Τέμενος Ιμάμ Ρεζά

To τέμενος Ιμάμ Ρεζά (περσικά: حرم امام رضا, αραβικά: العتبة الرضوية) είναι το μαυσωλείο του Αλί αλ-Ριντά, του όγδοου Ιμάμη του Σιιτικού Ισλάμ, που βρίσκεται στη Μασχάντ, στην επαρχία Ραζαβί Χορασάν, στο Ιράν. Ως ένας από τους ιερότερους τόπους του Σιιτικού Ισλάμ, σχεδόν 30 εκατομμύρια Μουσουλμάνοι πραγματοποιούν προσκυνήματα στο ιερό κάθε χρόνο, ο πιο δημοφιλής τόπος προσκυνήματος στο Ισλάμ. Ο Ιμάμης Ρεζά ήταν απόγονος του προφήτη Μωάμεθ, γνωστού για την ευσέβεια και τη μόρφωσή του. Γεννημένος το 766 μ.Χ., η καταγωγή του ανάγεται στον Αλί μέσω της κόρης του Μωάμεθ, Φατιμά, και από τον γιο τους Χουσεΐν. Είναι μέρος της αλυσίδας μυστικιστικής εξουσίας στον Σουφισμό των Σουνιτών, γεγονός που τον καθιστά ευρέως σεβαστό και στο Σουνιτικό Ισλάμ. Θεωρείται επίσης ως πρότυπο ασκητισμού στον Σουφισμό, και οι αλυσίδες εξουσίας στον Σιιτικό Σουφισμό προχωρούν μέσω αυτού. Το Ουγιούν Αχμπάρ Αλ-Ριντά έχει καταγράψει θαύματα που έχουν συμβεί στο ιερό. Το ιερό καλύπτει έκταση 1.200.000 τετραγωνικών μέτρων, καθιστώντας το το τρίτο μεγαλύτερο τζαμί στον κόσμο, μετά το Μασγίντ αλ-Χαράμ στη Μέκκα και το Τζαμί του Προφήτη στη Μεδίνα. Το Τζαμί Γκοχαρσάντ, το Κεντρικό Μουσείο Αστάν Κουντς Ραζαβί, ένα μουσείο, μια βιβλιοθήκη, τέσσερεις ιερατικές σχολές, ένα νεκροταφείο και το Πανεπιστήμιο Ισλαμικών Επιστημών Ραζαβί, βρίσκονται επίσης στο συγκρότημα. Το συγκρότημα προστέθηκε στον Εθνικό Κατάλογο Κληρονομιάς του Ιράν στις 6 Ιανουαρίου 1932 και στις 2 Φεβρουαρίου 2017 προστέθηκε στον προσωρινό κατάλογο των Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Επίσης, στο ιερό είναι θαμμένα τα μέλη των οικογενειών των Τιμουριδών, Σαφαβιδών και Κατζάρων, μαζί με τον χαλίφη των Αββασιδών Χαρούν αλ-Ρασίντ, τον πολυμαθή Μπαχά αλ-Ντιν αλ-Αμιλί, τον πρίγκιπα διάδοχο Αμπάς Μιρζά, τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν Αλί Χαμενεΐ και πολλές άλλες αξιοσημείωτες πολιτικές προσωπικότητες, λόγιοι και κληρικοί. Θρησκευτική σημασία Αρκετά χαντίθ από τους Σιίτες Ιμάμηδες και τον Μωάμεθ τονίζουν τη σημασία του προσκυνήματος στο ιερό. Ένα χαντίθ από τον Μωάμεθ λέει: Ένας από την ίδια μου σάρκα και αίμα θα ταφεί στη γη του Χορασάν. Ο Θεός ο Ύψιστος θα αφαιρέσει σίγουρα τις θλίψεις κάθε θλιμμένου που θα προσκυνήσει το τέμενός του. Ο Θεός θα συγχωρήσει σίγουρα τις αμαρτίες κάθε αμαρτωλού που θα προσκυνήσει το ιερό του. Ιστορία Πρώτα χρόνια Το Νταρ-ουλ-Ιμαρά (Βασιλική Κατοικία) ή ο κήπος του Χουμέιντ ιμπν Καχτάμπα αλ-Τάι ήταν ένα φρούριο στο χωριό Σαναμπάντ. Χρονολογείται από την προ-ισλαμική εποχή. Βρισκόταν στη διακλάδωση του δρόμου Σαναμπάντ, Νισαμπούρ, Σαράχς, Τους και Ράντκαν. Από το φρούριο οι συνοριοφύλακες εξασφάλιζαν την ασφάλεια αυτών των δρόμων και περιοχών. Μετά τον θάνατό του, ο Χαρούν αλ-Ρασίντ θάφτηκε σε αυτό το μέρος. Λόγω αυτού του ιστορικού γεγονότος, το Νταρ-ουλ-Ιμαρά ήταν γνωστό ως το Μαυσωλείο Χαρουνιγιέ. Το αρχικό εσωτερικό κτίριο του Νταρ-ουλ-Ιμαρά ήταν ένας Ζωροαστρικός ναός. Αυτό το κτίριο κατεδαφίστηκε με εντολή του αλ-Μαμούν και στη συνέχεια ανακατασκευάστηκε σύμφωνα με την ιδιαίτερη αρχιτεκτονική του Χορασάν. Τέσσερις απλοί και κοντοί τοίχοι, καλυμμένοι με χαμηλό τρούλο, κατασκευάστηκαν γύρω από το κτίριο. Στη συνέχεια, το όνομα του μαυσωλείου (Χαρουνιγιέ) άλλαξε και έγινε γνωστό ως Μασχάντα-ουρ-Ρεζά. Μασχάντ σημαίνει κυριολεκτικά «ένα μέρος όπου έχει ταφεί ένας μάρτυρας». Μαρτύριο του Αλί αλ-Ριντά Το 818, ο Ιμάμης Αλί αλ-Ριντά δολοφονήθηκε από τον Αββασίδη χαλίφη αλ-Μαμούν (κυβέρνησε 813–833) και θάφτηκε δίπλα στον τάφο του πατέρα του αλ-Μαμούν, Χαρούν αλ-Ρασίντ (βασ. 786–809). Μετά από αυτό το γεγονός, η τοποθεσία ονομάστηκε Μασχάντ αλ-Ριντά («ο τόπος μαρτυρίου του αλ-Ριντά»). Σιίτες και Σουνίτες (για παράδειγμα, ο Ιμπν Χιμπάν έγραψε στο έργο του Κιτάμπ αλ Σικάτ ότι κάθε φορά που βρισκόταν σε δύσκολη θέση και στη Μασχάντ επισκεπτόταν πάντα το ιερό για να ζητήσει ανακούφιση από τα προβλήματα που τον ενοχλούσαν) άρχισαν να επισκέπτονται τον τάφο του για προσκύνημα. Μέχρι το τέλος του 9ου αιώνα, χτίστηκε ένας τρούλος πάνω στον τάφο και πολλά κτίρια και παζάρια ξεπήδησαν γύρω του. Για τα επόμενα χίλια χρόνια, καταστράφηκε και ανακατασκευάστηκε αρκετές φορές. Ο διάσημος μουσουλμάνος περιηγητής Ιμπν Μπατούτα επισκέφθηκε τη Μασάντ το 1333 μ.Χ. και ανέφερε ότι ήταν μια μεγάλη πόλη με άφθονα οπωροφόρα δέντρα, ρυάκια και μύλους. Ένας μεγάλος κομψός τρούλος υψώνεται πάνω από το ευγενές μαυσωλείο, οι τοίχοι του οποίου είναι διακοσμημένοι με χρωματιστά πλακάκια. Απέναντι από τον τάφο του Ιμάμη βρίσκεται ο τάφος του Χαλίφη Χαρούν αλ-Ρασίντ, ο οποίος στεφανώνεται από μια πλατφόρμα που φέρει πολυελαίους. Σαμανιδική εποχή Οι Σαμανίδες (819–999 μ.Χ.), οι οποίοι κυβέρνησαν ένα μεγάλο μέρος του Μεγάλου Χορασάν, ήταν αξιοσημείωτοι προστάτες της σουνιτικής ισλαμικής λογοτεχνίας. Διατήρησαν και υποστήριξαν θρησκευτικούς θεσμούς, συμπεριλαμβανομένων των πρώιμων κατασκευών γύρω από το ιερό του Ιμάμη Ρεζά. Αν και υπάρχουν περιορισμένα αρχιτεκτονικά λείψανα από την εποχή τους, ιστορικές αναφορές υποδηλώνουν ότι οι Σαμανίδες συνέβαλαν στη διατήρηση και τη μέτρια ανάπτυξη του ιερού, διασφαλίζοντας ότι παρέμεινε κεντρικό σημείο για τους προσκυνητές στην περιοχή. Η υποστήριξή τους έθεσε τις βάσεις για τις μεταγενέστερες δυναστείες να επεκτείνουν το ιερό. Εποχή Γκαζναβιδών Μέχρι το τέλος του τρίτου αιώνα κατά Εγίρα, χτίστηκε ένας τρούλος στον τάφο του Ιμάμη Ρεζά και πολλά κτίρια και παζάρια ξεπήδησαν γύρω από το ιερό. Το 383 ΕΕ (993/994 μ.Χ.), ο Σεμπουκτίγκιν, ο σουλτάνος των Γαζναβιδών, κατέστρεψε τη Μασάντ και εμπόδισε τους προσκυνητές να επισκεφθούν το ιερό. Αλλά το 400 ΕΕ (1009/1010 ΚΕ), ο Μαχμούντ του Γκάζνι ξεκίνησε την επέκταση και την ανακαίνιση του ιερού και έχτισε πολλές οχυρώσεις γύρω από την πόλη. Σελτζουκική εποχή Ο Σουλτάνος Σαντζάρ, μετά την θεραπεία του γιου του στο ιερό, ανακαίνισε το ιερό και πρόσθεσε νέα κτίρια εντός του περιβόλου του. Την εποχή του Σουλτάνου Σαντζάρ Σαλούκι, αφού ο Σαράφ αλ-Ντιν Αμπού Ταχίρ μπ. Σα'ντ μπ. Αλί Κουμί επισκεύασε το ιερό, άρχισε να κατασκευάζει έναν τρούλο πάνω από αυτό. Το 612 ΕΕ (1215/1216 μ.Χ.), όπως επιβεβαιώνεται από επιγραφές σε ορισμένα πλακίδια, ο Αλαουντίν Χουαρέζμ Σαχ πραγματοποίησε ανακαινίσεις στο ιερό. Μογγόλοι Κατά τη διάρκεια της δυναστείας των Χωρεσμίων, έγιναν κάποιες επισκευές και διακοσμήσεις στο εσωτερικό του ιερού. Το 612 ΕΕ (1215/1216 μ.Χ.) δύο πολύ ένδοξες ανάγλυφες επιγραφές Σουλούς σε μορφή τετράγωνων πλακιδίων τοποθετήθηκαν εκατέρωθεν της εισόδου του ιερού - δίπλα στην είσοδο του Νταρ αλ-Χάφαζ - στις οποίες ήταν γραμμένα τα ονόματα και η καταγωγή του Ιμάμη Ρεζά μέχρι τον Ιμάμη Αλί. Το συγκρότημα περιλαμβάνει μερικές άλλες επιγραφές και τρία μιχράμπ αυτής της εποχής. Κατά τη διάρκεια της μογγολικής εισβολής το 617 ΕΕ (1220/1221 μ.Χ.), το Χορασάν λεηλατήθηκε από τις ορδές των εισβολέων και οι επιζώντες αυτής της σφαγής κατέφυγαν στο Μασάντ και εγκαταστάθηκαν γύρω από το ιερό. Ο Σουλτάνος Μουχαμάντ Χουνταμπαντέχ Ολτζαϊτού, ο Μογγόλος ηγεμόνας του Ιράν, ασπάστηκε τον Σιιτισμό και κυβέρνησε το Ιράν από 703 ΕΕ (1303/1304 μ.Χ.) μέχρι 716 ΕΕ (1316/1317 μ.Χ.), ανακαίνισε για άλλη μια φορά το ιερό σε μεγάλη κλίμακα. Εποχή των Τιμουριδών Η ένδοξη φάση της Μασάντ ξεκίνησε κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Σαχρούχ Μιρζά, γιου του Ταμερλάνου, και έφτασε στο απόγειό της κατά τη διάρκεια της βασιλείας των Σαφαβιδών Σάχηδων, οι οποίοι κυβέρνησαν το Ιράν από το 1501 έως το 1736 μ.Χ. Ο Σαχρούχ Μιρζά, του οποίου η πρωτεύουσα ήταν η Χεράτ, επισκεπτόταν τακτικά τη Μασάντ για το προσκύνημα του τεμένους του Ιμάμη Ρεζά. Τον 15ο αιώνα, κατά τη διάρκεια της βασιλείας του, η Μασάντ έγινε μια από τις κύριες πόλεις του βασιλείου. Το 1418 μ.Χ., η σύζυγός του, αυτοκράτειρα Γκοχαρσάντ, χρηματοδότησε την κατασκευή ενός εξαιρετικού τζαμιού δίπλα στο ιερό, το οποίο είναι γνωστό ως Τζαμί Γκοχαρσάντ. Εποχή των Σαφαβιδών Με την εμφάνιση της δυναστείας των Σαφαβιδών το 1501 μ.Χ. και την ανακήρυξη της αίρεσης των Δωδεκαδικών Σιιτών ως κρατικής θρησκείας, η Μασάντ έφτασε στο απόγειο της ανάπτυξής της. Ωστόσο, επειδή το Χορασάν ήταν μια παραμεθόρια επαρχία της Αυτοκρατορίας των Σαφαβιδών, η Μασάντ υπέστη επανειλημμένες εισβολές και περιόδους κατοχής από τους Ουζμπέκους Χαν - τον Μουχάμαντ Χαν, τον Αμπντουλάχ Χαν Σαϊμπανί, τον Μουχάμαντ Σουλτάν και ιδιαίτερα τον Αμπντούλ-Μομέν Χαν. Αυτές οι εισβολές συνεχίστηκαν μέχρι 996 ΕΕ (1587/1588 ΚΕ), επί βασιλείας του Σάχη Αμπάς Α΄, ο οποίος τελικά έδιωξε τους Ουζμπέκους από το Χορασάν. Το Σαχν Ατίκ επεκτάθηκε κατά την εποχή του Αμπάς Α΄ και κατά την εποχή των Σαφαβιδών καταβλήθηκαν προσπάθειες για την περαιτέρω βελτίωσή του. Κατά την εποχή των Σαφαβιδών, το τέμενος έλαβε επίσης την προστασία ηγεμόνων της ινδικής υποηπείρου, δηλαδή του Κουλί Κουτμπ-ουλ-Μουλκ (ιδρυτή της δυναστείας Κουτμπ Σαχί) και του Μουγκάλ αυτοκράτορα Ακμπάρ. Ο τελευταίος ήταν αξιοσημείωτα Σουνίτης. Εποχές Αφσαριδών και Κατζάρ Ο Ναντέρ Σαχ Αφσάρ και οι Κατζάροι Σάχης, οι οποίοι κυβέρνησαν το Ιράν από το 1789 έως το 1925 μ.Χ., επέκτειναν τα διάφορα σημεία του τεμένους. Υπήρξαν επίσης κάποιες βελτιώσεις στο συγκρότημα του τεμένους κατά τη διάρκεια της δυναστείας Κατζάρ. Υπήρξαν επίσης κάποιες επισκευές και στις δύο αυλές κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Μοζαφάρ αντ-Ντιν Σαχ. Μετά το πραξικόπημα του Δεκεμβρίου 1911, το ρωσικό πυροβολικό βομβάρδισε τους επαναστάτες που είχαν καταφύγει στο ιερό. Ολόκληρο το συγκρότημα υπέστη σοβαρές ζημιές το 1911, αλλά επισκευάστηκε μετά από λίγο καιρό. Σύγχρονη εποχή Υπήρξαν σημαντικές αλλαγές στο συγκρότημα το 1347 ΕΕ (1928/1929 μ.Χ.). Η Παλιά Φαλάκα επεκτάθηκε σε ακτίνα 620 μέτρων και ένα σημαντικό μέρος της ιστορικής δομής των Ιερών Κτιρίων κατεδαφίστηκε χωρίς να ληφθεί υπόψη η αρχαιότητα και η κομψότητά τους. Στις 13 Ιουλίου 1935 (11η Ραμπί αλ-Θάνι 1354 ΕΕ), κατά τη διάρκεια της εξέγερσης στο Τζαμί Γκοχαρσάντ, ένοπλες δυνάμεις του Ρεζά Σαχ, του μονάρχη του Ιράν και ιδρυτή της δυναστείας Παχλεβί, εισέβαλαν στο ιερό και έσφαξαν τους συγκεντρωμένους στο Τζαμί Γκοχαρσάντ. Οι άνθρωποι εκεί διαμαρτύρονταν για τις πολιτικές εκσυγχρονισμού του Σάχη, τις οποίες πολλοί, ειδικά μεταξύ του σιιτικού κλήρου, θεωρούσαν αντιισλαμικές, συμπεριλαμβανομένης της απαγόρευσης του χιτζάμπ για τις γυναίκες στο Ιράν. Κατά τη διάρκεια της Ιρανικής Επανάστασης, στις 21 Νοεμβρίου 1978, στρατεύματα υπό τις διαταγές του καθεστώτος του Μοχάμεντ Ρεζά Σαχ, γιου και διαδόχου του Ρεζά Σαχ, σκότωσαν 2 άτομα μέσα στο ιερό. Το ιερό απεικονίζεται στην πίσω όψη του ιρανικού νομίσματος των 100 ριάλ, που εκδίδεται από το 2004. Στις 20 Ιουνίου 1994, σημειώθηκε έκρηξη βόμβας στο ιερό. Για να μεγιστοποιηθεί ο αριθμός των θυμάτων, η έκρηξη έλαβε χώρα την Ασούρα, μια από τις πιο ιερές ημέρες για τους Σιίτες μουσουλμάνους, όταν εκατοντάδες προσκυνητές είχαν συγκεντρωθεί για να τιμήσουν τον θάνατο του τρίτου τους Ιμάμη, Χουσεΐν ιμπν Αλί. Η επίθεση άφησε τουλάχιστον 25 νεκρούς και τουλάχιστον 70 τραυματίες. Η βόμβα ισοδυναμούσε με 5 κιλά TNT, σύμφωνα με τους ειδικούς. Παρόλο που μια σουνιτική μαχητική ομάδα ανέλαβε την ευθύνη, η ιρανική κυβέρνηση απέδωσε την ευθύνη στους Μουτζαχεντίν του Λαού του Ιράν, ενώ άλλοι κατηγόρησαν έναν Πακιστανό μαχητή. Στις 5 Απριλίου 2022, πραγματοποιήθηκε επίθεση με μαχαίρι στο τέμενος, σκοτώνοντας δύο σιίτες κληρικούς και τραυματίζοντας έναν τρίτο. Ο δράστης, ο οποίος αναγνωρίστηκε ως αλλοδαπός υπήκοος Αμπντουλατίφ Μοραντί, συνελήφθη αμέσως μαζί με έξι άλλους που κατηγορήθηκαν ότι τον βοήθησαν. Τα θύματα ήταν ενεργά μέλη μη κερδοσκοπικών κατασκευαστικών και πολιτιστικών κοινοτήτων, με κίνητρο τον αντισιιτισμό. Περιγραφή Αυλές Το συγκρότημα περιλαμβάνει συνολικά επτά σαχν, τα οποία καλύπτουν μια έκταση άνω των 331.578 τετραγωνικά μέτρα: Οι αυλές περιλαμβάνουν επίσης συνολικά 14 μιναρέδες, και τρία σιντριβάνια. Αίθουσες Από τις αυλές, εξωτερικοί διάδρομοι που έχουν πάρει το όνομά τους από λόγιους οδηγούν στους εσωτερικούς χώρους του τζαμιού. Αναφέρονται ως Μπαστ (Ιερό), καθώς προορίζονταν να αποτελούν φύλαξη για τις περιοχές του ιερού: Μπαστ Σεΐχ Τουσί – οδηγεί στην Κεντρική Βιβλιοθήκη Μπαστ Σεΐχ Ταμπαρσί Μπαστ Σεΐχ Χουρ Αμελί Μπαστ Σεΐχ Μπαχάι Οι διάδρομοι μπαστ οδηγούν σε συνολικά 21 εσωτερικές αίθουσες (Ριουάκ) που περιβάλλουν τον ταφικό θάλαμο του Αλί αλ-Ριδά. Δίπλα στον ταφικό θάλαμο βρίσκεται επίσης ένα τζαμί που χρονολογείται από τον 10ο αιώνα, γνωστό ως Τζαμί Μπαλά-ε-Σαρ. Τζαμί Γκοχαρσάντ Αυτό το τζαμί βρίσκεται δίπλα στο ιερό του Ιμάμη Ρίντα. Τάφος του Αλί αλ-Ριντά Βρίσκεται κάτω από τον Χρυσό Θόλο και περιβάλλεται από διαφορετικές βεράντες, καθεμία από τις οποίες φέρει ξεχωριστό όνομα. Κουζίνα Η κουζίνα του τεμένους δέχεται 10 έως 40 χιλιάδες επισκέπτες την ημέρα και μερικές φορές σε περιστασιακές εκδηλώσεις μαγειρεύει για έως και 250.000 άτομα. Διαθέτει ιστοσελίδα και υπάρχει μητρώο ταυτοτήτων και λαχειοφόρος αγορά εισιτηρίων για ένα γεύμα ενός πιάτου ανά άτομο κάθε τρία χρόνια. Κατά τη διάρκεια του Ραμαζανιού, η κουζίνα της κοινότητας ταΐζει περίπου ένα εκατομμύριο προσκυνητές και πολίτες. Σημειώσεις Παραπομπές Εξωτερικοί σύνδεσμοι Επίσημος ιστότοπος