Мақбараи Шоҳчароғ

Шоҳчароғ (شاه چراغ; شاه جراغ) як исноашарӣ шиа ва маҷмааи мазҳабӣ ва ёдгории дафнӣ мебошад, ки дар Шероз, устони Форс, Эрон ҷойгир аст. Ин маҷмаа, ки ба асри XII мансуб аст, дар атрофи оромгоҳи Сайид Аҳмад, писари Мусо ал-Козим, бунёд шудааст. Ӯ дар ривоятҳои маҳаллӣ бо номи Шоҳчароғ («Подшоҳи Нур») маъруф аст ва номи бино низ аз ҳамин ҷо гирифта шудааст. Ин маҷмаа 10 июни соли 1942 ба Феҳристи мероси миллии Эрон ворид карда шуд ва аз ҷониби Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization of Iran идора мешавад. Ин маҷмаа яке аз муқаддастарин маконҳои шиаёни исноашарӣ ба ҳисоб меравад. Таърих Кофтуковҳои бостоншиносӣ нишон медиҳанд, ки дар маҳалли Шероз дар давраи пеш аз таърих маҳалли зист вуҷуд доштааст. Сабтҳои хатти мехӣ аз Персеполис, ки 57 километр (187,000 ft) шимолтар ҷойгир аст, нишон медиҳанд, ки Шероз дар замони Ҳахоманишиён шаҳри муҳим будааст. Аммо ҳамчун шаҳр он соли 684 мелодӣ, пас аз тасарруфи Сосониён аз ҷониби лашкарҳои араб, таъсис ёфт. Буяҳиён (945–1055 м.) Шерозро пойтахти худ қарор дода, масҷидҳо, қасрҳо ва девори бузурги шаҳрро бунёд карданд. Дар асрҳои XIII ва XIV Шероз ба маркази адабӣ табдил ёфт ва махсусан бо шоирони Саъдӣ ва Ҳофиз, ки ҳар ду дар ҳамин шаҳр дафн шудаанд, маъруф гардид. Дар Шероз ёдгориҳои бошукӯҳи зиёди исломӣ мавҷуданд, махсусан Масҷиди ҷомеъи Атиқ. Пас аз таъқиби шиаён аз ҷониби Аббосиён, Сайид Аҳмад ибни Мусо (ҳамчунин маъруф ба Сайид Амир Аҳмад) ва бародараш Муҳаммад ибни Мусо ал-Козим, ки ҳар ду бародарони Алӣ ар-Ризо буданд, ба Шероз паноҳ бурданд. Амир Аҳмад дар 835 вафот кард ё кушта шуд. Аввалин сохтмон бар болои қабри ӯ — оромгоҳи оддии гунбаздор — дар асри XIII дар давраи ҳукмронии Салғуриён бо фармони вазир ва шоҳзодаи пешини Буяҳӣ, ки ба Атобак Саъд ибни Зангӣ нисбат дода мешавад, бунёд гардид. Ривоятҳои мардумӣ нақл мекунанд, ки қабр замоне ошкор гардид, ки нуре бар болои он падидор шуд. Ин манзара таваҷҷуҳи мардумро ҷалб кард ва онҳо он чиро дида буданд, ба вазир хабар доданд. Қабрҳои ҳар ду бародар дар асри XIV, дар давраи ҳукмронии Инҷӯиён, ба маконҳои машҳури зиёрат табдил ёфтанд. Дар ин давра Малика Тошӣ Хотун, модари Исҳоқ Инҷу, сохтмонро боз ҳам густариш дода, бар болои қабр масҷид ва мадраса бунёд кард. Дар асри XVI, дар давраи Сафавиён, бино ба таври васеъ таҷдид карда шуд. Баъдтар, дар асри XVIII, Нодиршоҳ як чароғдони тиллоӣ ҳадя кард, ки дар зери гунбаз овехта шуд. Аммо чанд сол пас аз он заминларзае Шерозро такон дод ва маҷмааи Шоҳчароғ аз ларзишҳо зарари ҷиддӣ дид. Дар ин ҳодиса чароғдони тиллоӣ низ аз байн рафт. Як сол пас аз заминларза марде бо номи Қандил боқимондаҳои тиллои ҳадяшударо пайдо кард ва аз онҳо барои маблағгузории бозсозии оромгоҳи Шоҳчароғ истифода бурд. Дар соли 1243, дар аҳди ҳукмронии Фатҳалишоҳи Қоҷор, дуюмин ҳокими сулолаи Қоҷор, дар бино як қатор корҳои таъмирӣ анҷом дода шуданд, аз ҷумла насби зареҳи нуқрагин дар атрофи қабр. Соли 1958 гунбаз аз нав сохта шуд. Меъморӣ Ин маҷмаа аз масҷид, оромгоҳи Сайид Аҳмад ибни Мусо ва дар давраҳои баъдӣ аз осорхонаи таърихӣ иборат аст. Оромгоҳи Сайид Аҳмад, ки аз гач ва санг сохта шудааст, бо гунбази бузург пӯшонида шудааст. Дар атрофи қабр зареҳи нуқрагин ҷойгир аст. Гунбази азими болои ҳарам бо садҳо ҳазор порчаҳои нозуки кошии сафолӣ оро дода шудааст ва деворҳои дохилӣ низ бо пораҳои бешумори шишаи буридаи дурахшон ва кошиҳои рангоранг пӯшонида шудаанд. Гунбази кунунӣ дорои сохтори металлист, ки дар давраи Қоҷориён сохта шудааст. Он ҷойгузини гунбази аслии давраи Сафавиён гардид, ки дар заминларза хароб шуда буд. Дар пояи гунбаз навиштаҷоти хатти форсӣ ҷой гирифтааст. Корҳои ороишӣ дар тамоми маҷмаа аз мозайкаҳои шишаи ойинагӣ иборатанд, навиштаҷот дар шакли гачкорӣ иҷро шудаанд, дарҳо бо лавҳаҳои нуқрагин рӯйпӯш гардидаанд ва маҷмааро айвони зебо ва саҳни васеъ зебу зинат мебахшанд. Қабр бо панҷараи шабакавии худ дар миёни фазои зери гунбаз ва масҷид ҷойгир аст. Ин тарҳ ба таври суннатӣ интихоб шудааст, то ки қабр бевосита зери гунбаз қарор нагирад. Дигар зиёратгоҳҳои Шероз низ чунин усулро пайравӣ мекунанд. Дар ҳар ду канори айвони сутундор ду манораи кӯтоҳ ҷойгир шудаанд. Осорхона Осорхонаи воқеъ дар дохили маҷмааи Шоҳчароғ соли 1925 дар яке аз гӯшаҳои ҳарам таъсис дода шудааст. Дар ин осорхона дастикам 600 намунаи сафол ва осори ҳунарии аз гил сохташуда нигоҳдорӣ мешаванд. Ҳамчунин чандин танга аз давраҳои Ашкониён ва Сосониён дар он маҳфуз аст. Дар дохили осорхона инчунин силоҳҳо (монанди шамшерҳо) аз давраҳои Сафавиён ва Қоҷориён мавҷуданд. Як қатор дастнависҳо ва санадҳои таърихӣ низ дар ин ҷо нигоҳдорӣ мешаванд. Ҳамлаи мусаллаҳонаи соли 2022 26 октябри соли 2022 дар маҷмааи Шоҳчароғ як ҳамлаи мусаллаҳона рух дод, ки дар натиҷа ҳадди ақал 15 нафар кушта шуданд. Се ҳамлагар аз ҷониби расонаҳои давлатии Эрон ҳамчун террористони такфирӣ ва вобаста ба амалҳои терроризм ва қатл дар Эрон тавсиф карда шуданд. Ду ҳамлагар боздошт шуданд, дар ҳоле ки як нафари дигар фирорӣ боқӣ монд. Баъдтар ҳамон рӯз гурӯҳи Давлати исломӣ масъулияти ҳамларо ба уҳда гирифт. Мақомоти Эрон гуфтанд, ки ҳамлагарон шаҳрвандони Эрон нестанд. Хабаргузории нимарасмии Tasnim гуфт, ки дар миёни қурбониён кӯдакон низ ҳастанд. Созмони Милали Муттаҳид ин ҳамларо маҳкум кард. Галерея Ҳамчунин нигаред Рӯйхати оромгоҳҳо дар Эрон Рӯйхати масҷидҳо дар Эрон Манбаъҳо Пайвандҳои беруна Gray, Martin. Shiraz, Iran. Places of Peace and Power: The Sacred Site Pilgrimage of Martin Gray. 30 май 2026 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 27 ноябри 2010. Shah Cheragh (photos). blogfa.com. The Mausoleum of Shah-e-Cheragh. Shiraz City. Video of the inside. YouTube.