পাৰাণ্ডা দুৰ্গ

পাৰাণ্ডা দুৰ্গ (ইংৰাজী: Paranda fort) মহাৰাষ্ট্ৰ ৰাজ্যৰ ওছমানবাদ জিলাৰ এখন সৰু চহৰ পাৰাণ্ডাত অৱস্থিত পাৰাণ্ডা দুৰ্গ। ই ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰদ্বাৰা সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ। এই দুৰ্গটো ১৫ শতিকাত মাহমুদ গৱানে বা ১৬০০ চনৰ আৰম্ভণিতে দ্বিতীয় মুৰ্তাজা নিজাম শ্বাহে নিৰ্মাণ কৰিছিল। পাৰাণ্ডৰ ঐতিহাসিক তাৎপৰ্য অতিশয় বেছি আৰু বাকা ১০৪৫ (খ্ৰীষ্টাব্দ ১৯২৪)ৰ হন্নাটী শিলালিপি আৰু পিছৰ কিছুমান কল্যাণ চালুক্য তামৰ ফলকৰ লগতে যাদৱ শিলালিপিত পাল্যান্দ প্ৰত্যন্দক বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। পাৰাণ্ডা চহৰৰ এক ল্যাণ্ডমাৰ্ক এই দুৰ্গটো মহম্মদ শ্বাহ তৃতীয় লস্কৰীৰ পেশ্বৱা (প্ৰধানমন্ত্ৰী) মাহমুদ গোৱানে নিৰ্মাণ কৰিছিল বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে। পাৰাণ্ডা দুৰ্গ মধ্যযুগীয় যুগৰ এক দুৰ্গযুক্ত গঠন। ইয়াৰ সীমা বেৰখন ২৬টা শক্তিশালী বৃত্তাকাৰ দুৰ্গৰে দুগুণ দুৰ্গ, ইয়াৰে এটা উত্তৰ দিশৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰৰ কাষে কাষে। ইয়াৰ উপৰি ইয়াক আগুৰি আছে এটা সুৰক্ষামূলক খাদ বা খাদ, যিটো কাঠৰ দলঙেৰে দুৰ্গৰ সৈতে সংযুক্ত। কৌশলগতভাৱে স্থাপন কৰা কিছুমান দুৰ্গত এতিয়াও ডাঙৰ ডাঙৰ কামান দেখা যায়। এইবোৰ বেছিভাগেই ডাচ শিল্পীয়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু এটাৰ নাম বিজাপুৰৰ সেৱাত থকা আৰব অভিযন্তা হুছেইন আৰবছৰ নাম বহন কৰা হৈছে। এটা ষ্ট'ৰৰুমত আৰু কেইবাটাও কামান আছে, য'ত "সৰকাৰ নবাব মিৰ নিজাম আলী খান" বুলি লিখা এটা ডাঙৰ কামানো আছে। প্ৰায় ৩০০টা কামানৰ গুলী উদ্ধাৰ কৰা হয়। এই কামানৰ গুলীবোৰ এতিয়াও দুৰ্গত মজুত হৈ আছে। পাৰাণ্ডা দুৰ্গ এতিয়া মহাৰাষ্ট্ৰ প্ৰাচীন কীৰ্তিচিহ্ন আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান আৰু অৱশিষ্ট আইন, ১৯৬০ৰ অধীনত ৰাজ্যিক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ। ইতিহাস এই দুৰ্গৰ কথা প্ৰথমে মাহমুদ শ্বাহ বাহমণিৰ ৰাজত্বকালত উল্লেখ কৰা হৈছে, যেতিয়া ইয়াৰ কমাণ্ড খান জাহান নামৰ এজন সম্ভ্ৰান্ত ব্যক্তিয়ে কৰিছিল। ইম্পেৰিয়েল গেজেটিয়াৰে ইয়াৰ নিৰ্মাণৰ কাৰণ মাহমুদ গাৱান বুলি কয় যদিও সেই সময়ৰ সূত্ৰই এই কথা উল্লেখ কৰা নাই। এই দুৰ্গটো বাহমনী চুলতানীৰ ভূ-খণ্ডৰ ভিতৰতে থাকিল, আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ উত্তৰাধিকাৰী ৰাষ্ট্ৰ আহমেদনগৰ চুলতান ৰাজ্যৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে, যিটো নিজাম শ্বাহী বংশৰদ্বাৰা শাসিত। এই সময়ছোৱাত ই তিনিখন প্ৰতিদ্বন্দ্বী ৰাজ্যৰ সীমান্তত আছিল—নিজাম শ্বাহী, আদিল শ্বাহী আৰু কুতুব শ্বাহী চুলতানী—আৰু এইদৰে ই সঘনাই সংঘৰ্ষৰ স্থানত পৰিণত হৈছিল। মোগল সাম্ৰাজ্যই আহমেদনগৰৰ ৰাজধানী দখল কৰাৰ পাছত পৰণ্ডা নিজাম শ্বাহী বংশৰ ৰাজধানী হৈ পৰে, আৰু বংশৰ প্ৰায় শেষলৈকে তেনেকৈয়ে থাকে। ইয়াৰ গৱৰ্ণৰে আদিল শ্বাহীক ৩ লাখ হানত বিক্ৰী কৰিছিল। শ্বাহজাহানৰ ৰাজত্বকালত মোগলে দুৰ্গটো দখল কৰাৰ দুবাৰকৈ বিফল প্ৰচেষ্টা চলায়। প্ৰথম প্ৰচেষ্টা ১৬৩১ চনৰ আশে-পাশে আজম খানৰ নেতৃত্বত হৈছিল, আনহাতে দ্বিতীয়টো প্ৰচেষ্টা ১৬৩৪ চনত মহাবাত খানৰ নেতৃত্বত হৈছিল। ঔৰংজেবৰ ৰাজত্বকালত আদিল শ্বাহীৰ গৱৰ্ণৰ গালিবে এই দুৰ্গ আত্মসমৰ্পণ কৰাৰ বাবে কোনো যুদ্ধ নোহোৱাকৈ মোগল ভূ-খণ্ডৰ লগত সংযুক্ত কৰা হয়। বিনিময়ত গালিবক বৃহৎ পৰিমাণৰ ধন, মূল্যৱান উপহাৰ আৰু মোগল সেনাবাহিনীত উচ্চ পদবী দিয়া হৈছিল। মোগলৰ অধীনত পাৰাণ্ডা এখন টাকশাল চহৰ আছিল। দুৰ্গত থকা কামান বিৱৰণ গড়টোৰ আকৃতি সমান্তৰাল চতুৰ্ভুজৰ দৰে, উত্তৰ আৰু দক্ষিণৰ দেৱাল বাকী দুখনতকৈ অলপ দীঘল। আটাইতকৈ বাহিৰৰ প্ৰতিৰক্ষা দুৰ্গটোক আগুৰি থকা গ্লেচিছৰদ্বাৰা গঠিত। ইয়াৰ পিছতে ১৩ ফুট ওখ বাহিৰৰ দেৱাল। জামি মছজিদ মছজিদ ভৱনটোৰ উত্তৰ, দক্ষিণ আৰু পূব দিশত তিনিটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। ইয়াৰে মূল প্ৰৱেশদ্বাৰটো হৈছে পূব দিশটো, যিটো বাৰাণ্ডাৰ আকৃতিৰ, এটা ডাঙৰ খোলাযুক্ত দুৱাৰেৰে প্ৰৱেশ কৰা হয়। চিত্ৰসমূহ তথ্যৰ উৎস