تئاتر شهر

تئاتر شهر بزرگ‌ترین مجموعه نمایش تئاتر ایران است که شامل پنج سالن نمایش می‌شود. مجموعه تئاتر شهر در سال ۱۳۴۶ به سفارش و ابتکار دفتر مخصوص شهبانو فرح پهلوی و توسط علی سردارافخمی طراحی شد و ساخت آن پنج سال به طول انجامید. این مجموعه در روز شنبه هفتم بهمن ۱۳۵۱ با روی صحنه رفتن نمایش باغ آلبالو نوشته آنتون چخوف و به کارگردانی آربی اوانسیان افتتاح شد. در آغاز تئاتر شهر و اجرای تئاترها زیر سرپرستی سازمان جشن هنر شیراز بود ولی پس از چندی به سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران واگذار شد. مجموعه تئاتر شهر در تقاطع خیابان انقلاب و خیابان ولی‌عصر (چهارراه پهلوی) در مجاورت پارک دانشجو در تهران قرار گرفته است. ساختمان مساحت بستر طرح این بنا ۳۰۰۰ مترمربع و زیربنای آن ۵۶۰۰ مترمربع است. تئاتر شهر تهران بین سال‌های ۱۳۴۶ تا ۱۳۵۱ شمسی با طراحی علی سردار افخمی و به ابتکار و سفارش دفتر مخصوص شهبانو فرح پهلوی ساخته شد. این بنا به شکل استوانه‌ای به قطر ۳۴ متر و ارتفاع ۱۵ متر، بر روی صفه‌ای در گوشهٔ پارک دانشجوی تهران جای گرفته است. کالبد بنا از نظر ساختاری صلب و سنگین طراحی شده و نورگیرها در ارتفاع بالایی قرار گرفته‌اند تا ارتباط بصری مستقیم بین فضای داخلی و محیط بیرونی محدود گردد. سالن نمایش خود استوانه‌ای درون استوانهٔ اصلی است که با آن به صورت غیر هم‌مرکز قرار گرفته است. فضای انتظار (سالن ورودی) به‌صورت حجمی «حادث‌شده» بین دو استوانهٔ داخلی و خارجی شکل گرفته که فاقد دید به بیرون و فضای پارک است. مهم‌ترین عنصر بیرونی بنا، رواقی با ستون‌های کشیده با مقطع ستاره سه‌پر است که توسط تیرهای منحنی متقاطع، سقفی پیش‌آمده خلق کرده‌اند. این ستون‌ها یادآور رسمی‌بندی در معماری سنتی ایران هستند، اما در تفسیر افخمی، به‌جای جمع‌کردن سقف به سمت داخل، آن را به سمت بیرون طره می‌کنند. قوس‌های تیزه‌دار زیر سقف دور تا دور بنا را دربر گرفته و رأس آن‌ها از صفحهٔ پایهٔ بنا خارج شده است. با این‌حال، به دلیل صلبیت ذاتی کالبد استوانه‌ای، این ستون‌ها بیشتر به‌عنوان عناصر تزئینی الحاقی تلقی می‌شوند تا اعضای سازه‌ای واقعی. به‌دلیل تضاد میان فضای بستهٔ داخلی و فضای باز پارک، رواق بیشتر به حیطهٔ بیرون تعلق دارد و به‌جای نقش فضای گذار، عملکردی تفکیک‌کننده دارد و باعث تفکیک و جداسازی فضای تئاتر شهر از فضای پارک دانشجو می‌شود. تنها عنصر ارتباطی بین دو عنصر، صفهٔ منحنی زیر بناست. نمای خارجی بنا با ترکیبی از کاشی فیروزه‌ای و آجر پوشیده شده و نقوش هندسی با الگوهای سنتی در سرتاسر آن تکرار شده است. این تزئینات خصلتی الصاقی دارند و به‌صورت لایه‌ای بر بدنهٔ اصلی افزوده شده‌اند و با هدف القای ایرانی‌بودن بنا به کار رفته است. تئاتر شهر با حجمی عظیم بیانی مجسمه‌وار و یادواره‌ای دارد. تاج نیم‌دایره‌ای بنا با لبه‌های مضرس و دندانه‌دار، بار بصری اضافه‌ای به حجم کلی می‌بخشد. این رویکرد (ترکیب فرم خالص مدرن (استوانه) با الحاق تزئینات سنتی) نمایندهٔ جریانی رایج در معماری رسمی دهه‌های ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ شمسی بود که با هدف ایجاد هویت ملی در بناهای دولتی پیگیری می‌شد. سالن‌ها مجموعه تئاتر شهر که در ابتدا تنها برای اجرا در تالار اصلی ساخته شده بود ولی در حال حاضر با پنج تالار فعالیت می‌کند. سالن اصلی (گنجایش ۵۷۹ نفر) دارای تمامی تجهیزات لازم برای یک سالن تئاتر شامل: صحنه‌گردان الکتریکی، آسانسور دکور، سیستم آویزهای بالا رونده برای دکور، دهانه متحرک صحنه، پرده و امکانات سینمایی و دستگاه‌های کنترل‌کننده است. ورودی سالن نمایش نیز دارای دو در با پوشش آکوستیک است تا از ورود صدای سالن انتظار به سالن نمایش جلوگیری کند. سالن چهارسو (گنجایش ۱۲۰ الی ۴۰۰ نفر که تغییر حجم دکور و صحنه امکان تغییر گنجایش را می‌دهد) سالن قشقایی: این سالن به نام حسین قشقایی از هنرمندان تئاتر نام‌گذاری شده است که در ۶ دی ۱۳۵۷، در جریان مراسم تشییع جنازه کامران نجات‌اللهی در خیابان امیرآباد (کارگر) کشته شد. مرکز مطالعات قشقایی سالن سایه پلاتو اجرا مجموعه تئاتر شهر دارای دو سالن دیگر به نام‌های تالار کوچک و تالار شماره دو است که طی چند سال اخیر به دلیل نیاز به تعمیر تعطیل شده و تاکنون اقدامی برای بازگشایی‌شان صورت نگرفته است. کافه تریای سالن اصلی و همچنین کافه تریای سالن چارسو نیز گهگاه میزبان اجرای نمایش‌ها یا محل برگزاری نمایشنامه خوانی بوده است. تئاتر شهر پس از انقلابِ ۱۳۵۷ تئاتر شهر بعد از انقلاب ۱۳۵۷ زیر نظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی قرار گرفت. مدیریت تئاتر شهر را مدیر کل هنرهای نمایشی که خود با حکم معاون هنری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی منصوب شده به عنوان مدیر معرفی و حکم او را ابلاغ می‌کند. نگارخانه جستارهای وابسته پردیس تئاتر تهران تالار رودکی تالار وحدت علی سردارافخمی هوشنگ سیحون پانویس منابع اسماعیلیان، بهنام، ویراستار (بهمن ۱۳۸۷). نقد آثاری از معماری معاصر ایران (کتاب). ج. رحلی. مهندسین مشاور نقش (گروه تألیف)؛ کیوان جورابچی (عکاس). تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران. ص. ۱۵۸. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۹۵۰۵۹-۴-۷. : تاریخ وارد شده در |سال= / |تاریخ= mismatch را بررسی کنید (کمک) کتاب اول http://washingbear.com/david/calitrip2003/0640-la-beckmanaud.jpg پیوند به بیرون وبگاه رسمی تصاویری از تئاتر شهر بایگانی‌شده در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۰ توسط Wayback Machine