Daya a Timor

Ti Daya a Timor (wenno Timor-Leste Tetum: Timór Lorosa'e), opisial a ti Demokratiko a Republika ti Timor-Leste (Portuges: República Democrática de Timor-Leste, Tetum: Repúblika Demokrátika Timór-Leste), ket ti naturay nga estado iti Maritimo nga Abagatan a daya nga Asia. Buklen daytoy ti akindaya kagudua ti isla ti Timor, dagiti asideg nga isla ti Atauro ken Jaco, ken Oecusse, ti maysa nga exclave iti akin-amianan a laud a bangir ti isla a pinalikmutan babaen ti Laud a Timor ti Indonesia. Ti kadakkel ti pagilian ket agarup a 15,410 km2 (5,400 sq mi). Ti Daya a Timor kinolonia idi babaen ti Portugal idi maika-16 a siglo, ken ammo idi a kas ti Portuges a Timor aginggana idi 28 Nobiembre 1975, idi inrangarang ti waywaya ti pagilian babaen ti Rebolusionario a Sanguanan para iti Wayawaya ti Daya a Timor (Portuges: Frente Revolucionária de Timor-Leste Independente, naipangyababa a kas Fretilin). Kalpasan ti siam nga aldaw, daytoy ket rinaut ken sinakup babaen ti Indonesia ken nairangarang daytoy a kas maika-27 a probinsia iti sumaruno a tawen. Ti panagsakup ti Indonesia iti Daya a Timor ket nailanga idi a kas dagiti nakaro iti ranggas a dekada-napaut a panagsuppiat a nagbaetan dagiti separista a grupo (naipangpangruna ti Fretilin) ken ti militar ti Indonesia. Idi 1999, kalpasan ti inisponsoran ti NMagkaykaysa a Pagpagilian a tignay ti bukod a panagtalek, inibbatan ti Indonesia ti panagtengngel iti teritorio. Nagbalin ti Daya a Timor a maysa kadagiti immuna a naturay nga estado iti maika-21 a siglo idi 20 Mayo 2002 ken kimmaddua iti Nagkaykaysa a Pagpagilian ken ti Komunidad dagiti Pagilian ti Pagsasao a Portuges. Idi 2011, inrangarang ti Daya a Timor iti keddengna a mangala ti kasasaad iti pannakaikameng iti Gunglo ti Pagpagilian ti Abagatan a daya nga Asia (ASEAN) babaen ti panangiyapa nga agbalin nga iti maikasangapulo ket maysa a kamengna. Daytoy ket maysa kadagiti dua laeng a kaaduan a Kristiano a pagilian idiay Abagatan a daya nga Asia, ti sabali ket ti Filipinas, ken ti pay kaikaisuna a pagilian iti Asia a kompleto a mabirukan iti Akin-abagatan a Hemisperio. Etimolohia Ti "Timor" ket naala manipud iti timur, ti balikas para iti "daya" iti Malayo, a nagbalin a nairehistro a kas Timor iti Portuges, isu ti nagresultaan a tautoponimo a ti kayatna a sawen ket "Daya Daya": Iti Portuges Timor-Leste (ti Leste ket ti balikas para iti "daya"); iti Tetum Timór Lorosa'e (ti Lorosa'e ket isu ti balikas para iti "daya" (literal a "sumingsingising nga init")). Iti Indones, ti nawtawagan ti pagilian iti Timor Timur, agus-usar daytoy iti nagan a Portuges para iti isla ken sarunuen babaen ti balikas para iti "daya". Dagiti opisial a nagan babaen ti Batay-linteg ket ti Democratic Republic of Timor-Leste iti Ingles, República Democrática de Timor-Leste iti Portuges, ken Repúblika Demokrátika Timór-Leste iti Tetum. Ti International Organization for Standardization (ISO) opisial nga ababa a porma iti Ingles ken kadagiti amin a pagsasao ket Timor-Leste (kodkodigo: TLS & TL), nga inamponen babaen ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ti Kappon ti Europa,ken dagiti gunglo ti nailian a pagalagadan ti Pransia (AFNOR), ti Estados Unidos (ANSI), ti Reino Unido (BSI), Alemania (DIN), ken Suesia (SIS), amin a diplomatiko a mision iti pagilian babaen ti protokol ken ti CIA World Factbook. Dagiti nagibasaran Bibliograpia Dagiti akinruar a silpo Dagiti midia a mainaig iti Daya a Timor iti Wikimedia Commons Pakaammo ti panagbiahe idiay Daya a Timor manipud iti Wikivoyage (iti Ingles) Opisial a website ti gobierno ti Timor-Leste Naiyarkibo 2019-01-02 iti Wayback Machine Timor-Leste a naikabil iti The World Factbook (iti Ingles) Daya a Timor manipud itiUCB Libraries GovPubs Timor-Leste iti Curlie (iti Ingles) Daya a Timor iti Encyclopædia Britannica Bariweswes ti Daya a Timor BBC News Wikimedia Atlas iti East Timor