Neqşê Rustem

Neqşê Rustem (muralê Rustem, bi farisî: نقش رستم) şûnwareke kevnar a arkeolojîk û nekropolek e ku bi qasî 12 km li bakurê rojavayê Persepolîsê, li parêzgeha Fars a li Îranê ye. Komek ji rolyefên kevnar ên îranî li ser zinar û rûyê çiyê hatine birîn. Çiya cihê razana dawî ya çar padîşahên Axamenî dihewîne, di nav wan de şah Daryûsê Mezin û kurê wî Xerxes. Ev şûnwar ji bo dîroka Îranê û ji bo îraniyan xwedî girîngiyek mezin e. Ew şûnwarên cihêreng ên arkeolojîk dihewîne, ku di nav dîwarê zinar de ji hezar salî zêdetir ve, ji Elamî û Axamenîsan bigire heta Sasaniyan, hatine xemilandin. Ew çend sed metre dûrî Neqşê Rejab e û çar rolyefên kevirên sasanî yên din, sê padîşahên pîroz û yek keşîş hene. Neqşê Rustam nekropola xanedana Hexamenişî ya 550 B.Z. – 330 B.Z. ye û ji çar gorên mezin pêk tê, yên ku li ber zinaran hatine birîn. Gor bi giranî xwediyê xemilandinên mîmarî ne û rûbera li ser deriyan panelên mezin vedihewînin. Her yek di naverokê de pir dişibihe hev û tê de fîgurên padîşah ku ji hêla xwedawendan ve hatî veberhênan têne dîtin. Li jorî wan herêmek bi rêzên fîgurên piçûktir ên leşker û rayedaran hene, ên ku hurmetê li wan digirin. Deriyê her gorê li navendê ye û ber bi odeyek piçûk ve vedibe, ku tê de padîşah di sarkofagê de razayî ye. Li binê gorên Axamenîsan, li nêzî asta erdê, rolyefên zinarî bi fîgurên mezin ên padîşahên Sasanî hene, hin bi xwedawendan re hevdîtin dikin, hinên din jî di şer de ne. Ya herî navdar nîşan dide ku padîşahê Sasanî Şepûr I li ser hespê nîşan dide, ku Împeratorê Romê Valerian li hember wî serî ditewîne, û Filîposê Ereb (împeratorekî berê yê ku baca Şepûr dida) hespê Şepûr girtiye: Împeratorê mirî Gordian III jî, yê ku di şer de hatiye kuştin, di bin hespê de dirêjkirî ye. Rolyef Şerê Edessayê yê di 260 P.Z. de bi bîr tîne, dema ku Valerian bû yekane împeratorê Romê ku wekî dîlekî şer hate girtin, û ji bo Romayiyan rûreşiyeke mayînde hatiye amadekirin. Çêkirina van rolyefan bi zelalî niyeta Sasaniyan nîşan dide ku xwe bi rûmetên Împeratoriya Hexamenişî ya berê ve girêbidin. Çavkanî