Şîraz (bajar)

Şîraz (bi farisî: شیراز) pêncemîn bajarê herî qelebalix ê Îranê ye û navenda îdarî ya parêzgeha Farsê ye, ku di dîrokê de bi navê Pars (پارس, Pārs) û Persîs hatiye naskirin. Li gorî serjimêriya niştimanî ya 2016an nifûsa bajêr 1.565.572 kes bû û devera avakirî ya bi Sedra re nezikî 1.800.000 niştecî bû. Di serjimêriya 2021an de zêdebûna nifûsa bajêr derketiye 1.995.500 kesan. Şîraz li başûrê rojavayê Îranê li ser çemê demsalî yê rûdxaneye xoşk e. Bajar destpêka serdema îslamî de hate damezrandin, bajar xwedan avhewa nerm e û ji hezar salan zêdetir navendek bazirganiya herêmî ye. Navnîşa herî kevin a bajêr, wekî Tiraziş, li ser tabloyên ji heriyê elamî ye ku di sala 2000 berî zayînê de ne. Bajarê nûjen ji hêla împeratoriya sasanî ve hate damezrandin û ji hêla xilafetiya emewiyan ve di 693an de hate vegerandin û di bin xanedanên saffarî û biweyhî de di sedsalên 9an û 10-11an de, girîng bû. Di sedsala 13an de, Şîraz ji ber handana mîrê xwe û hebûna gelek zanyar û hunermendên faris, bû navendeke sereke ya huner û edebiyatê. Du helbestvanên navdar ên Îranê, Hafizê Şîrazî û Sedî ji Şîrazê ne, ku gorên wan li aliyê bakurê sînorên bajêr ên niha ne. Şîraz yek ji bajarên turîzmê yên Îranê ye û wek bajarê helbestvan, edebiyat û kulîlkan tê naskirin. Herwiha ji aliyê gelek îraniyan ve ji ber hebûna gelek bax û darên fêkî yên ku li seranserê bajêr têne dîtin, wek Baxçeyê Eramê, wek bajarê baxçan tê dîtin. Şîraz jî li cîhanê cihekî geştiyariyê yê navdar e. Her sal gelek tûrîst ji çar aliyê cîhanê tên serdana bajêr. Şîraz di dîrokê de xwediyê civakên sereke yên cihû û xiristiyan e. Hunermendên Şîrazê ji mozaîka xêzkirî ya sêgoşeyî pêk tê; tîcareta hesinê; xalîçeya pile û tevkirina kilamê ku li gund û eşîran jê re gilîm û cacîm tê gotin. Pîşesaziyên serdest li bajêr berhemanîna çîmento, şekir, zibil, berhemên tekstîlê, berhemên dar, metalkarî û xalîçeyan in. Li bajêr yekem santrala tavê ya Îranê heye. Di van demên dawîn de yekem turbîna bayê ya Şîrazê li ser çiyayê Babakuhî yê nêzî bajêr hatiye danîn. Nifûs Çavkanî Girêdanên derve