لارسا

لارسا (بە سۆمەری: 𒌓𒀕𒆠، خوێندنەوەی: Larsamki)، کە لەلایەن بێرۆسۆسەوە بە لارانچا/لارانچۆن (بە یۆنانی: Λαραγχων) ئاماژەی پێکراوە و پەیوەستە بە ئەلاساری پەرتووکی پیرۆزەوە، شارە-دەوڵەتێکی گرنگی سۆمەری کۆن بوو، ناوەندی پەرستنی خودای خۆر «ئۆتۆ» بوو لەگەڵ پەرستگاکەی بە ناوی «ئی-بابار». دەکەوێتە نزیکەی ٢٥ کم لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئورووک لە پارێزگای زیقاری عێراق، لە نزیک کەناری ڕۆژھەڵاتی کەناڵی شەتوولنیل لە شوێنی نیشتەجێبوونی ئێستای تەلی سەنکەرە یان سانکەرە. وا بڕوا دەکرێت لارسا سەرچاوەی ژمارەیەک گڵێنە بێت کە پەیوەندییان بە ماتماتیکی بابلییەوە ھەیە، لەوانەش گڵێنەی پلیمپتۆن ٣٢٢ کە شێوازی سیانە پیتاگۆرسییەکانی تێدایە. مێژوو لارسا (بە ناوی UD.UNUG) لەسەر پێڕستە فەرھەنگییەکانی بزماریی سەرەتایی لە سەردەمی ئورووک ٤ (کۆتایی ھەزارەی چوارەمی پێش زایین) دەدۆزرێتەوە. ھەروەھا چەند گڵێنەیەکی بزماریی سەرەتایی لەوێ دۆزراونەتەوە. سێ نیشانەی گڵینی سەردەمی نیۆلیتیک، کە ھی سەردەمێکی کەمێک زووترن، لە لارسا دۆزرانەوە. بۆ زۆربەی مێژووەکەی لارسا بە پلەی یەکەم شوێنێکی پەرستن بوو بۆ خودای ئۆتۆ. لە بەشی سەرەتای ھەزارەی دووەمی پێش زایین، یەکەم خانەوادەی دەسەڵاتداری لاگاش بۆ ماوەی دوو سەدە کردیانە ھێزێکی گەورە. دوایین نیشتەجێبوونی ناسراو لە ماوەی ھێلینیستیدا بووە. سەردەمی بڕۆنزی سەرەتایی سەردەمی خانەوادە سەرەتایییەکان IIIB «لارسا»ی مێژوویی پێشتر ھەر لە سەردەمی فەرمانڕەوای خانەوادە سەرەتایییەکان، ئەیاناتوومی لاگاش (نزیکەی ٢٥٠٠–٢٤٠٠ پێش زایین) بوونی ھەبووە، کە لکاندی بە ئیمپراتۆرییەتەکەیەوە. لە تابلۆیەکی سەرکەوتنی گەورەدا کە لە گیرسۆ دۆزراوەتەوە، نووسیوویەتی: «ئەیاناتووم بەڕاستی زۆر زیرەک بوو و چاوی دوو کۆتری بە کل ڕشت، و سەریانی بە (زفت)ی سێدار ڕازاندەوە. بۆ خودای ئۆتۆ، گەورەی ڕوەکەکان، لە ئی-بابار لە لارسا، وەک گا تەرخانکراو پێشکەشی کردن.» فەرمانڕەوایەکی دواتر، ئێنتمینا، برازای ئەیاناتووم، لەسەر قوچەکێکی بناغە کە لە نزیک باد-تیبیرا دۆزراوەتەوە تۆمار کراوە کە قەرزەکانی ھاووڵاتیانی لارسای سڕیووەتەوە: «ئەو ئەرکەکانی بۆ ھاووڵاتیانی ئورووک، لارسا و پا-تیبیرا ھەڵوەشاندەوە… ئەو (دووەم)ی بۆ ژێر دەسەڵاتی خودای ئۆتۆ لە لارسا گێڕایەوە…». تێبینییەکان سەرچاوەکان دەروازەی ئاسیا دەروازەی مێژوو دەروازەی عێراق