Corfflu'r Gwarchodlu Chwyldroadol Islamaidd

Prif gangen lluoedd arfog Iran yw Corfflu'r Gwarchodlu Chwyldroadol Islamaidd neu Gorfflu Gwarchodlu'r Chwyldro Islamaidd (IRGC). Mae'n cynnwys pump is-gangen, neu wasanaeth: Lluoedd y Tir, y Llu Awyrofod, y Llynges, Llu Quds, a'r Basij. Y ddwy gangen arall o luoedd arfog a diogelwch Iran yw'r lluoedd arfog rheolaidd (yr Artesh) a Rheolaeth yr Heddlu (FARAJA). Arweinir yr IRGC gan gadlywydd a benodir gan Oruchaf Arweinydd Iran. Sefydlwyd yr IRGC ym Mai 1979 gan yr Aiatola Ruhollah Khomeini, arweinydd cyntaf Gweriniaeth Islamaidd Iran, a gipiodd grym yn sgil y Chwyldro Islamaidd. Mae Lluoedd y Tir, y Llu Awyrofod, a'r Llynges yn bodoli ar y cyd â gwasanaethau rheolaidd yr Artesh—y fyddin, yr awyrlu, y llynges, a'r llu amddiffyn awyr—ond yn annibynnol arnynt, ac yn atebol i'r Goruchaf Arweinydd yn unig. Tra bo'r lluoedd rheolaidd yn amddiffyn sofraniaeth y wlad mewn ffordd draddodiadol, mandad cyfansoddiadol yr IRGC yw i ddiogelu'r Weriniaeth Islamaidd, sef y drefn Khomeinaidd a sefydlwyd gan y Chwyldro Islamaidd. Ymhlith ei swyddogaethau mae rhwystro ymyrraeth dramor yn Iran, atal ymgeisiau i gipio grym gan yr Artesh neu awdurdodau mewnol eraill, ac i ostegu mudiadau sifil sy'n gwyro oddi ar ideoleg y Chwyldro Islamaidd. Mae gan yr IRGC ryw 125,000 o aelodau llawn amser i gyd. Ei brif gorff yw Lluoedd y Tir, y fyddin sy'n canolbwyntio ar gynnal y drefn yn y wlad, ac sydd hefyd yn yr 21g wedi ehangu i gynnwys rhyfela goresgynnol, gan fwrw grym Iran ar draws y Dwyrain Canol a'r byd Mwslimaidd. Bellach, Llynges yr IRGC yw prif lu morol Iran yng Ngwlff Persia, yn bwysicach na'r llynges reolaidd ac yn gweithredu fel gwylwyr y glannau de facto. Mae'r Llu Awyrofod yn cyfuno rhyfela awyrennol, ataliaeth strategol (hynny yw, taflegrau balistig), a lloerenni milwrol. Mae Llu Quds yn arbenigo mewn rhyfela anghonfensiynol a chudd-wybodaeth filwrol, ac yn gyfrifol am weithredu cudd y tu hwnt i ffiniau Iran, gan gynnwys arfogi, hyfforddi, cynghori, ac mewn rhai achosion rheoli lluoedd tramor. Cyhuddir Iran o ddefnyddio Llu Quds i noddi terfysgaeth a chefnogi gweithredyddion anwladwriaethol treisgar mewn gwledydd eraill, gan gynnwys Hezbollah yn Libanus a'r Houthi yn Iemen. Milisia lledfilwrol yw'r Basij, sy'n gyfrifol am ddiogelwch mewnwladol a gorfodi'r gyfraith, ac hefyd yn llu wrth gefn. Mae'r Basij yn cynnwys dros 20 miliwn o aelodau gwirfoddol, rhyw hanner miliwn ohonynt ar gael i'w galw yn syth i'r gad, a 90,000 yn filwyr cynorthwyol llawn-amser. Cychwynnodd yr IRGC fel milisia ideolegol, a thros hanner can mlynedd bron mae wedi datblygu yn rym milwrol sylweddol a chanddo ran gynyddol mewn sawl rhan o fywyd Iran, gan gynnwys y drefn wleidyddol, yr economi (gan gynnwys y diwydiannau ynni a bwyd), a chymdeithas. Yn 2010, cafodd yr IRGC ei disgrifio gan y BBC fel "ymerodraeth fusnes". Yn 2019, fe'i disgrifwyd gan Reuters fel "ymerodraeth ddiwydiannol a chanddi rym gwleidyddol". Cynyddodd grym yr IRGC yn sylweddol yn ystod Rhyfel Irac ac Iran (1980–88). Dan arweinyddiaeth Ali Khamenei (1989–2006), daeth yr IRGC ynghlwm wrth economi Iran a chyfundrefn diogelwch y wlad, gan gefnogi llywodraeth awtocrataidd a theocrataidd y mylahod ar draul prosesau gwleidyddol sifil. Yn ystod arlywyddiaeth Mahmoud Ahmadinejad (2005–13), tyfodd swyddogaethau'r IRGC ymhellach wrth iddo gael rhan flaenllaw mewn gostegu gwrthdystiadau yn erbyn y llywodraeth, yn enwedig yn sgil ail-ethol Ahmadinejad yn 2009, a daeth nifer o sylwebwyr i'w ystyried yn fwy pwerus nag hyd yn oed Gwarchodaeth y Cyfreithydd Islamaidd, hynny yw, y llywodraeth glerigol. Yn 2026, cafodd yr IRGC ei ddisgrifio gan Reuters fel "gwladwriaeth-oddi-mewn-gwladwriaeth". Dynodir yr IRGC yn grŵp terfysgol gan Awstralia, Bahrain, Canada, Ecwador, Israel, Paragwái, Sawdi Arabia, Sweden, yr Undeb Ewropeaidd, Unol Daleithiau America, ac Wcráin, a dynodir Llu Quds yn grŵp terfysgol gan yr Ariannin. Nid yw'r IRGC, hyd yn hyn, wedi ei wahardd gan y Deyrnas Unedig, er bod sancsiynau yn ei erbyn. Ym Mawrth 2026, cyflwynwyd datganiad o farn yn Senedd Cymru yn galw ar lywodraeth y Deyrnas Unedig i ddynodi'r IRGC yn grŵp terfysgol. Cadlywydd cyfredol yr IRGC yw'r Brigadydd Ahmad Vahidi, a benodwyd ar 1 Mawrth 2026. Lladdwydd ei ragflaenydd, yr Uwchfrigadydd Mohammad Pakpour, mewn cyrchoedd awyr gan luoedd Israel ac Unol Daleithiau America ar ddechrau Rhyfel Iran (2026), a lladdwyd ei ragflaenydd ef, yr Uwchfrigadydd Hossein Salami, mewn cyrch awyr gan Israel yn ystod y Rhyfel Deuddeng Niwrnod ym Mehefin 2025. Cyfeiriadau