Мәрмәр һарай (Тәһран)

Мәрмәр һарай (фарс. کاخ مرمر) — Ирандың Тәһран ҡалаһында тарихи бина һәм элекке шаһтың резиденцияһы. Ҡала үҙәгендә урынлашҡан, әммә һарай төҙөлгәндә был район Тәһрандың тыныс кварталы була Тарихы Рәсми саралар һәм ҡабул итеүҙәр үткәреү өсөн тәғәйенләнгән ике ҡатлы Мәрмәр һарай 1934—1937 йылдарҙа Иран шаһы Реза Пәхләүи бойороғо буйынса Иран архитекторы Фәтхалла Фирҙәус һәм француз инженеры Джозеф Леон тарафынан төҙөлә. Һарайҙы Реза Пәһләүи, һуңыраҡ уның улы Мөхәммәт Реза рәсми резиденция итеп файҙалана. Реза Пәһләүи дүртенсе ҡатыны Эсмәт Дәүләтшахи һәм уларҙы биш балаһы менән бергә 1941 йылда шаһ һөргөнгә ебәргәнгә тиклем һарайҙа йәшәй. 1941 йылдың сентябрендә тап ошо бинала Реза Пәһләүи үҙенең баш тартыу хатына ҡул ҡуя . Мөхәммәт Реза идара иткән осорҙа һарайҙа мөһим король ваҡиғалары үтә. Бина, Гөлөстан һарайы менән бергә, уның ике төп резиденцияһының береһе була һәм 1950-се йылдарға тиклем шаһтың шәхесе менән берләштерелә . Уның өс туйы ла һарайҙа үткән. 1939 йылда ул тәүге ҡатыны принцесса Фәүзиәгә өйләнгән, һәм парҙар 1945 йылда айырылышҡанға тиклем унда йәшәйҙәр . 1950 йылдың октябрендә һарайҙа йәрәшеү тантанаһы үтә, 1951 йылдың февралендә шаһ һәм уның икенсе ҡатыны Сорая Эсфәндияриның туй тантанаһы үтә . Ошондай уҡ тантаналар Мөхәммәт Реза һәм уның өсөнсө ҡатыны Фәрәх менән Мәрмәр һарайҙа үтә. 1957 йылдың октябрендә был бинала шаһ һәм принцесса Фәүзиәнең ҡыҙы Шаһназ Пәхләүи лә кейәүгә сыға, уның һайлаған кешеһе Әрдешир Заһиди була. Бынан тыш, һарайҙа шаһтың 48 йәшлек юбилейы билдәләнә 1965 йылдың 10 апрелендә Мәрмәр һарайы иран һалдаты тарафынан шаһты үлтерергә маташыу урыны була. Был ваҡиғанан һуң һарай йәшәү урыны булараҡ файҙаланылмай, 1970 йылдайылда музейға әйләндерелә һәм 1981 йылға тиклем музей булып ҡала. Урындағы халыҡ бинаны Иран Ислам Республикаһы сәйәсмәндәре файҙаланғаны тураһында хәбәр итә. Тасуирлама Һарайҙы тәүге проектын Остад Джафар Хан төҙөй, әммә һуңғы проектты Остад Хәйҙәр Хан эшләй. Һарай дөйөм архитектура стиле эклектик, көнсығыш, шул иҫәптән ҡаджар осоро архитектура алымдарын һәм көнбайыш архитектура стилдәрен берләштерә. Һарай ҙур баҡса менән уратып алынған. Бөтә һарай комплексы 35 462 м² майҙанды биләй, шуның 2 870 м² — резиденция майҙаны. Һарайға таш ҡапҡа алып бара, Иран рәссамы Джафар Хан уйып төшөргән Әһәмәниҙәр дәүере яугирҙарының ике статуяһы урынлашҡан — улар бөтә бинаның эклектик стилен һыҙыҡ өҫтөнә ала . Комплекс биләмәһендә төрлө провинцияларҙан урындағы оҫталар эшләгән башҡа ҡапҡалар ҙа бар. Һарай диуарҙары йөҙлөгө аҡ мәрмәр менән ҡапланған. Ҡоролманы ҙур көмбәҙ тамамлай, ул Исфаһандағы шәйех Лотфулла мәсетенең теүәл күсермәһе. Эске көмбәҙе арабескалар менән биҙәлгән көмбәҙ аҫтында, уның эске көмбәҙе арабескалар менән биҙәлгән, ҙур баҫҡыстар менән ике ҡат тәҙрәле вестибюль урынлашҡан.. Һарайҙың интерьеры уның церемониал тәғәйенләнешенә тап килә, уны биҙәүҙә семәрле ишектәр, әүәләү, бай туҡымалар һәм келәмдәр киң ҡулланылған. Стена биҙәүестәрен Иран архитекторы Хөсәйен Лорзаде, керамик плиткаларҙы Остад Йәзди, картиналарҙы Остад Беһзәд эшләй. Башҡа бүлмәләр араһында Көҙгөләр залы айырылып тора, уның диуарҙары, тардицион рәүештә ғибәҙәтханаларҙа һәм мәсеттәрҙә ҡулланылған, күп һанлы көҙгөләр менән биҙәлгән . Һарайҙа ҡулланылған әйберҙәр, шул иҫәптән мебель, әлеге ваҡытта Тәһрандағы биҙәү сәнғәте музейында ҡуйылған. Ағымдағы файҙаланыу 1979 йылда Ирандағы Ислам революцияһынан һуң һарай 1981 йылға тиклем музей булараҡ файҙаланыла. Һуңынан ул маҡсатҡа ярашлылыҡты баһалау буйынса Советҡа тапшырыла. Урындағы халыҡ һарайҙы Иран Ислам Республикаһының юғары дәрәжәле сәйәсмәндәре файҙаланыуы хаҡында хәбәр итә. Һарайҙа ҡулланылған тарихи әйберҙәр, шул иҫәптән мебель, Тәһрандағы биҙәү сәнғәте музейында ҡуйылған. Иҫкәрмәләр