ باشطابيا‎‎), հայտնի է նաև որպես Բաշթաբիա կամ Փաշթաբիա դղյակ, 12-րդ դարի ավերված դղյակ, որը գտնվում է Իրաքի Մոսուլ քաղաքում՝ Տիգրիս գետի արևմտյան ափին, և կազմում է քաղաքային պարսպի մի մասը։ 2015 թվականի ապրիլին Իրաքի և Լևանտի իսլամական պետություն (ԻԼԻՊ) կազմակերպությունը մասամբ ավերել է դղյակը։ Պատմություն Բաշ Թապիա դղյակը կառուցվել է 12-րդ դարում՝ դառնալով Մոսուլի քաղաքային պարսպի կազմում գտնվող յոթ դղյակներից մեկը։ 1393 թվականին դղյակը վնասվել է Լենկթեմուրի արշավանքների հետևանքով, իսկ ավելի ուշ Օսմանյան կայսրությունը վերակառուցել է այն։ Բաշ Թապիա դղյակը կարևոր դեր է խաղացել 1743-1746 թվականների թուրք-պարսկական պատերազմի ընթացքում Մոսուլի պաշարման ժամանակ։ Պաշարումը սկսվել է 1743 թվականի սեպտեմբերի 14-ին, երբ Պարսկաստանի Նադիր շահը ժամանել է քաղաք։ Մոսուլի փաշան՝ Հաջի Հոսեյն Ալ-Ջալիլին, հաջողությամբ պաշտպանել է քաղաքը, և նույն թվականի հոկտեմբերի 23-ին պաշարումը վերարցվել է։ Դղյակի ավերակները հնագիտական հուշարձան են եղել, ինչպես նաև կարևոր նշանակություն են ունեցել որպես Մոսուլի քաղաքային պարիսպների պահպանված սակավաթիվ հատվածներից մեկը։ Դղյակը քաղաքի տեսարժան վայրերից էր, Մոսուլի ինքնության նշանավոր խորհրդանիշը և մեծ ճանաչում է ունեցել Իրաքի այլ շրջաններից և հարևան երկրներից ժամանած զբոսաշրջիկների շրջանում։ 2003 թվականին Իրաք ներխուժումից հետո դղյակը մատնվել է անուշադրության։ Ավերում 2014 թվականի հունիսի 10-ին Իրաքի և Լևանտի իսլամական պետություն կազմակերպությունը գրավել է Մոսուլ քաղաքը, ինչի հետևանքով սկսված մարտերի ընթացքում վնասվել է նաև Բաշ Թապիա դղյակը։ Հուլիսի 10-ին դղյակի մոտակայքում ընկած հրթիռը վնասել է դրա պարիսպները, իսկ հուլիսի 23-ին անօդաչու թռչող սարքը երկու արկ է արձակել դղյակի ուղղությամբ։ Իրաքի զբոսաշրջության նախարարության զեկուցումների համաձայն՝ 2015 թվականի ապրիլին ԻԼԻՊ-ը պայթեցրել է դղյակը՝ դառնալով այդ խմբավորման ոչնչացրած բազմաթիվ մշակութային ժառանգության հուշարձաններից մեկը։ 2016 թվականին ԻԼԻՊ-ի հրապարակած լուսանկարները, այնուամենայնիվ, փաստել են, որ դղյակի որոշ հատվածներ պահպանվել են։ 2017 թվականի հունիսին Իրաքի զինված ուժերի ազատագրել են դղյակի պահպանված ավերակները։ Ծանոթագրություններ