Timor-Leste

Timor-Leste wanda kuma aka sani da Gabashin Timor, ƙasa ce ta Kudu maso Gabashin Asiya da ke gabashin rabin tsibirin Timor. Ta sami ƴancin kai daga Indonesiya a shekara ta 2002 kuma tana ɗaya daga cikin sabbin ƙasashe a duniya. Babban birni Dili ne, kuma harsunan hukuma sune Tetum da Fotigal. Ƙasar tana da al'adu dabam-dabam da al'adun ƴan asalin ƙasar suka rinjayi, tarihin mulkin mallaka na Portugal, da kuma mamayar Indonesiya. M Timor-Leste yana fuskantar ƙalubale iri-iri na tattalin arziƙi da na ci gaba, to amma an san shi da kyawawan dabi'unsa, gami da gurɓatattun wurare da rairayin bakin teku masu. Cikakken bayani kan Timor-Leste (Gabashin Timor) Timor-Leste, wacce ake kira Gabashin Timor, ƙasa ce mai cin gashin kanta da ke yankin Kudu maso Gabashin Asiya. Tana kan gabashin rabin tsibirin Timor, yayin da yammacin rabin tsibirin yake cikin Indonesiya. Timor-Leste ta kuma mallaki yankin Oecusse, wanda ke cikin yankin Indonesiya, da tsibiran Atauro da Jaco. Wuri da iyaka Timor-Leste tana da fadin kusan kilomita murabba'i 14,950. Tana iyaka da Indonesiya a yamma, sannan tana fuskantar Tekun Timor a kudu da Tekun Banda a arewa. Babban birninta shi ne Dili, wanda shi ne cibiyar gwamnati, kasuwanci da ilimi. Tarihi Tun daga ƙarni na 16, Portugal ta mallaki Gabashin Timor. A shekarar 1975, bayan Portugal ta janye, ƙungiyar FRETILIN ta ayyana 'yancin kai. Bayan kwanaki kaɗan, Indonesiya ta mamaye ƙasar kuma ta haɗa ta cikin ƙasarta a shekarar 1976. Shekaru da dama an yi gwagwarmayar neman 'yanci, inda mutane da dama suka rasa rayukansu. A shekarar 1999, an gudanar da ƙuri'ar raba gardama ƙarƙashin kulawar Majalisar Ɗinkin Duniya, inda mafi yawan jama'a suka zaɓi samun 'yancin kai. Bayan wani lokaci na mulkin rikon ƙwarya na Majalisar Ɗinkin Duniya, Timor-Leste ta zama ƙasa mai cin gashin kanta a ranar 20 ga Mayu, 2002. Tsarin mulki Timor-Leste jamhuriya ce mai bin tsarin dimokuraɗiyya. Tana da: Shugaban ƙasa, wanda shi ne shugaban ƙasa. Firayim Minista, wanda ke jagorantar gwamnati. Majalisar dokoki da kotuna masu zaman kansu. Jama'a da harsuna Yawan jama'ar ƙasar ya haura miliyan 1.4. Harsunan hukuma su ne: Tetum Fotigal (Portuguese) Har ila yau, ana amfani da harsunan gargajiya da dama, kuma wasu mutane suna jin Indonesiya da Turanci. Addini Fiye da kashi 95% na al'ummar Timor-Leste mabiya addinin Kirista Katolika ne. Akwai kuma ƙananan mabiya Furotesta da Musulmi. Tattalin arziki Tattalin arzikin ƙasar ya dogara da: Hakar man fetur da iskar gas. Noman kofi, wanda yana daga cikin manyan kayayyakin da ake fitarwa. Shinkafa, masara, rogo da kayan lambu. Kamun kifi. Yawon buɗe ido. Sai dai har yanzu ƙasar na fuskantar talauci da rashin aikin yi a wasu yankuna. Ilimi da lafiya Gwamnati na ƙoƙarin inganta makarantu da cibiyoyin lafiya. Duk da haka, ƙauyuka da dama har yanzu suna fama da ƙarancin malamai, asibitoci da hanyoyin sufuri. Al'adu Al'adun Timor-Leste sun haɗa al'adun gargajiya da na Portugal. Shahararren kayan gargajiya shi ne Tais, wani kyalle da ake saƙa da hannu mai zane-zane iri-iri. Ana gudanar da bukukuwa, waƙoƙi da raye-raye na gargajiya a lokutan bukukuwa. Yanayi da muhalli Timor-Leste tana da yanayi mai zafi, tare da lokacin damina da lokacin rani. Akwai tsaunuka, dazuzzuka, koguna da kyawawan rairayin bakin teku. Tsibirin Atauro ya shahara saboda yalwar murjani da halittun ruwa. Kalubale Wasu daga cikin manyan ƙalubalen ƙasar sun haɗa da: Talauci. Rashin aikin yi. Dogaro da kuɗaɗen man fetur. Sauyin yanayi. Bukatar ƙarin ci gaban ababen more rayuwa. Dangantaka da duniya Timor-Leste mamba ce ta Majalisar Ɗinkin Duniya (UN), tana kuma hulɗa da ƙasashen ASEAN, Portugal da sauran ƙasashen duniya domin bunƙasa tattalin arziki, ilimi da zaman lafiya. A yau, Timor-Leste na ci gaba da ƙoƙarin gina tattalin arzikinta, ƙarfafa dimokuraɗiyya da inganta rayuwar al'ummarta, duk da ƙalubalen da take fuskanta bayan samun 'yancin kai.