হাম্পি

হাম্পি (ইংৰাজী: Hampi; কন্নড়: ಹಂಪೆ) ভাৰতৰ কৰ্ণাটকৰ উত্তৰপাৰত অৱস্থিত এখন গাঁও। হাম্পিত অৱস্থিত ভগ্নাৱশেষসমূহৰ বাবে ঠাইখন বিখ্যাত। হাম্পি স্মাৰকসমূহ হ'ল উত্তৰ কৰ্ণাটকৰ মনোৰম বিলাসবহুল হাম্পি নগৰৰ স্মাৰকসমষ্টি। হাম্পিত বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ অধুনালুপ্ত ৰাজধানী বিজয়নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষ অৱস্থিত। এই নগৰৰ চাৰিওফালে দ্ৰাবিড় স্থাপত্য মন্দিৰ আৰু প্ৰাসাদৰ ধ্বংসাৱশেষে আৱৰি আছে। হাম্পি বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ পূৰ্বৰ; হিন্দু ধৰ্মৰ ৰামায়ণ আৰু পুৰাণত ইয়াক পম্পা দেৱী তীৰ্থ ক্ষেত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। চতুৰ্দশ আৰু ষোড়শ শতাব্দীৰ মধ্যৱৰ্তী কালত যিসকল পৰ্যটক ভাৰতলৈ আহিছিল সেইসকলে এই মন্দিৰসমূহৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰি গৈছে। হাম্পিত বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ হিন্দু ধৰ্মীয় মন্দিৰ আছে। ইয়াত বিৰুপাক্ষ মন্দিৰ, আদি শংকৰৰ সৈতে জড়িত সক্ৰিয় মঠ আৰু পুৰণি চহৰখনৰ অন্তৰ্গত বিভিন্ন কীৰ্তিচিহ্ন আছে। তদুপৰি আছে বহুতো অভিজাত বাসগৃহ, হাতী বন্ধা ঘৰ, ৰাণীৰ আভিজাত স্নানাগাৰ, লটাচ মহল আদি। এই স্মাৰকসমূহ ইউনেস্কো বিশ্ব ঐতিহ্য তালিকা (i), (iii) আৰু (iv) অনুযায়ী সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ মৰ্যাদাপ্ৰাপ্ত। ১৩৩৬ চনৰ পৰা (বিজয়নগৰ হিচাপে) হাম্পি বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল আৰু ১৫৬৫ চনলৈকে ইয়াক পৰিত্যক্ত কৰা হৈছিল। ই আছিল এখন দুৰ্গম নগৰ। পাৰ্চী আৰু ইউৰোপীয় ভ্ৰমণকাৰীসকলে বিশেষকৈ পৰ্তুগীজসকলে এৰি থৈ যোৱা বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে যে হাম্পি আছিল টুংগাভদ্ৰা নদীৰ ওচৰৰ এখন সমৃদ্ধিশালী, ধনী আৰু ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মী চহৰ, য'ত অসংখ্য মন্দিৰ, খেতিপথাৰ আৰু বাণিজ্যিক বজাৰ আছিল। ১৫০০ চনৰ ভিতৰত হাম্পি-বিজয়নগৰ বেইজিঙৰ পিছত বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম চহৰ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে আৰু সম্ভৱতঃ সেই সময়ত ভাৰতৰ আটাইতকৈ ধনী চহৰ আছিল, পাৰস্য আৰু পৰ্তুগালৰ ব্যৱসায়ীক আকৰ্ষণ কৰিছিল। বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্য মুছলমান চুলতানৰ মিত্ৰজোঁটৰ দ্বাৰা পৰাজিত হয়; ১৫৬৫ চনত মুছলমান বাহিনীয়ে ইয়াৰ ৰাজধানী জয়, লুটপাত আৰু ধ্বংস কৰে। কৰ্ণাটকত অৱস্থিত, ১৩ কিলোমিটাৰ (৮.১ মাইল) দূৰত্বত হোছাপেটে চহৰৰ সৈতে সমসাময়িক চহৰ হাম্পিৰ ওচৰত অৱস্থিত হাম্পিৰ ধ্বংসাৱশেষ ৪,১০০ হেক্টৰ (১৬ বৰ্গমাইল)ত বিস্তৃত আৰু ইয়াক ইউনেস্কোৱে দক্ষিণ ভাৰতৰ শেষৰটো মহান হিন্দু ৰাজ্যৰ ১৬০০ৰো অধিক জীয়াই থকা অৱশিষ্টৰ "কঠোৰ, ভৱিষ্যৎ স্থান" বুলি অভিহিত কৰিছে য'ত "দুৰ্গ, নদীৰ পাৰৰ বৈশিষ্ট্য, ৰাজকীয় আৰু পবিত্ৰ কমপ্লেক্স, মন্দিৰ, মন্দিৰ, স্তম্ভযুক্ত হল, মণ্ডপা, স্মৃতিসৌধ, জল গঠন আৰু অন্যান্য" অন্তৰ্ভুক্ত। ব্যুৎপত্তি লোকভাষাত হাম্পিক পাম্পা-ক্ষেত্ৰ, কৃষকৃন্দ ক্ষেত্ৰা নতুবা ভাষ্কৰা ক্ষেত্ৰ বুলি জনা যায়, ভাষ্কৰ নামটো পাম্পাৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে, যিটো তুঙ্গভদ্ৰা নদী প্ৰাচীন নাম। হাম্পি নামটো হাম্পেৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা। ভোগৌলিক বিৱৰণ হাম্পি তুঙ্গভদ্ৰা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। বাংগালোৰৰ পৰা দূৰত্ব ৩৪৩ কিঃমিঃ আৰু বেলাৰীৰ পৰা ৭৪ কিঃমিঃ। ন্যূনতম দূৰত্বত থকা ৰেল ষ্টেচনটো হৈছে মণ্ট্ৰালয়ম, যিটো তুঙ্গভদ্ৰা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ সৈতে ৰাজ্যিক সীমান্তৰ সমীপত মধ্য কৰ্ণাটকৰ পূব অংশত তুংগাভদ্ৰা নদীৰ পাৰত হাম্পি অৱস্থিত। বাদামি আৰু আইহোলে প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ পৰা ১৪০ কিলোমিটাৰ (৮৭ মাইল) দক্ষিণ-পূবে অৱস্থিত। হাম্পি—পৰম্পৰাগতভাৱে পাম্পক্ষেত্ৰ, কিষ্কিন্দ-ক্ষেত্ৰ বা ভাস্কৰ-ক্ষেত্ৰ নামেৰে জনাজাত—হিন্দু ধৰ্মতত্ত্বত পাৰ্বতী দেৱীৰ আন এটা নাম পাম্পাৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি কুমাৰী পাৰ্বতীয়ে (যি শিৱৰ পূৰ্বৰ পত্নী সতীৰ পুনৰ্জন্ম) অকলশৰীয়া তপস্বী শিৱক বিয়া কৰাবলৈ সংকল্প লয়। মাক-দেউতাকে তাইৰ ইচ্ছাৰ কথা গম পাই পাৰ্বতীক নিৰুৎসাহিত কৰে, কিন্তু তেওঁ নিজৰ ইচ্ছাত অটল থাকে। শিৱ যোগ ধ্যানত হেৰাই গৈছে, জগতৰ প্ৰতি অৱহেলিত; পাৰ্বতীয়ে তেওঁক জাগ্ৰত কৰিবলৈ আৰু তেওঁৰ মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ দেৱতাসকলৰ ওচৰত সহায়ৰ বাবে আবেদন জনায়। ইন্দ্ৰই কামদেৱক — কামনা, কামুক প্ৰেম, আকৰ্ষণ আৰু মৰমৰ হিন্দু দেৱতাক — শিৱক ধ্যান-ধাৰণাৰ পৰা জাগ্ৰত কৰিবলৈ পঠিয়াই দিয়ে। কামে শিৱৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ কামনাৰ কাঁড় মাৰিলে। শিৱই কপালত তৃতীয় চকুটো মেলি কামক জ্বলাই ছাই কৰি পেলায়। পাৰ্বতীয়ে শিৱক জয় কৰাৰ আশা বা সংকল্প লৈ; পাৰ্বতীয়ে শিৱৰ দৰে জীৱন যাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু একেবোৰ কামতে লিপ্ত হয় – তপস্যা, যোগাসন আৰু তপস্যা – তেওঁক উত্তেজিত কৰে আৰু তেওঁৰ আগ্ৰহ আকৰ্ষণ কৰে। শিৱই পাৰ্বতীক ছদ্মবেশত লগ পায় আৰু শিৱৰ দুৰ্বলতা আৰু ব্যক্তিত্বৰ সমস্যাৰ কথা কৈ পাৰ্বতীক নিৰুৎসাহিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। পাৰ্বতীয়ে শুনিবলৈ অস্বীকাৰ কৰি নিজৰ সংকল্পত অটল থাকে। শিৱই অৱশেষত তাইক গ্ৰহণ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ বিয়া হয়। পিছত শিৱ আৰু পাৰ্বতীৰ বিবাহৰ পিছত কামক পুনৰ জীৱন্ত কৰি তোলা হয়। স্থল পুৰাণৰ মতে পাৰ্বতীয়ে (পাম্পা) তপস্বী শিৱক জয়ী কৰি গৃহস্থ জীৱনলৈ ঘূৰাই আনিবলৈ হেমাকুটা পাহাৰত তপস্বী, যোগিনী জীৱনশৈলী অনুসৰণ কৰিছিল, যিটো বৰ্তমান হাম্পিৰ অংশ। শিৱক পম্পাপতি (অৰ্থাৎ "পাম্পাৰ স্বামী") বুলিও কোৱা হয়। হেমাকুটা পাহাৰৰ ওচৰৰ নদীখনক পাম্পা নদী বুলি জনা যায়। সংস্কৃত ভাষাৰ পাম্পা শব্দটো কানাড়া শব্দ হাম্পালৈ ৰূপান্তৰিত হয় আৰু পাৰ্বতীয়ে শিৱক খেদি যোৱা ঠাইখন হাম্পে বা হাম্পি নামেৰে জনাজাত হয়। এই স্থান আছিল প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগৰ তীৰ্থযাত্ৰা কেন্দ্ৰ যিটো পাম্পক্ষেত্ৰ নামেৰে জনাজাত। ইয়াৰ খ্যাতি হিন্দু মহাকাব্য ৰামায়ণৰ কিষ্কিন্ধা অধ্যায়ৰ পৰাই হৈছিল, য'ত ৰাম আৰু লক্ষ্মণে অপহৃত সীতাৰ সন্ধানত হনুমান, সুগ্ৰীৱ আৰু বান্দৰ সৈন্যৰ সৈতে সাক্ষাৎ কৰে। মহাকাব্যখনত বৰ্ণনা কৰা ঠাইখনৰ লগত হাম্পি অঞ্চলৰ বহু সাদৃশ্য আছে। আঞ্চলিক পৰম্পৰা অনুসৰি ৰামায়ণত বৰ্ণনা কৰা এই ঠাইখনেই তীৰ্থযাত্ৰীক আকৰ্ষণ কৰে। ১৮০০ চনৰ ভিতৰত কৰ্ণেল কলিন মেকেঞ্জী নামৰ এজন অভিযন্তাই ইয়াক পোহৰলৈ আনিছিল। আন্তঃ গাঁথনি ধৰ্মীয় মঠ-মন্দিৰ অসামৰিক গাঁথনি সামৰিক গাঁথনি হাম্পিৰ দাঁতিকাষৰীয়া উল্লেখযোগ্য ঠাই সৌৰ্ন্দয্য চিত্ৰভঁৰাল তথ্য সংগ্ৰহ বাহ্যিক সংযোগ www.hampi.in expertbulletin Archived 2015-12-07 at the Wayback Machine Vijayanagara Architecture at Hampi Archived 2015-10-20 at the Wayback Machine Hampi on UNESCO World Heritage Site Hampi preservation project summary Archived 2016-03-07 at the Wayback Machine at Global Heritage Fund Explore Hampi with Google Earth on Global Heritage Network Karnataka.com - Hampi A Guide to History and Tourism at Hampi Computer generated simulation of queens bath of Hampi 3D virtual views for Hampi siate from UNESCO Archived 2012-02-24 at the Wayback Machine