نزار خەزرەجی

نزار عەبدولکەریم فەیسەڵ ئەلخەزرەجی، لە ١٣ی تشرینی دووەمی ١٩٣٦ لە مووسڵ لەدایکبووە، لە ١٩٨٧ تا ١٩٩٠ سەرۆکی ئەرکانی سوپای عێراق بووە. ژیان لە گەڕەکی نەبی شیت لە شاری مووسڵ لە باکووری عێراق لە ١٣ی تشرینی دووەمی ١٩٣٦ لە بنەماڵەیەکی سەربازی لەدایکبووە. باوکی فەریق عەبدولکەریم فەیسەڵ خەزرەجی بەشداری لە بزووتنەوەکانی ئاسایشی ناوخۆ و بزووتنەوەی مانگی ئایاری ١٩٤١ دژی ھێزەکانی بەریتانیا کردووە. خۆبەخشانە لە شەڕی فەلەستین شەڕی کردووە، بەڵام لەو کاتەدا ڕەزامەندی دەسەڵاتی وەرنەگرتووە، بۆیە لە ساڵی ١٩٥٩ بە پلەی عەمید لە سوپای عێراق خانەنشین کراوە. مامی فەرماندەی سەربازی ئیبراھیم فەیسەڵ ئەنساری، سەرۆکی ئەرکانی پێشووی سوپای عێراق بوو. باپیرەی بە ناوی فەیسەڵ محەممەد ئەلجەسام ئەلخەزرەجی یەکێک بوو لە سەرکردەی ھۆزەکانی عەشیرەتی خەزرەج. پێگەی سەربازی و دەسەڵات نزار جەزرەجی لە لووتکەی دەسەڵاتی سەربازی عێراقدا بوو کاتێک شاڵاوی ئەنفال (١٩٨٨) ئەنجامدرا. ئەو بەرپرسی ڕاستەوخۆی جووڵەی فەیلەقەکان و داڕشتنی نەخشە سەربازییەکانی ھێرشکردنە سەر گوندەکانی کوردستان بوو. بەپێی بەڵگەنامەکان، ئەو ھەماھەنگی تەواوی لەگەڵ عەلی حەسەن مەجید ھەبووە بۆ جێبەجێکردنی بڕیارەکانی سەرکردایەتی شۆڕش. بەکارھێنانی چەکی کیمیایی یەکێک لە ھەرە بەڵگە حاشاھەڵنەگرەکان دژی جەزرەجی، ئەو واژوو و فەرمانانەیە کە بۆ بەکارھێنانی «تەقەمەنی تایبەت» (کیمیایی) دەری کردوون. بەڵگەی ١٩٨٧: جەزرەجی فەرمانی واژووکراوی ھەیە کە تێیدا ڕێگەی داوە بە بەکارھێنانی چەکی کیمیایی بۆ لێدانی ئەو ناوچانەی ھێزی پێشمەرگەی لێ بووە، بەبێ ڕەچاوکردنی بوونی خەڵکی مەدەنی. سەرپەرشتی مەیدانی: ئەو لە زۆرێک لە ھێرشە کیمیایییەکاندا، بەتایبەت لە قۆناغەکانی ئەنفال، چاودێری ئاستی کاریگەریی گازە ژەھراوییەکانی کردووە لەسەر ئامانجە مرۆیییەکان. ڕۆڵی لە پڕۆسەی ئەنفال (١٩٨٨) پڕۆسەی ئەنفال کە بووە ھۆی کۆمەڵکوژکردنی زیاتر لە ١٨٢ ھەزار کورد، لەژێر چاودێری وردی جەزرەجیدا ئەنجامدرا: تەختکردنی گوندەکان: ئەو فەرمانی بە ھێزە زەمینییەکان دابوو کە ھیچ شوێنەوارێکی ژیان لەو ناوچانەدا نەھێڵنەوە کە دەکەونە چوارچێوەی «ناوچە قەدەغەکراوەکان». ڕاوەدوونانی مەدەنییەکان: جەزرەجی ھێزی سەربازی ناردووە بۆ گەمارۆدانی گوندنشینەکان و ڕێگریکردن لە ھەڵاتنیان، کە دواتر ڕەوانەی زیندانەکانی نوگرە سەلمان و دبس کران و لەوێوە بێسەروشوێن کران. ھەماھەنگی لەگەڵ جاشەکان: ئەو سەرپەرشتی چەکدارکردن و بەکارھێنانی فەوجە سووکەکانی (جاش) دەکرد بۆ شارەزایی لە ناوچە شاخاوییەکان و دەستگیرکردنی خەڵک. دانپێدانانەکان لە بیرەوەرییەکانیدا نزار جەزرەجی لە پەرتووکی بیرەوەرییەکانیدا «مذکرات نزار الخزرجی»، ھەرچەندە ھەوڵ دەدات خۆی وەک سەربازێکی «پیشەیی» نیشان بدات، بەڵام دانی بەوەدا ناوە کە سوپاکەی ئەو گوندەکانی تێکداوە و ھێرشی کردووەتە سەر ناوچە کوردییەکان، بەڵام ھەمیشە ھەوڵی داوە بەرپرسیارێتییە یاسایییەکەی بخاتە ئەستۆی سەددام حوسێن و عەلی حەسەن مەجید. ھەڵاتن و ڕاکردن لە دادگا لە ساڵی ١٩٩٦ لە عێراق ھەڵات و چووە وڵاتی دانمارک. لە ساڵی ٢٠٠٢، ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ و کوردانی نیشتەجێی ئەورووپا سکاڵای یاساییان لەسەر تۆمار کرد. دادگای دانمارک جەزرەجی خستە ژێر چاودێری و «مانەوەی زۆرەملێ» بەتۆمەتی تاوانی جەنگ و جینۆساید. سەرچاوەکان دەروازەی ژیاننامە دەروازەی عێراق