سێمێل

سێمێل یەکێکە لە شارۆچکەکانی پارێزگای دھۆک لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. سێمێل ناوەندی قەزای سێمێلە. شارۆچکەی سێمێل لە شاری دھۆک (١٠)کم و (١٦٢)کم لە شاری ھەولێر دوورە. دانیشتووانی سێمێل، کوردی موسڵمان و ئێزدی و ئاشووری و ئەرمەنین. زۆرینەی ئەرمەنی و ئاشوورییەکانی سێمێل لەدوای کۆمەڵکوژیی ئەرمەنی و ئاشوورییەکان لە ١٩١٥ ھاتنە شارۆچکەکە. لە ٧ی ئابی ١٩٣٣، لەلایەن حکوومەتی عێراقییەوە ئاشوورییەکانی سێمێل ڕووبەڕووی کۆمەڵکوژییەک بوونەوە و ٣٠٠٠ ئاشووری لەوکاتەدا بوونە قوربانی. ناو ناوی سێمێل وشەیەکی لێکدراوە، لە دوو وشەی(سێ) و (مێل یان مل) پێکھاتووە: گوایە ئەم شارۆچکەیە لە سەرەتای درووستبوونیدا کەوتووەتە نێوان سێ گردەوە، (مل یان مێل) بە واتای گرد دێت. گوایە ئەم شارۆچکەیە لە سەرەتای درووستبوونیدا لە سێ ماڵ (سێ مالا) پێکھاتووە لەوەوە ناوەکەی ھاتووە و بەپێی کات بووەتە سێمێل. یاقوت حەمەوی باسی ئەو شارۆچکەیەی کردووە لە ژێر ناوی ساموێل، پێیان وایە کە شێواوی وشەی سریانی سەمالا(ܣܡܠܐ)ە، بە واتای چەپ (باکوور) و کەسانێک ھەن کە پێیان وایە سەرچاوەی ناوەکە دەگەڕێتەوە بۆ وشەی شەمع ئێل(ܫܡܥ ܐܝܠ)، واتە “دەبیستم پەروەردگار”. مێژوو وادەی دروستی دروستکردنی شارۆچکەکە دیار نییە، بەڵام لە ناوچەیەکی ستراتیژی لە ڕێڕەوێکی تەسک لە نێوان دوو شاخدا ھەڵکەوتووە، ئەمەش وای لە ئەکەدیەکان کردووە لەو ناوچەیە نیشتەجێ ببن. لە سەدەی دووەمەوە بووەتە گوندێکی مەسیحی و دواتر دوای ئەوە گۆڕاوە بۆ عەقیدەی نەستۆری. شارۆچکەکە بەناوبانگ بوو بە بوونی چەندین دەستنووسی مێژوویی سریانی کە لەوێ کۆپی کراون. لە سەردەمی ھاوچەرخدا باسی لێوەکرا کە ڕووبەڕووبوونەوە لە نێوان سەرکردەکانی کورد (بەھرام پاشا و سەعید بەگ) ڕوویدا. لە ساڵی ١٧٨٧دا (نەمری کوڕی سەمو ئاغا)، میری خێڵی دەنادیەی ئێزیدیەکان، (عەبدولباقی ئەلجەلیلی)، والی مووسڵ و براکەی و دوو کوڕی تیرۆر کرد، لە کاتی سەردانەکەیدا بۆ شارۆچکەکە. کاریگەری میرنشینی ئێزیدی لەو ناوچانە بەھێزتر بوو، بۆیە مەسیحییەکانیان لەوێ دەرکرد بۆ ئەلقۆش و تەلسقۆف، لە دەوروبەری ساڵی ١٨٠٠ لەوێ نیشتەجێ بوون. بەڵام لە ساڵی ١٨٣٧ لەسەر دەستی میر محەممەد پاشای میرنشینی سۆران کۆمەڵکوژی کران. خێزانە عەرەبەکانیش دواتر لەوێ نیشتەجێ بوون. سیمێلێ تا ناوەڕاستی ساڵانی ١٩١٠ گوندێکی بچووکی کوردی بوو، بەو پێیەی ئەو گوندە دانیشتووانی ئەو پەنابەرانەی ئەرمەنی و ئاشووری بوون کە لە کۆمەڵکوژییەکانی سەیفۆ و جینۆسایدی ئەرمەنییەکان ھەڵھاتبوون. عوسمانیەکان لە کۆتایی دەسەڵاتی خۆیاندا وێستگەیەکی جەندرمە و گردی چاودێرییان لەوێ دامەزراند و سێمیل بوو بە ناوەندێک بۆ کۆکردنەوەی ئەرمەنییەکان لە کاتی کۆمەڵکوژییەکانی ئەرمەنەکاندا. لە ساڵانی ١٩٢٠دا شارۆچکەکە بووە شوێنی نیشتەجێبوونی ئاشوورییەکان، کە دوای ئەوەی ئاشوورییەکان لە چیای ھەکارییەوە ئاوارەبوون و کۆمەڵکوژیان لە دژ ئەنجامدرا، بەڵام لە ١١ی ئابی ١٩٣٣دا بە دەستی سوپای عێراق بە سەرۆکایەتی (بەکر سیدقی) کۆمەڵکوژکرانەوە. لە ساڵانی دواتردا بەھۆی ھەڵکەوتەی گرنگی جوگرافیای شارەکە و نیشتەجێکردنی خەڵکی گوندەکانی دراوسێ، ژمارەی دانیشتووان زیادی کرد. زۆربەی دانیشتووان لە بواری کشتوکاڵدا کاردەکەن. ھەندێکی تریش بازرگانن. لە ئێستادا نزیکەی ١٧٠ خێزانی ئاشووری لە سێمیل دەژین. ئەوان ئەندامی کەنیسەی کاسۆلیکی کلدان و کەنیسەی ئاشووری ڕۆژھەڵاتن. کەنیسەی کلدان لە سێمیلی ناوی “مەریەمی پاکیزەی پیرۆز”، ئاشووری “کڵێسای شەھیدان”ە. ھەروەھا ١٢ خێزانی ئەرمەنیش ھەن. کورد زۆرینەی دانیشتوانەکەی پێکدەھێنن. لە دوای جەنگی دووەمی کەنداوەوە، سێمیلی بەشێک بووە لە ھەرێمی کوردستان. جوگرافیا شارۆچکەی سێمێل ھاوسنوورە لەگەڵ؛ لە باکوورەوە گوندی گەرماڤا. لە باشوورەوە گوندی سورکا. لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی سەرتەنگ. لە ڕۆژاواوە گوندی سەید زاری ژووری. سەرچاوەکان دەروازەی عێراق دەروازەی جوگرافیا دەروازەی کوردستان