Babek Kalesi

Bezz Kalesi ya da Babek Kalesi (Farsça: قلعه بابک), İran'ın kuzeybatısında, Keleyber şehrinin 6 km güneybatısında, Ahar'a 50 km, Erdebil'e bir fersah uzaklıkta, Arasbaran ormanlarındaki bir dağın tepesinde bulunan büyük bir kaledir. İbnü'n-Nedîm'e göre burası, Abbasi Halifeliği'ne karşı mücadele eden Güney Azerbaycan'daki Haremîlerin liderleri Cavidhan ve Babek Hürremi'ne ait bir kale niteliğindeydi. Kale, 837 yılında Abbasi generali Afşin'in ordusu tarafından fethedilip harap edildi. Erişim Kale, deniz seviyesinden yaklaşık 2300–2600 metre yükseklikte inşa edilmiştir. Kaleden çevredeki Arasbaran meşe ormanları, sivri kayalıklar ve uzaktaki sıradağlar gözlemlenebilmektedir. Ana kaleye ulaşımı sağlayan son bölüm, dar bir geçit ve yaklaşık 200 metre uzunluğunda bir koridor niteliğindedir. Kalenin dağlık alandaki yüksek konumu ile yılın büyük bölümünde buz ve karla çevrili olması, yapının ele geçirilmesini ve işgal edilmesini son derece güçleştirmektedir. Tarihi Kalenin Part Hanedanı dönemine ait olduğu ve Sasani Hanedanı sürecinde bazı yapısal değişikliklere uğradığı düşünülmektedir. Kaledeki Hürremiyeler Azerbaycan'daki Hürremiyye hareketi, 807–808'den 816–817 yıllarına kadar devam eden iki Hürremiyye ayaklanmasından birinin toprak sahibi lideri olan ve karargahı Aras Nehri yakınlarındaki Bezz'de bulunan Cavidhan ile ilişkilendirilmektedir. Diğer Hürremiyye hareketinin lideri ise Cavidhan'ın güçleriyle sık sık çatışan Ebû İmran'dı. Muhtemelen 816 yılında gerçekleşen çatışmalardan birinde Ebû İmran yenilgiye uğrayarak hayatını kaybetmiş, Cavidhan ise ağır şekilde yaralanmış ve üç gün sonra ölmüştür. Cavidhan'ın ölümünün ardından, aynı zamanda onun dul eşiyle evlenen çırağı Babek Hürremi liderliği devralmıştır. Taberi'nin kayıtlarına göre Babek isyanına 816-817 yıllarında başlamıştır. 827-828 yıllarında ise Babek'i alt etmek için Muhammed b. Humeyd gönderilmiştir. Her ne kadar bazı askerî başarılar elde edilmiş olsa da, birlikler 829 yılında Haştadsar'daki son çatışmada Babek tarafından yenilgiye uğratılmıştır. Abbâsî Halifesi el-Me'mun'un Babek'e karşı yürüttüğü askerî girişimler ise, halifenin 833 yılında ölümüne kadar başarıya ulaşamamıştır. Arap tarihçilerine göre Babek'in Arap generalleri karşısında kazandığı zaferler, Bezz Kalesi ile erişilmesi güç dağ kalelerinin ele geçirilmesiyle yakından ilişkilidir. Babek'in etkisinin, güneyde Erdebil ve Merend çevresine, doğuda Hazar Denizi'ne, Şamahı bölgesine ve Şirvan'a, kuzeyde Mugan bozkırına ve Aras Nehri kıyılarına, batıda ise Culfa, Nahçıvan ve Merend bölgelerine kadar uzandığı belirtilmektedir. Arap Halifeliği ile Hürremiyeler arasındaki son savaş 837 yılında Bezz Kalesi'nde gerçekleşmiştir. Çatışmalar sonucunda Hürremiyeler yenilgiye uğramış ve Afşin Bezz'e ulaşmıştır. Afşin, Arap ileri gelenlerinden Ebû Dolaf'ın komutasındaki halifelik kuvvetleriyle birlikte, Bezz Kalesi'nden yaklaşık altı mil uzaklıkta bir karargah kurmuş ve burayı kaleye yönelik dağ saldırıları için üs olarak kullanmıştır. Kuşatma makineleri ile neft atıcılarının konuşlandırılmasının ardından Bezz Kalesi ele geçirilmiştir. Yenilginin ardından Babek kaçmayı başarmış, ancak daha sonra yakalanarak idam edilmiştir. Günümüzde Kalenin kalan kısımları günümüzde Qaḷʿa-ye Jomhūr olarak bilinmektedir. Ahar'a 50 km uzaklıkta, Karasu Nehri'nin sol kolu üzerinde yer almaktadır. Bezz Kalesi'nden geriye bir kale ve dağın tepesinde bir saray kalmıştır. Kazı alanında 13. yüzyıla ait sikke ve çömlek örneklerinin yanı sıra 7. yüzyılın başlarına tarihlenen oyma ve sırlı çömlekler bulunmuştur. Resim galerisi Ayrıca bakınız İran mimarisi Arasbaran ormanları Kaynakça Dış bağlantılar More Pictures in Tishineh