అహ్మదాబాద్ విమానాశ్రయం

అహ్మదాబాద్ విమానాశ్రయం, అధికారికంగా సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం (IATA: AMD, ICAO: VAAH), భారతదేశం, గుజరాత్, అహ్మదాబాద్ లో ఉన్న ఒక అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం. దీనికి భారతదేశపు మొదటి ఉప ప్రధాని సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్ పేరు పెట్టారు. ఈ విమానాశ్రయం గుజరాత్ రాష్ట్రంలో అత్యంత రద్దీ అయిన, అతిపెద్ద విమానాశ్రయం, భారతదేశంలో ఏడవ అత్యంత రద్దీ అయిన విమానాశ్రయం. 2024–25 ఆర్థిక సంవత్సరంలో, ఇది 13 మిలియన్లకు పైగా ప్రయాణికులకు సేవలందించింది. ఇది ప్రయాణికుల రద్దీ పరంగా భారతదేశంలో ఏడవ అత్యంత రద్దీ అయిన విమానాశ్రయంగా నిలిచింది. ఈ విమానాశ్రయం ఎయిర్ ఇండియాకు ఫోకస్ సిటీగా, ఇండిగోకు ఆపరేటింగ్ బేస్‌గా పనిచేస్తుంది. 2015లో ప్రభుత్వం విమానాశ్రయ ప్రైవేటీకరణ ప్రక్రియను ప్రారంభించింది. ప్రస్తుత విమానాశ్రయంలో విస్తరణ పరిమితుల కారణంగా కొత్త ధోలేరా అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం అభివృద్ధి చేయబడుతోంది. చరిత్ర విమానాశ్రయం 1937లో ప్రారంభించబడింది, అంతర్జాతీయ కార్యకలాపాలు 1991 జనవరి 26న ప్రారంభమయ్యాయి. 2000 మే 23న ఇది అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయంగా వర్గీకరించబడింది. మార్చి 2004లో, ఎయిర్ ఇండియా బోయింగ్ 747తో లండన్ హీత్రో విమానాశ్రయానికి సేవలను ప్రారంభించింది. ఈ విమానం యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లోని పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్న గుజరాతీ సమాజానికి సేవలు అందించింది. ఆ తర్వాత అక్టోబర్ 2008లో ఈ సేవలను సంస్థ నిలిపివేసింది. మరుసటి జూన్‌లో, ఎయిర్ ఇండియా 747 విమానాలతో ఫ్రాంక్‌ఫర్ట్‌కు మార్గాన్ని ప్రారంభించింది. ఈ అనుసంధానం నవంబర్ 2010 వరకు కొనసాగింది. అంతర్జాతీయ ప్రయాణికుల కోసం 2010లో కొత్త టెర్మినల్ 2ను ప్రారంభించారు. విమానాశ్రయంలో 18 అడుగుల ఎత్తైన సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్ విగ్రహాన్ని కూడా ఆవిష్కరించారు. ఆగస్ట్ 2016లో ఎయిర్ ఇండియా బోయింగ్ 787 డ్రీమ్‌లైనర్‌లో లండన్-హీత్రోకు ప్రత్యక్ష సేవలను పునరుద్ధరించింది. వారానికి నడిచే నాలుగు విమానాలలో, మూడు నెవార్క్ కు కొనసాగాయి. మార్చి 2017లో విమానాశ్రయంలో 700 kWp రూఫ్‌టాప్ సోలార్ ప్లాంట్ ప్రారంభించబడింది. నవంబర్ 2018లో ఎయిర్ ఇండియా లండన్-నెవార్క్ సేవలను నిలిపివేసింది. నవంబర్ 2018లో అహ్మదాబాద్ సహా ఆరు విమానాశ్రయాలను లీజుకు ఇవ్వాలనే ఎయిర్‌పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (AAI) ప్రతిపాదనను కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆమోదించింది. తరువాతి నెలలో ఆరు విమానాశ్రయాల కార్యకలాపాలు, నిర్వహణ, అభివృద్ధి (OMD) కాంట్రాక్టులను ఇవ్వడానికి AAI అంతర్జాతీయ పోటీ బిడ్డింగ్ ప్రక్రియను ప్రారంభించింది. అహ్మదాబాద్ విమానాశ్రయ బిడ్డింగ్ ప్రక్రియలో ఏడు కంపెనీలు పాల్గొన్నాయి. వీటిలో అదానీ ఎంటర్‌ప్రైజెస్ లిమిటెడ్, సిడ్నీ (ఆస్ట్రేలియా)కి చెందిన AMP క్యాపిటల్ ఇన్వెస్టర్స్ (UK) లిమిటెడ్, ఆటోస్ట్రేడ్, GMR ఎయిర్‌పోర్ట్స్ లిమిటెడ్, I ఇన్వెస్ట్‌మెంట్స్ లిమిటెడ్, PNC ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ లిమిటెడ్, సన్నా ఎంటర్‌ప్రైజెస్ ఉన్నాయి. బిడ్డింగ్ ప్రక్రియలో అదానీ గ్రూప్ విజయం సాధించింది. ఎంపిక చేసిన బిడ్డర్‌గా అదానీ ఎంటర్‌ప్రైజెస్ లిమిటెడ్ (AEL) ఎంపికైన తర్వాత, AEL కంపెనీల చట్టం 2013 ప్రకారం రాయితీదారుగా స్పెషల్ పర్పస్ వెహికల్ (SPV) – అహ్మదాబాద్ ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్‌పోర్ట్ లిమిటెడ్ (AIAL)ను ప్రోత్సహించి స్థాపించింది. AIAL 2020 ఫిబ్రవరి 14న అహ్మదాబాద్ విమానాశ్రయాన్ని నిర్వహించడానికి, అభివృద్ధి చేయడానికి ప్రత్యేక హక్కు కోసం AAIతో రాయితీ ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది. నిర్మాణం విమానాశ్రయంలో ప్రస్తుతం నాలుగు టెర్మినల్స్ ఉన్నాయి: దేశీయ, అంతర్జాతీయ, ద్వితీయ ట్రాఫిక్ కోసం అదనపు టెర్మినల్, కార్గో టెర్మినల్. విమానాశ్రయంలో 45 ఎయిర్‌క్రాఫ్ట్ పార్కింగ్ బేలు ఉన్నాయి, అంతర్జాతీయ, దేశీయ టెర్మినల్స్ రెండింటికీ తలా నాలుగు ఏరో-బ్రిడ్జిలు ఉన్నాయి. సింగపూర్ చాంగీ విమానాశ్రయం నమూనాలో కొత్త టెర్మినల్‌ను రూపొందించారు. కొత్త టెర్మినల్‌లో రెండు టెర్మినల్స్‌ను కలిపే 500 మీటర్ల పొడవైన కదిలే నడక మార్గం (మూవింగ్ వాక్‌వే) ఉంది. ఎయిర్‌పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (AAI) ఒక కొత్త సాంకేతిక బ్లాక్‌ను నిర్మించనుంది, ఇది విమానాల నిర్వహణ సామర్థ్యాన్ని పెంచుతుంది, విమానాల మెరుగైన నియంత్రణను అందిస్తుంది. రన్‌వే విమానాశ్రయ ఏకైక రన్‌వే (05/23) 3,505 మీటర్ల పొడవు ఉంది, రన్‌వే 23 కార్యకలాపాలలో 70% కంటే ఎక్కువ ఉపయోగించబడుతుంది. ఇది పూర్తి పొడవులో కేవలం 1,895 మీటర్ల మేర విస్తరించి ఉన్న ఒకే సమాంతర టాక్సీవేను కలిగి ఉంది. ఫలితంగా రన్‌వే 23 నుండి పూర్తి పొడవు బయలుదేరాల్సిన విమానాలు రన్‌వే వెంబడి వెనక్కి వెళ్లాలి, 05కి చేరుకునే విమానాలు టాక్సీవే దాటిన తర్వాత వెనక్కి తిరిగి బయటకు వెళ్లాలి. పెద్ద విమానాలు టాక్సీవేను అసలు ఉపయోగించలేవు. ఇది విమానాశ్రయం సురక్షితంగా నిర్వహించగల గరిష్ట విమానాల సంఖ్యను గణనీయంగా పరిమితం చేస్తున్నందున, రన్‌వే పూర్తి పొడవుకు టాక్సీవేను విస్తరించాలనే ప్రణాళికలు ఉన్నాయి, మార్చి 2024లో మొదటి 395 మీటర్ల విస్తరణ పూర్తయింది. ఎయిర్ ట్రాఫిక్ కంట్రోల్ టవర్ విమానాశ్రయ ఆధునీకరణ ప్రక్రియలో భాగంగా, 65 మీటర్ల ఎత్తులో కొత్త ఎయిర్ ట్రాఫిక్ కంట్రోల్ (ATC) భవనాన్ని నిర్మించనున్నట్లు AAI ప్రకటించింది. టెర్మినల్స్ టెర్మినల్ 1 టెర్మినల్ 1 దేశీయ విమానాల కోసం ఉపయోగించబడుతుంది. ఇది 32 చెక్-ఇన్ కౌంటర్లను కలిగి ఉంది, 45,000 చదరపు మీటర్ల విస్తీర్ణంలో ఉంది. డిసెంబర్ 2018లో టెర్మినల్ 1లో కొత్త ప్లాజా ప్రీమియం లాంజ్ తెరవబడింది. టెర్మినల్ 2 టెర్మినల్ 2 ను 2010 జూలై 5న ప్రారంభించారు, 2010 సెప్టెంబర్ 15న అంతర్జాతీయ విమానాల కోసం తెరిచారు. 2009లో జరిగిన నేషనల్ స్ట్రక్చరల్ స్టీల్ డిజైన్ అండ్ కన్స్ట్రక్షన్ అవార్డ్స్‌లో ఈ టెర్మినల్ ఉత్తమ స్టీల్ స్ట్రక్చర్ అవార్డును గెలుచుకుంది. టెర్మినల్‌లో నాలుగు ఏరోబ్రిడ్జిలు, 32 చెక్-ఇన్ కౌంటర్లు ఉన్నాయి. దాదాపు 41,000 చదరపు మీటర్ల మొత్తం విస్తీర్ణంతో, ఈ టెర్మినల్ ఏ సమయంలోనైనా 1,600 మంది ప్రయాణికులకు వసతి కల్పించగలదు. నవంబర్ 2018లో టెర్మినల్ 2 అంతర్జాతీయ డిపార్చర్స్ ప్రాంతంలో కొత్త ప్లాజా ప్రీమియం లాంజ్ తెరవబడింది. ఇది బిజినెస్ క్లాస్, ఫస్ట్ క్లాస్ ప్రయాణికులకు ప్రయారిటీ పాస్, ఇతర బ్యాంక్ కార్డ్‌లు కలిగి ఉన్న ప్రయాణికులకు సేవలు అందిస్తుంది. కొత్త 51,975 చదరపు మీటర్ల ఆప్రాన్ ప్రాంతం తొమ్మిది A-321, నాలుగు ATR-72 రకాల విమానాలకు వసతి కల్పిస్తుంది. కార్గో టెర్మినల్ విమానాశ్రయం 2013-14లో 51,637 టన్నుల కార్గోను నిర్వహించింది. కార్గోలో అరవై శాతం దేశీయ మూలాల నుండి వచ్చింది. 2009లో పాడైపోయే కార్గో కోసం ఒక కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి AAI ద్వారా ఏడేళ్ల కాలానికి 3,685 చదరపు మీటర్ల భూమిని గుజరాత్ ఆగ్రో ఇండస్ట్రీస్ కార్పొరేషన్‌కు లీజుకు ఇచ్చారు. అయితే AAI నిర్వహించే విమానాశ్రయాలలో మూడవ పక్ష కార్యకలాపాలను నిరోధించే ప్రభుత్వ విధానం కారణంగా, జూలై 2014 వరకు CPC వాడుకలో లేదు, కార్యకలాపాలు ప్రారంభించడానికి ప్రభుత్వం నో అబ్జెక్షన్ సర్టిఫికేట్ (NOC) జారీ చేసినట్లు పౌర విమానయాన శాఖ సహాయ మంత్రి ప్రకటించారు. 2014లో విమానాశ్రయానికి ప్రత్యేక కార్గో టెర్మినల్ లభిస్తుందని ప్రకటించారు, ఇది టెర్మినల్ 3 వద్ద వస్తుందని భావిస్తున్నారు. విమానయాన సంస్థలు, గమ్యస్థానాలు ప్రయాణికులు కార్గో గణాంకాలు భవిష్యత్తు పెరుగుతున్న డిమాండ్లు, ప్రయాణికుల రద్దీ కారణంగా విమానాశ్రయం టెర్మినల్ 1 పక్కన మూడవ ప్రయాణికుల టెర్మినల్‌ను పొందనుంది. ప్రస్తుత కార్గో టెర్మినల్‌ను టెర్మినల్ 2 కి తరలించడం ద్వారా విమానాశ్రయ సామర్థ్యం పెరుగుతుంది. అలాగే విమానాల నిర్వహణ సామర్థ్యాన్ని పెంచడానికి రన్‌వే పొడవుకు సరిపోయేలా ప్రస్తుత సమాంతర టాక్సీవే పొడిగించబడుతోంది. ఆ తర్వాత స్థలం పరిమితంగా ఉండటం వల్ల విమానాశ్రయాన్ని విస్తరించలేరు. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి ప్రస్తుత విమానాశ్రయం నుండి నైరుతి దిశలో 107 కిలోమీటర్ల దూరంలో కొత్త స్మార్ట్ సిటీగా అభివృద్ధి చేయబడుతున్న ధోలేరా వద్ద కొత్త విమానాశ్రయం నిర్మాణంలో ఉంది, ఇది రెండు సమాంతర రన్‌వేలతో గుజరాత్‌లో అతిపెద్ద విమానాశ్రయంగా అవతరించనుంది. మూడు దశల్లో అభివృద్ధి చేయబడుతున్న ఈ విమానాశ్రయ మొదటి దశ డిసెంబర్ 2025 నాటికి పూర్తవుతుంది. అవార్డులు ఈ విమానాశ్రయం 2017లో ఎయిర్‌పోర్ట్స్ కౌన్సిల్ ఇంటర్నేషనల్ ద్వారా ఆసియా-పసిఫిక్ ప్రాంతంలో అత్యంత మెరుగైన విమానాశ్రయంగా అవార్డు పొందింది. 2019లో ఎయిర్‌పోర్ట్స్ కౌన్సిల్ ఇంటర్నేషనల్ నిర్వహించిన ఎయిర్‌పోర్ట్ సర్వీస్ క్వాలిటీ (ASQ) సర్వే నుండి కస్టమర్ సర్వీస్, ఎన్విరాన్మెంట్ అండ్ ఆంబియన్స్, ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ అండ్ ఫెసిలిటేషన్ కోసం ఉత్తమ విమానాశ్రయంగా మూడు అవార్డులను అందుకుంది. ప్రమాదాలు, సంఘటనలు ముంబై నుండి అహ్మదాబాద్‌కు వెళ్తున్న ఇండియన్ ఎయిర్‌లైన్స్ విమానం 113, 1988 అక్టోబర్ 19న విమానాశ్రయానికి సమీపిస్తుండగా కుప్పకూలింది; 6 మంది సిబ్బందితో సహా 133 మంది మరణించారు. పొగమంచుతో ఉన్న విమానాశ్రయంలో విజువల్ అప్రోచ్ కోసం విమానానికి క్లియరెన్స్ ఇవ్వబడింది, ఆ సమయంలో అది రన్‌వే 23 నుండి 5 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న చెట్లు, హై-టెన్షన్ టవర్‌ను ఢీకొట్టి, పొలంలో పడి మంటల్లో చిక్కుకుంది. ఇండోర్ నుండి అహ్మదాబాద్‌కు వెళ్తున్న జెట్ ఎయిర్‌వేస్ విమానం 2510, 2010 జూలై 22న విమానాశ్రయంలో ల్యాండ్ అవుతున్నప్పుడు రన్‌వేపై కుప్పకూలింది. ATR విమానంలో 57 మంది ప్రయాణికులు, 4 గురు సిబ్బంది ఉన్నారు. టైర్ పేలడం వల్ల ముందు చక్రం విరిగిపోయిందని, దీంతో కొందరు ప్రయాణికులకు స్వల్ప గాయాలయ్యాయని తెలిసింది. అహ్మదాబాద్ నుండి లండన్ గ్యాట్విక్‌కు వెళ్తున్న ఎయిర్ ఇండియా విమానం 171 (బోయింగ్ 787-8 డ్రీమ్‌లైనర్) 2025 జూన్ 12న బయలుదేరిన కొద్దిసేపటికే మేఘానినగర్ శివారులో కుప్పకూలింది. విమానంలో ఉన్న 242 మంది ప్రయాణికులు, సిబ్బందిలో 241 మంది మరణించారు, ఒక ప్రయాణికుడు ప్రాణాలతో బయటపడ్డాడు. భూమిపై 19 మంది మరణించారు. 2011లో సేవలోకి వచ్చిన 787 కి సంబంధించిన మొదటి ప్రాణాంతక ప్రమాదం ఇది. ఇవి కూడా చూడండి భారతదేశంలోని విమానాశ్రయాలు ప్రయాణికుల రద్దీ ఆధారంగా భారతదేశంలోని రద్దీగా ఉండే విమానాశ్రయాల జాబితా మూలాలు