Масҷиди ҷомеъи атиқи Шероз

Масҷиди ҷомеъи атиқи Шероз қадимтарин масҷиди Шероз, пойтахти устони Форс дар Эрон, мебошад. Ин масҷид ба оғози эҳёи форсӣ дар асри IX, пас аз озодшавии Шероз аз Хилофати Аббосиён, тааллуқ дошта, бар рӯи маҷмааи динии қаблӣ, эҳтимолан оташкада, бунёд шудааст. Имрӯз он ҳамчун масҷиди ҷумъаи шиъа фаъолият мекунад. Масҷиди асри IX ба муносибати бозпасгирии Шероз аз Аббосиён аз ҷониби Амр Лайси Саффорӣ аз Саффориён дар 276 ҳиҷрӣ сохта шуда, дар 281 ҳиҷрӣ ба анҷом расид. Масҷид борҳо таъмир ва бозсозӣ шудааст; қисми зиёди сохтори имрӯзаи он — масҷиди чаҳорайвонадор — ба асри XVII тааллуқ дорад. Дар маркази саҳн-и масҷид «Худохона» (ба маънои «Хонаи Худо») ҷойгир аст. Номҳои дигар: Хонаи Худо (Шероз) Худахона Bayt al-Mashaf Хонаи Қуръонҳо Хонаи китобҳо. Ин бинои хурд соли 1351 бо фармони ҳокими Инҷӯйӣ Маҳмудшоҳ (1325–1336) барои нигоҳдории Қуръонҳо сохта шуд ва бо номи Байт ал-Масаҳаф (Хонаи Қуръонҳо, Хонаи китобҳо) низ маъруф аст. Ҳам масҷид ва ҳам «Худохона» ба самти қибла каме ба шарқи ҷануб нигаронда шудаанд. Шарҳи умумӣ Масҷиди ҷомеъи атиқ дар шарқи Шоҳчароғ ҷойгир аст. Шабистонҳои гуногуни он дорои кошикориҳои зебо дар сақфҳо мебошанд. Дар қисми ҷанубии масҷид деворе бо номи «Нудба» вуҷуд дорад, ки тасвири рангоранги дарахти сарвро дар бар мегирад. Бовар меравад, ки дар шаби меъроҷ Буроқ аз назди ин девор гузаштааст. Дарвозаи шимолӣ, ки бо номи «Дарвозаи Имом» маъруф аст, бо кошикориҳои муқарнас оро дода шудааст. Сохтори асосӣ дар асри IX анҷом ёфт. Дар асри XI ду айвон илова шуд; ва дар асри XII толори асосии намоз, гунбаз, саҳн ва мадраса сохта шуданд. Айвонҳо ва равоқҳои ҷанубӣ ва ғарбӣ дар асри XVII илова гардида, бозсозии бузург дар охири асри XVIII ва аввали асри XX анҷом дода шуд. Масҷид, аз ҷумла «Худохона», 6 январи соли 1932 ба Феҳристи мероси миллии Эрон дохил карда шуд ва аз ҷониби Созмони мероси фарҳангӣ, ҳунарҳои дастӣ ва гардишгарии Эрон идора мешавад. Меъморӣ Сохтмони масҷиди ҷомеъи Шероз соли 895 мелодӣ дар давраи ҳукмронии Амир ибни Лайс (878–900) ба анҷом расид. Баъдан он чандин бор аз нав сохта, таъмир ва васеъ карда шуд, махсусан дар асри XVII. Масҷид аз заминларзаҳои зиёд осеб дида, баъд аз соли 1935 ба таври густурда таъмир гардид. «Худохона» Бинои маъруф ба «Худохона» аз як қисми росткунҷа иборат буда, дар ҳар тарафи он лоджия бо се тоқ ҷойгир аст ва дар кунҷҳои берунӣ бурҷҳои доирашакл дорад. Санаи сохтмони 752 ҳиҷрӣ дар бурҷи ҷанубу шарқӣ дида мешавад. Ин маҷмаа бар рӯи платформаи мармарӣ қарор гирифтааст. Аз сохтори аслӣ танҳо бурҷҳо, платформа ва деворҳои дохилии вайроншуда то оғози асри XX боқӣ монда буданд. Он солҳои 1937–1954 аз ҷониби Хадамоти бостоншиносии Эрон бар асоси тарҳи аслӣ бозсозӣ шуд. Қисми марказии «Худохона», ки дар меҳвари шимол-ҷануб тӯл кашидааст, толори мураббаъ бо чор даргоҳ ва долони хурд дар шимол дорад, ки зинапояи печдор барои баромадан ба бомро дар бар мегирад. Чор даргоҳи берунии он — се даргоҳ барои толор ва як даргоҳ ба долон — бо сутунҳои часпида оро ёфта, бо тоҷҳои муқарнасӣ пӯшида шудаанд. Қисми марказӣ, ки тақрибан 5.5 by 7 метр (18 by 23 ft) аст, бо лоджияҳои 2-метр-wide (6.6 ft) дар шарқ, ғарб ва шимол иҳота шудааст. Лоджияи ҷанубӣ, ки рӯ ба меҳроб дорад, 3.5 метр (11 ft) паҳнӣ дорад. Дувоздаҳ тоқчаи нӯгтези айвон бар сутунҳои мармарӣ бо пояҳои ҳубобшакл ва сарсутунҳои муқарнасӣ такя мекунанд. «Худохона» аз сангҳои шикаста сохта шуда, бо панелҳои мураббаъ ва росткунҷаи сангӣ пӯшонида шудааст. Он бо навори кошикории васеъ дар зери қурниши муқарнасӣ оро ёфтааст, ки дорои навиштаҷоти сафеди сулс бар заминаи кабуд бо нақшҳои арабеск мебошад. Нигорхона Ҳамчунин нигаред Шиа дар Эрон Феҳристи масҷидҳои Эрон Феҳристи қадимтарин масҷидҳо дар Эрон Эзоҳ Манбаъҳо Пайвандҳои беруна Atigh Mosque (Masjed-e-Ja'ame'e Atigh. Shiraz City website.