კალასანი

კალასანი (ინდონ. Candi Kalasan) – VII საუკუნის ბუდისტური ტაძარი ინდონეზიაში. ის მდებარეობს ჯოკიაკარტადან აღმოსავლეთით 13 კილომეტრის (8,1 მილის) მანძილზე, პრამბანან ტაძრის გზაზე, რომელიც იოგიაკარტას და სურაკარტას შორის მდებარეობს. ადმინისტრაციულად, იგი ხელახლა განთავსებულია კალასანის უბნის სლემან რეგენციის ფარგლებში. ისტორია კალასანის წარწერის მიხედვით, რომელიც დათარიღებულია ახ. წ. 778 წლით, რომელიც დაწერილია სანსკრიტ ენაზე. ტაძარი აშენდა გურუ სანგ რაჯა საილენდრავამშატილაკას ნებით, რომელმაც წარმატებით დაარწმუნა მაჰარაჯა თეჯაპურნაპანა პანანგკარა, (წარწერის სხვა ნაწილში კი ასევე ეწოდა კარიანა პანანგკარა) ააშენებინა თარაბჰავანამი, წმიდა შენობა ქალღმერთის თარასთვის. გარდა ამისა, საილენდრას ოჯახის სამფლობელოდან ბუდისტი ბერებისთვის აშენდა ვიჰარა (მონასტერი). პანანგკარანმა კალაჩას სოფელი სანგას (ბუდისტური სამონასტრო თემი) გადასცა. ამ წარწერის თარიღის მიხედვით, კალასანის ტაძარი პრამბანანის ვაკეზე აშენებულ ტაძრებს შორის უძველესია. მიუხედავად იმისა, რომ ნიდერლანდების კოლონიური ეპოქის დროს გარემონტდა და ნაწილობრივ აღადგინეს, ტაძარი ამჟამად ცუდ მდგომარეობაშია. ახლომდებარე სხვა ტაძრებთან შედარებით, როგორიცაა პრამბანანი, სევუ და სამბისარი, ტაძარი კარგად არ არის მოვლილი. არქიტექტურა ტაძარი დგას კვადრატულ, 14.20 მეტრიან სარდაფზე. ტაძრის გეგმა ჯვრის ფორმისაა და თორმეტკუთხიანი პოლიგონის სახითაა შექმნილი. ოთხივე კარდინალურ წერტილს აქვს კიბეები და კარიბჭეები, რომლებიც კალა-მაკარას ქანდაკებებითაა მორთული და 3.5 კვადრატული მეტრის ფართობის ოთახები აქვს. ჩრდილოეთის, დასავლეთის და სამხრეთისკენ მიმართულ პატარა ოთახებში ქანდაკება არ არის; თუმცა ლოტოსის კვარცხლბეკები იმაზე მიუთითებს, რომ ოთახებში ოდესღაც ბოდჰისატვების ქანდაკებები იდგა. ტაძარი უხვად არის მორთული ბუდისტური ფიგურებით, როგორიცაა ბოდჰისატვა და განა. სამხრეთ კარის ზემოთ მდებარე კალას სახე გადაღებულია და გამოყენებულია რამდენიმე უცხოელი აკადემიკოსის მიერ თავიანთ წიგნებში, რათა წარმოდგენა შეიქმნას ათასწლეულის წინ ცენტრალური იავური მხატვრების მიერ ქვის დამუშავების ხელოვნებაზე. ტაძრის შიგნით და გარეთ არის ნიშები, სადაც ქანდაკებები უნდა ყოფილიყო განთავსებული. ნიშები ამშვენებდა გარე კედელს, რომელიც რთულად იყო მოჩუქურთმებული კალას, ღმერთებისა და ღვთაებების გამოსახულებით, რომლებიც სვარგალოკას, ღმერთების, აფსარაებისა და განდჰარვას ციურ სასახლეს წარმოადგენდა. ტაძრის სახურავი სამ სექციად არის დაპროექტებული. ქვედა ნაწილი კვლავ პოლიგონალური ფორმისაა და შეიცავს პატარა ნიშებს ლოტოსზე მჯდომი ბოდჰისატვების ქანდაკებებით. თითოეული ეს ნიშა სტუპებით არის დაგვირგვინებული. სახურავის შუა ნაწილი რვაკუთხა (რვაგვერდიანი) ფორმისაა. ნიშებით მორთული ამ რვა გვერდიდან თითოეულში დჰიანი ბუდას ქანდაკებაა, რომელსაც ორი მდგომი ბოდჰისატვა აკრავს გვერდებზე. სახურავის ზედა ნაწილი თითქმის წრიული ფორმისაა და ასევე აქვს 8 ნიშა, რომლებიც ერთი დიდი დაგობით არის დაგვირგვინებული. სტრუქტურის რვაკუთხა ასპექტმა ტაძარში არაბუდისტური ელემენტების არსებობის შესახებ ვარაუდი გამოიწვია, რაც ადრეული ბორობუდურის სტრუქტურის ზოგიერთი ინტერპრეტაციის მსგავსია. ტაძარი აღმოსავლეთისკენაა მიმართული, აღმოსავლეთის ოთახი კი ცენტრალურ ოთახში შესასვლელადაც გამოიყენება. უფრო დიდ მთავარ ოთახში ლოტოსის კვარცხლბეკი და ტახტია, რომელზეც მაკარას, ლომისა და სპილოს ფიგურებია მოჩუქურთმებული, მენდუტის ტაძარში ნაპოვნი ბუდას ვაიროკანას ტახტის მსგავსი. კალასანის წარწერის თანახმად, ტაძარში ოდესღაც ბოდჰისატვადევი ტარას დიდი (სავარაუდოდ 4 მეტრს აღწევდა) ქანდაკება იდგა. ტახტის დიზაინის მიხედვით, სავარაუდოდ, ქალღმერთის ქანდაკება მჯდომარე მდგომარეობაში იდგა და ბრინჯაოსგან იყო დამზადებული. ამჟამად ქანდაკება დაკარგულია, სავარაუდოდ, იგივე ბედი ეწია სევუს ტაძარში მდებარე ბრინჯაოს ბუდას ქანდაკებას, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში ჯართის საძიებლად იძარცვებოდა. ტაძრის გარე კედელზე აღმოჩნდა თაბაშირის კვალი, რომელსაც ვაჯრალეპა (სიტყვასიტყვით: ალმასის თაბაშირი) ეწოდება. იგივე ნივთიერება ასევე აღმოაჩინეს ახლომდებარე სარის ტაძარში. თეთრ-მოყვითალო თაბაშირი ტაძრის კედლის დასაცავად იყო წასმული, მაგრამ ახლა თაბაშირი გაცვეთილია. ტაძარი არქეოლოგიურად მდიდარ პრამბანანის ვაკეზე მდებარეობს. კალასანის ტაძრიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით სულ რამდენიმე ასეულ მეტრში მდებარეობს სარის ტაძარი. „კანდი სარი“, სავარაუდოდ, კალასანის წარწერაში მოხსენიებული მონასტერი იყო. უფრო აღმოსავლეთით მდებარეობს პრამბანანის კომპლექსი, სევუს ტაძარი და პლაოსანის ტაძარი. ცნობილ კულტურაში 2016 წლის დეკემბერში, Microsoft-ის პოპულარული რეალურ დროში სტრატეგიული კომპიუტერული თამაშის, Age of Empires II-ის მეოთხე გაფართოებაში, სახელწოდებით „Rise of the Rajas“, თამაშში მონაწილეობდა „Candi Kalasan“, როგორც მალაიური ცივილიზაციის საოცრება. იხილეთ აგრეთვე ბორობუდური მენდუტი ლიტერატურა Holt, Claire. (1967) Art in Indonesia : continuities and change. Ithaca, N.Y.: Cornell University Press. ISBN 0-8014-0188-7 რესურსები ინტერნეტში Roy E. Jordaan (1998), The Tārā temple of Kalasan in Central Java, PERSEE, http://trove.nla.gov.au/work/15646164. წაკითხვის თარიღი: 15 January 2014 სქოლიო