ଭାଲକା

ଭାଲକା ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାନ (ଭାଲକା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା) (ହିନ୍ଦୀ : भालका तीर्थ) ଗୁଜରାଟ, ଭାରତର ସୌରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଥିବା ଭେରାଭାଲର ପଶ୍ଚିମ ତଟରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହା ସେହି ସ୍ଥାନ ଯେଉଁଠାରେ ଜାରା ଶବର ତୀର ମାରିବାରୁ, ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ପରେ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ମର ଶରୀର ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥଲେ ଯାହାକୁ ପୁରାଣରେ ‘ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣ ନିଜଧାମ ପ୍ରସ୍ଥାନ ଲୀଳା’ (ସଂସ୍କୃତ: श्री कृष्ण निजधाम प्रस्थान लीला). କୁହାଯାଏ । ମଥୁରା, ବୃନ୍ଦାବନ, ବର୍ଶନା (Barsana), ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରର ୪୮ ଥର ପରିକ୍ରମା (Kurukshetra) ଓ ଦ୍ୱାରକା ଭଳି ଏହି ସ୍ଥାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏକ ଲୀଳା ଧାମ । ଗୁଜରାଟ, ଭାରତରେ ଥିବା ଏକ ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ବିଶିଷ୍ଟ ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିରଠାରୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ମାତ୍ର ୪ କିମି ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହିଠାରେ ପୁରାତନ ଇତିହାସ ଅନୁସାରେ ଖ୍ରୀ:ପୂ:୨୦୦୦-୧୨୦୦ ମଧ୍ୟରେ ହିନ୍ଦୁ ଉପତ୍ୟକା ସଭ୍ୟତା ଥିବା ସମୟର ‘ପ୍ରଭାସ ପତନ’ (Prabhas Patan) ଅଧିକୃତ ହୋଇଥିଲା । ଭାଲକା ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାନ (ଭାଲକା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା) (ହିନ୍ଦୀ : भालका तीर्थ) ଗୁଜରାଟ, ଭାରତର ସୌରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଥିବା ଭେରାଭାଲର ପଶ୍ଚିମ ତଟରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହା ସେହି ସ୍ଥାନ ଯେଉଁଠାରେ ଜାରା ଶବର ତୀର ମାରିବାରୁ, ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ପରେ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ମର ଶରୀର ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥଲେ ଯାହାକୁ ପୁରାଣରେ ‘ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣ ନିଜଧାମ ପ୍ରସ୍ଥାନ ଲୀଳା’ (ସଂସ୍କୃତ: श्री कृष्ण निजधाम प्रस्थान लीला). କୁହାଯାଏ । ମଥୁରା, ବୃନ୍ଦାବନ, ବର୍ଶନା (Barsana), ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରର ୪୮ ଥର ପରିକ୍ରମା (Kurukshetra) ଓ ଦ୍ୱାରକା ଭଳି ଏହି ସ୍ଥାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏକ ଲୀଳା ଧାମ । ଗୁଜରାଟ, ଭାରତରେ ଥିବା ଏକ ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ବିଶିଷ୍ଟ ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିରଠାରୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ମାତ୍ର ୪ କିମି ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହିଠାରେ ପୁରାତନ ଇତିହାସ ଅନୁସାରେ ଖ୍ରୀ:ପୂ:୨୦୦୦-୧୨୦୦ ମଧ୍ୟରେ ହିନ୍ଦୁ ଉପତ୍ୟକା ସଭ୍ୟତା ଥିବା ସମୟର ‘ପ୍ରଭାସ ପତନ’ (Prabhas Patan) ଅଧିକୃତ ହୋଇଥିଲା । ପୃଷ୍ଠଭୂମି ମହାଭାତ ଅନୁସାରେ ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ଶତ ପୁତ୍ର କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ । ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ମୃତ୍ୟୁର ପୂର୍ବ ରାତ୍ରିରେ ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ପାଖକୁ କୃଷ୍ଣ ସମବେଦନା ଜଣେଇବାକୁ ଯାଇଥିଲେ । ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ଭାବନା ଅନୁସାରେ କୃଷ୍ଣ ଜାଣିଶୁଣି ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ କରେଇନଥିଲେ । କ୍ରୋଧର ଆବେଗରେ ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅଭିଶାପ ଦେଇ କହିଲେ, “ଯାଦବ ବଂଶ ସମେତ କୃଷ୍ଣ ୩୬ ବର୍ଷ ପରେ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁ ମୁଖରେ ପତିତ ହେବେ ।” ଜାଦବମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ବୀ ଓ ଅଧର୍ମୀ ହୋଇଥିବାରୁ କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ତାହା ଇଚ୍ଛା କରି “ତଥାସ୍ତୁ” କହିଲେ । ଛତିଶ ବର୍ଷ ପରେ ସେହି ଅଭିଶାପ ଫଳବତୀ ହେଲା ଓ ଗୋଟିଏ ପର୍ବ ପାଳନ ସମୟରେ ଯାଦବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରସ୍ପର ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଗଲା । ମହାଭାରତ ଅନୁସାରେ ଜଣେ ଶବରହିଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ହୋଇଥିଲା । ବଣରେ ଶିକାରୀ ଶିକାର ନିମନ୍ତେ ବୁଲୁ ବୁଲୁ ପତ୍ର ଗହଳ ମଧ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାମ ପାଦ ଦେଖି ତାହାକୁ ହରିଣର କାନ ଭାବି ତୀର ମାରିଦେଲା ଓ ସେହି ତୀରବିଦ୍ଧ ହୋଇ କୃଷ୍ଣ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିଲେ । ଜରା ଶବର ପାଖକୁ ଆସି ତାହାର ଭୂଲ ଦେଖି ପାରିଲା । ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ଜାରା ବାଳୀ ହୋଇ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା ଓ ରାମଙ୍କ ତିରବିଦ୍ଧ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିଲା । ରକ୍ତାକ୍ତ କୃଷ୍ଣ ଏକଥା ଜରାକୁ କହିଲେ ଓ ତାଙ୍କର ସାଂସାରିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହୋଇଥିବାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ନିମନ୍ତେ ଜରା ଦୁଃଖ ନ କରିବା ନିମନ୍ତେ କହିଲେ । ଏହା କହି ସଶରୀରେ କୃଷ୍ଣ ଏହି ଧାରା ଧାମ ତ୍ୟାଗ କରି ତାଙ୍କର ଗୋଲୋକ ଧାନକୁ ପ୍ରୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ । ଦେଖଣାହାରୀମାନେ କୃଷ୍ଣ ମୃତ୍ଯୁ ଖବର ମୃତ୍ୟୁ ଖବର ଉଭୟ ହାସ୍ତିନା ଓ ଦ୍ୱାରକାକୁ ପ୍ରେରଣ କରିଥିଲେ । ସେହି ସ୍ଥାନ ଅଧୁନା ଭାଲକା ନାମରେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିବା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଓ ତାହା ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିର Somnath temple ପାଖରେ ଥିବା କୁହାଯାଏ । ଭାଗବତ ଅନୁସାରେ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ କୃଷ୍ଣ ଏହି ପୃଥିବୀ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା କ୍ଷଣି ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ସମାପ୍ତ ହୋଇ ୧୭/୧୮ ତାରିଖ ଖ୍ରୀ:ପୂ: ୩୧୦୨ରୁ କଳି ଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । କାହାଣୀ ରାମାୟଣ ଅନୁସାର କୃଷ୍ଣ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ରାମ ହୋଇ ଜାତ ହୋଇଥିଲା । ଏକଦା ବାଳୀ ନିଜ ଭାଇ ସୁଗ୍ରୀବ ସାଥିରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ସମୟରେ ନିଜ ସୁରକ୍ଷାକାରୀ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ନିମନ୍ତେ ଗୋଟେ ସ୍ଥାନରେ ଲୁଚି ରହି ରାମ ବାଳୀକୁ ଲକ୍ଷ କରି ଏକ ତୀର ମାରିଥିଲେ ଓ ବାଳୀର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା । ତାହାରି ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବା ନିମନ୍ତେ ରାମ ବାଳୀକୁ ପରଜନ୍ମରେ ଜରା ନାମରେ ଜନ୍ମ ହେବା କଥା କହିଥିଲେ ଓ ତାହା ପୂରଣ ହୋଇଥିଲା । ସ୍ଥାନ ଭାଲକା ତୀର୍ଥଠାରୁ ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିର ମାତ୍ର ଚାରି କିମି ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଅଧୁନା ସରକାର ଏହି ମନ୍ଦିରର ବିକାଶ କରି ଏହାକୁ ଏକ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଆକର୍ଷଣ କେନ୍ଦ୍ରରେ ପରିଣତ କରିଛନ୍ତି । ସୋମନାଥ/ଭେରାଭାଲ ସହର/ଭାଲକା ସହିତ ରାସ୍ତା ବହୁତ ଭଲ ଭାବରେ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଛି । ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଷ୍ଟେସନ ହେଉଛି ଭେରାଭାଲ ଷ୍ଟେସନ ଓ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଏୟାରପୋର୍ଟ ହେଉଛି ଡିଉ ଓ ରାଜକୋଟ । ବସ ସେବା ସର୍ବଦା ଏଠାରୁ ମିଳେ । ଗ୍ୟାଲେରି ଏହା ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତୁ Dwarka Mathura | Barsana List of burial places of founders of religious traditions ଆଧାର ଉତ୍ସ Bryant, Edwin F. (2007), Krishna: A Sourcebook, Oxford University Press, ISBN 978-0-19-514891-6