శివనేరి కోట

శివనేరి కోట (కిల్లాగా పిలువబడుతుంది (మరాఠీ ఉచ్చారణః [ʃiwneɾiː]]) భారతదేశంలోని మహారాష్ట్ర పూణే జిల్లా జున్నార్ సమీపంలో ఉన్న ఒక పురాతన సైనిక కోట. ఇది మరాఠా రాజ్యం స్థాపకుడైన ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ జన్మస్థలం. చరిత్ర దేవగిరి యాదవుల ఆధీనంలో ఉండటం వల్ల దీనికి శివనేరి అనే పేరు వచ్చింది. ఈ కోటను ప్రధానంగా దేశ్ నుండి కళ్యాణ్ ఓడరేవు నగరానికి వెళ్లే పాత వాణిజ్య మార్గానికి కాపలాగా ఉపయోగించేవారు. ఈ ప్రదేశం 15వ శతాబ్దంలో ఢిల్లీ సుల్తానేట్ బలహీనపడిన తర్వాత బహమనీ సుల్తానేట్ వశమైంది, ఆ తర్వాత 16వ శతాబ్దంలో అహ్మద్‌నగర్ సుల్తానేట్ వశమైంది. 1595లో ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ తాత అయిన మాలోజీ భోసలే అనే మరాఠా నాయకుడికి అహ్మద్‌నగర్ సుల్తాన్ బహదూర్ నిజాం షా ఉన్నత బిరుదు ఇచ్చి, అతనికి శివనేరి, చాకన్‌లను అప్పగించారు. శివాజీ మహారాజ్ 1630 ఫిబ్రవరి 19న ఈ కోటలో జన్మించి, తన బాల్యాన్ని అక్కడే గడిపారు. కోట లోపల శివాయి దేవికి అంకితం చేయబడిన ఒక చిన్న ఆలయం ఉంది (కొన్ని కథనాల ప్రకారం శివాజీ అనే పేరు కోట పేరు అయిన శివనేరి నుండి వచ్చిందని తెలుస్తుంది, ఆమె పేరు మీదుగానే శివాజీకి ఆ పేరు వచ్చింది. ఆంగ్ల యాత్రికుడు ఫ్రేజ్ 1673లో ఈ కోటను సందర్శించి, అది అభేద్యమైనదని కనుగొన్నాడు. అతని కథనాల ప్రకారం, ఈ కోటలో ఏడు సంవత్సరాల పాటు వెయ్యి కుటుంబాలకు ఆహారం అందించడానికి సరిపడా సరుకులు నిల్వ ఉన్నాయి. మూడవ ఆంగ్లో-మరాఠా యుద్ధం తర్వాత 1819లో ఈ కోట బ్రిటిష్ పాలన నియంత్రణలోకి వచ్చింది. 2021లో "మహారాష్ట్రలోని మరాఠా సైనిక వాస్తుశిల్పం క్రమ నామినేషన్"లో భాగంగా దీనిని యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ కమిటీ యొక్క తాత్కాలిక జాబితాలో చేర్చారు. ఆర్కిటెక్చర్ శివనేరి కోట త్రిభుజాకారంలో ఉండే ఒక కొండ కోట, దీని ప్రవేశ ద్వారం కొండకు నైరుతి వైపు నుండి ఉంటుంది. ప్రధాన ద్వారంతో పాటు, కోటకు పక్క నుండి కూడా ప్రవేశ ద్వారం ఉంది, దీనిని స్థానికంగా గొలుసు ద్వారం అని పిలుస్తారు , ఇక్కడ కోట ద్వారం వరకు ఎక్కడానికి గొలుసులను పట్టుకోవాలి. ఈ కోట 1 మైలు (1.6 కి.మీ.) వరకు విస్తరించి ఉంది, దీనికి ఏడు సర్పిలాకార, పటిష్టమైన రక్షణ కలిగిన ద్వారాలు ఉన్నాయి. కోట చుట్టూ మట్టి గోడలు ఉన్నాయి. కోట లోపల, ప్రార్థనా మందిరం, ఒక సమాధి, ఒక మసీదు ప్రధాన కట్టడాలుగా ఉన్నాయి. ఇక్కడ ఒక వేలాడే ప్రదేశం ఉంది, ఇక్కడ మరణశిక్షలు అమలు చేసేవారు. ఈ కోటను రక్షించే అనేక ద్వారాల నిర్మాణాలు ఉన్నాయి. కోటలోని అనేక ద్వారాలలో మహా దర్వాజా ఒకటి. దీనిని ట్యూన్ మూలం అని కూడా పిలుస్తారు. కోట మధ్యలో 'బాదామి తలావ్' అని పిలువబడే నీటి చెరువు ఉంది, ఈ చెరువుకు దక్షిణాన రాజమాతా జిజాబాయి, యువ శివాజీ రాజే విగ్రహాలు ఉన్నాయి. ఈ కోటలో గంగా, యమునా అని పిలువబడే రెండు నీటి బుగ్గలు ఉన్నాయి, ఇవి ఏడాది పొడవునా నీటిని కలిగి ఉంటాయి. ఈ కోట నుండి రెండు కిలోమీటర్ల దూరంలో లెన్యాద్రి గుహలు అని పిలువబడే బౌద్ధ రాళ్ళతో చెక్కిన గుహలు ఉన్నాయి, ఇది మహారాష్ట్రలోని అష్టవినాయక దేవాలయాలలో ఒకటి. దీనిని రక్షిత స్మారక చిహ్నంగా ప్రకటించారు. చేరడం సమీప పట్టణం జున్నార్ ఒక తాలూకా ప్రదేశం, ఇది రోడ్డు ద్వారా బాగా అనుసంధానించబడి ఉంది. జున్నార్ పూణే నుండి 90 కి. మీ. ల దూరంలో ఉంది. ఈ కోట జున్నార్ పట్టణానికి 2 నుండి 3 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ప్రధాన ద్వారం ద్వారా కోట శిఖరానికి చేరుకోవడం సులభం, అయితే సరైన అధిరోహణ పరికరాలతో ఉన్న పర్వతారోహకులు కోట పశ్చిమ భాగంలో ఉన్న గొలుసు మార్గాన్ని ప్రయత్నించవచ్చు. కోటపై నుండి నారాయణగఢ్, హడ్సర్, చావంద్, నిమ్గిరి కోటలను సులభంగా చూడవచ్చు. మూలాలు