Naqsh-e Rustam

Naqsh-e Rustam (tiếng Ba Tư: نقش رستم [ˌnæɣʃeɾosˈtʰæm]) là một quần thể lăng mộ cổ nằm cách Persepolis khoảng 12 km về phía tây bắc, thuộc tỉnh Fars, Iran. Tại Naqsh-e Rustam có bốn ngôi mộ và một công trình kiến trúc từ thời Achaemenid, cùng với một nhóm các phù điêu đá cổ của Iran được chạm khắc trực tiếp vào vách đá, bao gồm cả các tác phẩm từ thời Sassanid. Phù điêu cổ nhất tại đây có niên đại từ thời Elam, vào khoảng năm 1000 TCN. Mô tả Naqsh-e Rustam là quần thể lăng mộ đá của triều đại Achaemenid (500-330 TCN), gồm bốn ngôi mộ lớn được tạc ở trung tâm của vách núi. Những bức tranh này chủ yếu là để trang trí kiến trúc, với những phù điêu lớn phía trên lối vào. Bố cục các mặt tiền khá tương đồng, thường dùng để thể hiện hình ảnh nhà vua được thần linh ban quyền lực, đứng trên một bệ cao với hàng người mang lễ vật triều cống phía dưới, cùng các binh lính và quan lại. Các hình tượng được phân biệt rõ rệt về kích thước. Lối vào của mỗi ngôi mộ nằm ở trung tâm mặt tiền hình thập giá, dẫn vào một gian phòng nhỏ nơi nhà vua được an táng trong quan tài đá. Bên dưới các lăng mộ Achaemenid, gần mặt đất, là nhiều phù điêu đá khắc họa các vị vua Sassanid, trong đó có những cảnh tiếp kiến thần linh và những cảnh chiến trận. Nổi tiếng nhất là phù điêu thể hiện hoàng đế Sassanid Shapur I cưỡi ngựa, trước mặt là hoàng đế La Mã Valerian đang quỳ phục tùng, trong khi Philip Ả Rập (một vị hoàng đế trước đó đã triều cống Shapur) đứng giữ dây cương ngựa. Hoàng đế Gordian III, người đã tử trận, được khắc họa nằm dưới chân ngựa (tuy nhiên vẫn có những cách giải thích khác về danh tính các nhân vật). Phù điêu này nhằm kỷ niệm Trận Edessa năm 260 sau Công nguyên, khi Valerian trở thành hoàng đế La Mã duy nhất bị bắt làm tù binh chiến tranh, một sự kiện bị xem là nỗi nhục lớn đối với La Mã. Việc đặt các phù điêu này tại đây cho thấy ý đồ của triều đại Sassanid trong việc gắn kết mình với vinh quang của Đế chế Achaemenid trước đó. Tham khảo Liên kết ngoài Ernst Herzfeld Papers, Series 5: Drawings and Maps, Records of Naqsh-i Rustam Lưu trữ ngày 27 tháng 2 năm 2012 tại Wayback Machine Collections Search Center, S.I.R.I.S., Smithsonian Institution, Washington, D.C.