Ջաշաքի աղուտ

Ջաշաքի աղուտ (պարս.՝ گنبد نمکی جاشک) կամ Դաշթիի աղուտ (պարս.՝ گنبد نمکی دشتی) Իրանի և ողջ Մերձավոր Արևելքի ամենամեծ, ամենաակտիվ և ամենագեղեցիկ Աղուտներից մեկն է և Բուշեհրի նահանգի բնության տեսարժան վայրերից մեկը։ Գտնվում է Զագրոսի լեռնային համակարգի ամենահարավային հատվածի՝ Ջաշաք լեռան լայնածավալ և բարձր տարածքում, Բուշեհրի նահանգի Դաշթի և Դիր շրջանների միջև։ Այն գրանցվել է որպես ազգային բրածո բնական հուշարձան 2007 թվականի փետրվարին՝ որպես Շրջակա միջավայրի պաշտպանության կազմակերպության կողմից։ Ջաշաքի աղուտի ամենակարևոր և առանձնահատուկ առանձնահատկություններից են այս աղի լեռան աղերի տեսակը, եզակի գմբեթներն ու քարանձավները, ջրվեժները, բյուրեղները և այլն։ Աշխարհագրական դիրք Ջաշաքի (Դաշթիի) Աղուտը գտնվում է Կակի և Բորդխոն շրջաններում՝ Բուշեհր նահանգի Դաշթի և Դիր շրջանների միջև (Բուշեհր նավահանգստից 144 կմ հարավ-արևելք)։ Այս գմբեթը գտնվում է Դիր շրջանի Ջաշաք գյուղից հյուսիս (Դիր քաղաքից 60 կմ և Բարդխոն քաղաքից 24 կմ) և Դաշթի շրջանի Գոնխակ գյուղից արևելք (Խորմուջ քաղաքից 55 կմ և Կակի քաղաքից 15 կմ): Աղե գմբեթը գտնվում է Ջաշաք լեռան սրտում, նրա հյուսիսային ծայրից մի փոքր հյուսիս և կազմում է լեռան ամենաբարձր մասը: Դրա երկարությունը հյուսիս-արևելքից մինչև հարավ-արևմուտք է: Հարավում գտնվում է Ջաշաք գյուղը (Դիր շրջան), արևմուտքում՝ Գոնխակ գյուղը, արևելքում՝ Կորդլան գյուղը, իսկ հյուսիս-արևելքում՝ Դարվիշի գյուղը (Դաշթի շրջան): Աղուտի արևմտյան կողմ մուտք գործելը հնարավոր է Բուշեհր-Բանդար Աբբաս ճանապարհին միանալով Ջաշաք (Դիր) և Գոնխակ (Դաշթի) գյուղերի միջև, որը հասանելի է տարածքում գործող հին աղի հանքի կեղտոտ ճանապարհով, և դրա շրջակա միջավայրի պաշտպանությունը հաստատվել է այս ճանապարհի սկզբում։ Գիտական ​​ուսումնասիրություններ Զագրոսի լեռնային համակարգի և կենտրոնական Իրանի լայն տարածքում հայտնաբերվել են աղուտներ, այնպես որ Իրանի հարավային շրջաններում, մասնավորապես Հորմոզգան և Բուշեհր նահանգներում, կարելի է տեսնել մոտ 114 աղուտ։ Աղուտն ունի 12 կիլոմետր երկարություն և 4.5 կիլոմետր լայնություն: Գմբեթի մակերեսը մոտ 3666 հեկտար է, իսկ գագաթի բարձրությունը՝ ծովի մակարդակից 1350 մետր: Ջաշաքի (Դաշթի) աղուտի հատուկ դիրքը, որը Մենդ գետի ջրի աղիության պատճառ է դարձել, թերևս միակ վնասակար գործոնն է տարածաշրջանի համար, քանի որ գետը քաղցրահամ և խմելի է և հարմար է գյուղատնտեսական օգտագործման համար մինչև Բաղան գյուղը: Սակայն, գմբեթն անցնելուց և այն շրջանցելուց հետո գետի ջրին ուղեկցում է աղիության բարձր տոկոս, ինչը վկայում է գմբեթի բարձր ակտիվության և նրա ջրի Մենդ գետի հուն հոսքի մասին: Անձրևոտ սեզոնին գետի ջուրը ծածկում է Չողափուր և Դաշթի դաշտավայրերի մակերեսը, և աղի բարձր գոլորշիացման պատճառով այն մնում է հողի մակերեսին և առաջացնում է տարածաշրջանի հողերի աղիություն: Տես նաև Թուրանի կենսոլորտային արգելոց Ծանոթագրություններ