สมัชชาปราชญ์ผู้นำ

สมัชชาปราชญ์ผู้นำ (เปอร์เซีย: مجلس خبرگان رهبری, Assembly of Experts of the Leadership) หรือที่นิยมเรียกว่า สมัชชาปราชญ์ (Assembly of Experts) เป็นองค์กรที่มีอำนาจในทางรัฐธรรมนูญสูงที่สุดของประเทศอิหร่าน เพราะคือสถาบันเดียวที่มีหน้าที่สรรหา แต่งตั้ง ตรวจสอบ และถอดถอนผู้นำสูงสุดของประเทศ โครงสร้างและที่มา สมัชชาปราชญ์ผู้นำประกอบด้วยนักกฎหมายอิสลามหรือ "มุจตาฮิด" (Mujtahid) จำนวน 88 ท่าน ซึ่งต้องผ่านการคัดกรองคุณสมบัติอย่างเข้มงวดจากสภาอารักษ์ ก่อนจะลงสมัครรับเลือกตั้งโดยตรงจากประชาชนในทุกแปดปี โดยตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 107 ระบุว่าสมัชชาปราชญ์มีหน้าที่รับผิดชอบในการแต่งตั้งผู้นำสูงสุดที่เหมาะสมที่สุดในกรณีที่ตำแหน่งว่างลง ในทางปฏิบัติ บทบาทการตรวจสอบผู้นำสูงสุดจะไม่ปรากฏสู่สาธารณชน แต่ความสำคัญของสมัชชาปราชญ์ผู้นำจะทวีคูณขึ้นในช่วงเวลาแห่งการเปลี่ยนผ่านอำนาจ เนื่องจากผู้นำสูงสุดเป็นผู้มีอำนาจเบ็ดเสร็จทั้งด้านการทหาร ตุลาการ และการต่างประเทศ สมัชชาชุดนี้จึงเปรียบเสมือนคณะผู้เลือกตั้งที่กุมอนาคตของระเบียบการเมืองอิหร่านไว้ในมือ กลุ่มก้อนสมาชิก ในทศวรรษแรก สมัชชาแบ่งออกเป็นสองขั้วคือ ฝ่ายศาสนาเอียงซ้ายที่เน้นความเท่าเทียมและการคุมระบบเศรษฐกิจโดยรัฐ และฝ่ายศาสนาเอียงขวาที่เป็นกลุ่มจารีตนิยมดั้งเดิมซึ่งสนับสนุนสิทธิในทรัพย์สินส่วนบุคคล ต่อมาในช่วงปี 1990 ถึงต้นยุค 2000 ภายหลังการอสัญกรรมของผู้นำคนแรก เกิดการผงาดขึ้นของฝ่ายนักปฏิบัติภายใต้การนำของประธานาธิบดีแอกแบร์ ฮอเชมี แรฟแซนจอนี ที่พยายามดึงเสียงสนับสนุนจากทั้งฝ่ายอนุรักษนิยมและฝ่ายปฏิรูปเพื่อสร้างสมดุลอำนาจและเปิดประเทศในเชิงเศรษฐกิจ ตั้งแต่กลางทศวรรษที่ 2000 เป็นต้นมาจนถึงปัจจุบัน ภายในสมัชชามีการรวบอำนาจมากขึ้น เนื่องจากการคัดกรองอย่างเข้มข้นของสภาอารักษ์ส่งผลให้ฝ่ายปฏิรูปและสายกลางทยอยถูกตัดออกจากวงโคจร จนกระทั่งถึงปี 2026 สมัชชาปราชญ์จึงตกอยู่ภายใต้อิทธิพลเบ็ดเสร็จของฝ่ายจารีตนิยมสายแข็งที่เน้นความมั่นคงทางอุดมการณ์และการสืบทอดอำนาจอย่างเคร่งครัด ข้อครหา ข้อครหาที่รุนแรงที่สุดต่อสมัชชาปราชญ์คือกระบวนการคัดกรองผู้สมัครโดยสภาอารักษ์ ซึ่งสมาชิกครึ่งหนึ่งของสภาอารักษ์ถูกแต่งตั้งโดยผู้นำสูงสุดโดยตรง ทำให้เกิดสภาวะที่เรียกว่า "วงจรแห่งการสืบทอดอำนาจ" เนื่องจากผู้ที่จะเข้ามาตรวจสอบผู้นำสูงสุดได้นั้น ต้องผ่านการอนุมัติจากคนที่ผู้นำสูงสุดเลือกมาเสียก่อน ส่งผลให้นักการเมืองสายปฏิรูปมักถูกตัดสิทธิ์ออกจากการเลือกตั้งอย่างเป็นระบบ นอกจากนี้ สมัชชาชุดนี้ยังถูกวิจารณ์ว่าเป็นเพียงตรายาง เนื่องจากรายงานการตรวจสอบการทำงานของผู้นำสูงสุดไม่เคยถูกเปิดเผยต่อสาธารณะ และในประวัติศาสตร์ที่ผ่านมายังไม่เคยมีการใช้อำนาจถอดถอนหรือตำหนิผู้นำสูงสุดอย่างเป็นทางการเลยแม้แต่ครั้งเดียว โครงสร้างทางกฎหมายของอิหร่านทำให้สมัชชาปราชญ์เปลี่ยนจากองค์กรตรวจสอบ กลายเป็นปราการปกป้องสถานะเดิมของผู้นำสูงสุด อ้างอิง