అహ్మద్‌నగర్ కోట

అహ్మద్‌నగర్ కోట (అహ్మద్‌నగర్ ఖిల్లా) పశ్చిమ భారతదేశంలోని మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలో అహ్మద్‌నగర్ సమీపంలో భింగార్ నాలాకి దగ్గరగా ఉంది. ఇది అహ్మద్‌నగర్ సుల్తానేట్ ప్రధాన కార్యాలయం. 1803లో రెండవ ఆంగ్లో-మరాఠా యుద్ధం సమయంలో దీనిని బ్రిటిష్ వారు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. ఇది బ్రిటిష్ రాజ్ కాలంలో జైలుగా ఉపయోగించబడింది. ప్రస్తుతం ఈ కోట భారత సైన్యానికి చెందిన ఆర్మర్డ్ కార్ప్స్ (కవచ దళం) ఆధీనంలో ఉంది. ముఖ్య లక్షణాలు 1803లో అహ్మద్‌నగర్ కోట గుండ్రంగా ఉండి, ఇరవై నాలుగు బురుజులు, ఒక పెద్ద ద్వారం, మూడు చిన్న సాలీ పోర్టులతో (బయటకు వెళ్లే ద్వారాలు) ఉండేది. ఇది రక్షణ కోసం వాలుగా ఉండే ప్రదేశం (గ్లాసిస్) కలిగి ఉండి కప్పబడిన మార్గం లేదు; రెండు వైపులా రాయితో కప్పబడిన కందకం సుమారు 18 feet (5.5 m) వెడల్పు, చుట్టూ 9 feet (2.7 m) నీటితో ఉండేది, ఇది ఎత్తుగా ఉండే గోడ (స్కార్ప్) పైభాగానికి 6 లేదా 7 feet (2.1 m) లోపల మాత్రమే చేరేది; దాని చుట్టూ పొడవైన రెల్లుగడ్డి పెరిగేది. బయట ఉండే చదునైన స్థలం (బార్మ్) సుమారు ఒక యార్డ్ వెడల్పు మాత్రమే ఉండేది. రక్షణ గోడ నల్లటి చెక్కిన రాయితో చేయబడింది; పిట్టగోడ చునామ్‌లోని ఇటుకతో చేయబడింది, రెండూ కలిపి వాలు ప్రదేశం (గ్లాసిస్) పైభాగం నుండి ఫీల్డ్-ఆఫీసర్ టెంట్ పోల్ అంత ఎత్తులో మాత్రమే కనిపించేవి. బురుజులన్నీ సుమారు 4+1⁄2 అడుగుల ఎత్తులో గుండ్రంగా ఉండేవి. వాటిలో ఒకదానిపై తూర్పు వైపుగా ఎనిమిది తుపాకులు ఎన్ బార్బెట్ (పిట్టగోడ మీదుగా కాల్చడానికి అనువుగా) అమర్చబడ్డాయి; మిగిలిన వాటన్నింటికీ జింగీలు ఉన్నాయి, ప్రతిదానిలో నాలుగు. 1803లో ప్రతి బురుజులో రెండు తుపాకులు కనిపించాయి, కోటలో అమర్చడానికి 200 తుపాకులు సిద్ధంగా ఉన్నాయని తెలిసింది. కోటకి పశ్చిమాన తుపాకీ కాల్పులంత దూరంలో అహ్మద్‌నగర్ పట్టణం (పెట్టా) ఉంది. కోట ప్రధాన ద్వారం పట్టణం వైపు చూస్తుంది, ఒక చిన్న అర్ధ-వృత్తాకార నిర్మాణంతో రక్షించబడింది, ఇందులో ఒక అడ్డంకి, మనుషుల కోసం అనేక చిన్న టవర్లు ఉన్నాయి. కందకంపై ఒక చెక్క వంతెన ఉంది, యుద్ధ సమయంలో దానిని తీసివేయవచ్చు, కానీ అది ముడుచుకునే వంతెన (డ్రాబ్రిడ్జి) కాదు. వంతెన అంత పెద్ద ఇనుప తొట్టిని దానిపై లేదా దాని మద్దతుదారులపై ఉంచవచ్చని, బొగ్గు లేదా ఇతర మండే వస్తువులతో నింపి శత్రువు సమీపిస్తున్నప్పుడు అంటించవచ్చని తెలిసింది. కోటను భుయికోట్ కిల్లా అని కూడా పిలుస్తారు, అంటే ఇది భూభాగపు కోట, ఏ కొండపైనా నిర్మించబడలేదు. మహారాష్ట్రలోని సోలాపూర్ భుయికోట్ కిల్లా వంటి ఇతర భుయికోట్ కిల్లాలతో దీనిని అయోమయపడకూడదు. ఒక చిన్న నది ఉత్తరం నుండి వచ్చి, పట్టణం పశ్చిమ వైపు గుండా తిరిగి, కోటకు దక్షిణంగా ప్రవహిస్తుంది. ఒక వాగు కూడా ఉత్తరం నుండి కోట, తూర్పుగా తుపాకీ కాల్పులంత దూరంలో ఉన్న భింగార్ అనే పట్టణం మధ్య ప్రవహించి నదిలో కలుస్తుంది. భింగార్‌కు సమీపంలో, తూర్పున ఉన్న ఒక చిన్న కొండ లేదా ఎత్తైన ప్రదేశం కోటకు ముట్టడి తుపాకుల దాడి నుండి రక్షణ కల్పించడంలో సంభావ్య బలహీనత, ఇక్కడి నుండి కాల్చినప్పుడు కోటను చేరవచ్చు. ఉత్తరాన ఒక మైలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ దూరం ఉన్న కొండల నుండి రెండు నీటి కాలువలు లేదా కప్పబడిన కాలువలు (ఆక్విడక్ట్స్) వచ్చి, పట్టణం, నగరానికి నీటిని సరఫరా చేసి, ఆపై కోటలోకి వెళ్లి, కందకం కింద లేదా గుండా వెళ్లి వ్యర్థ జలాలు అందులో పడతాయి. సాలీ పోర్ట్స్ నుండి కందకం మీదుగా మార్గాలు లేవు, కాలువల (ఆక్విడక్ట్స్) ఏ భాగం కందకం పైన కనిపించలేదు. పైన పేర్కొన్న వాగుకు నిటారుగా ఉన్న ఒడ్డులు ఉన్నాయి, అది కోటకు 60 గజాల లోపల వెళుతుంది; భింగార్ నుండి వచ్చే కాలువ (ఆక్విడక్ట్) దాని కింద నుండి వెళుతుంది. వాగు వద్ద వంతెన లేదా ప్రముఖ క్రాసింగ్ పాయింట్ లేదు, అందువల్ల కోట, భింగార్ పట్టణం మధ్య స్పష్టంగా నిర్వచించబడిన మార్గం లేదు. పట్టణం, కోట చుట్టూ అనేక చిన్న పగోడాలు, మసీదులు ఉన్నాయి, కానీ సరిగ్గా మధ్యలో లేదా కోట, భింగార్ మధ్య లేదా ఆ పట్టణాల కంటే కోటకు దగ్గరగా ఏవీ లేవు. చరిత్ర ఈ కోటను 1427లో మాలిక్ అహ్మద్ నిజాం షా I (ఇతని పేరు మీదుగా అహ్మద్‌నగర్ నగరానికి ఆ పేరు వచ్చింది) నిర్మించాడు. అతను నిజాం షాహీ రాజవంశపు మొదటి సుల్తాన్, పొరుగున ఉన్న ఇదార్ నుండి దాడి చేసేవారి నుండి నగరాన్ని రక్షించడానికి అతను ఈ కోటను నిర్మించాడు. ప్రారంభంలో ఇది మట్టితో తయారు చేయబడింది, కానీ హుస్సేన్ నిజాం షా ఆధ్వర్యంలో 1559లో పెద్ద కోట నిర్మాణం ప్రారంభమైంది. దీనికి నాలుగు సంవత్సరాలు పట్టింది, చివరకు 1563లో పూర్తయింది. 1596 ఫిబ్రవరిలో క్వీన్ రీజెంట్ చాంద్ బీబీ మొఘల్ దండయాత్రను విజయవంతంగా తిప్పికొట్టింది, కానీ 1600లో అక్బర్ మళ్లీ దాడి చేసినప్పుడు కోట మొఘలుల వశమైంది. ఔరంగజేబు 88 ఏళ్ల వయసులో 1707 మార్చి 3న అహ్మద్‌నగర్ కోట సమీపంలో మరణించాడు. ఔరంగజేబు మరణం తర్వాత ఈ కోట 1724లో నిజాంలకు, 1759లో మరాఠాలకు, తరువాత 1790లో సింధియాలకు పంపబడింది. మాధవరావు II మరణం తర్వాత మరాఠా సామ్రాజ్యంలో అస్థిరత నెలకొన్న కాలంలో దౌలత్ సింధియా కోటను, దాని పరిసర ప్రాంతాన్ని వదులుకోవలసి వచ్చింది. 1797లో అతను పేష్వా దౌత్యవేత్త నానా ఫడ్నవిస్‌ను అహ్మద్‌నగర్ కోటలో బంధించాడు. 1803లో రెండవ ఆంగ్లో-మరాఠా యుద్ధం సమయంలో ఆర్థర్ వెల్లెస్లీ మరాఠా దళాలను ఓడించాడు, ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ కోటను స్వాధీనం చేసుకుంది. ఆధునిక కాలం ఈ కోట అహ్మద్‌నగర్ కోటగా పిలువబడింది, దీనిని బ్రిటిష్ రాజ్ జైలుగా ఉపయోగించింది. జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ, మౌలానా ఆజాద్, వల్లభాయ్ పటేల్, భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌కు చెందిన మరో తొమ్మిది మంది సభ్యులు క్విట్ ఇండియా తీర్మానం ఆమోదించిన తర్వాత దాదాపు మూడేళ్లపాటు ఇక్కడే నిర్బంధించబడ్డారు. జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ తాను కోటలో బందీగా ఉన్నప్పుడు తన ప్రసిద్ధ పుస్తకం -డిస్కవరీ ఆఫ్ ఇండియా- రాశారు. అదే సమయంలో కాంగ్రెస్ నాయకుడు మౌలానా అబుల్ కలామ్ ఆజాద్ కూడా తన ప్రశంసలు పొందిన "గుబార్-ఎ-ఖాతిర్" (సల్లీస్ ఆఫ్ మైండ్) (Urdu: غبار خاطر) ను సంకలనం చేశారు, ఇది ఉర్దూ సాహిత్యంలో "ఎపిస్టోలరీ వ్యాసాల"కు ఉత్తమ ఉదాహరణగా పరిగణించబడుతుంది. అదే సమయంలో ఒడిశా మొదటి ముఖ్యమంత్రి, అవిభాజ్య బొంబాయి రాష్ట్ర మాజీ గవర్నర్ హరేకృష్ణ మహతాబ్ కూడా ఒడియాలో ఒడిశా చరిత్ర మూడు సంపుటాలను సంకలనం చేశారు. దీనిని తర్వాత ఇంగ్లీష్, హిందీలలోకి అనువదించి ప్రచురించారు. ప్రస్తుతం ఈ కోట భారత సైన్యానికి చెందిన ఆర్మర్డ్ కార్ప్స్ (కవచ దళం) ఆధీనంలో ఉంది. చిత్రమాలిక ఇవి కూడా చూడండి బాగ్ రౌజా (అహ్మద్ నిజాం షా సమాధి) గఢ్వా కోట దౌలతాబాద్ కోట మూలాలు