Yuşə

Yuşə və ya Yeşua (q.yəh. יְהוֹשֻׁעַ בִּן נוּן‎, Yexoşua bin-Nun; süry. ܝܫܘܥ ܒܪ ܢܘܢ,Yəşu bar Non; mənası – "Yahve xilas edir"), xristianlıqda İisus Navin, İsus Navin və ya Yisus Navin (yun. Ἰησοῦς; lat. Iosue), Qafqaz albanlarına görə Esu, islamda Yuşa ibn Nun (ərəb. يُوشَعُ ٱبْنُ نُونٍ‎, Yuşə ibn Nun) — Çıxış və Saylar kitablarında Musanın köməkçisi kimi fəaliyyət göstərmiş, daha sonra Yəhudi Bibliyasının Yuşənin kitabında Musadan sonra İsrail qəbilələrinin başçısı olmuşdur. Bibliyada verilən məlumata görə, o, Çıxışdan əvvəl Misirdə anadan olmuşdur. Yuşə ibn Nun (Yuşa ibn Nun), İslam, Yəhudi və Xristian ənənələrində adı keçən məşhur bir peyğəmbərdir. O, Musa peyğəmbərin yaxın köməkçisi və yerinə keçən varisi olaraq tanınır. Tövrat, Quran və digər dini mənbələrdə onun Kənan diyarının fəthindəki rolu ilə bağlı məlumatlar mövcuddur. Yuşə ibn Nun iman, cəsarət və sədaqət nümunəsi olaraq üç səmavi dində dərin hörmətlə anılır. O, həm hərbi lider, həm də dini lider olaraq tarixdə əhəmiyyətli iz buraxmışdır. Yəhudi və Xristian Ənənəsində Yuşə (Yeşu), Tövratda Musa peyğəmbərin davamçısı kimi təqdim edilir və əsasən “Yeşu kitabı”nda təsvir olunur. O, İsrail övladlarını Kənan torpaqlarına apararaq Tanrının vəd etdiyi torpaqları fəth etmişdir. Əsas məqamlar: 1. Kənan torpağının fəthi: Yuşə, Yerixon şəhərinin divarlarını möcüzəvi şəkildə yıxaraq İsrail övladlarının bu torpağı ələ keçirməsinə rəhbərlik edir. 2. İman və liderlik: Musa peyğəmbərin ölümündən sonra Yuşə İsrail xalqına liderlik edir və Tanrının qanunlarına uyğun şəkildə onları idarə edir. İslamda Quranda Yuşə ibn Nunun adı birbaşa çəkilməsə də, bəzi ayələrin ona işarə etdiyi düşünülür. Ən məşhur rəvayətlərdən biri Musa peyğəmbərlə Yuşə ibn Nunun gənclikdəki macərasıdır. Bu hadisə “Kəhf” surəsində qeyd edilir: • Musa və gənc köməkçi: “Kəhf” surəsinin 60-65-ci ayələrində Musa peyğəmbərin “iki dənizin birləşdiyi yerə” getdiyi hekayədə “gənc” olaraq təsvir edilən şəxsin Yuşə olduğu qəbul edilir. Bəzi digər İslam rəvayətlərində isə Yuşə ibn Nun, Musa peyğəmbərin ölümündən sonra Bəni İsrailə liderlik etmiş və Kənan torpağını fəth etmiş peyğəmbər olaraq tanınır. Müsəlman ilkin tarix kitablarında Yuşə ibni Nunun Bəni-İsrailin düşmənlərilə vuruşduğu müharibələrdə Bələm ibni Baurunun da adı çəkilib: “Kamilüt-təvarix” kitabının müəllifi Musanın (ə) “Əriha”nı fəth edəndən sonra dünyadan getməsini deyən alimlərin nəzərinə əsas olaraq yazır: “Musa (ə) Təyyədən çıxıb Əriha şəhərinə tərəf hərəkət etdi. Musanın (ə) qoşunun önündə Yuşə ibni Nun və Kalib ibni Yufənna gedirdi. Qoşun Əriha şəhərinə çatanda şəhərin zalım adamları Lut peyğəmbərin övladlarından olan Bələm ibni Baurun yanına getdilər. Ravəndi də bu hadisəni azacıq fərqli olaraq “Qisəsül-ənbiya” kitabında bir hədislə bəyan edib. Lakin hədisdə Musanın (ə) yerinə Yuşə ibni Nunun adı qeyd olunub. Məsudi də “İsbatul-vəsiyyə” kitabında Ravəndi kimi nəql edib. Yuşə ibni Nunun ömrünü “Kamilüt-təvarix”də 126 il yazıblar. Bəzi tarix kitablarında yazıblar ki, onun qəbri Fələstindəolan Əfraim dağındadır. Əhəmiyyətli Nöqtələr 1. Kənan torpağının fəthi: İslam təfsirlərinə görə, Yuşə ibn Nun Bəni İsrailin Musa peyğəmbərin vəfatından sonra vəd edilmiş torpaqlara çatmasına rəhbərlik edib. 2. Yerixon şəhəri: Yuşə, Tanrının yardımı ilə Yerixon divarlarını yıxaraq şəhəri fəth etmişdir. 3. Peyğəmbərlik və Liderlik: Yuşə, Musa peyğəmbərin tərbiyəsi ilə yetişmiş, liderlik və peyğəmbərlik keyfiyyətlərini mənimsəmişdir. Yuşə Türbəsi İslam ənənəsində Yuşə ibn Nun ilə bağlı çoxlu türbə və məzar yerləri mövcuddur. Ən məşhurları bunlardır: 1. İstanbul, Türkiyə: Yuşə peyğəmbərin məzarının İstanbulun Anadolu Yakasında, Beykoz rayonundakı “Yuşə Təpəsi”ndə yerləşdiyinə inanılır. 2. İordan çayı yaxınlığı: Bəzi digər mənbələrdə onun məzarının Fələstin və ya İordaniya ərazisində olduğu qeyd edilir. Həmçinin bax Kalib Bələm Hüzqəyl Mənbə İstinadlar Ədəbiyyat Coogan, Michael D. A Brief Introduction to the Old Testament. Oxford: University Press. 2009. Əlavə ədəbiyyat Xarici keçidlər The Book of Joshua, Douay Rheims Bible Version with annotations By Bishop Challoner Smith’s Bible Dictionary Easton's Bible Dictionary & Int. Standard Bible Encyclopedia