త్యాగరాజ దేవాలయం, తిరువారూర్

త్యాగరాజ ఆలయం శివునికి అంకితమైన ఆలయం. ఇది భారతదేశంలోని తమిళనాడు రాష్ట్రం, తిరువారూర్ పట్టణంలో ఉంది. ఇక్కడ శివుడిని లింగం రూపంలో త్యాగరాజస్వామిగా పూజిస్తారు. ఆయనను పుత్రిదంకొండార్ అని కూడా పిలుస్తారు. ఆయన భార్య పార్వతిని నీలోత్పలాంబిక దేవిగా ఆరాధిస్తారు. ఆమెను కామలాంబిక దేవిగా కూడా పూజిస్తారు. ఆమెకు ప్రత్యేక ఆలయం ఉండటం వలన ఇది శక్తిమతం, తంత్రంకు ముఖ్యమైన కేంద్రముగా భావించబడుతుంది. ఈ ఆలయం శక్తి పీఠాలలో ఒకటిగా కూడా గౌరవించబడుతుంది. ప్రధాన దేవుడు 7వ శతాబ్దానికి చెందిన శైవ కానోనికల్ గ్రంథమైన తేవారంలో ప్రశంసించబడ్డాడు. ఈ గ్రంథాన్ని నాయనార్లుగా ప్రసిద్ధి చెందిన సంత కవులు తమిళంలో రచించారు. అందువల్ల ఈ ఆలయం పాడల్ పెట్ర స్థలంగా వర్గీకరించబడింది. ఆలయ సముదాయం 20 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉంది. ఇది భారతదేశంలోని అతిపెద్ద ఆలయాలలో ఒకటిగా నిలుస్తుంది. ఇందులో గోపురాలుగా పిలవబడే తొమ్మిది ప్రవేశ ద్వార గోపురాలు ఉన్నాయి. అందులో అత్యంత ఎత్తైనది తూర్పు గోపురం. ఇది నాలుగు అంతస్తులతో, 30 మీటర్ల ఎత్తున ఉంటుంది. ఆలయంలో అనేక ఉప ఆలయాలు ఉన్నాయి. వీటిలో త్యాగరాజస్వామి, నీలోత్పలాంబిక, కామలాంబిక ఆలయాలు ముఖ్యమైనవిగా పరిగణించబడతాయి. ఆలయంలో ప్రతిరోజూ ఉదయం 05:30 నుండి రాత్రి 22:00 వరకు వివిధ సమయాల్లో ఆరు పూజాకర్మలు నిర్వహించబడతాయి. సంవత్సరానికి పన్నెండు ప్రధాన పండుగలు జరుపుతారు. ఈ ఆలయంలో ఆసియాలోనే అతి పెద్ద ఊరేగింపు రథం ఉంది. ప్రతి సంవత్సరం మార్చి నెలలో రథోత్సవం ఘనంగా జరుపబడుతుంది. ప్రస్తుత రాతి నిర్మాణం 9వ శతాబ్దంలో చోళ రాజవంశం కాలంలో నిర్మించబడింది. ఈ ఆలయాన్ని తమిళనాడు ప్రభుత్వంకు చెందిన హిందూ మత, ధార్మిక దానాల శాఖ నిర్వహిస్తుంది. నామవ్యుత్పత్తి తిరువారూర్ పట్టణానికి చారిత్రకంగా ఉన్న పేరు ఆరూర్. ఈ పేరు 7వ శతాబ్దపు శైవ కానోనికల్ గ్రంథమైన తేవారంలో ప్రస్తావించబడింది. తిరు అనే పదానికి “పవిత్రమైన” అనే అర్థం ఉంది. తేవారం పద్యాలలో ఎక్కువగా ప్రశంసించబడిన ఆలయ నగరాలకు ఈ తిరు అన్న పదాన్ని ముందుగా జతచేస్తారు. అందువల్ల ఆరూర్ పేరు తిరువారూర్గా మారింది. తిరువారూర్‌కు మరో పేరు కమలాలయక్షేత్రం. దీని అర్థం “తామర పుష్పాల నివాసమైన పవిత్ర స్థలం”. అందువల్ల దేవి పేరు కామలాంబికగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆలయంలోని కమలాలయం అనే ఆలయ కుంట కూడా ఇదే పేరుతో ఉంది. బ్రిటిష్ రాజ్ కాలంలో ఈ పట్టణాన్ని తిరువలూర్, తిరువలూర్,, తిరువలూర్ వంటి పేర్లతో కూడా పిలిచారు. జిల్లా, మునిసిపాలిటీ వెబ్‌సైట్ల ప్రకారం, జిల్లాకు “Tiruvarur” అనే స్పెల్లింగ్ ఉండగా, పట్టణానికి “Thiruvarur” అనే రూపం వాడబడుతోంది. హిందూ పురాణాల ప్రకారం, ఈ ఆలయం పార్వతి కామలాంబికగా అవతరించి, శివుని త్యాగరాజస్వామిగా వివాహం చేసుకోవాలని కోరుకున్న స్థలంగా భావిస్తారు. అయితే ఆమె కోరిక పూర్తిగా నెరవేరలేదని కథనం. చరిత్ర పురాణ కథనం ప్రకారం, ముచుకుంద అనే చోళ రాజు ఇంద్రుడు నుండి ఒక వరం పొందాడు. ఆయన విష్ణువు ఛాతిపై నటరాజ రూపంలో నర్తిస్తున్న శివుని లింగ ప్రతిమను పొందాలని కోరాడు. ఇంద్రుడు రాజును తప్పుదోవ పట్టించేందుకు అలాంటి మరో ఆరు ప్రతిమలను తయారు చేయించాడు. కానీ రాజు సరైన ప్రతిమను ఎంచుకొని దానిని తిరువారూర్లో ప్రతిష్ఠించాడు. ముచుకుంద సహస్రనామం గ్రంథంలో ఈ దేవుణ్ణి ప్రత్యేకంగా అనపాయమహిపాలగా, అలాగే రాజవేషధారి (రాజు పాత్రధారణ చేసినవాడు)గా పేర్కొనబడింది. ఈ ఆలయాన్ని 7వ శతాబ్దంలో పల్లవులు ఒక విశాల సముదాయంగా ప్రారంభించారని విశ్వసిస్తారు. ఆలయానికి సంబంధించిన సమకాలీన చరిత్ర మధ్యయుగ చోళులు కాలం నుండి ప్రారంభమవుతుంది. రాజేంద్ర చోళుడు I పాలనలో (1012–1044) 20వ సంవత్సరానికి చెందిన ఒక శాసనం త్యాగరాజ ఆలయ ఉత్తర, పశ్చిమ గోడలపై లభించింది. ఇది "తిరుమణ్ని వలర" అనే పరిచయంతో ప్రారంభమవుతుంది. ఆ శాసనం దేవునికి సమర్పించిన అనేక రత్నాలు, దీపాలు, ఆభరణాలు వంటి దానాల జాబితాను అందిస్తుంది. రాజు పాలన కాలంలో అనుక్కియార్ పరవై నంగయ్యార్ అనే మహిళ రాతితో ఆలయాన్ని నిర్మించిందని ఇందులో నమోదు ఉంది. ఆమె విమానం భాగాలు, ప్రవేశ ద్వారం, ఆలయ నాలుగు వైపుల శిల్పాలపై బంగారు పూత కోసం విరివిగా బంగారం దానం చేసింది. అలాగే ద్వారాలకు రాగి పూత వేసేందుకు, గర్భగృహం ఎదుట ఉన్న మండప స్తంభాల మద్దెలకు కూడా రాగి దానం చేయబడింది. ఈ శాసనం బంగారం, రాగి బరువును కూడా అత్యంత జాగ్రత్తగా నమోదు చేసి, ఆలయానికి అందించిన ప్రతి ఆభరణానికి వివరణను ఇచ్చింది. ఈ ఆలయ సముదాయం తంజావూరులోని బృహదీశ్వర ఆలయంకు సాంస్కృతిక నమూనాగా పనిచేసిందని భావిస్తారు. రాజరాజ చోళుడు I నిర్మించిన ఆ ఆలయంలో ఆయన చిదంబరం ఆలయంలోని ప్రతిమతో పోలిన ఒక ప్రతిమను ప్రతిష్ఠించాడు. ఆలయ వ్యవహారాలలో ముఖ్యపాత్ర పోషించిన చివరి చోళ రాజు 13వ శతాబ్ద ప్రారంభంలో ఉన్న కులోత్తుంగ చోళుడు IIIగా పేర్కొనబడుతుంది. ఈ ఆలయం అన్ని వర్గాల భక్తులను ఆకర్షించింది. 13వ, 14వ శతాబ్దాలలో గోలకీ మఠం కూడా స్థాపించబడింది. ఈ ఆలయం జైనులను కూడా ఆకర్షించింది. అయితే పెరియ పురాణం గ్రంథంలో పేర్కొనబడినట్లుగా, హిందువులచే జైనులపై దాడులు జరిగినట్లు ఆధారాలు లభిస్తున్నాయి. నిర్మాణ శైలి ఆలయ సముదాయం సుమారు 17 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉంది. దీనికి పశ్చిమ భాగంలో కమలాలయం అనే ఆలయ కుంట ఉంది, ఇది కూడా దాదాపు అదే విస్తీర్ణాన్ని ఆక్రమించి ఉంటుంది. ఆలయంలో తొమ్మిది గోపురాలు, 80 విమానాలు, పన్నెండు ఆలయ ప్రాకార గోడలు, 13 మండపాలు, పదిహేను పెద్ద నీటి వనరులు, మూడు తోటలు, మూడు ప్రధాన ప్రాకారాలు ఉన్నాయి. ఆలయంలోని ప్రధాన గోపురం ఏడు అంతస్తులుగా ఉండి, ఇది 36 మీటర్ల ఎత్తుకు ఎదుగుతుంది. ఈ ఆలయంలోని రెండు ప్రధాన గర్భగృహాలు వాల్మీకినాథర్ (శివుడు), త్యాగరాజర్‌కు అంకితమైనవి. వీటిలో వాల్మీకినాథర్ ఆలయం అత్యంత పురాతనమైనది. దీనికి పుత్రు (చీమగుట్ట) నుండి పేరు వచ్చింది. ప్రధాన ఆలయంలో లింగం స్థానంలో చీమగుట్ట రూపమే దర్శనమిస్తుంది. 7వ శతాబ్దపు కవి-సంతుడు అప్పర్ తన భక్తిగీతాలలో ప్రధాన దేవుణ్ణి పుత్రిత్రుకొండన్ (చీమగుట్టలో నివసించేవాడు) అని ప్రస్తావించాడు. ఆలయ పవిత్ర వృక్షం (స్థల వృక్షం) ఎర్ర పటిరి (ట్రంపెట్ ఫ్లవర్ చెట్టు)గా చెప్పబడుతుంది. వృక్షారాధన, స్వస్థల ఆచారాలు పురాతన సంప్రదాయాలుగా ఉండి, తరువాత కాలంలో లింగారాధన స్థిరపడినట్లు భావిస్తారు. జానపద కథనం ప్రకారం, తిరువారూర్ ఒక పురాణ చోళ రాజు మను నీధి చోళుడు రాజధానిగా పేర్కొనబడింది. ఆయన ఒక గోవుకు న్యాయం అందించేందుకు తన దుష్ట కుమారుని శిక్షించి చంపాడని కథనం. ఆలయంలో ఈ కథను ప్రతిబింబించే రాతి రథం, రాజు, గోవు, కుమారుడు వంటి శిల్పాలు ఈశాన్య గోడపై చెక్కబడ్డాయి. ఈ ఆలయంలో తొమ్మిది నవగ్రహాలు (గ్రహ దేవతలు) మొదటి ప్రాకారంలోని వాయవ్య మూలలో దక్షిణ దిశగా ఒక సరి రేఖలో ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. అన్ని గ్రహ దేవతలు తమ శాపం నుండి విముక్తి పొందిన తరువాత త్యాగరాజుని పూజించారని విశ్వసిస్తారు. భారతదేశంలో అత్యధిక సంఖ్యలో ఉప ఆలయాలు ఉన్న ఆలయంగా దీనికి రికార్డు ఉంది. త్యాగరాజుని పాదాలు సంవత్సరానికి రెండు సార్లు దర్శనమిస్తాయి; ఇతర సందర్భాలలో అవి పూలతో కప్పబడి ఉంటాయి. పాంగుని ఉత్తిరం పండుగ, తిరువాదిరై పండుగ సమయంలో త్యాగరాజస్వామి కుడి పాదం, నీలోత్పలాంబిక ఎడమ పాదం దర్శనమిస్తాయి (దేవి విగ్రహం యొక్క ఎడమ పాదం ఎప్పటికీ చూపించబడదు). ఆలయంలోని ముఖ్య ఉప దేవాలయాలలో ఆనందీశ్వరర్, నీలోత్పలాంబిక, ఆశలేశ్వరర్, అడగేశ్వరర్, వరుణేశ్వరర్, అన్నామలీశ్వరర్, కామలాంబిక ముఖ్యమైనవి. ఆలయంలో ప్రత్యేకమైన అంశం ఏమిటంటే, ప్రధాన దేవుణ్ణి ఎదుర్కొంటూ నిలబడిన నంది విగ్రహం. ఆలయంలో అనేక మండపాలు ఉన్నాయి. వాటిలో ఆరు ముఖ్యమైనవి. భక్త కచ్చి మండపం మూసుకుంద నంది విగ్రహం ఎడమ భాగంలో ఉంటుంది. పాంగుని ఉత్తిరం పండుగ తరువాత త్యాగరాజుని ఉత్సవ విగ్రహం ఈ మండపానికి చేరుతుంది. ఊంజల్ మండపం భక్త కచ్చి మండపానికి ఎదురుగా ఉంటుంది. తిరువాదిరై పండుగ సమయంలో చంద్రశేఖరర్, దరుణేందు శేఖరి అమ్మన్ ఉత్సవ విగ్రహాలు ఇక్కడకు వస్తాయి. రాజనారాయణ మండపం తిరువారూర్ ప్రజలకు సాధారణ సభా మండపంగా ఉపయోగపడుతుంది. పశ్చిమ భాగంలో ఉన్న పాంగుని ఉత్తిర మండపాన్ని సభాపతి మండపం అని కూడా అంటారు. ఇందులో ఆలయ మ్యూజియం ఉంది. ఏనుగు లేదా గుఱ్ఱాలచే లాగబడే రథంలా మండపాల నిర్మాణ శైలి కుంబకోణంలోని సారంగపాణి ఆలయం, మేలా కదంబూరు అమృత కదేశ్వరర్ దేవాలయం, శిఖర గిరీశ్వర దేవాలయం, దుదుమియమలై , నాగేశ్వరస్వామి ఆలయం, కుంభకోణం, వృద్ధ గిరీశ్వరర్ ఆలయం, వృద్ధాచలం ఆలయాలలో కూడా కనిపిస్తుంది. రథోత్సవం కులోత్తుంగ చోళుడు II (క్రీ.శ. 1133–50) ఆలయంలోని ఆచార వ్యవస్థను విస్తరించి 56 పండుగలు నిర్వహించేలా చేశాడు. వీటిలో కొన్ని పండుగలు నేటికీ కొనసాగుతున్నాయి. త్యాగరాజస్వామి ఆలయ వార్షిక రథోత్సవం ఏప్రిల్–మే నెలల్లో, తమిళ నెల చిత్రైకు అనుగుణంగా జరుపబడుతుంది. ఈ రథం ఆసియా, భారతదేశంలోనే అతి పెద్ద రథంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది సుమారు 300 టన్నుల బరువుతో, 29 మీటర్ల ఎత్తుగా ఉంటుంది. పండుగ సమయంలో ఈ రథం ఆలయాన్ని చుట్టుముట్టే నాలుగు ప్రధాన వీధుల గుండా ఊరేగింపుగా సాగుతుంది. ఈ ఉత్సవానికి తమిళనాడు అంతటినుండి లక్షలాది మంది భక్తులు హాజరవుతారు. రథోత్సవం అనంతరం “తెప్పం” అనే కార్యక్రమం నిర్వహించబడుతుంది. ఇది తేలియాడే పడవ ఉత్సవం (ఫ్లోట్ ఫెస్టివల్)గా ప్రసిద్ధి చెందింది. తిరువళ్ళువర్ స్మారకంగా నిర్మించబడిన వల్లువర్ కోట్టం రూపకల్పన కూడా తిరువారూర్ రథ నిర్మాణ శైలిని ఆధారంగా చేసుకొని రూపొందించబడినదిగా పేర్కొనబడుతుంది. ఊరేగింపు నృత్యం తిరువారూర్లోని త్యాగరాజ ఆలయం అజప నాటనం (జపం లేకుండా జరిగే నృత్యం) కారణంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది దేవత స్వయంగా నిర్వహించే నృత్యమని విశ్వసిస్తారు. పురాణ కథనం ప్రకారం, ముచుకుంద అనే చోళ రాజు ఇంద్రుడు నుండి ఒక వరం పొంది, విశ్రాంతిగా పడి ఉన్న విష్ణువు ఛాతిపై త్యాగరాజ స్వామి ఉండే ప్రతిమను కోరుకున్నాడు. ఇంద్రుడు రాజును తప్పుదోవ పట్టించేందుకు మరో ఆరు ప్రతిమలను తయారు చేయించాడు. కానీ రాజు సరైన ప్రతిమను తిరువారూర్లో ఎంపిక చేసి ప్రతిష్ఠించాడు. మిగతా ఆరు ప్రతిమలను తిరుక్కువళై, నాగపట్టణం, తిరుక్కరైయిల్, తిరుకొలిలి, తిరుక్కువళై, తిరుమారైకాడులలో ప్రతిష్ఠించారు. ఈ ఏడు ప్రదేశాలు కావేరి నది డెల్టాలో ఉన్న గ్రామాలు. ఈ ఏడు త్యాగరాజ ప్రతిమలు ఊరేగింపులో తీసుకువెళ్తున్నప్పుడు నర్తిస్తాయని చెబుతారు (వాస్తవానికి దేవతను మోయు భక్తులే నృత్యం చేస్తారు). ఈ నృత్య శైలులతో కూడిన ఆలయాలను సప్త విదాంగం (ఏడు నృత్య భంగిమలు)గా గుర్తిస్తారు. సంబంధిత ఆలయాలు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి: ఆరాధన, మతాచారాలు ఆలయ అర్చకులు పండుగల సమయంలోను, ప్రతిరోజూ కూడా పూజ (ఆచారాలు) నిర్వహిస్తారు. తమిళనాడులోని ఇతర శివాలయాల మాదిరిగానే, ఇక్కడి అర్చకులు శైవ సముదాయానికి చెందిన బ్రాహ్మణ ఉపవర్గానికి చెందుతారు. ఆలయంలో రోజుకు ఆరు సార్లు ప్రధాన పూజాకర్మలు నిర్వహించబడతాయి. అవి: ఉదయం 5:30 గంటలకు ఉషత్కాలం, ఉదయం 8:00 గంటలకు కలశాంతి, ఉదయం 10:00 గంటలకు ఉచికాలం, సాయంత్రం 6:00 గంటలకు సాయరక్షై, రాత్రి 7:00 గంటలకు ఇరండాంకాలం,, రాత్రి 8:00 గంటలకు అర్ధజామం. సాయరక్షై పూజ సమయంలో సమస్త 33 కోట్ల దేవతలు (దివ్య జీవులు) త్యాగరాజ ప్రభువును ఆరాధించేందుకు ఇక్కడకు వస్తారని విశ్వసిస్తారు. ఇంకా, తిరువారూరులో సాయరక్షై పూజలో పాల్గొని తరువాత చిదంబరంలో జరిగే అర్ధజామ పూజను దర్శించడం అత్యంత శుభప్రదమని భావిస్తారు. ఇక్కడ వారపు ఆచారాలలో somavaram (సోమవారం), sukravaram (శుక్రవారం) ముఖ్యమైనవి. పక్షకాల ఆచారాలలో ప్రదోషం ఉంది. నెలవారీ పండుగలలో అమావాస్య (అమావాసై), కృతికై, పౌర్ణమి (పూర్ణచంద్రుడు), సతుర్థి ఉన్నాయి. త్యాగరాజుని విగ్రహాన్ని వస్త్రాలు, పూలతో కప్పి ఉంచుతారు. అందువల్ల దేవుని ముఖం, అమ్మవారి ముఖం మాత్రమే దర్శనమిస్తాయి. మార్గళి నెలలో జరిగే ఆరుద్ర దర్శనం సమయంలో త్యాగరాజుని కుడి పాదం, పార్వతి దేవి ఎడమ పాదం భక్తులకు దర్శనమిస్తుంది. అలాగే పాంగుని నెలలో జరిగే పాంగుని ఉత్తిరం పండుగ సందర్భంగా కూడా ఈ పాద దర్శనం జరుగుతుంది. సంగీతం, నృత్యం, సాహిత్యం చారిత్రకంగా తిరువారూర్ మతం, కళలు, శాస్త్రాలలో ప్రముఖుల కేంద్రంగా ఉంది. 8వ శతాబ్దానికి చెందిన శైవ సంతుడు సుందరర్ తన తేవారం రచనలలో “తిరువారూరులో జన్మించిన ప్రతి ఒక్కరి నేను దాసుడను” అని పేర్కొన్నాడు. శైవ సంప్రదాయంలోని 63 నాయనార్లలో ఇద్దరు — కలర్సింగ నాయనార్, తండియడిగల్ నాయనార్ — తిరువారూరులో జన్మించారు. 12వ శతాబ్దానికి చెందిన శైవ కానోనికల్ గ్రంథం పెరియపురాణంను రచించిన సేక్కిళార్ తిరువారూరులో జన్మించినవారికి ప్రత్యేక అధ్యాయాన్ని అంకితమిచ్చాడు. ఇందులో ఈ ఇద్దరు సంతులు కూడా ఉన్నారు. ఈ పట్టణం సంప్రదాయంగా సంగీతం, నృత్య కేంద్రంగా నిలిచింది. రాజరాజ చోళుని కాలానికి చెందిన శాసనాలు ఆలయంతో అనుబంధంగా ఉన్న అనేక నర్తకుల బృందాలను సూచిస్తున్నాయి. తిరువారూర్ కర్ణాటక సంగీత త్రయం (Trinity of Carnatic music)కు నిలయం. వారు: త్యాగరాజు (1767–1847), ముత్తుస్వామి దీక్షితార్ (1775–1835), శ్యామ శాస్త్రి (1762–1827). ముత్తుస్వామి దీక్షితార్ ఈ ఆలయ దేవతలపై అనేక స్తోత్ర గీతాలను పాడాడు. త్యాగరాజుని పేరు కూడా ఈ ఆలయ దేవుని పేరునుండే వచ్చింది. 17వ శతాబ్దంలో తంజావూరు ప్రాంతంలో రాజకీయ అశాంతి, మరాఠా రాజుల తిరువారూరుపై పెరిగిన ఆశ్రయదానం కారణంగా దక్షిణ భారత సాంస్కృతిక ప్రతిభ ఈ పట్టణానికి పెద్ద ఎత్తున చేరింది. దీనివల్ల సంగీతం, నృత్యాలలో గొప్ప అభివృద్ధి చోటుచేసుకుంది. ఈ ఆలయంలో పంచముఖ వాద్యం అనే ప్రత్యేక సంగీత వాయిద్యం ఉపయోగిస్తారు. దీనికి ఐదు చివరలు ఉండి, ప్రతి చివర భిన్నంగా అలంకరించబడుతుంది. అలాగే నాదస్వరము (పైపు వాయిద్యం)లో బరినయనం అనే ప్రత్యేక రూపం తిరువారూరులో మాత్రమే కనిపించే అరుదైన వాయిద్యంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. త్యాగరాజ లీలైకల్ అనేది తిరువారూర్లోని త్యాగరాజ దేవుని లీలలను వర్ణించే గ్రంథం. ఈ గ్రంథం త్యాగరాజుని చోళ రాజవంశంతో అనుసంధానించిన విధంగా, ఆ పురాణం మీనాక్షిని పాండ్య రాజవంశంతో అనుసంధానిస్తుంది. దీనిని 12వ శతాబ్దానికి చెందినదిగా భావిస్తారు. మహాసంప్రోక్షణం ఈ ఆలయ మహాసంప్రోక్షణం (కుంభాభిషేకం) 8 నవంబర్ 2015న నిర్వహించబడింది. మహాసంప్రోక్షణ సమయంలో తిరువారూరులో భారీ వర్షాలు కురిసినా, ప్రజలు పెద్ద సంఖ్యలో పాల్గొన్నారు. మూలాలు సూచనలు Johri, Pradeep Kumar (2005). Encyclopaedia Of Tourism In 21St Century (set of 5 vols.). Anmol Publications. p. 152. ISBN 978-81-261-2404-6. Ghose, Rajeshwari (1998). The Tyāgarāja cult in Tamilnāḍu: a study in conflict and accommodation. Delhi: Motilal Banarsidass Publishers Private Limited. ISBN 81-208-1391-X. గ్రంథ సూచిక Shanmugasundaram Ponnusamy (1972). Sri Thyagaraja Temple, Thiruvarur. State Dept. of Archaeology, Govt. of Tamil Nadu. బాహ్య లింకులు