Чыгыш Тимор

Чыгыш Тимор (порт. Timor-Leste; тетум. Timor-Leste), ырасмый аталышы — Чыгыш Тимор Демократиялык Республикасы (порт. República Democrática de Timor-Leste; тетум. Repúblika Demokrátika Timor-Leste) — Түштүк-Чыгыш Азиядагы Тимор аралынын чыгыш бөлүгүн ээлеген мамлекет, ошондой эле ошол эле аралдын батыш жарымындагы чакан эксклав (Оэкусси-Амбено провинциясы) жана Атауру (түндүгүндө) жана Жаку (жылы) чакан аралдары. чыгыш). Өлкө 16-кылымда Португалия империясы тарабынан колонияланган жана деколонизацияга чейин Португал Тимору деп аталган. Чыгыш Тимор 1975-жылдын аягында көз карандысыздыгын жарыялаган, бирок ошол жылдын аягында Индонезия тарабынан оккупацияланган жана кийинки жылы Индонезиянын 27-провинциясы деп жарыяланган. 1999-жылы Бириккен Улуттар Уюму тарабынан колдоого алынган өз тагдырын өзү аныктоо актысынан кийин Индонезиянын өкмөтү аймакты көзөмөлгө албай калган жана 2002-жылдын 20-майында Чыгыш Тимор 21-кылымдын биринчи жаңы суверендүү мамлекети болгон. Көз карандысыздыкка ээ болгондон кийин өлкө Бириккен Улуттар Уюмуна жана Португал тилдүү өлкөлөрдүн коомчулугуна кошулган. 2011-жылы Чыгыш Тимор АСЕАНга кошулуу каалоосун жарыялап, топтун он биринчи мүчөсү болуу ниети жөнүндө декларация тапшырган. Бул Түштүк-Чыгыш Азиядагы христиан динин туткан эки өлкөнүн бири (экинчиси Филиппиндер). Этимологиясы "Тимор" топоними timur сөздөн (индонезиячада "чыгыш") келип чыккан, ал португал тилинде "Тимор" (Порт. Тимор) деп жазылып, натыйжада "чыгыш чыгыш" дегенди билдирген тавтологиялык топоним пайда болгон: португалча Timor-Leste (Лесте дегенди билдирет "чыгыш"), тетумча - Timór Lorosa’e (Lorosa'e - "чыгыш", түз маанисинде "чыгыш күн"). Индонезия тилинде өлкө Тимор Тимур деп аталат, ал аралдын португалча аталышынан кийин "чыгыш" деген сөздү колдонот, анткени индонезия тилиндеги сын атоочтор зат атоочтун артынан коюлган. Португалчада өлкөнүн расмий аталышы - República Democrática de Timor-Leste жана Тетумчада - Repúblika Demokrátika Timor-Leste Эскертүүлөр