ବମ୍ବେ ଷ୍ଟକ୍ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ୍

ବିଏସଇ ଲିମିଟେଡ, ବମ୍ବେ ଷ୍ଟକ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ (ବିଏସଇ) ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା, ମୁମ୍ବାଇର ଦଲାଲ ଷ୍ଟ୍ରିଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ଭାରତୀୟ ଷ୍ଟକ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ | ୧୮୭୫ ମସିହାରେ କପା ଜୈନ ବ୍ୟବସାୟୀ ପ୍ରେମଚାନ୍ଦ ରୟଚାନ୍ଦଙ୍କଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ, ଏହା ଏସିଆର ସର୍ବପୁରାତନ ଏବଂ ବିଶ୍ୱର ଦଶମ ପୁରାତନ ଷ୍ଟକ୍ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ | ଜାନୁଆରୀ ୨୦୨୨ ସୁଦ୍ଧା ବିଏସଇ ହେଉଛି ବିଶ୍ୱରେ ସାମଗ୍ରିକ ବଜାର ପୁଞ୍ଜିକରଣ ସହିତ ୮ମ ବୃହତ୍ତମ ଷ୍ଟକ୍ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ ଯେଉଁଥିରେ ୨୦୨୨ ସୁଦ୍ଧା ₹୨୭୬.୭୧୩ ଲକ୍ଷ କୋଟିରୁ ଅଧିକ ରହିଛି । ଭାରତୀୟ ଷ୍ଟକ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ ବିଏସଇ ଏବଂ ଏନଏସଇ ୧୯୯୨ ଭାରତୀୟ ଷ୍ଟକ ମାର୍କେଟ ଘୋଟାଲା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁର୍ନୀତିରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ହୋଇଥିଲା । ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ପରି ଦେଶ ତୁଳନାରେ ଯେଉଁଠାରେ ଦେଶର ଜିଡିପିର ପ୍ରାୟ ୭୦% କର୍ପୋରେଟ୍ କ୍ଷେତ୍ରର ବୃହତ କମ୍ପାନୀରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଭାରତର କର୍ପୋରେଟ୍ କ୍ଷେତ୍ର ଜାତୀୟ ଜିଡିପିର ମାତ୍ର ୧୨–୧୪% ଅଟେ (ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୧୬ ସୁଦ୍ଧା)। ଏଥିମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ୭,୪୦୦ କମ୍ପାନୀ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ ହୋଇଛି ଯେଉଁଥିରୁ ବିଏସଇ ଏବଂ ଏନଏସଇରେ ଷ୍ଟକ୍ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜରେ କେବଳ ୪୦୦୦ ବାଣିଜ୍ୟ ହୋଇଛି | ତେଣୁ ବିଏସଇ ଏବଂ ଏନଏସଇରେ ଷ୍ଟକ୍ କାରବାର ଭାରତୀୟ ଅର୍ଥନୀତିର ପ୍ରାୟ ୪% ଅଟେ, ଯାହା ତଥାକଥିତ ଅସଙ୍ଗଠିତ କ୍ଷେତ୍ର ତଥା ଘରୋଇ ଖର୍ଚ୍ଚରୁ ଏହାର ଆୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରୁ ଅଧିକାଂଶ ଲାଭ କରିଥାଏ | ଇକୋନୋମିକ୍ ଟାଇମ୍ସ ଆକଳନ କରିଛି ଯେ ଅପ୍ରେଲ ୨୦୧୮ ସୁଦ୍ଧା ୬ କୋଟି ଖୁଚୁରା ନିବେଶକମାନେ ଇକ୍ୱିଟିର ସିଧାସଳଖ କ୍ରୟ ମାଧ୍ୟମରେ କିମ୍ବା ମ୍ୟୁଚୁଆଲ୍ ଫଣ୍ଡ ମାଧ୍ୟମରେ ଭାରତରେ ଷ୍ଟକ‌ରେ ସେମାନଙ୍କର ସଞ୍ଚୟ ବିନିଯୋଗ କରିଥିଲେ। ଏହା ପୂର୍ବରୁ ବିମଳ ଜାଲାନ କମିଟି ରିପୋର୍ଟରେ ଆକଳନ କରାଯାଇଥିଲା ଯେ ଭାରତର ଜନସଂଖ୍ୟାର ମାତ୍ର ୧.୩% ଶେୟାର ବଜାରରେ ବିନିଯୋଗ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା କି ଆମେରିକାରେ ୨୭% ଏବଂ ଚୀନରେ ୧୦% ଥିଲା । ଇତିହାସ ବମ୍ବେ ଷ୍ଟକ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ ୧୮୭୫ରେ ପ୍ରେମଚାନ୍ଦ ରୟଚାନ୍ଦଙ୍କଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା | ବିଏସଇ ଲିମିଟେଡ୍ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦଲାଲ ଷ୍ଟ୍ରିଟ୍ ସହିତ ସମକକ୍ଷ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଏହା ସର୍ବଦା ନଥିଲା | ୧୮୫୦ ଦଶକରେ, ମୁମ୍ବାଇ ଟାଉନ୍ ହଲ୍ ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ଏକ ବର ଗଛ ତଳେ, ଯେଉଁଠାରେ ହର୍ନିମାନ ସର୍କଲ ବର୍ତ୍ତମାନ ଅବସ୍ଥିତ ପାଞ୍ଚଜଣ ଷ୍ଟକ୍ ଦଲାଲ ଏକାଠି ହୋଇଥିଲେ | ଏକ ଦଶନ୍ଧି ପରେ, ଦଲାଲମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନକୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ପତ୍ରଯୁକ୍ତ ସେଟିଂକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କଲେ, ଏଥର ମେଡୋଜ୍ ଷ୍ଟ୍ରିଟ‌ର ଜଙ୍କସନରେ ବରଗଛ ତଳେ ଏବଂ ସେତେବେଳେ ଯାହାକୁ ଏସପ୍ଲାନେଡ୍ ରୋଡ୍ କୁହାଯାଉଥିଲା, ବର୍ତ୍ତମାନ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ରୋଡ୍ କୁହାଯାଉଛି | ଦଲାଲଙ୍କ ସଂଖ୍ୟାରେ ଦ୍ରୁତ ବୃଦ୍ଧି ସହିତ, ସେମାନଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ସ୍ଥାନ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରିବାକୁ ପଡିଲା | ଶେଷରେ, ୧୮୭୪ ରେ, ଦଲାଲମାନେ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ସ୍ଥାନ ପାଇଲେ, ଯାହାକୁ ସେମାନେ ନିଜର ବୋଲି ଡାକିପାରିବେ | ଦଲାଲ ଗୋଷ୍ଠୀ ୧୮୭୫ରେ "ଦି ନେଟିଭ୍ ସେୟାର ଆଣ୍ଡ ଷ୍ଟକ୍ ବ୍ରୋକର୍ ଆସୋସିଏସନ୍" ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ଏକ ଅଫିସିଆଲ୍ ସଂଗଠନରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା | ବମ୍ବେ ଷ୍ଟକ୍ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ ୧୯୨୮ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଉନ୍ ହଲ୍ ନିକଟରେ ଥିବା ଏକ କୋଠାରୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାରି ରଖିଥିଲା | ହର୍ନିମାନ ସର୍କଲ ନିକଟରେ ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥାନ ୧୯୨୮ରେ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜଦ୍ୱାରା ଅଧିଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ୧୯୩୦ରେ ଏକ କୋଠା ନିର୍ମାଣ ଏବଂ ଦଖଲ କରାଯାଇଥିଲା | ଯେଉଁ ରାସ୍ତାରେ ସ୍ଥାନ ଅବସ୍ଥିତ ତାହା ବିନିମୟର ଅବସ୍ଥାନ ହେତୁ ହିନ୍ଦୀରେ ଦଲାଲ୍ ଷ୍ଟ୍ରିଟ୍ କୁହାଯାଉଥିଲା | ୩୧ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୫୭ ରେ, ବିଏସଇ ସିକ୍ୟୁରିଟି ଚୁକ୍ତି ନିୟମାବଳୀ ଅଧିନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତି ପ୍ରାପ୍ତ ପ୍ରଥମ ଷ୍ଟକ୍ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ ହୋଇଗଲା | ବର୍ତ୍ତମାନର କୋଠାନିର୍ମାଣ, ଫୋର୍ଟ ଅଞ୍ଚଳର ଦଲାଲ ଷ୍ଟ୍ରିଟ‌ରେ ଫିରୋଜେ ଜିଜିଭୋଇ ଟାୱାର ନିର୍ମାଣ ୧୯୭୦ ଦଶକର ଶେଷ ଭାଗରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ୧୯୮୦ରେ ବିଏସଇଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଦଖଲ କରାଯାଇଥିଲା | ପ୍ରଥମେ ବିଏସଇ ଟାୱାରର ନାମ କରଣ କରାଯାଇଥିଲା, ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ୧୯୬୬ରୁ ବିଏସଇର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ସାର୍ ଫିରୋଜେ ଜାମସେଦଜୀ ଜୀଜୀଭୋଇଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ଦାଖଲ ପରେ କୋଠାର ନାମ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇଥିଲା। ୧୯୮୬ ରେ, ବିଏସଇ ଏସ ଆଣ୍ଡ ପି (Standard & Poor's) ବିଏସଇ ସେନସେକ୍ସ ସୂଚକାଙ୍କ ବିକଶିତ କରିଥିଲା, ଯାହା ବିଏସଇକୁ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜର ସାମଗ୍ରିକ ପ୍ରଦର୍ଶନ ମାପିବାର ଏକ ମାଧ୍ୟମ ଦେଇଥିଲା | ୨୦୦୦ ରେ, ବିଏସଇ ଏହାର ଡେରିଭେଟିଭ୍ ବଜାର ଖୋଲିବା ପାଇଁ ଏହି ସୂଚକାଙ୍କ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲା, ଏସ ଆଣ୍ଡ ପି ବିଏସଇ ସେନସେକ୍ସ ଫ୍ୟୁଚର୍ସ ଚୁକ୍ତିନାମା କାରବାର କରିଥିଲା | ଇକ୍ୱିଟି ଡେରିଭେଟିଭ୍ ସହିତ ଏସ ଆଣ୍ଡ ପି ବିଏସଇ ସେନସେକ୍ସ ବିକଳ୍ପର ବିକାଶ ୨୦୦୧ ଏବଂ ୨୦୦୨ରେ ଅନୁସରଣ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ବିଏସଇର ଟ୍ରେଡିଂ ପ୍ଲାଟଫର୍ମକୁ ବିସ୍ତାର କରିଥିଲା | ୧୨ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୯୩ରେ, ବମ୍ବେ ବୋମା ବିସ୍ଫୋରଣ ସମୟରେ କୋଠାର ତଳ ମହଲାରେ ଏକ କାର ବୋମା ବିସ୍ଫୋରଣ ହୋଇଥିଲା ଐତିହାସିକ ଭାବରେ ଏକ ଖୋଲା ଡାକରା ଫ୍ଲୋର ଟ୍ରେଡିଂ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ, ବମ୍ବେ ଷ୍ଟକ୍ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ ୧୯୯୫ରେ ସିଏମସି ଲିମିଟେଡ‌ଦ୍ୱାରା ବିକଶିତ ଏକ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ଟ୍ରେଡିଂ ସିଷ୍ଟମକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କଲା | ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାକୁ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜକୁ ମାତ୍ର ୫୦ ଦିନ ଲାଗିଲା | ବିଏସଇ ଅନ୍ ଲାଇନ୍ ଟ୍ରେଡିଂ (ବୋଲ୍ଟ) ନାମକ ଏହି ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ, ସ୍କ୍ରିନ୍ ଆଧାରିତ ଟ୍ରେଡିଂ ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ଦୈନିକ ୮ ନିୟୁତ ଅର୍ଡର କ୍ଷମତା ଥିଲା | ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଏସଇ ସେୟାର ଜାରି କରି ପୁଞ୍ଜି ସଂଗ୍ରହ କରିଛି ଏବଂ ୩ ମଇ ୨୦୧୭ ସୁଦ୍ଧା ଏନଏସଇରେ କାରବାର ହେଉଥିବା ବିଏସଇ ଅଂଶ କେବଳ ₹୯୯୯ ସହିତ ବନ୍ଦ ହୋଇଛି | ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୧୨ରେ ଯୋଗଦେଇ ବିଏସଇ ମିଳିତ ଜାତିସଂଘର ସ୍ଥାୟୀ ଷ୍ଟକ୍ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ୍ ପଦକ୍ଷେପର ସହଭାଗୀ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ ଅଟେ । ବିଏସଇ ୩୦ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୧୬ରେ ଇଣ୍ଡିଆ INX ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲା | ଇଣ୍ଡିଆ INX ହେଉଛି ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ| ବିଏସଇ ସୁନା ଏବଂ ରୂପାରେ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ କିଣାବିକା ମଧ୍ୟ କରେ | ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ ଭାରତର ଜାତୀୟ ଷ୍ଟକ୍ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ ଶେୟାର ବଜାର ଷ୍ଟକ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ ଆଧାର ବାହ୍ୟ ଲିଙ୍କ୍ Official website