Қасри Ардашер Бобакон

Қасри Ардашери Бобакон ё Қасри Ардашери Папакон, ки бо номи Маъбади оташи Ардашер маъруф аст, қалъаест, ки дар наздикии Фирӯзобод, Устони Форс, дар доманаи кӯҳ дар наздикии Қалъаи Духтар ҷойгир аст ва соли 224-и мелодӣ бо фармони Ардашери Бобакон, асосгузори Шоҳаншоҳии Сосонӣ сохта шудааст. Ин қалъа ду километр шимолтар аз шаҳри қадимии Гур ҷойгир аст. Шаҳри қадимае, ки дар он қаср ҷойгир аст, пас аз он ки Ардашер бо сарнагун кардани Ардавони IV, охирин подшоҳи Порт, Шоҳаншоҳии Сосониёнро таъсис дод, номи "Перуз" - Фирӯз (Ғолиб) гирифт. Пас аз ҳуҷуми арабҳо ба Эрон, арабҳо Фирӯзи ғолибро Фирӯз номиданд ва ин ном боқӣ монд. Аз ин рӯ, шаҳри кунунии Фирӯзобод дар таърихи Эрон аҳамияти бузург дорад. Ин қаср (маъбад) аз се гунбад иборат буда, нисбат ба сохтори шабеҳи худ, Қалъа Духтар дар Фирӯзобод, каме калонтар ва боҳашаматтар аст. Чунин ба назар мерасад, ки ин минтақа барои нишон додани симои шоҳонаи Ардашир Бобокон тарҳрезӣ шудааст, на ин ки як бинои мустаҳкам барои мақсадҳои дифоӣ бошад. Аз ин рӯ, шояд беҳтар аст, ки ин биноро " Кох " номидан мумкин аст, на "қалъа", гарчанде ки он деворҳои азим дар атрофи худ дорад (ду баробари ғафсии деворҳои Қалъа Духтар) ва як бинои маҳдуд аст. Бо назардошти намуди тарҳ ва меъморӣ, ба назар мерасад, ки ин кох бештар макони ҷамъомадҳо буд, ки дар он меҳмонон бо тахти шоҳӣ шинос мешуданд. Хусусиятҳои меъморӣ Ин қаср толорҳоеро дар дохили толорҳо ҷойгир кардааст ва пас аз 1800 соли гачбурӣ, қисми болоии деворҳои дарунии он осеб надидааст. Дар тарафи шарқии кох чор бинои бузурги гунбадшакл мавҷуд аст, ки ин гунбадҳо бо сутунҳои филпӯшшуда, ба монанди сутунҳое, ки дар Қалъаи Духтар ( Қалъаи Ардашир ) дида мешаванд, баланд карда шудаанд. Қисме аз болои боми гунбадҳо дар шакли мудаввар бо диаметри як метр кушода аст. Дар тарафи шимолӣ, дар беруни девори кох, чашмае низ аз замин сарчашма мегирад ва дар пеши ин чашма ҳавзи табиӣ пайдо шудааст. Дарёе аз девори шарқии кох мегузарад, ки асоси рушди шаҳри Гур ва қасри Сосониёнро гузошт. Каме баландтар аз қаср, оташдон барои гузаронидани маросимҳои динӣ мавҷуд аст. Мавҷудияти чор унсури табиӣ об, бод, хок ва оташ ба ин минтақа аҳамияти махсус додааст. Кохи Ардашер аз якчанд қисм иборат буд. Дар шимолу шарқ айвони калон буд, ки ба боғе бо ҳавз (долин) кушода мешуд. Намои он эҳтимол ба қасри Порт дар Тай­са­фун монанд буд. Дар паси айвони шимолу шарқӣ, шумо ду - дар аввал се - утоқи калон бо гунбазҳо ва баъд аз он дар ҷанубу ғарб ҳавлии калонеро хоҳед дид, ки бо бисёр утоқҳои истиқоматӣ иҳота шудааст. Тамоми маҷмаа беш аз сад метр дарозӣ (дақиқтараш 104) ва панҷоҳу панҷ метр паҳноӣ дошт. Деворҳо бо корҳои чӯбӣ, ки аз меъмории Тахти Ҷамшед (Персеполис) илҳом гирифта шудаанд, оро дода шуда буданд. Деворҳои нигоҳдоранда баъзан беш аз чор метр паҳноӣ доранд, ки ин фаҳмо аст, зеро дар ошёнаи якум роҳравҳо ва галереяҳо мавҷуд буданд, ки имкон медоданд дар атрофи гунбазҳо сайругашт кунанд. Инҳо қадимтарин намунаҳои ин навъи меъморӣ дар Эрон мебошанд. Эҳтимол аст - ҳатто эҳтимол дорад - ки онҳо аз моделҳои ғарбӣ илҳом гирифта шудаанд. Аммо, бар хилофи аксари гунбадҳои румии ин давра, гунбадҳои Қасри Фирӯзобод на аз бетон, балки аз хишт сохта шуда буданд. Аз ҷиҳати таърихи меъморӣ, онҳо нисбат ба, масалан, Пантеон дар Рум пешрафтатаранд. Вазъияти кунунӣ Кохи Ардашери Бобокон дар ҷаласаи Кумитаи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дар 30 июни соли 2018 дар баробари ҳафт макони дигари бостоншиносӣ аз се минтақаи қадимаи Фирӯзобод, Бишопур ва Сарвистон таҳти унвони умумии Манзараи бостоншиносии Сосониён дар минтақаи Форс ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО шомил карда шуд. Дар моҳи декабри соли 2020, пас аз обхезӣ, Кохи Ардашер дар хатари зери об мондан қарор гирифт ва деворҳои қаср аз обхезӣ хароб шуданд. Номгузорӣ Аз сабаби ҷойгиршавии ин Кохи Ардашер дар паҳлӯи фаввораи "Гунбади маъбади оташ" онро Маъбади оташи Фирӯзобод низ меноманд. Нигораҳо Ҷусторҳои марбут Ёдгориҳои миллии Эрон Феҳристи ёдгориҳои миллии вилояти Форс Қалъаи Духтар (Фирӯзобод) Манобеъ