تأسیسات هسته‌ای نطنز

تأسیسات هسته‌ای نطنز یا تأسیسات هسته‌ای شهید احمدی روشن، یکی از تأسیسات هسته‌ای مرتبط با برنامهٔ هسته‌ای ایران که بزرگ‌ترین مرکز غنی‌سازی اورانیوم آن به‌شمار می‌رود. این تأسیسات در نزدیکی نطنز در ۱۲۵ کیلومتری اصفهان و ۲۵۰ کیلومتری تهران واقع شده است. این مرکز که شامل دو بخش تأسیسات آزمایشی غنی‌سازی سوخت و تأسیسات اصلی غنی‌سازی سوخت است در زیرِ زمین ساخته شده و به‌وسیلهٔ سپری بتنی به ضخامت تقریبی ۶ الی ۷ متر محافظت می‌شود تا در برابر حملات هوایی مقاوم باشد. تأسیسات اصلی نطنز که برای غنی‌سازی در مقیاس تجاری ساخته شده است، ظرفیت نگهداری ۵۰هزار سانتریفیوژ را دارد. بر اساس گزارش‌ها تا خرداد ۱۴۰۴، حدود ۱۴ هزار دستگاه سانتریفیوژ در آنجا نصب شده است که از این تعداد حدود ۱۱ هزار دستگاه در حال کار هستند و اورانیوم را تا خلوص ۵ درصد غنی‌سازی می‌کنند. طبق اعلام مقامات جمهوری اسلامی ایران، دستگاه‌های سانتریفوژ برای ایمنی مردم و همچنین بیم از حمله هوایی احتمالی به تأسیسات زیرزمینی غنی‌سازی اورانیوم این مرکز، در عمق ۴۰ تا ۵۰ متری زمین قرار داده شده‌اند. وجود این مرکز هسته‌ای، اولین بار در سال ۲۰۰۲ توسط سازمان مجاهدین خلق ایران افشاء شده بود. این تأسیسات از سال ۱۳۸۵ تا ۱۴۰۰، هدف ۵ مورد حمله تخریبی گسترده قرار گرفته است. در ۲۲ ژوئن ۲۰۲۵ دونالد ترامپ اعلام کرد جنگنده‌های ایالات متحده حمله به سه سایت هسته‌ای ایران، از جمله فردو، نطنز و اصفهان را به پایان رساندند. نام‌گذاری در تاریخ ۲۶ بهمن ۱۳۹۰ هم‌زمان با بهره‌برداری از دستاوردهای هسته‌ای با حضور محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهور وقت ایران، نام ۵ مرکز و بخش هسته‌ای ایران به نام پنج نفر ترور شده تغییر کرد. نام پایگاه نطنز نیز به تأسیسات هسته‌ای شهید احمدی روشن به یاد مصطفی احمدی روشن که ۲۱ دی ۱۳۹۰ ترور شد، تغییر کرد. پیش از آن، نام این تأسیسات هسته‌ای هم‌نام مکانش یعنی نطنز بود. ویروس استاکس‌نت و ترور افراد مرتبط با تأسیسات نطنز در ۱۶ ژانویهٔ ۲۰۱۱ میلادی، روزنامهٔ نیویورک تایمز در مقاله‌ای تحقیقی مدعی شد که اسرائیل و آمریکا هیچ‌گاه به‌طور رسمی دست‌داشتن در انتشار ویروس استاکس‌نت را تأیید نکرده‌اند. در تاریخ ۲۱ دی ۱۳۹۰ خورشیدی، مصطفی احمدی روشن، «معاون بازرگانی» تأسیسات غنی‌سازی نطنز در اثر انفجار یک بمب در منطقهٔ سیدخندان تهران کشته شد. بمباران جنگ ۱۲ روزه در طول حملات اسرائیل به ایران در جنگ ایران و اسرائیل به تأسیسات اتمی نطنز نیز حمله شد. در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۵، پایگاه غنی‌سازی اورانیوم نطنز به‌عنوان یکی از اهداف اصلی اسرائیل مورد اصابت قرار گرفت؛ صدای انفجار و دود سیاه در بالای سر سازه‌های زیرزمینی آن دیده شد، اما با وجود آسیب ساختاری، بررسی‌ها نشان داد سطح تشعشعات افزایش نیافته است. بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز تأیید کردند که باوجود تأثیر فیزیکی بر تأسیسات، هیچ افزایش قابل‌توجهی در پرتوها ثبت نشده و تأثیر هسته‌ای گزارش نشده است. جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران تأسیسات هسته‌ای نطنز در جریان جنگ ایران و اسرائیل دو بار هدف حمله قرار گرفت. نخست، در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، در حملات اسرائیل به ایران، تأسیسات غنی‌سازی نطنز هدف قرار گرفت. بار دوم، در ۱ تیر ۱۴۰۴، ایالات متحده در چارچوب عملیات خود علیه تأسیسات هسته‌ای ایران، این مجموعه را نیز هدف حمله قرار داد. بازسازی بازسازی تأسیسات نطنز بعد از جنگ ۱۲ روزه در سایت غنی‌سازی اصفهان، که در جریان جنگ ۱۲ روزه هدف قرار گرفته بود، ورودی تونل‌ها با خاک پر شده است تا خطر حملات هوایی کاهش یابد و انجام عملیات زمینی برای تصرف اورانیوم غنی‌شده پیچیده‌تر شود. همچنین تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهند که ورودی‌های تونل‌های نزدیک به سایت نطنز با استفاده از ماشین‌آلات سنگین تقویت شده‌اند تا این تأسیسات در برابر حملات احتمالی مستحکم‌تر شوند. بازسازی تأسیسات پس از جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران تصاویر ماهواره‌ای منتشرشده در سال ۱۴۰۵ تصاویر ماهواره‌ای از تأسیسات هسته‌ای ایران منتشر شد، از جمله از نطنز و از تغییرات جدید در وضعیت زیرساخت‌های امنیتی و لجستیکی این مراکز خبر داده‌اند. در این تصاویر، تمرکز اصلی بر تأسیسات نطنز و ورودی تونل‌های واقع در اطراف کوه کلنگ‌گزلا بوده است. شماری از خودروهای حمل‌ونقل و پشتیبانی در ورودی غربی مجموعه اصلی تونل‌های نطنز مستقر شده‌اند؛ موضوعی که از نگاه تحلیلگران می‌تواند نشان‌دهنده ادامه فعالیت‌های لجستیکی در بخش‌های زیرزمینی این تأسیسات باشد. همچنین در بخش دیگری از تصاویر، ایجاد تغییراتی در وضعیت حفاظتی و استقرار تجهیزات در اطراف ورودی‌ها گزارش شده است. خرابکاری‌ها به گفته فریدون عباسی، رئیس سابق سازمان انرژی اتمی ایران، این تأسیسات از سال ۱۳۸۵ تحت حملات تخریبی بوده است که در ۵ مورد، حملات گسترده بوده‌اند. این اقدامات گسترهٔ وسیعی از قبیل کار گذاشتن مواد منفجره در سنسورهای هوای دستگاه‌های سانتریفیوژ تا قطع برق دستگاه‌های سانتریفیوژ را شامل شده است. برخی از این حملات، به عمد در روزهای با مناسبت خاص در تقویم ایران همچون روز قدس و نیمه شعبان صورت گرفته است. گسترش تأسیسات براساس گزارش واشینگتن پست، تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد ساخت‌وساز در تأسیسات هسته‌ای نطنز در جریان است. همچنین آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اعلام کرده است که ایران در حال ساخت یک کارخانهٔ پیشرفتهٔ مونتاژ سانتریفیوژ در زیر زمین است. جستارهای وابسته غنی‌سازی اورانیوم تأسیسات هسته‌ای فردو تأسیسات اتمی اصفهان تأسیسات هسته‌ای ایران منابع