ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਵਾੜਾ

ਸ਼ਨਿਵਾਰ ਵਾਡਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। 1732 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਇਹ 1818 ਤੱਕ ਮਰਾਠਾ ਸੰਘ ਦੇ ਪੇਸ਼ਵਾ ਦੀ ਸੀਟ ਸੀ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਖੁਦ 1828 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਣਜਾਣ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਬਚੇ ਹੋਏ ਢਾਂਚੇ ਹੁਣ ਇੱਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਕਾਇਮ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼ਨਿਵਾਰ ਵਾਡ਼ਾ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਪੇਸ਼ਵਾ ਦੀ ਸੱਤ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਰਾਜਧਾਨੀ ਇਮਾਰਤ ਸੀ। ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਥਰ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਧਾਰ ਮੰਜ਼ਲ ਜਾਂ ਪਹਿਲੀ ਮੰਜ਼ਲ ਦੇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਤਾਰਾ (ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ) ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਾਹੂ ਪਹਿਲੇ (ਸਮਰਾਟ) ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਸਮਾਰਕ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਸਿਰਫ ਸਮਰਾਟ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਪੇਸ਼ਵਾ ਦੁਆਰਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੇਸ਼ਵਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਬਾਕੀ ਇਮਾਰਤ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਪੱਥਰ ਦੀ। 1758 ਤੱਕ, ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। 1773 ਵਿੱਚ, ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਕ ਪੇਸ਼ਵਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਚਾਚਾ ਰਘੂਨਾਥਰਾਓ ਅਤੇ ਮਾਸੀ ਆਨੰਦੀਬਾਈ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ 'ਤੇ ਗਾਰਡਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ ਦਾ ਭੂਤ ਅਜੇ ਵੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਮਦਦ ਲਈ ਪੁਕਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ ਪੇਸ਼ਵਾ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ "ਕਾਕਾ ਮਾਲਾ ਵਾਚਵ" (ਚਾਚਾ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ) ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਕਿਤਾਬ, ਪੇਸ਼ਵਾ ਦੀ ਅਸੈਸੀਨੇਸ਼ਨ, ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। [3][2][4][5] ਜੂਨ 1818 ਵਿੱਚ, ਪੇਸ਼ਵਾ, ਬਾਜੀਰਾਓ ਦੂਜੇ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸਰ ਜੌਨ ਮੈਲਕਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੱਡੀ (ਸਿੰਘਾਸਣ) ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਨਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਿਠੂਰ ਵਿਖੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜਲਾਵਤਨੀ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। 27 ਫਰਵਰੀ 1828 ਨੂੰ, ਮਹਿਲ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ। ਇਹ ਅੱਗ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਭੜਕਦੀ ਰਹੀ। ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰੀ ਗ੍ਰੇਨਾਈਟ ਦੀ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਸਾਗਵਾਨ ਗੇਟਵੇ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਨੀਂਹਾਂ ਅਤੇ ਖੰਡਰ ਹੀ ਬਚੇ।[6] ਭਗਵਾਨ ਸਵਾਮੀਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਜੀਵਨੀ ਗ੍ਰੰਥ, ਹਰੀਚਰਿਤਰਾਮਰੁਤਸਾਗਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ 1799 ਵਿੱਚ ਬਾਜੀਰਾਓ ਦੂਜੇ ਦੇ ਜ਼ੋਰ 'ਤੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰਵਾੜਾ ਗਏ ਸਨ।[7][8][9][10][11] ਉਸਾਰੀ 1860 ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਵਾੜੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੰਧਾਂ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਾਹੂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਪੇਸ਼ਵਾ ਬਾਜੀ ਰਾਓ ਪਹਿਲੇ ਨੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ, 10 ਜਨਵਰੀ 1730 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਰਸਮੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਮਰਾਠੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਸ਼ਨੀਵਾਰ (ਸ਼ਨੀਵਾਰ) ਅਤੇ ਵਾੜਾ (ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਲਈ ਇੱਕ ਆਮ ਸ਼ਬਦ) ਤੋਂ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਵਾੜਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਗਵਾਨ ਨੂੰ ਜੁੰਨਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਤੋਂ ਆਯਾਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪੱਥਰ ਚਿੰਚਵਾੜ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਖੱਡਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਚੂਨਾ (ਖਣਿਜ) ਜੇਜੂਰੀ ਦੇ ਚੂਨੇ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਨੀਵਾਰਵਾੜਾ 1732 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਕੁੱਲ ਲਾਗਤ 16,110 ਰੁਪਏ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਸੀ।[12] ਉਦਘਾਟਨ ਸਮਾਰੋਹ ਧਾਰਮਿਕ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ 22 ਜਨਵਰੀ 1732 ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਵਾਵਾਂ ਨੇ ਕਈ ਵਾਧੇ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਲ੍ਹੇਬੰਦੀ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ, ਬੁਰਜ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ; ਅਦਾਲਤੀ ਹਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਮਾਰਤਾਂ; ਫੁਹਾਰੇ ਅਤੇ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਘੇਰੇ ਵਾਲੀ ਕਿਲ੍ਹੇਬੰਦੀ ਦੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਅਤੇ ਨੌਂ ਬੁਰਜ ਟਾਵਰ ਹਨ, ਜੋ ਅਸਲ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਨੀਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬਾਗ਼ ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੂੰ ਘੇਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਸਬਾ ਪੇਠ ਵਿੱਚ ਮੂਲਾ-ਮੁਥਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹਵਾਲੇ