قەڵای شێروانە

قەڵای شێروانە یەکێکە لە شوێنەوارە دێرینەکانی کوردستان و دەکەوێتە بەشی باشووری شاری کەلار، ناوەندی ئیدارەی گەرمیان و سەر بە پارێزگای سلێمانییە لە ھەرێمی کوردستان، بە ماوەی ھەشت ساڵ دروست کراوە و لە دوای دروستکردنییەوە چوار جار نۆژەنکراوەتەوە. جێگایەکی مێژوویی گرنگ و پڕ بایەخە و بووەتە یەکێک لەناوچە گەشتیارییە گرنگەکانی عێراق و ھەرێمی کوردستان و لەبۆنە نیشتیمانییەکاندا خەڵکی سەردانی دەکەن. قەڵاکە دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی کەلارەوە، پێکھاتووە لە سێ نھۆمی سەرەکی، لەوانە، بەشی یەکەم و دووەم پێکھاتووە لە سێ ژووری گەورە و لە کۆمەڵێک ژوور و ڕێڕەو، قادرمە، تاق یاخود ڕەفە، ئاگردان و دووکەڵکێش، نھۆمی سێیەمی قەڵاکە، کە بە کڵاو فەرەنگی ناسراوە، بەھۆی بوومەلەرزەکەی ساڵی ٢٠١٧ەوە ڕووخاوە، بەشێکی زۆری دوو نھۆمەکەی تری قەڵاکەش درزیان بردووە. دەرگای سەرەکی قەڵای شێروانە تەنھا دەرگایەکی دوولایییە، کە ڕووی سەرەوەی تەواو کراوە بەشێوەی کەوانێکی نیوبازنەیی، قەڵا لەھەر چوار لاتەنیشتییەکانەوە چوار بورجی ھەیە، ڕووبەری ئەو زەوییەی قەڵاکەی لەسەر دروست کراوە، نزیکەی ٤٠٠ مەتر دووجایە، پانییەکەی لە ڕووی پێشەوەی ١٩ مەتر و ٣٥ سانتیمەترە، پشتەوەی ٥ مەتر و ١٨ سانتیمەترە، درێژی لای ڕاست ١٥ مەترە و ٤٠ سانتیمەترە و لای چەپیشی ١٥ مەتر و ٢٠ سانتیمەترە، بەرزی قەڵا لە ڕووی پێشەوەی بە ستارەکەیەوە تاکوو نھۆمی دووەم ٧ مەتر و ٩٥ سانتیمەترە، لە ڕووی پشتەوەشی ٧ مەترە. ئەو ماددانەی لە دروستکردنی قەڵای شێروانەدا بەکارھاتوون بریتین لە خشتی خوڵ، بەرد، قسڵ و گەچ، کە بەشێوەی جوان و توندوتۆڵ دروست کراوە، ھەروەھا داری تێدا بەکارھاتووە وەک داری گوێز بۆ دروستکردنی دەرگا و پەنجەرەکانی، ئەو ماددانەشی لە دروستکردنی قەڵادا بەکارھاتوون لە شوێنەوارە مێژوویییەکانی گوندەکانی، شێرەوەن، بنکورە، شێخ باوە، کوڵەجۆ و زەنگاباد لە سنووری گەرمیانەوە بۆی براون، کەرەستەکان بە زۆری بە گوێدرێژ و ھێستر گوازراونەتەوە و بە ھەمان شێوەش لە ڕووباری سیروان ئاو ھێنراو بۆ کارکردن لە قەڵاکەدا. سێ جار نۆژەنکراوەتەوە و ھەنگاو بۆ چوارەم جار دەنرێت. قەڵاکە سێ جار نۆژەنکراوەتەوە، لە ساڵەکانی ١٩٢٥ و ١٩٨٨ و ١٩٩٨، دواجار بەھۆی بوومەلەرزەکەی ساڵی ٢٠١٧، کڵاو فەرەنگی قەڵاکە ڕووخا و کارکردن بۆ نۆژەنکردنەوەی دەستیپێکرد و لە دوا قۆناغی کارکردنیشیدا بڕیاردرا ڕێکخراوی پریس کڵاوی ھۆڵەندی چاکی بکاتەوە و تێچووەکەی لە ئەستۆ بگرێت، لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٢ کۆتایی بە نۆژەنکردنەوەی ھات و بە ڕووی ھاووڵاتیان و گەشتیاراندا کرایەوە. مێژوو لە باری مێژووی دروستکردنی قەڵاکەوە زانیاری ورد و ساغکراوە نییە. ھەندێک دەڵێن لەلایەن ئەنەوشیروانی ساسانییەوە بنیات نراوە، ھەندێکیش ڕایان وایە حەمە پاشای جاف دروستی کردووە. لایەنگرانی ڕای یەکەم دەڵێن حەمە پاشای جاف کۆچەر بووەو لەقەڵادا نەژیاوە و دەڵێن بوونی تونێلکی ژێر زەوی بووە لە قەڵاکەوە بۆ سەر ڕووباری سیروان، دەلالەتە لەوەی کە بۆ حاڵەتی شەڕوو گەمارۆدان سوودی لێوەرگیراوەو ئاوی لێوە ھێنراوە بۆ ناو قەڵاکە، کەواتە قەڵاکە تەنھا ھەوارگەیەکی زستانە نەبووە. ڕایەکی دیکەش ھەیە دەڵێت تەپۆڵکە خۆڵەکە لەلایەن ئەنەوشیروانی ساسانییەوە بنیاتنراوەو کۆشکەکە لەلایەن حەمە پاشاوە دروست کراوە و کۆشکی زستانەی ئەو بووە. وێنەکان دەروازەی عێراق دەروازەی کوردستان