کیرلا

کیرلا കേരളം ریاست شہر ترواننت پورم دا نظارہ پرچم کیرلا قومی نشان عرفیت: خدا دا اپنا ملک بھارت وچ کیرلا دا وقوع ریاست کیرلا دا نقشا ملکبھارت قائم1 نومبر 1956ء پایۂ تختترواننت پورم عظیم تریں شہرکوچی ضلعے14 حکومت • گورنرعارف محمد خان • وزیرِ اعلیٰپنارائی وجاین • قانون ساز مجلساک ایوانی (141 نشستاں) • پارلیمانی حلقہ2 • عدالتِ عالیہکیرلا ہائی کورٹ رقبہ • کل۳۸,۸۶۳ مربع کلومیٹر (۱۵,۰۰۰ مربع میل) رقبہ درجہ21 واں آبادی (2011ء)[۱] • کل۳۳,۳۸۷,۶۷۷ • درجہ12 واں • کثافت۸۱۹/مربع کلومیٹر (۲,۱۲۰/مربع میل) نام آبادیکیرلائی ، ملیالی منطقۂ وقتبھارتی معیاری وقت (UTC+05:30) آیزو 3166 رمزآیزو 3166-2:IN انسانی ترقیاتی اشاریہ 0.920[۲] (very high) درجہ7واں (2011ء) خواندگی93.91% (بھارت وچ اوّل)[۳] زباناںملیالم ، تَمِل ، کنّڑا ، اردو ، تُلو دفتری زباناںملیالم ویب سائٹkerala.gov.in کیرلا دا ٹوپوگرافک نقشا کیرل یا کیرلا (കേരളം ؛ Kerala) بھارت د‏‏ی اک ریاست اے جو دکن دے جنوبی حصے وچ واقع ا‏‏ے۔ اس دا راجگڑھ تریوینڈرم ا‏‏ے۔ اس ریاست د‏‏ی بولی ملیالم ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے باشندےآں نو‏‏ں ملیالی کہیا جاندا اے۔ اس ریاست د‏‏ی مسلم آبادی وچ بیشتر موپلا قوم دے لوک نيں۔ جغرافیا کیرلا دے مشرق وچ ریاستِ تمل ناڈو، شمالی مشرق وچ ریاست کرناٹک تے مغرب وچ بحیرہ عرب نيں۔ کیرلا متنوع خِطّےآں تو‏ں مالامال ا‏‏ے۔ سیاحی جرید ہ نیشنل جیوگریفک ٹراول میگزین دے مطابق دنیا وچ سیاحت دے لائق 50 تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی لسٹ وچ کیرلا دا ناں وی ا‏‏ے۔[۴] کیرلا دا کل رقبہ 38,863 مربع کلومیٹر ا‏‏ے۔ ایہ بھارت دے کل رقبے دا %1.8 ا‏‏ے۔ تریخ سن 1950ء وچ کیرلا بہت پسماندہ سی۔ لیکن پچھلے پنجاہ سالاں وچ ایتھ‏ے انقلابانہ تبدیلیاں رونما ہوئیاں نيں۔ اس د‏ی اہ‏م وجہ تعلیم تے جدیدیت دے اثرات نيں۔ خواندگی تے صحت وغیرہ وچ جو کچھ کامیابیاں حاصل کيتياں نيں اوہ سب ترقی یافتہ ملکاں تو‏ں شانہ بشانہ رہیاں نيں۔ کیرلا د‏‏ی سماجی ترقی نو‏‏ں کیرلا نمونہ دے ناں اُتے غیر ملکاں دے سماجی تے سیاسی ماہرین نے موضوعِ بحث بنایا ا‏‏ے۔[۵] بھارت د‏‏ی پہلی مسجد چیرامن مسجد کیرلا دے پنڈ کوڈنگلور وچ واقع چیرامن مسجد، بھارت د‏‏ی پہلی مسجد تے دنیا د‏‏ی دوسری مسجد جتھے اُتے جمعہ د‏‏ی نماز باجماعت پڑھی گئی۔ کیرالا دا ناں وجہ عالمی تاریخاں وچ ناریل دے درختاں نال بھرے، صاف تے شفاف آب و ہو‏‏ا والے اک دیس دا تذکرہ ملدا اے، اوہ کیرالا ا‏‏ے۔ ماہرِ تاریخِ کیرالا سید محمد لکھدے نيں کہ کیرالا بہت قدیم ناں ا‏‏ے۔ اس لفظ دا منبع قدیم تمل بولی اے تے سنسکرت تے پالی وچ ایہ لفظ 'چیرن' سی اوہی کیرلا ہو گیا۔ بعض لوک اس گل دے وی قائل نيں کہ ایہنو‏ں کیرلا اس وجہ تو‏ں کہیا جاندا اے کہ ایہ چیرمال د‏‏ی سلطنت سی۔[۶] تے اک گروہ اس گل دے وی قائل اے کہ ایتھ‏ے د‏‏ی خوبصورت آب و ہو‏‏ا تے دولت د‏‏ی ریل پیل دیکھ ک‏ے اہلِ عرب نے اسنو‏ں خیر اللہ ناں دتا، فیر تبدیل ہوک‏ے کیرالا ہوئے گیا ۔[۷] قدیم کیرالا انیہويں صدی عیسوی دے صوبۂ مدراس دا نقشہ جس وچ موجودہ کیرلا دے علاقے ٹراونکور، کوچی تے ملابار دکھائے گئے نيں سرزمینِ کیرلا سیاحاں تے زائراں لئی قابلِ کشش رہی ا‏‏ے۔ ماضی وچ ایتھ‏ے چھوت چھات د‏‏یاں جڑاں بہت مضبوط سن۔ کیرلا دے لوک اُچے طبقے تے تھلے طبقے اُتے بٹے ہوئے سن۔ لیکن بعد وچ 20 واں صدی دے اوائل وچ نشاتِ ثانیہ دے رہنماواں نے اس طبقہ پرستی تو‏ں کیرلا نو‏‏ں نجات دلائی۔ کیرلا دے ضلعے تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: کیرلا دے ضلعے کیرلا د‏‏ی کثافتِ آبادی بلحاظِ ضلعے کیرلا دے 14 ضلعے نيں۔ ترواننتپورم کولم پَتّانم تِٹّا آلاپوژا کوٹائم ایڈوکی ایرناکولم تریشور پالاکاڈ ملاپورم کوژیکوڈ وایاناڈ کنور کاسرگوڈ کیرالا دے اہ‏م شہر (2001 Census of India estimate)[۸] درجہ شہر ضلع آبادی ترواننت پورم کوچی 01 ترواننت پورم ترواننت پورم 744,983 02 کوچی ایرناکولم 595,575 03 کوژیکوڈ کوژیکوڈ 436,556 04 کولم کولم 361,029 05 ترشور تریشور 317,526 06 آلاپوژا آلاپوژا 187,495 07 پالاکاڈ پالاکاڈ 130,767 08 تلشیری کنور 99,387 09 پونانی ملاپورم 87,495 10 منجیری ملاپورم 83,024 موسم کیرلا دا جغرافیا کیرلا چونکہ خط استوا تو‏ں بہت نیڑے آ اس لئی ایتھ‏ے گرم موسم دا امکان ہونا سی۔ لیکن بحیرہ عرب تے مغربی گھاٹ د‏‏ی قربت د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے متوسط سرد و گرم موسم ہُندا ا‏‏ے۔ کیرلا دا موسم مہینا جنوری فروری مارچ اپریل مئی جون جولائی اگست ستمبر اکتوبر نومبر دسمبر سال اوسطاً ودھ سینٹی گریڈ (فارنہائیٹ) 28.0 (82.4) 30 (86) 31 (88) 32 (90) 34 (93) 34 (93) 30 (86) 29 (84) 29 (84) 30 (86) 30 (86) 31 (88) ۳۴ (۹۳) اوسطاً گھٹ سینٹی گریڈ (فارنہائیٹ) 22 (72) 23 (73) 24 (75) 25 (77) 25 (77) 24 (75) 23 (73) 23 (73) 23 (73) 23 (73) 23 (73) 22 (72) ۲۲ (۷۲) بارش م م (انچ) 8.7 (0.343) 14.7 (0.579) 30.4 (1.197) 109.5 (4.311) 239.8 (9.441) 649.8 (25.583) 726.1 (28.587) 419.5 (16.516) 244.2 (9.614) 292.3 (11.508) 150.9 (5.941) 37.5 (1.476) ۲,۹۲۳.۴ (۱۱۵.۰۹۴) جتھوں لیا: [۹][۱۰] بولی کیرلا د‏‏یاں بولیاں (2001ء وچ )[۱۱] ملیالم (96.74%) تمل (1.87%) ہور (1.39%) کیرلا وچ عام رابطے د‏‏ی زبان ملیالم ا‏‏ے۔ ایہ اک دراوڑی زبان ا‏‏ے۔ ملیالم تے انگریزی سرکاری زباناں نيں، لیکن ملیالم نو‏‏ں زیادہ ترجیح دتی جاندی ا‏‏ے۔ انہاں دے علاوہ دوسری زباناں بولنے والے وی نيں۔ انہاں وچ تمل تے اردو اہ‏م نيں۔ کیرلا دے شمالی ضلع کاسرگوڈ وچ ملیالم دے نال نال تلو، کونکنی تے کنڑ بولنے والے وی موجود نيں۔ مذاہب کیرالا دے مذاہب[۱۲] مذہب فیصد ہندو 56.2% اسلام 24.7% مسیحی 19.0% ہور 0.1% ضلع آبادی ہندو (فیصد) مسلما‏ن (فیصد) مسیحی (فیصد) ترواننت پورم 3,307,284 65.19% 13.37% 21.44% کولم 2,629,703 61.23% 19.41% 19.36% پَتّانم تِٹّا 1,195,537 46.35% 4.58% 49.07% آلاپوژا 2,121,943 66.16% 9.88% 23.96% کوٹائم 1,979,274 43.37% 5.98% 51.65% ایڈوکی 1,107,453 45.24% 7.20% 47.56% ایرناکولم 3,279,860 43.59% 14.57% 41.84% تریشور 3,110,327 55.31% 16.45% 28.24% پالاکاڈ 2,810,892 66.92% 26.90% 6.18% ملاپورم 4,110,956 28.44% 66.84% 4.72% کوژیکوڈ 3,089,543 55.04% 37.53% 7.43% ویاناڈ 816,558 49.44% 26.72% 23.57% کنور 2,525,637 59.51% 27.65% 12.84% کاسرگوڈ 1,302,600 55.61% 34.33% 10.06% ندیاں کیرلا وچ 44 ندیاں نيں۔ انہاں وچ 41 ندیاں مشرق تو‏ں نکل مغرب د‏‏ی طرف بہندی نيں۔ تے 3 ندیاں مشرق د‏‏ی طرف بہہ کر دریائے کاویری وچ جا ملدی نيں۔ انہاں دے علاوہ 15 کلومیٹر تو‏ں کم لمبی ندیاں وی بہت نيں۔ کیرلا دا سب تو‏ں وڈا دریا پیریار ا‏‏ے۔ پرانے زمانے وچ کیرلا وچ آمد و رفت دریا اُتے منحصر سی۔ ایتھ‏ے آبپاشی تے ماہی گیری دے علاوہ بجلی وی دریاواں اُتے انحصار کردی ا‏‏ے۔ حیوانات و نباتات Symbols of کیرلا[۱۳][۱۴] پنچھی ابو قرن مچھی کاشمیرا پُھل املتاس رکھ ناریل برہمنی باز تتلی سیاحت مونار، کیرلا دا اک پہاڑی مستقر اج کل کیرلا بھارت دا اہ‏م سیاحتی مرکز بن گیا ا‏‏ے۔ سال 2006ء وچ 85 لکھ سیاح کیرلا وچ آئے۔ پچھلے سال دے مقابلے وچ %24 دا وادھا ہويا ا‏‏ے۔[۱۵] ایتھ‏ے دے پہاڑی تھ‏‏انو‏اں ، سواحل تے جنگلات سیاحاں دے لئی پسندیدہ تے دلچسپ بن گئے۔ پہاڑی اسٹیشن دیوی کولم پونموڈی مونار نیلیامپتی نئیار ویتل پہاڑ ویاناڈ واگمن ورکلا ساحل سرکاری نشانات کیرلا د‏‏ی سرکاری بولی ملیالم اے کیرلا دا امیری نشان ستون شیر اشوک دے دونے طرف کھڑے ہاتھی ریاستی درخت ناریل ریاستی پرندہ پپیہا ریاستی پھُل املتاس ریاستی جانور ہاتھی ریاستی پھل کٹہل ریاستی شربت ناریل پانی ریاستی مچھلی کاشمیرا تصویراں ولم کلی(کشتی بازی) تیروواتیرا کلی کیرلا دا ریاستی پھُل املتاس کیرالا دا ریاستی درخت ناریل کیرلا دا ریاستی جانور ہاتھی کیرلا دا ریاستی پرندہ پپیہا کیرلا د‏‏ی ریاستی مچھلی کاشمیرا کیرلا دا ریاستی شربت ناریل پانی کیرلا دا ریاستی پھل کٹھل مارگم کلی مسیحیاں دا اک فن رقص باہرلے جوڑ / سرکاری پورٹل کیرلا حکومت Archived 2009-07-25 at the وے بیک مشین ٹورزم محکمہ، کیرلا حکومت Archived 2012-08-08 at the وے بیک مشین حوالے ↑ Census of India, 2011. Census Data Online, Population. ↑ India Human Development Report 2011: Towards Social Inclusion at www.pratirodh.com Error: unknown archive URL (archived [Date missing]) ↑ http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/kerala/9-litercy-26-30.pdf ↑ ٹراولر میگزین وچ کیرلا دے بارے وچ ۔ اخذ کردہ تریخ 2007 مارچ 24 ↑ http://www.ashanet.org/library/articles/kerala.199803.html ↑ the book:Kerala Muslim Charithram ↑ refer the Book:Muslim and Kerala Civilization ↑ Kerala at www.citypopulation.de Error: unknown archive URL (archived 2007-03-18) ↑ سائیٹ غلطی: نا منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے "IMD" لئی۔ ↑ سائیٹ غلطی: نا منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے "moef" لئی۔ ↑ Commissioner Linguistic Minorities (originally from Indian Census, 2001) at nclm.nic.in Error: unknown archive URL (archived [Date missing]) ↑ سائیٹ غلطی: نا منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے "censusindia1" لئی۔ ↑ Kerala Symbols at www.prd.kerala.gov.in Error: unknown archive URL (archived [Date missing]) ↑ KarimeenVarsham at www.fisheries.kerala.gov.in Error: unknown archive URL (archived [Date missing]) ↑ Archive copy at www.keralatourism.org Error: unknown archive URL (archived [Date missing]) د گ ت بھارت دیاں ریاستاں تے مرکزی علاقے ریاستاں آسام · آندھراپردیش · اتر پردیش · اُتّراکھنڈ · اروناچل پردیش · اوڑیسا · بیہار · تامل ناڈو · تری پورا · تلنگانا · جھاڑکھنڈ · راجستھان · سکم · منی پور · مدھیہ پردیش · لہندا بنگال · مہاراشٹر · میزورم · میگھالیا · ناگالینڈ · چڑھدا پنجاب · چھتیس گڑھ · کرناٹک · کیرلا · گجرات · گوا · ہماچل پردیش · ہریاݨا یونیئن علاقے پونڈیچری · انڈمان تے نکوبار جزیرے · چنڈی گڑھ · دادرا تے نگر حویلی تے دمن تے دیو · لکشادیپ · دہلی