Шаҳри Гур (шаҳри бостонӣ)

Шаҳри Гур ( Ардашери Хварраҳ ё Фирӯзободи қадим ) як макони қадимӣ дар шаҳристони Фирӯзобод, вилояти Форс аст. Ин шаҳр дар аввали асри 3-и мелодӣ бо фармони Ардашери Бобокон, пеш аз шӯриш бар зидди Ардавони V, таъсис ёфтааст. Дар авҷи худ, Гур маркази қисмате аз вилояти Форс бо номи Кореҳи Ардашери Хоре буд. Тарҳ ва нақши шаҳр даврашакл буда, онро аввалин шаҳри даврашакл дар ҷаҳон меномиданд, ки диаметри он ду километр, чор дарвозаи асосӣ ва биноҳои ҳукуматӣ ва манзилҳои дарборӣ дорад. Шаҳри қадимии Гур ҳоло холӣ аст ва шаҳри кунунии Фирӯзобод се километр дуртар аз он ҷойгир аст. Номгузорӣ Ардашери Сосонӣ расман шаҳри навбунёди худро Ардашери Хварраҳ (فارسی میانه:Ardašer Khwarrah) ( форсии миёна : Ардашери Хварраҳ) номид, ки маънояш гузаргоҳи Ардашери аст. Аммо, дар сарчашмаҳои пеш аз ислом ин шаҳр бо номи Гур низ маъруф буд, ки пас аз ислом аз ҷониби арабҳо Ҷур талаффуз мешуд. Таърихшиносони қадим ин истилоҳро ба маънои ҳамворӣ, теппа ё чоҳ тафсир кардаанд. Номи Фирӯзобод одатан аз асри 4-уми ҳиҷрӣ истифода мешавад. Маълум аст, ки Азудудавла Дайламӣ, ки аксар вақт дар ин шаҳр зиндагӣ мекард ва номи Гурро номусоид намеҳисобид, онро ба Фирӯзобод иваз кард ва фармон дод, ки ҳар касе, ки ин шаҳр ва ноҳияро Гур меномад, ҷазо дода шавад. Аммо, далелҳои сиккашиносӣ нишон медиҳанд, ки ин ном боз ҳам қадимтар аст; дар тангаи мисии давраи Умавиён, ки дар и Хварраҳ зарб зада шудааст калимаи Пирӯзобод ( транслитератсияи паҳлавӣ : pylwj'b'd ) ҳамчун номи зарбхона пайдо шудааст. Таърих Пеш аз Ислом Қазвинӣ дар китоби худ «Ал-мӯъҷам фи атҳар Малук ал-Аҷам» навиштааст: «Гур шаҳри бузурге бо девори мустаҳкам буд; то ки Искандари Мақдунӣ ҳеҷ гоҳ наметавонист ба Гур ҳамла кунад. Бо фармони ӯ, дарёе, ки ба шаҳр мебурд, барои чор сол бо коҳ баста шуд. Пас аз чор сол, сарбанд шикаст ва об боиси фурӯпошии бурҷҳои Гур шуд. Пас аз он ки Ардашери Бобокон, ки бар зидди Ардавони Портӣ шӯриш бардошт, қасам хӯрд, ки агар пирӯз шавад, дар ин ҷо шаҳри нав месозад. Пас аз ба тахт нишастан, бо ёрии муҳандисон кӯҳҳои атрофи даштро бурида, обро аз он холӣ кард. Сипас, ӯ шаҳри нави Гурро дар замини хушк сохт ва онро тахти худ гардонд. Имрӯз, коршиносон ба дурустии ин қисса (обхезии дашти Фирӯзобод барои панҷсад сол) шубҳа доранд. Аксарият ривояти Табариро қабул мекунанд, ки дар он гуфта мешавад, ки Ардашер тақрибан соли 224-и мелодӣ барои нишон додани қувват бар зидди подшоҳи охирини Портӣ ба сохтани шаҳри Гур шурӯъ кардааст. Пас аз Ардашер, ин шаҳр бинобар робитааш бо сулолаи Сосониён шукуфон ва марказӣ боқӣ монд; он маркази Ардашер боқӣ монд , гарчанде ки дар сояи Бишопур (шаҳри нави Шопури I ) то андозае канор монда буд. Баъд аз Ислом Гур охирин қалъаи Яздгирди III аз сулолаи Сосониён дар Форс буд, ки соли 29 ҳиҷрӣ, дар замони хилофати Усмон ибни Аффон, ба дасти мусалмонон афтод. Пас аз суқути шаҳр, Яздгирди III Форсро ба арабҳо вогузор кард ва тавассути Кирмон ба Хуросон фирор кард. Дар давраи хулафои Рошидин, ҳокими Гур аз ҷониби ҳокими вилояти муттаҳидаи Басра - Аҳвоз - Порс таъйин карда мешуд. Дар давраи аввали ислом, подшоҳони Бувайҳиён, ки Шерозро пойтахти худ қарор дода буданд, инчунин барои рушди шаҳри Гур сармоягузорӣ карданд. Бо фармони Азудуддавла ад-Дайламӣ, дар ин шаҳр як масҷиди ҷомеъ ва як бемористон муносиб сохта шуд. Абу Мансур Баҳром ибни Мафона, вазири машҳури Абу Калиҷар ад-Дайламӣ, инчунин як китобхонаи калонеро дар шаҳр бо номи Дор-ул-Алам бо нуздаҳ ҳазор ҷилд китобҳои зебо эҳдо кард, ки танҳо чор ҳазори онҳо бо дастхати Абу Алӣ ва Абу Абдуллоҳ ибни Муқла буданд. Иқтисодиёти Гор Дар асри чоруми ҳиҷрӣ, Ғур шаҳри сарватманд ва шукуфон бо иқлими мӯътадил, оби фаровон ва боғҳо ва гулзорҳои зиёд буд. Боғҳои мевадиҳанда ва хонаҳои боҳашамат канори шаҳрро дар масофаи як фарсанг иҳота карда буданд. Дар ин минтақа маҳсулоти гуногун истеҳсол мешуданд; нӯшокиҳои спиртӣ, меваҳо, матоъ ва ғайра. Аммо оби гулоб бешубҳа дар байни онҳо ҷои аввалро ишғол мекард.Огулоби Гур ва Кевар ба бисёр сарзаминҳо, аз қабили Чин, Ҳиндустон, Византия, Миср, Яман, Мағриби Араб ва Аврупо содир мешуд. Ҳатто садбарги гулобии Гур дар кишварҳои исломӣ маъруф буд ва дар байни арабҳо бо бӯи гуворо ва ранги шаффофи худ машҳур буд. (Ҳатто имрӯз, дар забони арабӣ, садбарги Муҳаммадро ал-Вард ал-Ҷурӣ меноманд.) Ароқ аз гули нахлиҳо, иқтибос аз ҳазорбарг, иқтибос аз заъфарон ва иқтибос аз бед маҳсулоти дигари гиёҳӣ буданд, ки аз боғу бӯстонҳои Гур ба даст меомад. Фирӯзобод имрӯз Шаҳри қадимаи Гур ё Фирӯзобод дар асри 7 ё 8-уми ҳиҷрӣ ба харобазор афтод ва бо сабабҳои номаълум тарк карда шуд. Дар ҷои он деҳае дар беруни деворҳои шаҳри қадим пайдо шуд, ки то давраи Қоҷориён бо номи Рустои Кушк маъруф буд. Шаҳри кунунии Фирӯзобод натиҷаи густариши он русто аст. Мавқеъ ва харита Маҷмааи Ардашери Хуреҳ бо мақсади хеле мушаххас ва бо афзалияти дифоъӣ тарҳрезӣ шудааст. Ҷойгоҳе, ки дар он шаҳр сохта шудааст, аз ҳар тараф бо кӯҳҳо иҳота шудааст. Вуруди асосии ин дашт гузаргоҳи стратежии Тангоб аст, ки дар болои он Қалъаи Духтар (манзили аслии Ардашир) ҷойгир аст. Мавқеи қалъа чунин аст, ки он на танҳо ба гулӯгоҳ, балки ба роҳе, ки ба қасри Ардашер ва шаҳр мебарад, менигарад. Ардашери Хуреҳ ба шакли доираи комил бо диаметри 1940 метр сохта шуда буд. Шаҳр дар маҷмӯъ ба 61 ноҳия бо 20 девори радиалӣ ва се девори даврашакли консентрикӣ тақсим шуда, бо ду девори мустаҳками хиштӣ бо хандақи паҳнои 35 метр дар байни онҳо иҳота шуда буд. Шаҳр дар чор самт чор дарвоза дошт: дарвозаи Ҳурмуз дар шимол, дарвозаи Ардашер дар ҷануб, дарвозаи Митра дар шарқ ва дарвозаи Баҳром дар ғарб. Аз ҳар як дарвоза кӯчаи асосӣ ба маркази шаҳр мебурд, ки дар он биноҳои давлатӣ ва динӣ дар дохили девори даврашакл бо диаметри 450 метр ҳифз мешуданд. Қалъаҳои дифоӣ ҳатто аз шаҳр берунтар буданд; боқимондаҳои шабакаи радиалии деворҳои муҳофизатиро то ҳол дар дашт ва доманакӯҳҳо то 10 километр аз маркази Ардашери Хуреҳ дидан мумкин аст. Шаҳрҳои дигари таърихии даврашакл Ҳагматона (давраи Мидия) ва Самоил (давраи Ҳиттӣ)-ро дар бар мегиранд. Корҳо Дар дохили шаҳр Рельефи пирӯзӣ : Дар ин рельеф, Ардашир ва писараш Шопур дар майдони ҷанг савори аспҳо тасвир шудаанд ва Ардашир шоҳи Ардавонро бо найза аз аспаш мезанад. Тоҷгузории Ардашер : Тасвире аз гирифтани салтанат аз Аҳура Маздо дар ҳузури дарбориён. Дар беруни шаҳр Фаррухмард Баҳрамон қозии Гур ( кӯҳи Анаровеҳ ) ва ҳамзамонони Хусрави Парвиз буд. Ӯ муаллифи "Ҳезори Мадеган"-и Додистон, муҳимтарин матни ҳуқуқии давраи Сосониён аст. Ин китоб як қатор қонунҳои қадимии Авесто, қарорҳои додгоҳҳои қаблӣ ва фармонҳои маъмурии подшоҳонро дар бар мегирад, ки дар фаҳмидани низоми ҳуқуқии Эрони Сосониён аҳамияти беҳамто доранд. Дар бораи ҳаёти ин шахсият маълумоти кам мавҷуд аст. Озарбади Маҳраспандон (зардуштӣ) олим ва коҳини замони Шопури II буд. Номи ӯ аз калимаи "Спанте" гирифта шудааст. Мегӯянд, ки барои исботи қонунияти зардуштӣ, ӯ розӣ буд, ки пеш аз фиристодани миссионерҳои масеҳӣ аз ҷониби императори Рум Константини I ба марзҳои Эрон, нӯҳ тонна Рӯй (филиз)и гудохтаро ба синааш рехта, ба он ҷо барад. Абдуллоҳ ибни ал-Муқаффаъ нависанда ва тарҷумони бузурги асри дуюми ҳиҷрӣ буд, ки дар шаҳри Гур таваллуд шудааст. Ӯ китобҳои арзишмандро дар бораи фалсафа, ахлоқ ва давлатдорӣ аз забони форсии миёна ба забони арабӣ тарҷума кардааст. Ибни ал-Муқаффаъ яке аз машҳуртарин суханварони замони худ ба ҳисоб мерафт ва дар ташаккули насри техникии арабӣ нақши муҳим бозидааст. Ӯ соли 142-и ҳиҷрӣ бо фармони халифаи Аббосиён Мансур кушта шуд. Пайванди беруна Фаррухмард Баҳрамон қозии Гур ( кӯҳи Анаровеҳ ) ва ҳамзамонони Хусрави Парвиз буд. Ӯ муаллифи "Ҳезори Мадеган"-и Додистон, муҳимтарин матни ҳуқуқии давраи Сосониён аст. Ин китоб як қатор қонунҳои қадимии Авесто, қарорҳои додгоҳҳои қаблӣ ва фармонҳои маъмурии подшоҳонро дар бар мегирад, ки дар фаҳмидани низоми ҳуқуқии Эрони Сосониён аҳамияти беҳамто доранд. Дар бораи ҳаёти ин шахсият маълумоти кам мавҷуд аст. Озарбод Мар Сепандон (зардуштӣ) олим ва коҳини замони Шопури II буд. Номи ӯ аз калимаи "Спанте" гирифта шудааст. Мегӯянд, ки барои исботи қонунияти зардуштӣ, ӯ розӣ буд, ки пеш аз фиристодани миссионерҳои масеҳӣ аз ҷониби императори Рум Константини I ба марзҳои Эрон, нӯҳ тонна руҳи гудохтаро ба синааш рехта, ба он ҷо барад. Абдуллоҳ ибни ал-Муқаффаъ нависанда ва тарҷумони бузурги асри дуюми ҳиҷрӣ буд, ки дар шаҳри Гур таваллуд шудааст. Ӯ китобҳои арзишмандро дар бораи фалсафа, ахлоқ ва давлатдорӣ аз забони форсии миёна ба забони арабӣ тарҷума кардааст. Ибни ал-Муқаффаъ яке аз машҳуртарин суханварони замони худ ба ҳисоб мерафт ва дар ташаккули насри техникии арабӣ нақши муҳим бозидааст. Ӯ соли 142-и ҳиҷрӣ бо фармони халифаи Аббосиён Мансур кушта шуд. Эзоҳ Манобеъ Табарӣ, Муҳаммад ибни Жарир. Таърихи Табарй. Тарчумаи Абулкосим Паянде. Нашрияҳои Асатир. 1997. Нашри панҷум. Астахри, Иброҳим бин Муҳаммад. Масалак ал-мамалик. Нашрияҳои Дар Садер, Бейрут, 2004 Шпюлер, Бертолд. Таърихи Эрон дар асрҳои аввали исломӣ. Тарҷума аз ҷониби Ҷавод Фалатурӣ ва Марям Мираҳмадӣ. Нашрияҳои илмӣ ва фарҳангӣ. 1994. Нашри чорум. Ҳусайни Фасоӣ, Ҳасан. Форсҳои Носирӣ. Интишороти Амир Кабир. 2003. Нашри сеюм. Ҳусайнии Қазвинӣ, Фадлаллоҳ. Ал-Муъҷам фи Аътар ал-Аҷмар подшоҳон. Тарҷума аз ҷониби Аҳмад Фатӯҳӣ Насаб. Анҷумани асарҳои фарҳангӣ ва хидматҳо. 2004. Нашри аввал. Самӣ, Алӣ. Шаҳри қадимаи Гур (Фирӯзободи имрӯза) Бойгонӣ шудааст ۲ فوریه ۲۰۱۳. Ибни Ҳоқал, Муҳаммад. Тасвири Замин. Нашр аз ҷониби ношир. 1938 Бейрут. Мақдисӣ. Муҳаммад бинни Аҳмад. Беҳтарин тақсимот ба минтақаҳо. Ширкати муаллифон ва тарҷумонҳо. Теҳрон. 1982, нашри аввал. Ибни Балхӣ. Форснома. Бунёди омӯзиши форсӣ. Шероз. 1995. Нашри аввал. Бойл, Ҷон Эндрю. Таърихи Эрон аз Селевкиён то суқути Сосониён. Тарҷума аз ҷониби Ҳасан Анӯше. Ҷилди 3, қисми 2. Нашриёти Амиркабир. Нашри чорум. 2008. Ливиус: Ардашир Хуреҳ Бойгонӣ шудааст ۱۰ نوامبر ۲۰۱۶. «Шаҳри Гур ва биноҳои он дар китоби иқлими Форс»