ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ బాంబే

ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ బాంబే (ఐఐటి బాంబే లేదా ఐఐటిబి) అనేది భారతదేశం మహారాష్ట్రలోని ముంబైలో ఉన్న ఒక ప్రభుత్వ పరిశోధనా విశ్వవిద్యాలయం, సాంకేతిక సంస్థ. సైన్స్, ఇంజనీరింగ్, టెక్నాలజీలో భారతదేశ శిక్షణ, పరిశోధన, అభివృద్ధికి ఒక సెంటర్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్‌గా ఉండటానికి సృష్టించబడిన 23 ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ టెక్నాలజీలో ఇది ఒకటి. ఈ సంస్థలో 17 విద్యా విభాగాలు, 35 అదనపు విద్యా కేంద్రాలు, మూడు పాఠశాలలు ఉన్నాయి. 1958లో స్థాపించబడిన ఐఐటి బాంబేకు 2018లో ఇన్‌స్టిట్యూషన్ ఆఫ్ ఎమినెన్స్ హోదా లభించింది. ఐఐటి బాంబే భారతదేశంలోని అత్యంత ప్రసిద్ధ ఇంజనీరింగ్ సంస్థలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది ప్రవేశించడానికి భారతదేశంలోని అత్యంత పోటీ సంస్థలలో ఒకటి, జెఇఇ అడ్వాన్స్‌డ్‌లో అత్యుత్తమ ర్యాంకులు సాధించిన వారి మొదటి ప్రాధాన్యత గమ్యస్థానంగా నిలిచింది. చరిత్ర ఐఐటి బాంబే 1958లో స్థాపించబడింది, ఇది స్థాపించబడిన రెండవ ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ. దీని స్థాపనకు యునెస్కో మద్దతు ఇచ్చింది, సోవియట్ యూనియన్ నిధులు సమకూర్చింది. బాంబే రాష్ట్ర ప్రభుత్వం కేటాయించిన ఈ సంస్థ ప్రతిపాదిత స్థలం పోవాయ్‌లో ఉంది, ఇది ఇప్పుడు ముంబైలో ఉంది (అప్పట్లో బాంబే అని పిలిచేవారు). పోవాయ్‌లో క్యాంపస్ నిర్మాణం జరుగుతున్నందున 100 మంది పురుష విద్యార్థులతో కూడిన సంస్థ మొదటి బ్యాచ్ తమ మొదటి సంవత్సరం వర్లీలోని తాత్కాలిక సదుపాయంలో తమ అధ్యయనాలను ప్రారంభించింది. వారు 1962లో పట్టభద్రులయ్యారు. 9 జూలై 2018న కేంద్ర మానవ వనరుల అభివృద్ధి శాఖ మంత్రి ప్రకాష్ జవదేకర్ ఐఐటి బాంబేకు ఇన్‌స్టిట్యూషన్ ఆఫ్ ఎమినెన్స్ హోదా మంజూరు చేయబడుతుందని ప్రకటించారు. ఈ నిర్ణయం 11 అక్టోబర్ 2018 నుండి అమల్లోకి వచ్చింది. క్యాంపస్ 545 ఎకరాల ఐఐటి బాంబే క్యాంపస్ పోవాయ్ సరస్సు, విహార్ సరస్సుల మధ్య ఉంది, ఇది ఛత్రపతి శివాజీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం నుండి దాదాపు 15 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఈ సంస్థలో మొత్తం 21 హాస్టళ్లు ఉన్నాయి, వీటిలో మూడు హాస్టళ్లు (హాస్టళ్లు 7, 10, 11, 15), కొత్తగా నిర్మించిన హాస్టల్ (హాస్టల్ 16)లోని ఒక విభాగం విద్యార్థినుల కోసం కేటాయించబడ్డాయి. సంజయ్ గాంధీ జాతీయ ఉద్యానవనానికి సమీపంలో ఉన్నందున క్యాంపస్ చుట్టూ గణనీయమైన పచ్చదనం ఉంటుంది. జాతీయ ఉద్యానవనానికి క్యాంపస్ సామీప్యత కారణంగా అప్పుడప్పుడు చిరుతపులులు, మగ్గర్ మొసళ్ళు కనిపించడం జరుగుతుంది. అరుదైన సందర్భాలలో అవి క్యాంపస్‌లోకి కూడా ప్రవేశించాయి. ఈ సంస్థలో రెండు ఈత కొలనులు, ఫుట్‌బాల్, హాకీ, క్రికెట్ మైదానాలు, టెన్నిస్, బాస్కెట్‌బాల్, స్క్వాష్, వాలీబాల్ కోర్టులు ఉన్నాయి. వివిధ సాంస్కృతిక, పాఠ్యేతర కార్యకలాపాల కోసం ఇది స్టూడెంట్స్ యాక్టివిటీ సెంటర్ (సాక్)ను కూడా కలిగి ఉంది. సంస్థ, పరిపాలన పాలన సంస్థాగత స్థాయిలో ఐఐటి బాంబేను బోర్డ్ ఆఫ్ గవర్నర్స్ పర్యవేక్షిస్తుంది. ఐఐటి కౌన్సిల్ మార్గదర్శకత్వంలో భారత రాష్ట్రపతి ఛైర్మన్‌ను నామినేట్ చేస్తారు. కేంద్ర విద్యాశాఖ మంత్రి నియమించిన డైరెక్టర్ కూడా బోర్డులో సభ్యుడిగా ఉంటారు, రిజిస్ట్రార్ దాని కార్యదర్శిగా వ్యవహరిస్తారు. ఎగ్జిక్యూటివ్ హెడ్ అయిన డైరెక్టర్, ప్రొఫెసర్లు, నామినేటెడ్ సభ్యులతో కూడిన సంస్థ సెనేట్‌కు అధ్యక్షత వహిస్తారు. సెనేట్ ఐఐటి బాంబే అత్యున్నత విద్యా సంస్థ. సంస్థ కార్యకలాపాలను అమలు చేయడానికి డైరెక్టర్, ఇద్దరు డిప్యూటీ డైరెక్టర్లు ప్రధాన బాధ్యులుగా ఉంటారు. వారికి ఏడుగురు డీన్లు, విభాగాలు, కేంద్రాలు, పాఠశాలల అధిపతులు మద్దతు ఇస్తారు. విద్యా విభాగం కార్యాలయం సంస్థ విద్యా విషయక పనులను, ముఖ్యంగా విద్యార్థుల బోధన, అంచనా వేయడానికి విద్యా విభాగం కార్యాలయం ఉంది. ఇది మాజీ, ప్రస్తుత విద్యార్థులందరి గ్రేడ్‌లు, అకడమిక్ రికార్డుల భాండాగారంగా పనిచేస్తుంది. ఇది సెనేట్‌కు పరిపాలనా మద్దతును అందిస్తుంది. విభాగాలు, కేంద్రాలు, పాఠశాలలు ఐఐటి బాంబేలో 17 విభాగాలు, 35 అదనపు విద్యా కేంద్రాలు, మూడు పాఠశాలలు ఉన్నాయి. విద్యా విభాగాలు ఏరోస్పేస్ ఇంజనీరింగ్ బయోసైన్సెస్, బయోఇంజనీరింగ్ రసాయన ఇంజనీరింగ్ కెమిస్ట్రీ సివిల్ ఇంజనీరింగ్ కంప్యూటర్ సైన్స్ & ఇంజనీరింగ్ ఎర్త్ సైన్సెస్ అర్థశాస్త్రం ఎలక్ట్రికల్ ఇంజనీరింగ్ ఎనర్జీ సైన్స్, ఇంజనీరింగ్ ఎన్విరాన్‌మెంటల్ సైన్స్, ఇంజనీరింగ్ (ESED) హ్యుమానిటీస్, సోషల్ సైన్సెస్ ఇండస్ట్రియల్ ఇంజనీరింగ్, ఆపరేషన్స్ రీసెర్చ్ (IEOR) గణితం మెకానికల్ ఇంజనీరింగ్ మెటలర్జికల్ ఇంజనీరింగ్, మెటీరియల్స్ సైన్స్ భౌతిక శాస్త్రం విద్యా కేంద్రాలు అప్లికేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్ సెంటర్ (ASC) అశాంక్ దేశాయ్ సెంటర్ ఫర్ పాలసీ స్టడీస్ (ADCPS) బయోమెడికల్ ఇంజనీరింగ్, టెక్నాలజీ ఇంక్యుబేషన్ సెంటర్ (BETiC) కంప్యూటర్ సెంటర్ (CC) సెంటర్ ఫర్ క్లైమేట్ స్టడీస్ సెంటర్ ఫర్ డిఫెన్స్ టెక్నాలజీ ఇన్నోవేషన్స్ అండ్ స్ట్రాటజీస్ (CDTIS) సెంటర్ ఫర్ డిస్టెన్స్ ఇంజనీరింగ్ అండ్ ఎడ్యుకేషన్ ప్రోగ్రామ్ (CDEEP) సెంటర్ ఫర్ ఎడ్యుకేషనల్ టెక్నాలజీ సెంటర్ ఫర్ లిబరల్ ఎడ్యుకేషన్ (CLE) సెంటర్ ఫర్ మెషిన్ ఇంటెలిజెన్స్ అండ్ డేటా సైన్స్ (C-MinDS) సెంటర్ ఫర్ రీసెర్చ్ ఇన్ నానోటెక్నాలజీ అండ్ సైన్స్ (CRNTS) సెంటర్ ఫర్ సెమీకండక్టర్ టెక్నాలజీస్ (SemiX) సెంటర్ ఫర్ సిస్టమ్స్ అండ్ కంట్రోల్ ఇంజనీరింగ్ సెంటర్ ఫర్ టెక్నాలజీ ఆల్టర్నేటివ్స్ ఫర్ రూరల్ ఏరియాస్ (CTARA) సెంటర్ ఫర్ ట్రెడిషనల్ ఇండియన్ నాలెడ్జ్ అండ్ స్కిల్స్ (CTIKS) సెంటర్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ ఇన్ ఆయిల్, గ్యాస్ అండ్ ఎనర్జీ (CoE-OGE) సెంటర్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ ఇన్ క్వాంటం ఇన్ఫర్మేషన్, కంప్యూటింగ్, సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ (CoE-QuICST) సెంటర్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ ఇన్ స్టీల్ టెక్నాలజీ (CoEST) సెంటర్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ ఆన్ మెంబ్రేన్ టెక్నాలజీస్ ఫర్ డీశాలినేషన్, బ్రైన్ మేనేజ్‌మెంట్, వాటర్ రీసైక్లింగ్ సెంటర్ ఆఫ్ స్టడీస్ ఇన్ రిసోర్సెస్ ఇంజనీరింగ్ (CSRE) డిఆర్డిఓ-ఇండస్ట్రీ-అకాడెమియా సెంటర్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ (DIA-CoE) జియోస్పేషియల్ ఇన్ఫర్మేషన్ సైన్స్ అండ్ ఇంజనీరింగ్ ఐఐటిబి-మోనాష్ రీసెర్చ్ అకాడమీ కోయిటా సెంటర్ ఫర్ డిజిటల్ హెల్త్ (KCDH) నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ మ్యాథమెటిక్స్ (NCM) నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ ఫోటోవోల్టాయిక్ రీసెర్చ్ అండ్ ఎడ్యుకేషన్ (NCPRE) నేషనల్ సెంటర్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ ఇన్ కార్బన్ క్యాప్చర్ అండ్ యుటిలైజేషన్ (NCoE-CCU) నేషనల్ సెంటర్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ ఇన్ టెక్నాలజీ ఫర్ ఇంటర్నల్ సెక్యూరిటీ (NCETIS) పరిమళ్, ప్రమోద్ చౌదరి సెంటర్ ఫర్ లెర్నింగ్ అండ్ టీచింగ్ (PPCCLT) సోఫిస్టికేటెడ్ అనలిటికల్ ఇన్‌స్ట్రుమెంట్ ఫెసిలిటీ (SAIF) సునీతా సంఘీ సెంటర్ ఆఫ్ ఏజింగ్ అండ్ న్యూరోడీజెనరేటివ్ డిసీజెస్ (SCAN) టాటా సెంటర్ ఫర్ టెక్నాలజీ అండ్ డిజైన్ (TCTD) టెక్నోక్రాఫ్ట్ సెంటర్ ఫర్ అప్లైడ్ ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (TCAAI) వాధ్వానీ రీసెర్చ్ సెంటర్ ఫర్ బయోఇంజనీరింగ్ (WRCB) వాటర్ ఇన్నోవేషన్ సెంటర్: టెక్నాలజీ, రీసెర్చ్ అండ్ ఎడ్యుకేషన్ (WICTRE) పాఠశాలలు దేశాయ్ సేథీ స్కూల్ ఆఫ్ ఎంటర్‌ప్రెన్యూర్‌షిప్ (DSSE) ఐడిసి స్కూల్ ఆఫ్ డిజైన్ శైలేష్ జె. మెహతా స్కూల్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్ (SJMSoM) విద్యా విషయాలు కార్యక్రమాలు ఐఐటి బాంబే దాని అత్యంత పోటీ బ్యాచిలర్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (బి.టెక్) ప్రోగ్రామ్‌కు ప్రధానంగా గుర్తింపు పొందింది. ఇది అండర్ గ్రాడ్యుయేట్ స్థాయిలో బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్ (బి.ఎస్సీ), బ్యాచిలర్ ఆఫ్ డిజైన్ (బి.డిజైన్) ప్రోగ్రామ్‌లను కూడా అందిస్తుంది. పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ స్థాయిలో మాస్టర్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (ఎమ్.టెక్), మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ బై రీసెర్చ్, మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ (ఎమ్.ఎస్సీ), మాస్టర్ ఆఫ్ డిజైన్ (ఎమ్.డిజైన్), మాస్టర్ ఆఫ్ బిజినెస్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ (ఎంబీఏ) వంటి అనేక రకాల ప్రోగ్రామ్‌లను అందిస్తుంది. సంస్థ డాక్టరేట్ (పిహెచ్‌డి) ప్రోగ్రామ్‌లు, డ్యూయల్ డిగ్రీలను కూడా అందిస్తుంది. అదనంగా, కంటిన్యూయింగ్ ఎడ్యుకేషన్, దూర విద్యా కార్యక్రమాల ద్వారా స్వల్పకాలిక కోర్సులను సంస్థ అందిస్తుంది. యూరప్, ఆసియాలోని ప్రముఖ విశ్వవిద్యాలయాలు విద్యార్థులు, సీనియర్ స్కాలర్లను మార్పిడి చేసుకునే అంతర్జాతీయ నెట్‌వర్క్ అయిన లింక్స్ టు ఆసియా బై ఆర్గనైజింగ్ టైనీషిప్ అండ్ స్టూడెంట్ ఎక్స్ఛేంజ్ (LAOTSE)లో ఈ విశ్వవిద్యాలయం సభ్యత్వాన్ని కలిగి ఉంది. ప్రతి సంవత్సరం ఐఐటి బాంబే వెయ్యి మందికి పైగా విద్యార్థులకు డిగ్రీలను ప్రదానం చేస్తుంది. ఐఐటి బాంబేలోని అండర్ గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్థులు జాయింట్ ఎంట్రన్స్ ఎగ్జామినేషన్ (జెఇఇ) ద్వారా ఎంపిక చేయబడతారు. గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్థులు జాయింట్ అడ్మిషన్ టెస్ట్ ఫర్ మాస్టర్స్ (జామ్), గ్రాడ్యుయేట్ ఆప్టిట్యూడ్ టెస్ట్ ఇన్ ఇంజనీరింగ్ (గేట్) ద్వారా ఎంపిక చేయబడతారు. ఈ సంస్థలో ప్రస్తుతం 13,000 మందికి పైగా విద్యార్థులు ఉన్నారు, 700 మందికి పైగా అధ్యాపకులు పనిచేస్తున్నారు. ఏప్రిల్ 2015లో వాషింగ్టన్ యూనివర్సిటీ ఇన్ సెయింట్ లూయిస్ సహకారంతో ఐఐటి బాంబే మొదటి యునైటెడ్ స్టేట్స్-ఇండియా జాయింట్ ఎగ్జిక్యూటివ్ మాస్టర్ ఆఫ్ బిజినెస్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ (ఈఎంబీఏ) ప్రోగ్రామ్‌ను ప్రారంభించింది. నవంబర్ 2015, జనవరి 2016లో ఇంటర్నేషనల్ క్రాప్స్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ ది సెమీ-అరిడ్ ట్రాపిక్స్ (ఇక్రిశాట్), ఐఐటి బాంబే సహకారంతో నేషనల్ వర్చువల్ అకాడమీ ఫర్ ఇండియన్ అగ్రికల్చర్ ఉచిత ఆన్‌లైన్ అగ్రికల్చర్ కోర్సును ప్రారంభించింది. పరిశోధన ఐఐటి బాంబేలోని అధ్యాపకులు సంస్థ ద్వారా సులభతరం చేయబడిన పరిశ్రమల-ప్రాయోజిత పరిశోధన, కన్సల్టెన్సీ ప్రాజెక్టులలో పాల్గొంటారు. ఈ కార్యక్రమాలు సైన్స్, టెక్నాలజీ విభాగం, అంతరిక్ష విభాగం, అణు శక్తి విభాగం వంటి వివిధ జాతీయ ఏజెన్సీల నుండి నిధులను పొందుతాయి. అనేక ప్రాజెక్టులు జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉన్నాయి, మరికొన్ని అంతర్జాతీయ నిధుల సంస్థల మద్దతును పొందుతాయి. సగటున ఒక సంవత్సరంలో సుమారు 400 ప్రాయోజిత ప్రాజెక్టులు చురుకుగా ఉంటాయి. ర్యాంకింగ్‌లు అంతర్జాతీయంగా 2025 క్యూఎస్ వరల్డ్ యూనివర్సిటీ ర్యాంకింగ్స్‌లో ఐఐటి బాంబే 129వ స్థానంలో నిలిచింది, ఆసియాలో 36వ స్థానంలో నిలిచింది. జాతీయంగా 2024 నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూషనల్ ర్యాంకింగ్ ఫ్రేమ్‌వర్క్ (ఎన్ఐఆర్ఎఫ్) ద్వారా ఐఐటి బాంబే ఓవరాల్‌గా 3వ స్థానంలో, పరిశోధనా సంస్థలలో 4వ స్థానంలో, ఇంజనీరింగ్ కళాశాలల్లో 3వ స్థానంలో, మేనేజ్‌మెంట్ పాఠశాలల్లో 10వ స్థానంలో నిలిచింది. 2023లో ప్రభుత్వ ఇంజనీరింగ్ కళాశాలల్లో ఔట్‌లుక్ ఇండియా ఐఐటి బాంబేకు 3వ స్థానం ఇచ్చింది. 2025 క్యూఎస్ ఇండియా ర్యాంకింగ్స్‌లో ఐఐటి బాంబే 1వ స్థానంలో, క్యూఎస్ వరల్డ్ యూనివర్సిటీ ర్యాంకింగ్స్‌లో 118వ స్థానంలో నిలిచింది. ఇంజనీరింగ్ కళాశాలల కొరకు ఇండియా టుడే ఐఐటి బాంబేకు 2వ స్థానం ఇచ్చింది. విద్యార్థి కార్యకలాపాలు ఐఐటి బాంబే జింఖానా విద్యార్థుల కార్యకలాపాలను సమన్వయం చేయడానికి, ఏడాది పొడవునా ఈవెంట్‌లు, ఉత్సవాలను నిర్వహించడానికి బాధ్యత వహించే అన్ని విద్యార్థి కౌన్సిల్‌లు, సంస్థాగత కమిటీలకు ఒక సమగ్ర సంస్థగా పనిచేస్తుంది. ఈ సంస్థ మూడ్ ఇండిగో, టెక్‌ఫెస్ట్ వంటి పలు ప్రముఖ విద్యార్థి ఉత్సవాలను నిర్వహిస్తుంది. ప్రముఖ వ్యక్తులు భవిష్ అగర్వాల్ (ఓలా క్యాబ్స్ సహ వ్యవస్థాపకుడు) జైరాం రమేష్ (పార్లమెంటు సభ్యుడు) కె. శివన్ (ఇస్రో మాజీ ఛైర్మన్) నందన్ నీలేకని (ఇన్ఫోసిస్ నాన్ ఎగ్జిక్యూటివ్ ఛైర్మన్) నితేష్ తివారీ (చిత్ర దర్శకుడు, స్క్రీన్ రైటర్, గీత రచయిత) సత్యేంద్ర పఖాలే (డిజైనర్, ఆర్కిటెక్ట్, కళాకారుడు) పరాగ్ అగర్వాల్ (ట్విట్టర్ మాజీ సీఈఓ) రఘు రఘురామ్ (వీఎంవేర్ సీఈఓ) మనోహర్ పారికర్ (మాజీ కేంద్ర రక్షణ మంత్రి, గోవా మాజీ సీఎం) విపుల్ గోయల్ (స్టాండ్ అప్ కమెడియన్) కోలిన్ గొన్సాల్వేస్ (భారత సుప్రీంకోర్టు సీనియర్ న్యాయవాది) వైరల్ ఆచార్య (రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా మాజీ డిప్యూటీ గవర్నర్) ధీరేంద్ర నాథ్ బురాగోహైన్, ఐఐటి గౌహతి వ్యవస్థాపక డైరెక్టర్ రాజ్ సుబ్రమణ్యం (ఫెడెక్స్ సీఈఓ) ఇవి కూడా చూడండి ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ భారతదేశంలోని విశ్వవిద్యాలయాల జాబితా నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ నేషనల్ టెస్టింగ్ ఏజెన్సీ జాయింట్ సీట్ అలోకేషన్ అథారిటీ మూలాలు బాహ్య లింకులు Official website