Բաբելոն

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Բաբելոն (այլ կիրառումներ) Բաբելոն, հին Միջագետքի հնագույն քաղաքներից մեկը, որը եղել է Տիգրիս և Եփրատ գետերի ստորին ավազանում մ.թ.ա. 1894-539 թվականներին գոյություն ունեցած Բաբելոնի թագավորության մայրաքաղաքը։ Թագավորությունը կոչվել է Բաբելոն քաղաքի անունով։ Բաբելոնի հիմնական բնակչությունը սեմականացված խուռիներն (հայ-հարիներ) էին, շրջակա սեմական ժողովուդների փոքր խառնուրդով (նկատենք, որ հայոց հնագույն նախնիների՝ հարիների անվանումը սեմիթ պատմաբաններն ինչ-ինչ նկատառումներով վերափոխել են «խուռի» անվանման)։ Համմուրաբի արքայի օրոք Միջագետքի մեծ մասը միավորվել է Բաբելոնի տիրակալության ներքո։ Մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի կեսից զանգվածաբար Բաբելոն են թափանցել քասիտական ցեղեր, որոնք անկման են հասցրել նրա ստրկատիրական ծաղկուն պետությունը և հիմնել իրենց տիրապետությունը (1518-1204 թվականներ)։ Քասիտական տիրապետության անկումից հետո Բաբելոնը ժամանակավոր վերելք է ապրել նոր դինաստիայի ներկայացուցիչ Նաբուգոդոնոսոր I-ի օրոք (1146-1123), որը ետ է մղել հարևան Ասորեստանի և Էլամի ոտնձգությունները, պահպանել երկրի անկախությունն ու հզորությունը։ Նրանից հետո Բաբելոնի կենտրոնական իշխանությունը թուլացել է։ Այնուհետև Բաբելոնը բազմիցս ենթարկվել է Ասորեստանի տիրապետությանը։ Մ.թ.ա. 539 թվականին Աքեմենյան թագավոր Կյուրոս II Մեծը նվաճել է Բաբելոնը, և այն վերածվել է Աքեմենյան Պարսկաստանի փոխարքայության։ Ենթադրվում է, որ Բաբելոնի ապստամբները համագործակցել են ապստամբած Հայաստանի հետ։ Ալեքսանդր Մակեդոնացու նվաճումներից հետո Բաբելոնը կառավարել են մակեդոնական կուսակալները։ Մ.թ.ա. մոտ 140 թվականից Բաբելոնը մտել է Պարթևական, այնուհետև՝ Սասանյան պետության կազմի մեջ։ Շուրջ 30 տարի Բաբելոնի արքան է եղել Համմուրաբին (մ.թ.ա. 1792-1750 թվականներ), ում օրոք ստեղծվել է առաջին օրենսգիրքը` բաղկացած 282 հոդվածից։ Բաբելոնի արքայացանկ I (Հին) Հարստություն Սումուաբում մ.թ.ա. 1894-1881 Սումուլա-էլ մ.թ.ա. 1880-1845 Սաբիում մ.թ.ա. 1844-1831 Ափիլ-Սին մ.թ.ա. 1830-1813 Սին-մուբալլիտ մ.թ.ա. 1812-1793 Համմուրապի մ.թ.ա. 1792-1750 Սամսու-իլունա մ.թ.ա. 1749-1712 Աբիեշու մ.թ.ա. 1711-1684 Ամմի-դիտանա մ.թ.ա. 1683-1647 Ամմի-ցադուկա մ.թ.ա. 1646-1626 Սամսու-դիտանա մ.թ.ա. 1625-1595 II (Մերձծովյան I) Հարստություն Իլիման մ.թ.ա. մոտ 1722 Իտտիիլինիբի Դամիկիլիշու Իշկիբալ Շուշշի Գուլկիշար մ.թ.ա. մոտ 1594 Պեշգալդարամաշ Ադարակալամմա Ակուրուլաննա Մելամկուրկուռա Էյագամիլ մ.թ.ա. մոտ 1460 III (Քասիթական) Հարստություն Գանդաշ մ.թ.ա. մոտ 1722 Ագում Ա մ.թ.ա. մոտ 1700 Կաշտիլիաշ Ա Ուշշի մ.թ.ա. մոտ 1650 Աբիրատտաշ Կաշտիլիաշ Բ Ուր-զիգուրումաշ Խարբաշիպակ մ.թ.ա. մոտ 1600 Տիպտակզի Ագում Բ մ.թ.ա. 1595-1571 Կուրիգալզու Ա Նազիմարուտտաշ Ա Բուրնա-Բուրիաշ Ա մ.թ.ա.մոտ 1510 Կաշտիլիաշ Գ Ագում Գ Կարաինդաշ Ա մ.թ.ա. մոտ 1415 Կադաշման-Հարբե Ա Կադաշման-Էլիլ Ա Բուրնա-Բուրիաշ Բ մ.թ.ա. 1375-1347 Կուրիգալզու Բ մ.թ.ա. 1345-1324 Նազիմարուտտաշ Բ մ.թ.ա. 1323-1298 Կադաշման-Թուրգու մ.թ.ա. 1297-1280 Կադաշման-Էլիլ Բ մ.թ.ա. 1279-1265 Կուդուր-Էլիլ մ.թ.ա. 1264-1256 Շագարակտի-Շուրիաշ մ.թ.ա. 1255-1243 Կաշտիլիաշ Դ մ.թ.ա. 1242-1235 Էլիլ-նադին-շումի մ.թ.ա. 1227-1225 Կադաշման-Հարբե Բ մ.թ.ա. 1227-1225 Ադադ-շում-իդդին մ.թ.ա. 1224-1219 Ադադ-շում-ուցուր մ.թ.ա. 1218-1189 Մելի-Շիխու մ.թ.ա. 1188-1174 Մարդուկ-ապլա-իդդին մ.թ.ա. 1173-1161 Զաբաբա-շում-իդդին մ.թ.ա. 1160 Էլիլ-նադին-ահհե մ.թ.ա. 1159-1157 IV (Իսսինի II) Հարստություն Մարդուկ-կաբիտ-ահհեշու մ.թ.ա. 1156-1138 Իտտի-Մարդուկ-բալատի մ.թ.ա. 1138-1133 Նինուրթա-նադին-շումի մ.թ.ա. 1132-1127 Նաբու-կուդուրի-ուցուր I մ.թ.ա. 1126-1105 Էլիլ-նադին-ապլի մ.թ.ա. 1104-1101 Մարդուկ-նադին-ահհե մ.թ.ա. 1100-1083 Մարդուկ-շապիկ-զերի մ.թ.ա. 1082-1070 Ադադ-ապլա-իդդին I մ.թ.ա. 1069-1048 Մարդուկ-ահհե-էրիբա մ.թ.ա. 1047 Մարդուկ-զեր- մ.թ.ա. 1046-1036 Նաբու-շումու-լիբուր մ.թ.ա. 1034-1027 V (Մերձծովյան II) Հարստություն Սիմբարշ-ահհե մ.թ.ա. 1024-1007 Էամուկին-զերի մ.թ.ա. 1007-1006 Կաշշու-նադին-ահհե մ.թ.ա. 1006-1003 VI (Բազիի) Հարստություն Նինուրթա-կուդուրի-ուցուր I մ.թ.ա. 1003-986 Շիևիկտի-Շուկամունա մ.թ.ա. 984-983 VII (Էլամական) Հարստություն Մարբիտի-ապլի մ.թ.ա. 983-978 VIII (Է) Հարստություն Նաբու-մուկին-ապլի մ.թ.ա. 979-944 Նինուրթա-կուդուրի-ուցուր II մ.թ.ա. 944-ից Մար-բիտի-ահհե-իդդին մ.թ.ա. 943-ից Շամաշ-մուդամմիկ մ.թ.ա. մոտ 905 Նաբու-շում-ուկին I մ.թ.ա. մոտ 895 Նիբու-ապլա-իդդին մ.թ.ա. մոտ 870 Մարդուկ-զակիր-շումի I մ.թ.ա. 854-819 Մարդուկ-բալասսու-իկբի մ.թ.ա. 818-813 Բաբա-ահ-իդդին մ.թ.ա. 812 5 անհայտ տիրակալներ Նինուրթա-ապլա- Մարդուկ-բել-զերի Մարդուկ-ապլա-ուցուր Էրիբա-Մարդուկ մ.թ.ա. մոտ 770 Նաբու-շում-իշկուն մ.թ.ա. մինչև 748 Նաբու-նացիր մ.թ.ա. 747-734 Նաբու-նադին-զերի մ.թ.ա. 733-732 Նաբու-շում-ուկին II մ.թ.ա. 732 IX Հարստություն Նաբու-մուկին-զերի մ.թ.ա. 732-729 Պուլու մ.թ.ա. 728-727 Ուլուլայ մ.թ.ա. 726-722 Մարդուկ-ապլա-իդդին II մ.թ.ա. 721-710,703 Սարգոն մ.թ.ա. 709-705 Սինահհերիբ մ.թ.ա. 704-703,688-681 Մարդուկ-զակիր-շումի II մ.թ.ա. 703 Բել-օբնի մ.թ.ա. 702-700 Աշշուր-նադին-շումի մ.թ.ա. 699-694 Ներգալ-ուշեզիբ մ.թ.ա. 693 Մուշեզւբ-Մարդուկ մ.թ.ա. 692-689 Ասարհադոն մ.թ.ա. 680-669 Շամաշ-շում-ուկին մ.թ.ա. 667-648 Կանդալանու մ.թ.ա. 647-627 X (Նոր) Հարստություն Նաբոպալասար մ.թ.ա. 626-605 Նաբու-կուդուրի-ուցուր II մ.թ.ա. 605-562 Ամել-Մարդուկ մ.թ.ա. 562-560 Ներիգղիսար մ.թ.ա. 560-556 Լաբաշի-Մարդուկ մ.թ.ա. 556 Նաբոնիդոս մ.թ.ա. 556-539 Աղբյուրներ