జునాపని రాతి వృత్తాలు

జునాపని రాతి వృత్తాలు భారతదేశంలోని మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలోని నాగపూర్ సమీపంలోని జునాపానిలో చరిత్రపూర్వ మెగాలిథిక్ వృత్తాలు. జునపానీ చుట్టూ సుమారు 300 రాతి వృత్తాలు గుర్తించబడ్డాయి. వీటిని మొట్టమొదట 1879లో J. H. రివెట్-కార్నాక్ త్రవ్వకాలు జరిపారు, వీటిలో డాగర్లు, క్రాస్-రింగ్ ఫాస్టెనర్లతో చదునైన గొడ్డలి, హోస్, ఉంగరాలు, కంకణాలు, గుర్రపు ముక్కలు, పొడవైన బ్లేడ్లతో ఉన్న ఉలిక్కులు, బహుశా చెక్క హ్యాండిల్తో కప్పబడిన టంగ్స్ వంటి వివిధ రకాల ఇనుప వస్తువులు లభించాయి. నలుపు రంగులో సరళ చిత్రాలను కలిగి ఉన్న గిన్నెలు వంటి నలుపు, ఎరుపు కుండలకు కూడా ఆధారాలు ఉన్నాయి. సమాధుల ప్రదేశాలు రాతి దిబ్బలతో కూడి ఉండేవి. సుమారు 150 రాతి వృత్తాలు అధ్యయనం చేయబడి, నమోదు చేయబడ్డాయి. ఒక ముఖ్యమైన లక్షణం ఏమిటంటే, వృత్తాలలో కప్పుతో గుర్తించబడిన రాళ్ళు ఖగోళ ప్రాముఖ్యతను సూచిస్తాయి. కప్-గుర్తించబడిన రాళ్ళు నిర్దిష్ట దిశలను సూచించే నిర్దిష్ట ప్రదేశాలలో స్థిరంగా ఉంటాయి అనే వాస్తవం నుండి ఈ అంశం గుర్తించబడింది. ఈ నిర్మాణాలను ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (ASI) జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన స్మారక చిహ్నాలుగా గుర్తించింది. ఈ ప్రదేశాన్ని 1962లో ఎఎస్ఐ తవ్వకాలు జరిపి మూడు రాతి వృత్తాలను వెలికితీసింది. టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ (టి. ఐ. ఎఫ్. ఆర్.) అదనపు అధ్యయనాలకు నిధులు సమకూర్చింది. భౌగోళికం జునాపని రాతి వృత్తాలు మృతుల అవశేషాలతో కూడిన సెపుల్చ్రల్ మెగాలిత్లను కలిగి ఉన్న జనావాసాలు లేని ఖననం ప్రదేశం. ఇవి మధ్య భారతదేశంలోని నాగ్పూర్ నగరానికి వాయువ్యంగా 10 కిలోమీటర్ల (6.2 మైళ్ళు) దూరంలో ఉన్న విదర్భ ప్రాంతంలో కనిపిస్తాయి. అవి చాలా పెద్ద పరిమాణంలో ఉంటాయి, గూగుల్ ఎర్త్ కనిపిస్తాయి, నదుల ఒడ్డుకు సమీపంలో సమూహంగా ఉంటాయి. ఇది కటోల్ కు వెళ్లే రహదారిపై ఉంది మధ్య భారతదేశం మెగాలిత్ పంపిణీకి ఉత్తర అంచును ఏర్పరుస్తుంది. చరిత్ర ఈ ప్రాంతంలో మానవ నివాసం క్రీ.పూ. 1000 నాటిదిగా గుర్తించబడింది, నేటికీ కొనసాగుతోంది. ఈ ప్రాంతం భారతదేశపు ఉత్తర-దక్షిణ కారిడార్‌లో ఒక ముఖ్యమైన భాగంగా ఉండేది. ఇక్కడ లభించిన బృహత్ శిలలు క్రీ.పూ. 1000 నుండి క్రీ.శ. 300 మధ్య కాలానికి చెందినవిగా గుర్తించబడ్డాయి.ఈ అంచనా బృహత్ శిలాయుగం నాటి సమాధుల నుండి వెలికితీసిన అనేక పురావస్తు ఆధారాలపై ఆధారపడి ఉంది. ఇక్కడ లభించిన ఇనుప పనిముట్లు సుమారు క్రీ.పూ. 1000 నాటి కాలాన్ని సూచిస్తున్నాయి. వీటిని వివిధ తెగలకు చెందిన స్థానిక సమాజాలు గుర్తించాయి. ఈ వలయాలలో గమనించిన ఒక ప్రత్యేక లక్షణం గిన్నె గుర్తులు ఉన్న రాళ్లను అమర్చడం. ఈ వలయాలకు దక్షిణ భారతదేశంలోని మెన్‌హిర్‌లు , డోల్మెన్‌లు ఇతర సమాధియేతర, సమాధి బృహత్ శిలా నిర్మాణాలతో ఎలాంటి సంబంధం లేదని భావించబడుతోంది. 1879లో జునాపాని రాతి వలయాల తవ్వకంపై నివేదించిన మొదటి వ్యక్తి రివెట్ కార్నాక్. నాగ్‌పూర్ ప్రాంతం చుట్టూ ఉన్న 51 ప్రదేశాలలో విదర్భ ప్రాంతంలోని 89 ప్రదేశాలలో, బృహత్ శిలా యుగానికి చెందిన 150 రాతి వలయాలతో జునాపాని రెండవ అతిపెద్ద ప్రదేశం. 1961లో ఈ ప్రదేశంలో జరిగిన తవ్వకాలలో బి.కె. థాపర్ పాల్గొన్నారు. ప్రారంభంలో, మూడు రాతి వలయాలు వెలికితీయబడ్డాయి, వాటిలో రెండు వలయాలలో అంత్యక్రియల వస్తువులతో సంబంధం ఉన్న మానవ అవశేషాలు బయటపడ్డాయి; ఈక్విడే (గుర్రం) కుటుంబానికి చెందిన ఒక జంతు అస్థిపంజరం కూడా కనుగొనబడింది. ఈ తవ్వకాల సమయంలో, రాతి వలయాలలో గిన్నె గుర్తులు ఉన్న రాళ్లు మాత్రమే గమనించబడ్డాయి. నిర్దిష్ట దిశలో స్థిరంగా ఉన్న ఈ గిన్నె గుర్తుల ప్రాముఖ్యతను స్థాపించడానికి, ఈ రాతి వలయాలకు ఆ ప్రాంత ప్రజల ఖగోళ శాస్త్రం లేదా విశ్వోత్పత్తి శాస్త్రంతో ఏదైనా సంబంధం ఉందో లేదో నిర్ధారించడానికి టిఐఎఫ్ఆర్ అధ్యయనాలను ప్రారంభించింది. పురావస్తు అన్వేషణలు ఈ బృహత్ శిలా సమాధి స్థలంలో లభించిన అంత్యక్రియల పురావస్తు వస్తువులలో ఎర్రగా రంగు వేసిన మట్టిపాత్రలు (కొన్నింటిపై బృహత్ శిలా గ్రాఫిటీ చిహ్నాలు ఉన్నాయి), మైకా ఎరుపు ముతక ఎరుపు రంగు పాత్రలు ఉన్నాయి. ఈ వస్తువులు కౌండిన్యపుర, పౌనార్ , తకల్ఘాట్, నాగ్‌పూర్‌కు పశ్చిమాన ఉన్న ఖపా వంటి ఈ ప్రాంతంలోని ఇతర ప్రదేశాల నుండి లభించిన ఇలాంటి వస్తువులతో సమానంగా ఉన్నాయి ; చివరి రెండు ప్రదేశాలు 1968లో కృష్ణా నదికి ఇరువైపులా తవ్వకాలు జరిపాయి. టిఐఎఫ్ఆర్ అధ్యయనాలు (మ్యాపింగ్‌తో సహా) ఇప్పటివరకు 56 రాతి వృత్తాలను కవర్ చేశాయి, వాటిలో చాలా వరకు కొన్ని మీటర్ల వ్యాసం కలిగిన మంచి సంరక్షణ స్థితిలో ఉన్నట్లు కనుగొనబడింది. వీటిలో 20 సర్కిల్లలో కప్ మార్కులు నమోదు చేయబడ్డాయి, ఏడు వైపులా మార్కులు ఉన్నాయి. ఈ కప్పు వలయాల స్థానం విశ్లేషణ నుండి, సమాంతర రేఖలు లేదా లంబ క్రమాలను కలిగి ఉన్న కప్పు-గుర్తులు ఒక సరళ రేఖలో లేదా '+' గుర్తు రూపంలో కనిపిస్తాయని, '+' గుర్తు రేఖలు ఒక నిర్దిష్ట ధోరణితో వలయం లోపల లేదా చుట్టూ వ్యాసార్థంగా లేదా స్పర్శరేఖగా అమర్చబడి ఉంటాయని గమనించబడింది. అన్ని కప్పు గుర్తులలో ఒక నిర్దిష్ట కోణీయ పరిధి కూడా నమోదు చేయబడింది, ఇవి 3 సమూహాల రూపంలో ఉన్నాయి. రాతి వలయాల వెంట ప్రత్యేకంగా ఉన్న గిన్నె గుర్తులు కొన్ని సెంటీమీటర్ల పొడవు ఉంటాయి, ఇవి ఉత్తరం వైపు నిర్దిష్ట కోణాలతో ఆకాశం వైపు దిశానిర్దేశం చేయడాన్ని సూచిస్తాయి. నమోదు చేయబడిన దిశలు ఉత్తరం వైపు 118, 208, 334 డిగ్రీలు. ఇవి నిర్దిష్ట నక్షత్రాల ఉదయాస్తమయ సమయాలను, రుతువులలో వాతావరణ మార్పులను, ముఖ్యంగా రుతుపవన కాలం ముగింపును చూపించడానికి నక్షత్ర ఆధారిత ఉండవచ్చు. ఈ సైట్ నుండి అనేక ఇతర అన్వేషణలు నివేదించబడ్డాయి. ఒక వృత్తంలో ఇనుప నాలుకతో కూడిన రాగి గంట ఉంది . తవ్విన మూడు వృత్తాలలో, అంత్యక్రియల కనుగొన్న వాటి చుట్టూ అంటుకునే నల్ల బంకమట్టి కుప్పలు కనుగొనబడ్డాయి. ఈ ప్రదేశం శీర్షికను "ఇనుము-ఉపయోగం" గా ధృవీకరించే అనేక రకాల ఇనుప పనిముట్లు కూడా ఇక్కడ కనుగొనబడ్డాయి. రాతి రోకులు కూడా కనుగొనబడినట్లు నివేదించబడింది . బి. కె. థాపర్ ఇక్కడ మధ్య రాతి యుగపు సాధనాలను కనుగొన్నాడు. మూలాలు