Μαυσωλείο του Φερντοσί

Το Μαυσωλείο του Φερντοσί (περσικά: آرامگاه فردوسی) είναι ταφικό συγκρότημα που αποτελείται από λευκή μαρμάρινη βάση και ένα διακοσμητικό οικοδόμημα που ανεγέρθηκε προς τιμήν του Πέρση ποιητή Φερντοσί και βρίσκεται στην Τους, στην επαρχία Ραζαβί Χορασάν του Ιράν. Χτίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1930, και χρησιμοποιεί κυρίως στοιχεία της Αχαιμενιδικής αρχιτεκτονικής για να αναδείξει τον πλούσιο πολιτισμό και την ιστορία του Ιράν. Η κατασκευή του μαυσωλείου, καθώς και ο αισθητικός του σχεδιασμός, αντανακλούν την πολιτιστική και γεωπολιτική κατάσταση του Ιράν εκείνη την εποχή. Υπόβαθρο Ο Φερντοσί, ο επιδραστικός Πέρσης ποιητής και συγγραφέας του περσικού έπους Σαχναμέ, πέθανε το 1020. μ.Χ. στην Τους του Ιράν (Περσία), στην ίδια πόλη όπου γεννήθηκε. Κατά τη διάρκεια της ζωής του, ο Φερντοσί δεν αναγνωρίστηκε για όλες τις λογοτεχνικές του συνεισφορές. Μόνο μετά τον θάνατό του τα ποιήματά του κέρδισαν τον θαυμασμό. Για εκατοντάδες χρόνια, ο τόπος ανάπαυσής του ήταν ένα μικρό θολωτό ιερό που ανεγέρθηκε από έναν Γαζναβίδη ηγεμόνα του Χορασάν, χωρίς κανένα μόνιμο οικοδόμημα στον κήπο του σπιτιού του όπου τον είχε αρχικά θάψει η κόρη του Φερντοσί. Στις αρχές του 20ού αιώνα, το Ιράν άρχισε να συνειδητοποιεί τον κρίσιμο ρόλο του στον καθορισμό της ταυτότητας του Ιράν. Μόλις το 1934 η ιρανική κυβέρνηση, τότε υπό τον έλεγχο του Ρεζά Σαχ, πρώτου Σάχη της δυναστείας των Παχλαβί, αναγνώρισε την πολιτιστική και λογοτεχνική αξία του Φερντοσί και ανήγειρε έναν μόνιμο τάφο προς τιμήν του. Πραγματοποιήθηκε επίσης ο εορτασμός της χιλιετίας για τον ποιητή, στον οποίο προσκλήθηκαν ακαδημαϊκοί από διάφορες χώρες, συμπεριλαμβανομένου του Σοβιετικού Τατζικιστάν, της Ινδίας, της Αρμενίας και της Ευρώπης ( Γερμανία, Γαλλία, Αγγλία). Συγκεντρώθηκαν κεφάλαια, κυρίως δωρεές από ακαδημαϊκούς Πάρσι, για να καταστεί δυνατή η κατασκευή ενός αγάλματος για τον ποιητή στον τάφο του. Η δυναστεία των Παχλαβί χρησιμοποίησε τον Φερντοσί για να προωθήσει το πολιτιστικό κύρος του Ιράν, αλλά με αυτόν τον τρόπο παραλίγο να στοιχίσει στον Φερντοσί τον τάφο του, καθώς, μετά την Ιρανική Επανάσταση του 1979, οι αντιδράσεις έναντι του Μοχάμεντ Ρεζά Παχλεβί παραλίγο να οδηγήσουν στην καταστροφή του τάφου από τους επαναστάτες. Ο τάφος σχεδιάστηκε αρχικά από τον Ιρανό αρχιτέκτονα, Χατζ Χοσεΐν Λουρζαντέχ, ο οποίος εκτός από τον τάφο του Φερντούσι σχεδίασε επίσης περίπου 842 τζαμιά, καθώς και το ιδιωτικό παλάτι του Ραμσάρ, μέρος της διακόσμησης του μαρμάρινου παλατιού, το Τζαμί Ιμάμ Χοσεΐν στην Τεχεράνη, το Τζαμί Μοταχάρι και διάφορα μέρη του ιερού Χαζράτ-ι-Σεϊγέντ-ο-Σουχάντα στην Καρμπάλα του Ιράκ. Ο σημερινός σχεδιασμός της κατασκευής αποδίδεται κυρίως στον Καρίμ Ταχερζαντέχ, ο οποίος αντικατέστησε το παλιό θολωτό σχέδιο του Λουρζαντέχ με το σύγχρονο κυβικό σχέδιο. Ο τάφος του Φερντοσί, ο οποίος μοιάζει με τον τάφο του Κύρου του Μεγάλου, είναι χτισμένος σε ρυθμό Αχαιμενιδικής αρχιτεκτονικής. Υπάρχει σαφής σύνδεση μεταξύ αυτής της επιλογής αρχιτεκτονικού ρυθμού και της πολιτικής του Ιράν εκείνη την εποχή. Τέσσερα χρόνια πριν ο Ρεζά Σαχ ανέλθει στην εξουσία το 1922, μια ομάδα κοσμικών Ιρανών μεταρρυθμιστών είχε δημιουργήσει την «Εταιρεία για την Εθνική Κληρονομιά» (ΕΕΚ, στα περσικά anjoman-e asar-e meli). Αποτελούμενη κυρίως από διανοούμενους με δυτική παιδεία, φιλομεταρρυθμιστές, όπως οι Αμπντολχοσεΐν Τεϊμουράτς, Χασάν Πίρνια, Μοστοφί ολ-Μαμαλέκ, Μοχάμεντ Αλί Φορουγκί, Φιρούζ Μίρζα, Φιρούς Νοσράτ αλ-Ντοούλεχ και Κεϊκοσρόου Σαχρόχ, η ΕΕΚ έπαιξε κρίσιμο ρόλο στην εξασφάλιση χρηματοδότησης από το ιρανικό κοινοβούλιο. Ο Κεϊκοσρόου Σαχρόχ, ο εκπρόσωπος των Ζωροαστρών του Ιράν στο ιρανικό κοινοβούλιο, ήταν ιδιαίτερα δραστήριος στην αναβίωση της Αχαιμενιδικής και Σασσανιδικής αρχιτεκτονικής στο Ιράν τη δεκαετία του 1930. Δομικές λεπτομέρειες Η βασική δομή του τάφου είναι ορθογώνια με μεγάλο κήπο που περιβάλλει την κατασκευή και αλληλεπιδρά με τη δομή στους περσικούς κήπους που είναι γνωστή ως Τσαρ-μπάγκ (ή Τσαχαρμπάγκ που μεταφράζεται σε τέσσερις κήπους στα περσικά). Στο κέντρο του σταυρού που δημιουργείται από τους κήπους που τον περιβάλλουν, βρίσκεται ένα οικοδόμημα κατασκευασμένο κυρίως από λευκό μάρμαρο. Το οικοδόμημα μπορεί να χωριστεί σε έναν «φαρδύ θάλαμο» που βρίσκεται στη βάση και σε μια κυβική ανωδομή στην κορυφή, με τέσσερις πυλώνες που το περιβάλλουν και σκηνές από το έπος του Σαχναμέ και κείμενο που το κοσμούν. Το σώμα του ποιητή είναι στην πραγματικότητα θαμμένο στο κέντρο του ορθογώνιου φαρδιού θαλάμου κάτω από τον υπερκείμενο κύβο με τους τέσσερις κίονες. Υπάρχουν δώδεκα (12) σκαλοπάτια που οδηγούν από το χαμηλότερο σημείο του φαρδιού θαλάμου μέχρι το επίπεδο του κύβου. Η φαρδιά βάση έχει συνολικό ύψος 16 μ. Το οικοδόμημα έχει ίσες διαστάσεις, 30 μ. σε κάθε πλευρά. Ένα μοναδικό χαρακτηριστικό του σχεδιασμού του τάφου του Φερντούσι ήταν η ομοιότητά του με αυτόν του Κύρου του Μεγάλου στις Πασαργάδες. Ο τάφος του Κύρου έχει επίσης ορθογώνια δομή που κάθεται πάνω σε μια ορθογώνια, σταδιακά ανυψούμενη βάση. Αυτή η ομοιότητα είναι σκόπιμη, καθώς ο σχεδιαστής αυτού του οικοδομήματος σκόπευε να ανακαλέσει το αρχικό στυλ αρχιτεκτονικής των Αχαιμενιδών. Στην πραγματικότητα, κάθε άλλη πτυχή του οικοδομήματος έχει ένα Ζωροαστρικό σύμβολο γνωστό ως Φαραβαχάρ. Αυτό δεν είναι τυχαίο. Υπάρχουν πολλαπλές εφαρμογές αυτού στην αρχιτεκτονική των Αχαιμενιδών, κυρίως στην Περσέπολη στη σημερινή επαρχία Φαρς. Η «Εταιρεία για την Εθνική Κληρονομιά του Ιράν» (ΕΕΚ) βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στη χρήση του Φαραβαχάρ, καθώς αυτή ήταν η συμβολική αναπαράσταση του αρχαίου Ιράν από την εποχή των Αχαιμενιδών. Πολλές κατασκευές τη δεκαετία του 1930, συμπεριλαμβανομένης της τότε Εθνικής Τράπεζας του Ιράν, χρησιμοποιούν το Φαραβαχάρ, κάτι που δεν είναι απροσδόκητο, δεδομένου ότι ο ίδιος αρχιτέκτονας που σχεδίασε τον τάφο του Φερντούσι σχεδίασε επίσης την Εθνική Τράπεζα του Ιράν. Στο οικοδόμημα υπάρχουν τέσσερις κίονες, καθένας στη γωνία της ορθογώνιας κατασκευής με δύο μισοθαμμένους κίονες που προεξέχουν ως βαθιές ζωφόροι σε κάθε όψη της κατασκευής. Κάθε κίονας ζωφόρου έχει ένα πλαίσιο, ακολουθούμενο από ένα σύμβολο ταύρου με δύο κέρατα, το οποίο είναι πολύ παρόμοιο, αν όχι η ακριβής απομίμηση, με το σχέδιο των κιόνων της Περσέπολης. Οι κίονες είναι διακοσμημένοι με ραβδώσεις στα 3/4 της διαδρομής προς τα κάτω, με το τελευταίο τμήμα να έχει διατηρηθεί. Το συνολικό αποτέλεσμα έχει ως στόχο να αποπνεύσει μεγαλοπρέπεια. Οι κίονες έχουν ύψος όσο το οικοδόμημα, το οποίο έχει ύψος 30 μέτρα (το οικοδόμημα έχει επίσης πλάτος 30 μέτρα). Μαρμάρινα στοιχεία χρησιμοποιούνται για να διακοσμήσουν την εξωτερική επένδυση και το δάπεδο της κατασκευής "φαρδιάς βάσης", καθώς και τον τοίχο. Περσικά σχέδια λουλουδιών (ομόκεντρα σχέδια λουλουδιών που αποτελούνται από ένα λουλούδι με επτά (7) οβάλ σφαιρίδια που περιβάλλουν έναν κεντρικό κύκλο) και εξαγωνικά μαρμάρινα σχέδια χρησιμοποιούνται συνήθως στη δομή. Ιστορικό πλαίσιο Η ιστορία του Ιράν είναι στενά συνδεδεμένη με τις γεωπολιτικές αλλαγές που έχουν λάβει χώρα από την ίδρυση της Αυτοκρατορίας των Αχαιμενιδών στην Περσία μέχρι το σύγχρονο Ιράν. Δύο σημαντικά γεγονότα είναι κρίσιμης σημασίας στην ιστορία του Ιράν, ειδικά τη λογοτεχνική του ιστορία, όπως αυτή επηρέασε τον Φερντοσί: η αραβική κατάκτηση της Περσίας και η μογγολική εισβολή στην Περσία. Ο Φερντοσί έζησε τη ζωή του φτωχός, μετακινούμενος συνεχώς από αυλή σε αυλή, και τελικά πέθανε ως φτωχός χήρος, έχοντας χάσει τον μοναχογιό του. Το Τους, κάποτε ήταν μια πλούσια πόλη στο Μεγάλο Χορασάν, αλλά λεηλατήθηκε επανειλημμένα από Ογούζους Τούρκους, Μογγόλους και Ουζμπέκους από τη στέπα. Αυτό και η αυξανόμενη επιρροή του Μασάντ ως πολιτικού και θρησκευτικού κέντρου εντός του Χορασάν διαμόρφωσαν την εμπειρία του Φερντοσί και επηρέασαν με πολλούς τρόπους τη γραφή του, καθώς η Τους έχασε το κύρος της. Επιπλέον, τα αραβικά απέκτησαν κύρος σε εδάφη που κατακτήθηκαν από τους Άραβες και υπήρχε η απειλή τα Μέσα Περσικά να αντικατασταθούν από τα Αραβικά. Ο ρόλος του Φερντοσί είναι κρίσιμος, καθώς χρησιμοποιώντας τις λιγότερες δανεισμένες λέξεις, μετέφερε τα Μέσα Περσικά (Παχλαβί) στα Σύγχρονα Περσικά (Φαρσί). Την περίοδο πριν την κατασκευή του μαυσωλείου, τα εθνικιστικά αισθήματα στο Ιράν ήταν έντονα. Υπήρξε ανανεωμένη αίσθηση της εθνικής ταυτότητας εν μέρει λόγω των πιέσεων από ξένες δυνάμεις, συμπεριλαμβανομένης της συνεχούς αγγλοπερσικής πολιτικής διαμάχης, ειδικά για τα ζητήματα του πετρελαίου, και εν μέρει λόγω της αδυναμίας της δυναστείας των Κατζάρων να προστατεύσει τα ιρανικά εδάφη στην κεντρική Ασία από τους Ρώσους και στην ανατολή από τους Βρετανούς. Η Αγγλο-Ιρανική Εταιρεία Πετρελαίου (AIOC) ήταν μια σημαντική πηγή διαμάχης για τους Ιρανούς. Η αρχιτεκτονική του τάφου του Φερντοσί επηρεάζεται επίσης από την προσωπική ζωή του ίδιου του ποιητή, αντανακλώντας τη συνεχή πάλη μεταξύ του φτωχού ποιητή και του τεμπέλη βασιλιά, καθώς και μεταξύ των αντιξοοτήτων και της ελπίδας. Η Εταιρεία Εθνικής Κληρονομιάς τη δεκαετία του 1930, βασιζόμενη στην προσπάθεια του ποιητή να αναζωογονήσει την περσική γλώσσα, προσπάθησε επίσης να αναζωογονήσει τον περσικό πολιτισμό και την ιρανική ταυτότητα μέσω της αρχιτεκτονικής. Αυτό ερμηνεύτηκε από πολλές απόψεις κυριολεκτικά με περσικά ποιήματα από το Σαχναμέ χαραγμένα στις λευκές μαρμάρινες όψεις του οικοδομήματος του μαυσωλείου του ποιητή. Μετά την Ιρανική επανάσταση, τόσο ο τάφος του Φερντούσι όσο και το μαυσωλείο του Κύρου του Μεγάλου επέζησαν από το αρχικό χάος. Μία από τις πιο επικίνδυνες απειλές για το κτίριο ήταν ότι θα εξισωνόταν με την ύστερη δυναστεία των Παχλαβί από το νέο καθεστώς και θα καταστρεφόταν. Ωστόσο, δεν έγινε δεκτό και αντ' αυτού υιοθετήθηκε από τη νέα τοπική κυβέρνηση, καθώς διατυπώθηκαν ισχυρισμοί ότι ο Φερντοσί ήταν αφοσιωμένος Σιίτης Μουσουλμάνος. Εσωτερική διακόσμηση Το Σαχναμέ του Φερντοσί εμπνέει ιστορίες ηρωικών πράξεων πρωταγωνιστών που μάχονται ενάντια στους ανταγωνιστές τους. Υπό αυτή την έννοια, είναι ένα εθνικό έπος που περιλαμβάνει όχι μόνο μυθοπλαστικά και λογοτεχνικά πρόσωπα, αλλά ενσωματώνει και μέρη της ιστορίας του προϊσλαμικού Ιράν. Αυτό έχει οδηγήσει το εσωτερικό του οικοδομήματος του Φερντούσι να αντικατοπτρίζει τις ίδιες ηρωικές σκηνές. Ο κύριος αρχιτέκτονας που είναι υπεύθυνος για το σχεδιασμό του εσωτερικού του τάφου του Φερντούσι είναι ο Φεραϊντούν Σαντέγκι, ο οποίος δημιούργησε σκηνές βαθιάς ζωφόρου χρησιμοποιώντας τρισδιάστατα αγάλματα, το καθένα από τα οποία απεικονίζει μια σκηνή από το Σαχναμέ. Ο Ροστάμ, ο ήρωας του βιβλίου του Σαχναμέ, είναι το επίκεντρο της πλειονότητας των σκηνών στο εσωτερικό του οικοδομήματος. Καθώς το Σαχναμέ είναι ουσιαστικά ένα κείμενο, η καλλιτεχνική αναπαράσταση των ηρωικών σκηνών του είναι πολλαπλή. Στο κέντρο του οικοδομήματος, που περιβάλλεται από τις σκηνές της ζωφόρου, βρίσκεται η ταφόπλακα του ποιητή. Στην επιτύμβια στήλη είναι χαραγμένη στα Φαρσί (περσικά) η περιγραφή της συμβολής του Φερντοσί στους περσόφωνους και στο τέλος καταλήγει υποδεικνύοντας την ημερομηνία γέννησης, την ημερομηνία θανάτου του ποιητή και την ημερομηνία κατασκευής του μαυσωλείου. Η περσική επιγραφή στον τάφο: او زنده‌کننده کشور ایران و مزار او در دل مردم این سرزمین جاودان است. تاریخ تولّد: ۳۲۹ هجری قمری – تاریخ وفات: ۴۱۱ هجری قمری – تاریخ بنای آرامگاه: ۱۳۵۳ هجری قمری Μια πιο ακριβής μετάφραση στα ελληνικά: Στο όνομα του Θεού της ζωής και της σοφίας. Αυτός ο ευλογημένος τόπος είναι ο τόπος ανάπαυσης του δασκάλου των ομιλητών της περσικής γλώσσας και του συγγραφέα των ιρανικών εθνικών ιστοριών, του σοφού Αμπούλ-Κασέμ Φερντοσί Τουσί, των οποίων οι λόγοι χαρίζουν νέα ζωή στη χώρα του Ιράν, και του οποίου ο τάφος ζει αιώνια στην καρδιά των ανθρώπων αυτής της γης. Ημερομηνία γέννησης: 329 της σεληνιακής εγίρας - ημερομηνία θανάτου: 411 της σεληνιακής εγίρας - η ημερομηνία ανέγερσης του μαυσωλείου: 1353 της σεληνιακής εγίρας. Κληρονομιά Σήμερα, ο τάφος του Φερντοσί είναι ένας από τους πιο φωτογραφημένους στο Ιράν. Εκατομμύρια επισκέπτες από διάφορες επαρχίες του Ιράν επισκέπτονται τον τάφο κάθε χρόνο. Ξένοι αξιωματούχοι, τουρίστες και άλλοι περσόφωνοι από την Ευρώπη, την Ασία και τη Μέση Ανατολή επισκέπτονται επίσης τον χώρο. Ο χώρος έχει επίσης εμπνεύσει πολλούς Πέρσες ποιητές, συμπεριλαμβανομένου του Ιρανού ποιητή Μεχντί Αχαβάν-Σαλές, ο οποίος είναι στην θαμμένος κοντά στον τάφο του Φερντοσί, στον δικό του τάφο στο χώρο του συγκροτήματος. Ο Ιρανός κλασικός τραγουδιστής Μοχάμεντ Ρεζά Σατζαριάν είναι επίσης θαμμένος στο συγκρότημα. Παραπομπές