Ալի իբն Աբի Տալիբ

Ալի իբն Աբու Տալիբ (արաբ․՝ علي بن أﺑﻲ طالب‎‎, մարտի 17, 599, Մեքքա, Հիջազ - 661, ալ-Քուֆա, Բարեպաշտ խալիֆների պետություն), Արաբական խալիֆայության խալիֆա 656-661 թվականներին, Մուհամմադի հորեղբորորդին և փեսան։ Ալին նաև առաջին արական սեռի ներկայացուցիչն էր, որ կրոնափոխվել էր իսլամի։ Սուննի մուսուլմանները համարում են Ալիին չորրորդ և վերջնականը «Բարեպաշտ խալիֆներից» (արդարացիորեն առաջնորդված կրոնապետներ), իսկ շիա մուսուլմանները նկատում են Ալիին որպես առաջին իմամը և համարում են, որ նա և իր հետնորդները Մուհամմադի օրինական իրավահաջորդներն են, «Ահլ ալ-Բայթի» անդամներ, Մուհամմադի ընտանիք։ Այս անհամաձայնությունը բաժանել է «Ումման» (իսլամական համայնքը) սուննի և շիա մասնաճյուղերի։ Մուսուլմանական, հատկապես՝ շիա աղբյուրները, գրում են, որ Ալին միակ անձն էր, որ ծնվել է Քաաբայի սրբավայրում Մեքքայում, իսլամի ամենասուրբ վայրը։ Ալիի հայրը Աբու Տալիբն էր, իսկ մայրը՝ Ֆատիմա բինտ Ասադ, բայց նա մեծացել է Մուհամմադի տանը։ Երբ Մուհամմադը հաղորդել է, որ ստացել է աստվածային հայտնություն, Ալին առաջին տղամարդն էր ընդունելու իր ուղերձումը, նվիրելով իր կյանքը իսլամին։ Ալին գաղթել է Մադինա Մուհամմադից անմիջապետ հետո։ Մուհամմադը Մադինայում էր, երբ հայտնել է Ալիին, որ Ալլահը պատվիրել էր Մուհամմադին, որ տա նրա դուստրը, Ֆատիմային, Ալիի ամուսնության։ Տասը տարվա ընթացքում, որ Մուհամմադը գլխավորել է Մեդինայի համայնքը, Ալին չափազանց ակտիվ է եղել իր ծառայությամբ, առաջնորդելով մարտիկների ջոկատներ մարտերում։ Ալին մասնակցել է վաղ քարավանի արշավանքների Մեքքայից և ավելի ուշ՝ գրեթե բոլոր մարտերում կռվել է սկիզբ առնող մուսուլմանական համայնքի կողմից։ Ալին նշանակվել կրոնապետ (խալիֆա) Մուհամմադի ուղեկիցների կողմից («Սաբահաները») Մեդինայում երրորդ կրոնապետ Օսման իբն Աֆֆանի սպանությունից հետո։ Նրա գլխավորության տակ, քաղաքացիական պատերազմ է ծագել։ 661 թվականին, Ալին հարձակման է ենթարկվել մի առավոտ, երբ երկրպագում էր Քուֆայի մզկիթում և մահացել է մի քանի օր հետո։ Իսլամական մշակույթում, Ալին հարգվում է իր քաջության, գիտելիքին, հավատքին, ազնվության, իսլամի նվիրվածության, խորը հավատարմության Մուհամմադի, հավասար վերաբերմունքին բոլոր մուսուլմանների և մեծահոգության ներողամիտ լինելու համար նրա պարտված թշնամիների հանդեպ։ Ալիի ազդեցությունը եղել է կարևոր իսլամական պատմության։ Աղբյուրներ