โหยสเฬศวรเทวสถาน

โหยสเฬศวรเทวสถาน (กันนาดา: ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ; Hoysaleswara temple) เป็นโบสถ์พราหมณ์สร้างขึ้นในศตวรรษที่ 12 บูชาพระศิวะ ตั้งอยู่ในหเลพีฑู รัฐกรณาฏกะ ประเทศอินเดีย ในสมัยที่เป็นราชธานีแห่งจักรวรรดิโหยสฬะ เทวสถานนี้สร้างขึ้นริมฝั่งทะเลสาบที่มนุษย์สร้างขึ้น โดยกษัตริย์วิษณุวรรธนะแห่งโหยสฬะเป็นผู้ดำริให้สร้างเทวสถานนี้ขึ้น เริ่มต้นก่อสร้างราวปี 1121 แล้วเสร็จในปี 1160 ในต้นศตวรรษที่ 14 หเลพีฑูถูกโจมตีและทำลายสองครั้งโดยกองทัพมุสลิมของรัฐสุลต่านเดลีจากทางเหนือ ทั้งเทวสถานและราชธานีจึงถูกทิ้งร้างในสภาพทรุดโทรมนับจากนั้น โหยสเฬศวรเทวสถานเป็นปูชนียสถานตามธรรมเนียมของลัทธิไศวะในศาสนาฮินดู แต่ก็มีสัญลักษณ์ของลัทธิไวษณวะ, ลัทธิศักติ ไปจนถึงเทวบุคคลของศาสนาไชนะปรากฏอยู่ด้วย โหยสเฬศวรเทวสถานสร้างขึ้นเป็นเทวสถานคู่ บูชาศิวลึงค์โหยสเฬศวร และสันตเฬศวร ซึ่งแทนรูปปางบุรุษและสตรี ซึ่งเท่ากันและเชื่อมต่อกันที่ส่วนมุขยื่น (transept) ภายนอกมีสองประติมากรรมรูปโคนนทิ แต่ละรูปหันหน้าเช้าหาศิวลึงค์ทั้งสองภายใน ภายในเทวสถานยังมีศาลขนาดย่อมที่ประดิษฐานพระสูรยะ ในอดีต เทวสถานมีโครงสร้างเป็นหอคอยสูงชะลูด แต่พังทลายหรือถูกทำลายลงมานานแล้ว ปัจจุบันหลังคาของเทวสถานมีลักษณะเรียบ เทวสถานหันหน้าออกทางตะวันออก กระนั้นในปัจจุบันทางเข้าอยู่ทางเหนือ ทั้งเทวสถานหลักและศาลโคนนทิล้วนสร้างขึ้นจากแบบแผนสี่เหลียมจัตุรัส (square plan) เทวสถานนี้สร้างขึ้นโดยแกะสลักจากหินสบู่ และเป็นที่รู้จักจากงานประติมากรรมและงานแกะสลักนูนต่ำที่วิจิตร และจากทั้งประตอมานวิทยา ประวัติศาสตร์ และจารึกทั้งภาษาของอินเดียเหนือและใต้ งานศิลปกรรมของเทวสถานนี้แสดงให้เห็นวิถีชีวิตของผู้คนในศตวรรษที่ 12 ปัจจุบัน งานแกะสลักนูนต่ำขนาดใหญ่รวม 340 ภาพเป็นภาพที่เกี่ยวกับเทววิทยาและปรัมปราวิทยาของศาสนาฮินดู งานแกะสลักภาพเล็กกว่าพบแสดงเรื่องราวจากคัมภีร์ฮินดู เช่น รามายณะ มหาภารตะ และ ภาควตปุราณะ งานศิลปกรรมของโหยสเฬศวรเทวสถานเสียหายแต่ส่วนใหญ่แล้วยังคงสภาพอยู่ โดยรอบของเทวสถานยังเต็มไปด้วยซากปรักหักพังสถาปัตยกรรมโหยสฬะ เช่น ไชนพสาทิเทวสถาน และ เกทาเรศวรเทวสถาน อ้างอิง บรรณานุกรม