زابالا (سومر)

شهری در سومر باستان در جنوب بین‌النهرین که با نام سوگال در زبان اکدی نیز شناخته می‌شود. این مکان با نام تِل ایبزیخ در استان ذی‌قار عراق امروزی واقع است. نوشتن و خواندن نام شهر برای نخستین بار در قطعهٔ کوچکی از لوحی آمده است که به دورهٔ اوروک سوم (حدود ۳۱۰۰ تا ۲۹۰۰ پیشا دوران مشترک) تعلق دارد؛ در این لوح نام‌های جغرافیایی ضبط شده است. علاوه بر این، نام شهر در مُهرهای شهر باستانی جمده نصر آمده است. دو علامتِ لوگوگرام ترکیبی که در این دوره و دوره‌های بعدی برای نوشتن نام شهر استفاده شده‌اند، نشانگر الههٔ شهر، اینانا بودند. نام شهر به زبان اکدی سوگال بوده است. مکان و حفاری در سال ۱۹۵۴، زابالا با ایبزه شناسایی شد، این شناسایی بر اساس آجری حکاکی‌شده انجام شد که در ایبزه پیدا شد و به زمان حموراپی برمی‌گشت. نوشتهٔ آجر در بزرگداشت ساخت معبدی برای اینانا زابالام بود. آجرهای بسیار بیشتری نیز با همین نوشته پیدا شده‌اند. در طی حفاری‌های ایبزه اشیایی از دورهٔ میانی اوروک تا دورهٔ بابلی باستان به دست آمد. کاوش‌های باستان‌شناسی (پس از جنگ اول خلیج) که با هدف حفاظت از غارت‌های سنگین صورت گرفت، منجر به تردید در شناسایی ایبزه با زابالا شد. غارتی که پس از جنگ دوم خلیج صورت گرفت، ایبزه را تقریباً به طور کامل ویران کرد و دیگر امکان کاوش در آن وجود ندارد. منابع در دههٔ ۱۹۲۰، متون معبد اینانا در زابالا به شکل غیرقانونی حفاری شدند. دوره اوروک سوم در دورهٔ سوم اوروک، زابالا عضوی از گروه شهرهای بابِلی بود که با محوریت اوروک شکل گرفتند. دوره آغازین دودمانی متون به دست آمده در زابالا که به این دوره تعلق دارند، بازه‌ای در حدود ۹۴ سال را در بر می‌گیرد. دوره سارگونی پس از فتح سومر توسط سارگون، اوروک تحت سلطهٔ اوما باقی ماند. دوره اور سوم در دورهٔ اور سوم زابالا به حوزهٔ اوما تعلق داشت. دوره بابلی باستان پس از سقوط اور سوم، زابالا به طور متوالی تحت سلطه ایسین، لارسا و بابِل قرار گرفت. اینانا زابالام اینانا زابالام (الههٔ حامی شهر) پس از سقوط سلسله سوم اور، در طول دوره‌های متوالی سلطنت سلسله‌های ایسین، لارسا و بابل، اهمیت مذهبی خود را حفظ کرد. او به شدت با دومین شهر از این سه شهر مرتبط بود. در یکی از فرمول‌های سال وراد-سین لارسا، به ساخت معبدی اختصاص داده‌شده به او اشاره شده است، اکلامتانیگورو، «خانه‌ای که در سرزمین وحشت ایجاد می‌کند»، که به گفتهٔ اندرو آر. جورج احتمالاً باید با سازهٔ قبلی در زابالام که توسط شار-کالی-شاری بازسازی شده بود، یکی دانسته شود. در شهر لارسا، او و مظهر محلی اینانا، «ملکه لارسا»، جداگانه از یکدیگر پرستش می‌شدند. پس از دورهٔ بابلی کهن، زابالام احتمالاً متروکه شد. با این حال، بایگانی‌های سلسله اول سیلند هنوز حاوی اشاراتی به نذورات تقدیم‌شده به دی نانا نین-سو.گال، «اینانا-بانو-زابالام» است. به گفتهٔ مانفرد کربرنیک، اشاره به دی شو-گال-لی-توم همچنین در یک طلسم مربوط به پس از دورهٔ بابلی کهن در شمارش نام‌های مختلف ایشتار آمده است. در فهرست معابد شرعی، که به احتمال زیاد در دورهٔ کاسی‌ها تصنیف شده است، مراکز کالت اینانا زابالام (که به آن سوپالیتوم گفته می‌شود) در یک بخش کوتاه جداگانه فهرست شده‌اند. آنها شامل «اتمنیگورو» (مکان ناشناخته؛ مدخل ۳۱۹)، «اسوسوگارا» («خانه‌ای که در آن وعده‌های غذایی چیده می‌شود»)، احتمالاً در اوروک (مدخل ۳۲۰)، ای.ان-کوم در مکانی ناشناخته (مدخل ۳۲۱)، و اگیگونا در مورو (مدخل ۳۲۲) هستند. در یک مرثیه‌خوانی، ایسیگوز، «خانهٔ موی بز»، واقع در گوآبا، با او مرتبط است. پانویس منابع برای مطالعه بیشتر