حرم شاه عبدالعظیم

حرم عبدالعظیم حسنی (یا به لهجه و زبان عامیانه، شابدُلَظیم) مجموعه آرامگاه عبدالعظیم حسنی، امامزاده حمزه و امامزاده طاهر است که در شهر ری (در جنوب تهران) قرار دارد. بنای آرامگاه مربوط به دوره‌های ایلخانی، صفوی و قاجار است. این اثر در تاریخ ۱۱ بهمن ۱۳۳۴ با شماره‌ی ثبت ۴۰۶ به‌عنوان یکی از آثار ملّی ایران به ثبت رسیده‌است. عبدالعظیم حسنی عبدالعظیم حسنی یا شاه عبدالعظیم از نوادگان امام دوم شیعیان، حسن مجتبی، در سال ۱۷۳ قمری (۷۸۹ م)، در زمان موسی کاظم در شهر مدینه زاده شد.پدرش عبدالله و مادرش فاطمه نام داشتند. همسر وی خدیجه دختر قاسم بن حسن بن زید بن حسن بود. عبدالعظیم پس از ورود به شهر ری در سرداب خانه یکی از شیعیان آن شهر به زندگی پنهانی روی می‌آورد و پس از مدتی بیمار می‌شود و در سال ۲۵۲ قمری (۸۶۶ م) می‌میرد. عبدالعظیم یکی از راویان احادیث شیعه است؛ به‌همین دلیل تأثیر زیادی در زمان خود بر حفظ جریان شیعه، داشته و از چند امام شیعه روایاتی را نقل کرده‌اند. گفته می‌شود بیش از صد حدیث توسط او نقل شده است. ضمن اینکه جناب شیخ‌صدوق مجموعه روایات اوی را با عنوان «جامع اخبار عبدالعظیم» گردآوری نموده است. ضمنا بخشی از این احادیث، بی‌واسطه از ائمه نقل شده است؛ البته علاوه بر نقل احادیث اهل بیت،وی با علوم دینی آشنایی داشتند و به همین دلیل، محل رجوع مردم در زمینه مسائل دینی بوده‌اند. قابل توجه اینکه ازابوتراب رویانی نقل شده است : «شنیدم که ابوحماد رازی می‌گفت در سامرا بر امام دهم شیعیان وارد شدم و از بعضی مسائل حلال و حرام از ایشان پرسیدم. چون قصد وداع داشتم، ایشان فرمودند: چنانچه در امور دینی در تشخیص حلال و حرام، مسئله‌ای بر تو دشوار شد، از عبدالعظیم بن عبدالله حسنی سؤال کن و سلام مرا به او برسان.» بناها بنای نخستین آرامگاه عبدالعظیم را محمد بن زید داعی علوی، در نیمه دوم قرن سوم هجری قمری برابر با با قرن نهم میلادی تعمیر اساسی کرد. درگاه اصلی ورودی حرم که در شمال آرامگاه قرار دارد به فرمان پادشاهان خاندان آل بویه و سپس با تلاش مجدالملک قمی ساخته شد. بنای آرامگاه در بخش پایین چهارگوشی است که هر سوی آن حدود هشت متر است. در بالا مانند همه بناهای سلجوقی برفراز چهارگوشه حرم چهار گوشوار یعنی چهار طاق مورب بنا کرده‌اند و بالاتر از آن یک هشت ضلعی و بر روی آن یک شانزده‌ضلعی ساخته‌اند. روی این شانزده‌ضلعی گنبد اصلی حرم ساخته شده‌است. تمام این بخش‌ها از درون آیینه‌کاری شده‌است. تعمیر و تغییرات اصلی این بخش در زمان شاه تهماسب یکم صفوی انجام گرفته‌است. صحن‌ها و ایوان از آثار دوره صفویه می‌باشد. در دوره قاجار تعمیرات و اضافات بسیاری صورت گرفت. پوشش زرین گنبد، به فرمان ناصرالدین‌‌شاه در سال ۱۲۷۰ هجری قمری برابر با ۱۸۳۵ میلادی انجام گرفته‌است. آثار تاریخی تاریخ ساخت صندوق داخل آرامگاه عبدالعظیم ۷۲۵ هجری قمری برابر با ۱۳۳۵ میلادی است. دو لوحه کتیبه چوبی روی یک جفت در چوبی جدید تر نصب شده که تاریخ ساخت لوحه‌ها ۸۴۸ هجری قمری مطابق با ۱۴۴۴ میلادی است. تاریخ ساخت در بزرگ چوبی بین رواق شمالی و مسجد زنانه ۹۰۴ هجری قمری (برابر با ۱۴۹۸ میلادی) و به سبک دوره تیموری است. آرامگاه‌های پیرامون بسیاری از نامداران ایران در کنار آرامگاه و رواق‌های اطراف، عمدتاً در باغ طوطی، به خاک سپرده شده‌اند. از جمله: همچنین برخی حکام اردلان که از وابستگان پادشاهان قاجار بودند نیز در صحن آرمیده‌اند. در دوره پهلوی، آرامگاهی در جوار این آستان برای رضاشاه تدارک دیده شد که به تدریج بسیاری از وابستگان این خاندان در آن جا به خاک سپرده شدند. از جمله: علیرضا پهلوی، سلیمان بهبودی، ارتشبد محمد خاتم و حسنعلی منصور. این آرامگاه پس از انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷ به همراه آرامگاه پنجاه تن از وابستگان نظام پادشاهی، توسط گروهی به دستور صادق خلخالی ویران شد. آرامگاه پادشاهان آرامگاه سرشناسان بسته شدن درهای حرم در اواخر اسفند ماه سال ۱۳۹۸ پایگاه اطلاع‌رسانی حضرت عبدالعظیم اعلام کرد که به دنبال شیوع گسترده ویروس کرونا و با درخواست ستاد ملی مبارزه با کرونا در راستای مقابله از روز سه شنبه ۲۷ اسفند ماه تا خرداد ماه ۱۴۰۱ با کم شدن کرونا باز شد. نگارخانه جستارهای وابسته پانویس منابع سید محمدتقی مصطفوی، آثار تاریخی طهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، تهران، ۱۳۷۵ عزیزالله عطاردی، زندگانی حضرت عبدالعظیم، انتشارات کتابخانه صدر، تهران آستان مقدس حضرت عبدالعظیم پیوند به بیرون حرم شاه عبدالعظیم شهر ری حرم مطهر حضرت شاه عبدالعظیم حسنی (ع) ساعات بازگشایی درب‌های آستان مقدس حضرت عبدالعظیم (ع) آستانه حضرت عبدالعظیم صحن و سرای حضرت عبدالعظیم حسنی علیه السلام - شهر ری: ویدیو