Bobak qalʼasi

Bobak qalʼasi (forscha: قلعه بابک‎‎, Ghal’eh-e Bābak) – Arasboron oʻrmonlaridagi togʻ tepasida joylashgan katta qal’a boʻlib, Ahardan 50 km, Ardabildan bir farsah, Eronning shimoli-gʻarbidagi Kalibar shahridan 6 km janubi-gʻarbda joylashgan. Ibn an-Nadimning soʻzlariga koʻra, bu Abbosiylar xalifaligiga qarshi kurashgan Eron Ozarbayjonidagi xurramiylar rahbarlari Javidxon va Bobak Xurramiyning qal’asi boʻlgan. Qal’a 837-yilda Afshin qoʻshini tomonidan bosib olingan va vayron qilingan. Kirish Qal’a 2300–2600 metr balandlikda qurilgan. Qal’adan atrofdagi Arasboron eman oʻrmoni, qirrali qoyalar va uzoqdagi togʻlarni koʻrish mumkin. Asosiy qal’aga olib boradigan oxirgi yoʻlak tor yoʻlak va 200 metrlik yoʻlak shaklidagi ibodatxonadir. Qal’a togʻlarda baland joylashganligi va muz va qor bilan himoyalanganligi sababli uni egallab olish deyarli imkonsiz. Tarixi Qal’a Parfiya sulolasiga tegishli oid, Sosoniylar sulolasining davrida esa oʻzgarishlar amalga oshirilgan. Qal’adagi Xurramiylar Ozarbayjondagi Xurramiylar harakati Ozarbayjondagi ikkita Xurramiylar harakatidan birining (807—808-yillardan 816—817-yillargacha) yer egasi boʻlgan Javidxon bilan bogʻliq boʻlib, uning bosh qarorgohi Araz daryosi yaqinida joylashgan Badzda joylashgan. Xurramiylar harakatining yana bir rahbari Abu Imron boʻlib, u tez-tez Javidxon kuchlari bilan toʻqnash kelgan. Toʻqnashuvlardan birida, taxminan 816-yilda, Abu Imron magʻlubiyatga uchradi va oʻldirildi, Javidxon esa oʻlimga mahkum boʻldi va uch kundan keyin vafot etdi. Javidxonning oʻrniga uning shogirdi Bobak Xurramiy keldi, u ham Javidxonning bevasiga uylandi. Tabariyning yozishicha, Bobak qoʻzgʻoloni 816—817-yillarda boshlangan. 827—828-yillarda Muhammad ibn Xomayd Bobakni magʻlub etish uchun yuborilgan. Bir nechta gʻalabalarga qaramay, uning qoʻshinlari 829-yilda Hashtadsardagi soʻnggi jangda Bobak tomonidan magʻlubiyatga uchragan. Xalifa Al-Maʼmunning Bobakga qarshi harakatlari 833-yilda vafot etganida muvaffaqiyatsizlikka uchragan. Arab tarixchilarining taʼsiri bugungi Ozarbayjon Respublikasi hududlariga ham tarqalganini taʼkidlagan arab tarixchilarining fikriga koʻra, Bobakning arab sarkardalari ustidan qozongan gʻalabalari uning Badz qal’asi va borish qiyin boʻlgan togʻ qal’asini egallashi bilan bogʻliq edi – „janubga Ardabil va Marand yaqiniga, sharqqa Kaspiy dengizi va Shamaxi tumani va Shirvonga, shimolga Moʻgʻon dashtiga va Araz daryosi sohiliga, gʻarbga Julfa, Naxichevon va Marand tumanlariga“. Arab xalifaligi va xurramiylar oʻrtasidagi soʻnggi jang 837-yilda Badz qal’asida boʻlib oʻtdi. Xurramiylar magʻlubiyatga uchradi va Afshin Badzga yetib keldi. Afshin arab magnati Abu Dolaf boshchiligidagi xalifalikdan qoʻshimcha kuchlarga ega boʻldi va Badz qal’asidan olti mil uzoqlikdagi lagerga joylashdi. Afshin bu lagerdan Badzga qarshi togʻ hujumlari uchun baza sifatida foydalangan. Qamal texnikasi va nafta otuvchilarni joylashtirgandan soʻng, u Badzga bostirib kirishga muvaffaq boʻldi. Xurramiylar magʻlubiyatga uchradi va Badz qal’asini egallab olgandan soʻng, Bobak qochib ketdi, ammo keyinchalik qoʻlga olinib qatl qilindi. Hozirgi kun Qal’aning qolgan qismlari hozirda Qaḷʼa-yi Jumhur nomi bilan tanilgan. U Ahardan 50 km uzoqlikda, Qorasu daryosining chap tarmogʻida joylashgan. Badz qal’asidan togʻ tepasida qal’a va saroy qolgan. Bu joydan 13-asr tangalari va kulolchilik buyumlari namunalari, shuningdek, 7-asr boshlariga oid oʻymakor va sirlangan kulolchilik buyumlari topilgan. Galereya Manbalar Havolalar More Pictures in Tishineh