Fordo Nükleer Tesisi

Fordo Nükleer Tesisi, resmi olarak Shahid Ali Mohammadi Nükleer Tesisi (Farsça: تأسیسات هسته‌ای شهید علی‌محمدی), İran'ın Kum şehrinin 30 kilometre doğusunda bulunan bir yeraltı uranyum zenginleştirme tesisidir. Tesis, İran Atom Enerjisi Örgütü'nün (AEOI) kontrolü altındadır. Natanz Nükleer Tesisi'nin ardından İran'ın ikinci uranyum zenginleştirme tesisidir. Tesis, Batılı istihbarat servisleri tarafından öğrenildikten sonra İran tarafından 21 Eylül 2009'da Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'na (UAEA) bildirildi. Batılı yetkililer, İran'ın siteyi daha önce bildirmemesi nedeniyle sert bir şekilde kınadı. ABD Başkanı Barack Obama, Fordo'un ABD gözetimi altında olduğunu söyledi. Fakat İran, nükleer malzemeyi almadan 180 gün önce yeni tesisleri beyan etmesini gerektirdiğini iddia ettiği IAEA ile yaptığı Güvenlik Anlaşması kapsamındaki yasal yükümlülükleriyle tutarlı olduğunu savunuyor. Uluslararası Atom Enerji Ajansı (UAEA), İran'ın 2003'teki anlaşması gereği tesisi inşa etmeye karar verir vermez tesisi ilan etmekle yükümlü olduğunu belirtti. 2018 yılında İsrailli şirket ImageSat, Fordo tesisinde yenilenen inşaatı ve geliştirmeyi gösteren uydu fotoğraflarını yayınladı. Kasım 2019'da İran nükleer şefi Ali Ekber Salihi, İran'ın Fordo'da uranyumu %5'e kadar zenginleştireceğini duyurdu. Ancak Ocak 2021'de Fordo sahası %20 seviyesine kadar zenginleştirilmiş uranyum üretmeye başladı. Mart 2023'te CNN, Fordo'da "bombaya atılabilir seviyede" uranyum bulunduğunu bildirdi. UAEA, Fordo'da %83,7 saflıkta Uranyum-235 keşfedildiğini ve bunun kurum için büyük bir sürpriz olduğunu doğruladı. Haziran 2024'te, UAEA İran'ın ek santrifüjler inşa ettiğini belirtirken, Washington Post, İran'ın Fordo tesisinin santrifüj kapasitesinin üç katına çıkarılması yönündeki talimatına değindi. Times of Israel, dört yeni kademenin kurulduğunu ancak henüz devreye alınmadığını bildirdi. 13 Haziran 2025'te İsrail, İran'a yönelik Haziran 2025 İsrail saldırılarının bir parçası olarak tesise saldırdı. İran güçleri bir İsrail insansız hava aracını düşürdüklerini söyledi. Fordo nükleer tesisi de Natanz tesisi gibi yer altına gömülü olduğundan hasarın boyutu belirsizdi. Uydu görüntüleri ve raporlar, Fordo ve Natanz'daki bazı yer üstü tesislerinin hasar gördüğünü, ancak santrifüjler ve zenginleştirilmiş uranyum barındıran yer altı tesislerinin ihlal edilmediğini gösteriyor. 14 Haziran 2025'te İran Atom Enerjisi Örgütü, saldırılar sonucunda tesiste sınırlı hasar meydana geldiğini bildirdi. Yaşanan bu saldırıların akabinde tesiste yaşanan bir takım hareketliliğin ardından, 22 Haziran'da ABD Başkanı Donald Trump ve Pentagon, B-2 Spirit Hayalet Bombardıman Uçağıyla yapılan bir operasyonla tesisin bombalandığını ve tamamen kullanılamaz hale getirildiğini bildirdi. Kaynakça