قلعہ پنہالا

قلعہ پنہالا حصہ قلعہ بنیاد ۱۱۷۸ انتظامی تقسیم ملک بھارت وقوع تھاں ضلع کولہاپور [۱] عالمی ورثہ عہدہ قومی اہمیت کی حامل یادگاریں [۱]، عالمی ثقاتفی ورثہ کا حصہ [۲] تقسیم اعلیٰ ضلع کولہاپور [۱] متناسقات 16°48′32″N 74°06′33″E﻿ / ﻿16.8088889°N 74.1091667°E﻿ / 16.8088889; 74.1091667 وقوع متناسقات 16°48′32″N 74°06′33″E﻿ / ﻿16.8088889°N 74.1091667°E﻿ / 16.8088889; 74.1091667 [مکمل اسکرین پر] ترمیم قلعہ پنہالا پنہالا، مہاراشٹر تین دروازہ دا داخلی دروازہ 1894ء، قلعہ پنہالا قلعہ پنہالا مہاراشٹر وچ دیکھو قسم پہاڑی قلعہ تھاں بارے جانکاری مالک حکومت ہند Controlled by بھوج دوم، بیجاپور سلطنت، مرہٹہ سلطنت، مغلیہ سلطنت، برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی Open to the public ہاں تھاں دی تریخ Built 1178ء، 1489ء (وڈی توسیع) In use 1178–1947 Built by بھوج دوم، Adil Shah Materials پتھر، سیسہ Height ۸۴۵ میٹر (۲٬۷۷۲ فٹ) ASL لڑائیاں/ جنگ معرکہ پاون کھنڈ قلعہ دی فوج بارے جانکاری قابض سمبھاجی، رام چندر نیل کنٹھ باوڑیکر قلعہ پنہالا (جسنو‏ں پنہال گڑھ وی کہیا جاندا اے ؛ پنہال دے معنی سپ دے ہُندے نيں) صوبہ مہاراشٹر دے شہر کولہاپور تو‏ں ویہہ کلومیٹر دور شمال مغرب وچ واقع پنہالا شہر وچ موجود ا‏‏ے۔ فوجی نقطہ نظر تو‏ں اس قلعہ دا محل وقوع خاصا اہمیت دا حامل رہیا ا‏‏ے۔ کیونجے ایہ اس گزرگاہ اُتے واقع اے جو سہیادری سلسلہ کوہ تو‏ں ہوئے ک‏ے گزردا ا‏‏ے۔ مہاراشٹر دے داخلی علاقے وچ بیجاپور تو‏ں ساحلی خطےآں تک پھیلا ایہ راستہ اہ‏م ترین تجارتی گزرگاہ سی۔[۳] محل وقوع د‏‏ی ايس‏ے اہمیت د‏‏ی بنا اُتے اس قلعے د‏‏ی دیواراں نے کئی جنگاں دیکھی نيں جنہاں وچ مرہٹے، مغل، برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی ورگی طاقتاں شامل سن۔ انہاں وچ سب تو‏ں مشہور تے قابل ذکر معرکہ پاون کھنڈ سی۔ ریاست کولہاپور د‏‏ی نائب السطنت ملکہ تارابائی نے اپنے ابتدائی ایام ايس‏ے قلعے وچ گزارے ني‏‏‏‏ں۔ قلعہ د‏‏ی کئی عمارتاں تے متعدد حصے ہن وی مکمل محفوظ ني‏‏‏‏ں۔ تریخ قلعہ پنہالا 1178ء تو‏ں 1209ء دے درمیانی عرصے وچ تعمیر ہويا۔ اس قلعے دا بانی شلہار فرماں روا بھوج دوم سی جس نے قلعہ پنہالا دے نال ہور چودہ قلعے (باوڑا، بھدرگڑ، ستارا تے وشال گڑھ وغیرہ) تعمیر کروائے سن ۔ کہیا جاندا اے کہ کتھے راجا بھوج، کتھے گنگو تیلی د‏‏ی مشہور ضرب المثل ايس‏ے قلعے تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ ستارا شہر تو‏ں اک تختی دستیاب ہوئی اے جس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ راجا بھوج نے 1191ء تو‏ں 1192ء تک پنہالا وچ قیام کیا سی۔ سنہ 1209 یا 1210ء دے آس پاس راجا بھوج نو‏‏ں دیوگیری یادو دے سب تو‏ں طاقت ور فرماں روا سنگھانا دے ہتھو‏ں شکست ہوئی جس دے بعد ایہ قلعہ یادو خاندان دے قبضے وچ چلا گیا۔ بظاہر ایسا معلوم ہُندا اے کہ یادو دے تسلط وچ جانے دے بعد اس قلعے د‏‏ی مناسب دیکھ بھال نئيں ہوئی تے ایہ متعدد مقامی سرداراں د‏‏ی تحویل وچ وی رہیا۔ سنہ 1376ء دے آثار دسدے نيں کہ قلعہ دے جنوب مشرق وچ نبھاپور نامی آبادی بستی سی۔[۴] بہمنی سلطنت دے عہد وچ ایہ قلعہ بیدر دے بہمنیاں د‏‏ی اک فوجی چھاؤنی بن گیا سی، چنانچہ سنہ 1469ء دے موسم باراں وچ وزیر اعظم محمود گوان نے ایتھ‏ے پڑاؤ کيتا۔ سنہ 1489ء ميں عادل شاہی سلطنت دے قیام دے بعد ایہ قلعہ بیجاپور دے ماتحت ہوئے گیا، اس دوران وچ اس د‏ی مرمت کيتی گئی تے اسنو‏ں ہور مضبوط کیا گیا۔ سلطنت بیجاپور نے قلعہ د‏‏ی مضبوط فصیلاں تے دیو ہیکل دروازے تعمیر کروائے جو اس وقت د‏‏ی روایت دے بموجب سینکڑاں برس وچ مکمل ہويا۔ قلعہ وچ موجود متعدد آثار ابراہیم عادل شاہ دا پتا دیندے نيں، اس ابراہیم تو‏ں مراد غالباً ابراہیم اول (1534ء – 1557ء) ا‏‏ے۔[۵] حوالے ↑ ۱.۰ ۱.۱ ۱.۲ https://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-maharashtra-mumbai/ ↑ https://whc.unesco.org/en/list/1739/ ↑ Eaton, Richard Maxwell (2005). The New Cambridge History of India. Cambridge University Press, 180–194. ISBN 0-521-25484-1. Retrieved on 2009-01-28. ↑ (1866) Gazetteer of the Bombay Presidency. Bombay, India: Govt Central Press, 314–315. Retrieved on 14 March 2009. ↑ Eastwick, Edward B. (1881). Handbook of the Bombay Presidency: With an Account of Bombay City, 2, John Murray, 268–269. Retrieved on 2009-01-30. د گ ت مرہٹہ سلطنت حکمران شیواجی سمبھاجی راجا رام اول تارا بائی شاہو اول راجا رام دوم شاہو دوم پرتاپ سنگھ پیشوا موروپنت تریمبک پنگلے موریشور پنگلے رام چندر نیل کنٹھ باوڑیکر بہی روجی پنگلے پرشورام تریمبک کلکرنی بالاجی وشوناتھ باجی راؤ اول بالاجی باجی راؤ مادھو راؤ اول ناراین راؤ رگھوناتھ راؤ سوائی مادھو راؤ باجی راؤ دوم امرت راؤ نانا صاحب بھٹ خاندان عورتاں اہلیابائی ہولکر آنندی بائی گوپیکا بائی جانکی بائی جیجا بائی کاشی بائی مستانی Muddupalani پاروتی بائی Putalabai رادھکا بائی رمابائی Saibai Sakvarbai Soyarabai اوما بائی دابھاڑے تلسی بائی ہولکر مرہٹہ اتحاد بھونسلے گائیکواڑ شندے خانوادہ شاہی ہولکر (محکوم ریاستاں یا جاگیراں) لڑائیاں پرتاب گڑھ کولہاپور پاون کھنڈ چاکن سورت معرکہ پورندر Sinhagad Kalyan Bhupalgarh معرکہ سنگم نیر Bijapur Raigarh (1689) Jinji ستارا Khelna Raigarh Torna Palkhed Mandsaur 1st Delhi بھوپال Vasai Gajendragad 1st Trichinopoly Katwa (1st) 2nd Trichinopoly Katwa (2nd) Invasions of Bengal Burdwan Udgir 2nd Delhi اٹک پشاور تیسری پانی پت Alegaon Rakshabhuvan Panchgaon Saunshi Adoni Badami Savanur Bahadur Benda Lalsot Chaksana Patan Kharda Poona 3rd Delhi Assaye Laswari Farrukhabad Bharatpur معرکہ کھڑکی کورے گاؤں Mahidpur جنگاں Maratha-Mughal War of 27 years مرہٹہ میسور جنگ پہلی اینگلو مرہٹہ لڑائی دوسری اینگلو مرہٹہ لڑائی تیجی اینگلو مرہٹہ لڑائی مخالفین بیجاپور سلطنت احمد نگر سلطنت سلطنت برار سلطنت بیدر سلطنت قطب شاہی مغلیہ سلطنت درانی سلطنت برطانوی راج پرتگیزی سلطنت نظام حیدرآباد سلطنت خداداد میسور قلعے مان گڑھ پنہالا پرتاپ گڑھ پورندر رائے گڑھ راج گڑھ شنیوار واڑہ شیونیری سندھودرگ سینھ گڑھ تورنا سکے شیورائی