Solomoni

Solomoni (Hebraisht: שְׁלֹמֹה‎ Šlōmō, tiberian: Šălōmō) ose Jedidia (hebr.: יְדִידְיָהּ‎ Yǝdīdǝyah, Tiberiane: Yăḏīḏăyāh) ishte një monark i Izraelit të lashtë dhe djali dhe pasardhësi i Davidit, sipas Biblës hebraike dhe Testamentit të Vjetër. Ai përshkruhet se ka qenë sundimtari i parafundit i një Izraeli dhe Jude të bashkuar. Datat e hipotezave të mbretërimit të Solomonit janë 970–931 pes. Pas vdekjes së tij, djali dhe pasardhësi i tij, Roboami, do të adoptonte një politikë të ashpër ndaj fiseve veriore, duke çuar përfundimisht në ndarjen e izraelitëve midis Mbretërisë së Izraelit në veri dhe Mbretërisë së Judës në jug. Pas ndarjes, pasardhësit e tij patrilineal sunduan vetëm mbi Judën. Bibla thotë se Solomoni ndërtoi Tempullin e Parë në Jeruzalem, duke ia kushtuar tempullin Zotit, ose Perëndisë në Judaizëm. Solomoni portretizohet si i pasur, i mençur dhe i fuqishëm dhe si 1 nga 48 profetët hebrenj. Ai është gjithashtu subjekt i shumë referencave dhe legjendave të mëvonshme, veçanërisht në Testamentin e Solomonit. Në Dhiatën e Re, ai portretizohet si një mësues i urtësisë i shkëlqyer nga Jezusi i Nazaretit dhe si i veshur në lavdi, por i shkëlqyer nga "zambakët e fushës". Në Kuran, ai konsiderohet të jetë një profet i madh islamik. Në qarqet kryesisht jo-biblike, Solomoni u bë i njohur gjithashtu si një magjistar dhe një ekzorcist, me amuleta të shumta dhe vula medaljonesh që datojnë nga periudha helenistike që thërrisnin emrin e tij. Jeta e tij nga Bibla Jeta e Solomonit përshkruhet kryesisht në 2 Samuel, 1 Mbretërve dhe 2 Kronikave. Dy emrat e tij do të thotë "paqësor" dhe "mik i Zotit", që të dy konsiderohen "parashikues të karakterit të mbretërimit të tij". Tekste apokrife ose deuterokanonike Tradita rabinike ia atribuon Urtësinë e Solomonit (përfshirë brenda Septuagintës) Solomonit, megjithëse ky libër ndoshta është shkruar në shekullin e 2-të pes. Në këtë vepër, Solomoni është portretizuar si një astronom. Emrin e tij e mbajnë edhe libra të tjerë me poezi të urtësisë si Odet e Solomonit dhe Psalmet e Solomonit. Historiani jude Eupolemus, i cili shkroi rreth vitit 157 pes, përfshiu kopje të letrave apokrife të shkëmbyera midis Solomonit dhe mbretërve të Egjiptit e të Tirit. Apokalipsi Gnostik i Adamit, i cili mund të datojë në shekullin 1 ose 2, i referohet një legjende në të cilën Solomoni dërgon një ushtri demonësh për të kërkuar një virgjëreshë që kishte ikur prej tij, ndoshta përmendja më e hershme e mbijetuar e përrallës së mëvonshme të zakonshme që Solomoni kontrollonte demonët dhe i bëri skllevër të tij. Kjo traditë e kontrollit të Solomonit mbi demonët duket plotësisht e përpunuar në veprën e hershme pseudoepigrafike të quajtur Testamenti i Solomonit me demonologjinë e saj të përpunuar dhe groteske. Historiciteti Ashtu si me shumicën e personazheve biblike në epokën e mesme të shoqërisë izraelite, historiku i Solomonit debatohet ashpër. Konsensusi aktual thotë se pavarësisht nëse një njeri i quajtur Solomon mbretëroi me të vërtetë si mbret mbi kodrat e Judesë në shekullin e dhjetë pes, përshkrimet biblike të bujarisë së dukshme të perandorisë së tij janë pothuajse me siguri një ekzagjerim anakronik. Sa i përket vetë Solomonit, studiuesit në të dyja anët maksimaliste dhe minimaliste të spektrit të arkeologjisë biblike përgjithësisht pajtohen se ai ndoshta ekzistonte. Megjithatë, është e vështirë të ndërtohet një tablo e saktë historikisht e mbretit David. Sipas disa arkeologëve, Solomoni mund të kishte qenë vetëm monarku ose prijësi i Judës, dhe se mbretëria veriore ishte një zhvillim më vete. Qëndrime të tilla janë kritikuar nga arkeologë dhe studiues të tjerë, të cilët argumentojnë se një monarki e bashkuar ekzistonte në shekullin e 10 para Krishtit, ndërsa bien dakord se tregimi biblik përmban ekzagjerime. Pikëpamjet fetare Judaizmi Mbreti Solomon mëkatoi duke fituar shumë gra dhe kuaj të huaj, sepse mendonte se e dinte arsyen e ndalimit biblik dhe mendonte se nuk vlente për të. Kur Mbreti Solomon u martua me vajzën e faraonit egjiptian, u formua një breg rëre i cili përfundimisht formoi "kombin e madh të Romës" - kombin që shkatërroi Tempullin e Dytë (Tempullin e Herodit). Solomoni gradualisht humbi gjithnjë e më shumë prestigj derisa u bë si një i zakonshëm. Disa thonë se e ka rifituar statusin e të tjerë thonë se jo. Në fund, megjithatë, ai konsiderohet si një mbret i drejtë dhe vlerësohet veçanërisht për zellin e tij në ndërtimin e Tempullit. Thuhet gjithashtu se mbreti Josia kishte vendosur Arka e Perëndisë, shkopin e Aaronit, kupën me mana dhe vajin e vajosjes në një dhomë të fshehur që ishte ndërtuar nga mbreti Solomon. Seder Olam Rabba thotë se mbretërimi i Solomonit nuk ishte në vitin 1000 pes, por më tepër në shekullin e 9-të pes, kohë gjatë së cilës ai ndërtoi Tempullin e Parë në 832 pes. Sidoqoftë, Enciklopedia Hebraike e vitit 1906 jep datën më të zakonshme të "971 deri në 931 pes". Krishterimi Krishterimi e ka pranuar tradicionalisht ekzistencën historike të Solomonit, megjithëse disa studiues modernë të krishterë kanë vënë në dyshim të paktën autorësinë e tij të atyre teksteve biblike që i atribuohen atij. Mosmarrëveshje të tilla priren t'i ndajnë të krishterët në kampe tradicionaliste dhe moderne. Nga dy gjenealogjitë e Jezusit të dhëna në Ungjill, Mateu përmend Solomonin, por Luka jo. Disa komentues e shohin këtë si një çështje që mund të pajtohet, ndërsa të tjerët nuk pajtohen. Për shembull, është sugjeruar që Mateu po përdor gjenealogjinë e Jozefit dhe Luka po përdor atë të Marisë, por Darrell Bock thotë se kjo do të ishte e paprecedentë, "veçanërisht kur asnjë grua tjetër beqare nuk shfaqet në radhë". Sugjerime të tjera përfshijnë përdorimin nga njëri prej mbretërve dhe tjetri i linjës natyrore, njëri duke përdorur vijën ligjore dhe tjetri linjën fizike, ose që Jozefi u adoptua. Jezusi i referohet Solomonit, duke e përdorur atë për krahasim në këshillën e tij kundër shqetësimit për jetën. Ky tregim është regjistruar te Mateu 6:29 dhe pasazhi paralel te Lluka 12:27. Në Kishën Ortodokse Lindore, Solomoni përkujtohet si shenjtor, me titullin "Profeti dhe Mbreti i Drejtë". Festa e tij festohet të Dielën e Paraardhësve të Shenjtë (dy të diela para festës së Madhe të Krishtlindjes). Mbreti i vendosur katolik Filipi II i Spanjës u përpoq të modelonte veten pas mbretit Solomon. Statujat e Mbretit David dhe Solomonit qëndrojnë në të dyja anët e hyrjes së bazilikës së El Escorial, pallatit të Filipit, dhe Solomoni është përshkruar gjithashtu në një afresk të madh në qendër të bibliotekës së El Escorial. Filipi e identifikoi mbretin-luftëtar David me babanë e tij Karlin V, dhe vetë u përpoq të imitonte karakterin e menduar dhe logjik që ai perceptonte te Solomoni. Për më tepër, struktura e Escorialit u frymëzua nga ajo e Tempullit të Solomonit. Islami Artikulli kryesor: Sulejmani Në traditën islame, Solomoni njihet si një profet dhe një i dërguar i Zotit, si dhe një monark i emëruar hyjnor, i cili sundoi mbi Mbretërinë e Izraelit. Solomoni trashëgoi pozitën e tij nga babai i tij si Mbreti profetik i izraelitëve. Ndryshe nga Bibla, sipas traditës myslimane, Solomoni nuk ka marrë pjesë kurrë në idhujtari, por është qortuar që e ka lejuar të ndodhë në mbretërinë e tij. Kurani i atribuon Solomonit një nivel të madh urtësie, diturie dhe fuqie. Ai dinte mantiq al-teyr (arabisht: مـنـطـق الـطـيـر, gjuha e zogjve). Solomoni njihej gjithashtu në Islam se kishte aftësi të tjera të mbinatyrshme të dhuruara nga Zoti, si kontrolli i erës, sundimi mbi xhinët, skllavërimi i demonëve (divs) dhe dëgjimi i komunikimit të milingonave: “Dhe për Solomonin (e bëmë) erën (të bindet): mëngjesi i saj i hershëm ishte një muaj (udhëtim), dhe mbrëmja e tij ishte një muaj (udhëtim), dhe bëmë të rrjedhë një furrë prej bronzi të shkrirë. për të dhe kishte xhinë që punonin para tij me urdhër të Zotit të tij, e nëse ndonjëri prej tyre largohej nga urdhri Ynë, Ne e shijonim dënimin e zjarrit”. (34:12) dhe “Më në fund, kur arritën në një luginë (të ulët) milingonash, një nga milingonat tha: “O ju milingona, hyni në vendbanimet tuaja, që Sulejmani dhe ushtria e tij të mos ju shtypin (nën këmbë) pa duke e ditur atë.'—Pra, ai buzëqeshi, duke u argëtuar me fjalën e saj dhe tha: 'O Rab im (arabisht: رَبّ, Zot)! Më urdhëro që të jem mirënjohës për të mirat e Tua që më ke dhënë mbi mua dhe prindërit e mi dhe që unë të bëj drejtësinë që të kënaq ty; dhe më prano, me mirësinë Tënde, në radhët e robërve të Tu të drejtë.” (27:18–19) Kurani e liron Solomonin nga praktikimi i magjisë: "Dhe ata ndoqën atë që u mësonin djajtë gjatë mbretërimit të Solomonit. Nuk ishte Solomoni ai që nuk besoi, por ishin shejtanët ata që nuk besuan. Ata u mësuan njerëzve magjinë dhe atë që u shpall në Babil (arabisht: بَـابِـل, Babiloni) dy engjëjve Harut dhe Marut. Ata nuk i mësuan askujt derisa të thanë: "Ne jemi një provë, prandaj mos e humbni besimin". Por ata mësuan prej tyre mënyrat për të shkaktuar ndarje midis burrit dhe gruas së tij. Por ata nuk mund t'i bëjnë keq askujt përveçse me lejen e Zotit. Dhe ata mësuan se çfarë do t'i dëmtonte dhe nuk do t'u bënte dobi. Megjithatë, ata e dinin se kushdo që merret me të, nuk do të ketë hise në botën tjetër. E mjerë është ajo për të cilën e kanë shitur shpirtin, sikur ta dinin." Kurani, i referohet një kukulle që paraqitet si Solomoni, në literaturën ekzegjetike e kuptuar si një xhind ose demon, i cili i shpëtoi robërisë dhe mori mbretërinë e tij. Dhuratat e Solomonit shpesh përdoren në mënyrë alegorike në letërsinë popullore. Demonët që marrin mbretërinë e Solomonit, po pasqyrojnë konceptin sufist të mendjes duke u dorëzuar ndaj nxitjeve të liga. Milingona është përshkruar si një krijesë e mençur, duke i zbuluar Solomonit arsyen e dhuratës së tij për të kontrolluar erën dhe emrin e tij. Në traditat mesjetare, kur Islami u përhap në Persi, Solomoni u bashkua me Xhemshidin, një mbret i madh nga legjendat persiane, të cilit i atribuohen atribute të ngjashme. Besimi Bahá'í Në besimin Bahá'í, Solomoni konsiderohet si një nga profetët më të vegjël së bashku me Davidin, Isainë, Jereminë, Ezekielin, së bashku me të tjerë. Bahá'í-të e shohin Solomonin si një profet që u dërgua nga Perëndia për të trajtuar çështjet e kohës së tij. Baha'ullah shkroi për Solomonin në Fjalët e Fshehura. Ai gjithashtu përmend Solomonin në Tabelën e Urtësisë, ku ai përshkruhet si një bashkëkohës i Pitagorës. Masoneria Ritualet masonike i referohen mbretit Solomon dhe ndërtimit të tempullit të tij. Tempujt masonikë, ku takohet një lozhë masonike, janë një referencë alegorike për Tempullin e Mbretit Solomon. Vende Ishujt Solomon, një vend dhe arkipelag në Melanezi, u emëruan për Mbretin Solomon nga lundërtari spanjoll Álvaro de Mendaña, i cili u bë i pari evropian që pa ishujt në 1568. Shiko edhe Vula e Solomonit Davidi Referime