మహాలింగేశ్వరస్వామి ఆలయం, తిరువిడైమరుదూర్

మహాలింగేశ్వరస్వామి ఆలయం, తిరువిడైమరుదూర్ అనేది శివ భగవానునికి అంకితమైన ఒక ప్రముఖ హిందూ ఆలయం . ఇది భారతదేశంలోని తమిళనాడు రాష్ట్రంలోని తిరువిడైమరుదూర్ గ్రామంలో ఉంది. ఈ ఆలయం శైవం సంప్రదాయానికి అత్యంత ప్రాముఖ్యమైన ఏడు ప్రధాన శివాలయాల్లో ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.ఇక్కడ శివుడిని మహాలింగేశ్వరస్వామిగా పూజిస్తారు. ఆయనను లింగం రూపంలో ప్రతిష్ఠించి, ఈ మూర్తిని జ్యోతిర్మయలింగంగా కూడా పిలుస్తారు. శివుని సహచరి దేవిగా మూకాంబికను దేవి బృహత్సుందరకుచాంబిక లేదా బృహత్సుందరకుచాంబిగై అమ్మన్ రూపంలో ఆరాధిస్తారు. ఈ ఆలయంలోని లింగం శివుని ఏడు సహచరుల ప్రధాన కేంద్రమని విశ్వసించబడుతుంది. ఈ ఆలయ ప్రధాన దేవతను 7వ శతాబ్దపు తమిళ శైవ గ్రంథమైన తేవారంలో, నయనార్ భక్త కవులు స్తుతించారు. ఈ స్థలం పాడల్ పెట్ర స్థలంగా కూడా వర్గీకరించబడింది. 9వ శతాబ్దపు శైవ సంతకవి మణిక్కవాచకర్ కూడా తన రచనల్లో ఈ ఆలయాన్ని ప్రశంసించారు. అలాగే ప్రముఖ సంతుడు పట్టినత్తర్ ఈ క్షేత్రాన్ని పలుమార్లు సందర్శించినట్లు చెప్పబడుతుంది. పురాణ కథ "కుంభకోణం" అనే పేరును ఆంగ్లంలో సుమారుగా "కుండ మూల" అని అనువదిస్తారు, , ఇది భూమిపై ఉన్న సమస్త జీవుల బీజాలను కలిగి ఉన్న హిందూ దేవుడైన బ్రహ్మ యొక్క పౌరాణిక కుండ (కుంభం)కు సంబంధించిన ప్రస్తావనగా భావిస్తారు. ఆ కుంభం ప్రళయం (విశ్వ వినాశనం) కారణంగా స్థానభ్రంశం చెంది, చివరికి ప్రస్తుతం కుంభకోణం పట్టణం ఉన్న ప్రదేశంలో స్థిరపడిందని నమ్ముతారు. అమృతపు బిందువులు కుంభకోణం చుట్టుపక్కల ఉన్న ఐదు ఆలయాలపై పడ్డాయని నమ్మకం. అవి తిరువిడైమరుదూర్ లోని మహాలింగేశ్వర ఆలయం, తిరుధరాసురం, తిరునాగేశ్వరంలోని నాగనాథర్ ఆలయం, తిరువోర్గం, తిరుపాడలవనం. ఈ ఆలయానికి సంబంధించిన మరో ప్రసిద్ధ కథ ఒక చోళ రాజకుమారుని గురించి చెబుతుంది. అతడు ఒక బ్రాహ్మణుడిని హత్య చేయగా, ఆ బ్రాహ్మణుని ఆత్మ (బ్రహ్మరాక్షసుడు) అతడిని వెంటాడిందని పురాణం. ఈ పరిస్థితిలో ఆ చోళ యువరాజు మహాలింగేశ్వర ఆలయంలో ప్రవేశించి తన ఆరాధ్యదైవమైన శివునికి ప్రార్థించి, బ్రహ్మరాక్షస బంధనాల నుండి విముక్తి కోరాడని నమ్మకం. అనంతరం అతడు మరో ద్వారం ద్వారా బయటికి వెళ్లి తనను తాను రక్షించుకున్నాడని కథనం. కొన్ని ఆధారాలు ఈ కథను పాండ్య రాజు వరగుణపాండియన్ తో కూడా అనుసంధానిస్తాయి. ఈ సంప్రదాయం ఇప్పటికీ కొనసాగుతుంది; భక్తులు దర్శనం అనంతరం ఆలయం నుండి బయలుదేరేందుకు రెండవ ప్రవేశద్వారాన్ని ఉపయోగిస్తారు. ఆలయ తూర్పు భాగంలోని ఒక అంతర్గత గోపురంలో “చోళ బ్రహ్మహరాక్షస” శిల్పం కూడా ఉంది. తపస్సు చేస్తున్న అగస్త్య మహర్షి, ఇతర ఋషులను ప్రసన్నం చేయడానికి శివుడు జ్యోతి (అగ్ని జ్వాల) రూపంలో ప్రత్యక్షమయ్యాడని నమ్మకం. శివుడు (రుద్రుడు) మూకాంబిక హృదయం నుండి ఉద్భవించాడని కూడా చెప్పబడుతుంది. అంతేకాకుండా వినాయకుడు, మురుగన్, పార్వతి, కాళి, లక్ష్మీ, సరస్వతి, బ్రహ్మ, ఐరావతం (దేవరాజు ఇంద్రుడు యొక్క ఏనుగు), విష్ణువు వంటి దేవతలు కూడా మహాలింగస్వామిని ఆరాధించారని విశ్వాసం. నామవ్యుత్పత్తి “మరుదూర్” అనే పేరు పవిత్ర వృక్షమైన “మరుద” నుండి ఉద్భవించిందని భావిస్తారు. స్థల వృక్షం (ఆలయ వృక్షం) మరుద. ఈ ఆలయాన్ని మధ్య అర్జునంగా వర్గీకరించారు, దీనిని ఇడై మరుతు అంటారు, అంటే కేంద్రం మరుదూరు.[9] మల్లికార్జున స్వామి ఆలయాన్ని శ్రీశైలం తలై మరుతు (అంటే ఎగువ మరుదూర్) అని పిలుస్తారు, తిరునెల్వేలి జిల్లాలోని అంబసముద్రం వద్ద ఉన్న తిరుపుడైమరుత్తూరు ఆలయాన్ని కడై మరుతు (దిగువ మరుదూరు అని అర్థం) అంటారు. శివుడు ఋషులకు జ్వాలగా ఉద్భవించాడు కాబట్టి, ప్రధాన దేవతను జ్యోతిర్మయ మహాలింగం అని కూడా పిలుస్తారు. చారిత్రాత్మకంగా శివుడిని జ్యోతి, పవిత్ర జ్వాలగా పూజిస్తారు, కాలక్రమేణా, జ్యోతిలింగ ఆలయాలు అభివృద్ధి చెందాయి. ఈ ప్రదేశం మరుద చెట్టుతో నిండి ఉంది కాబట్టి, శివుడిని మరుదవానన్ అని కూడా పిలుస్తారు. మరుద అనే తమిళ పదానికి సంస్కృత పదం అర్జున వృక్షం. శాసనాలు ఈ ఆలయానికి సంబంధించిన మొత్తం 149 శాసనాలు ఉన్నాయి. పురాణ కథనం ప్రకారం, తిరువిడైమరుదూర్‌లోని ఈ ఆలయ స్థలం 2,000 సంవత్సరాలకు పైగా ఉపయోగంలో ఉందని, ఇది పాండ్య రాజు వరగుణ పాండియన్‌తో అనుసంధానమై ఉందని చెబుతారు. ఈ ఆలయంలో హొయసళ రాజుల శాసనాలు, కొన్ని విజయనగర దానపత్రాలు, అలాగే తరువాతి నాయకులు, మరాఠా రాజ్యాల అనేక రికార్డులు కనిపిస్తాయి. ఆలయ గోడలపై ఉన్న శాసనాలలో కులోత్తుంగ చోళుడు I కాలానికి చెందిన శాసనాలు ముఖ్యమైనవి. ఇవి ఆదాయ సర్వేలు, స్థిర నివాస ఏర్పాట్లు, ఆలయ విస్తరణలకు సంబంధించిన వివరాలను తెలియజేస్తాయి. రెండవ ప్రాకారంలో ఉన్న ఈ శాసనం (1895 నం.32) రెండు దీపాల నిర్వహణ కోసం 120 గొర్రెల దానాన్ని నమోదు చేస్తుంది. ఈ దానానికి పూజారులు, గ్రామ నివాసులను ధర్మకర్తలుగా నియమించినట్లు పేర్కొంటుంది. ఈ శాసనం కులోత్తుంగ చోళుడు I పాలనలో 26వ సంవత్సరంలోని 172వ రోజుకు చెందింది. అతడు కళింగ ప్రాంతాన్ని జయించినట్లు కూడా ఇందులో ఉంది. ఇతర శాసనాలలో రాణి పేర్లు ప్రస్తావించబడుతూ ఆమెను “సర్వలోకాధిపతి”గా కీర్తించడం కనిపిస్తుంది. అలాగే దినచింతామణి, ఎలిసై వల్లభి, త్యాగవల్లి అనే మరో మూడు రాణుల ప్రస్తావన కూడా ఉంది. ఈ ఆలయం చారిత్రకంగా దేవదాసి సంప్రదాయం కారణంగా కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది మధ్యయుగ కాలంలో నృత్య మహిళలను ఆలయానికి సమర్పించే సంప్రదాయం. శాసనాలు ఈ సంప్రదాయం, నృత్యాలు, పండుగలలో మార్పులు, దేవతల ఊరేగింపులను వివరిస్తాయి. ఈ రికార్డు విక్రమ చోళుడు (1118–1135 CE) పాలనలో ఏడవ సంవత్సరానికి చెందినదిగా గుర్తించబడింది. ఈ తరహాలో 10వ శతాబ్దానికి చెందిన ఐదు శాసనాలు ఉన్నాయి. తరువాతి శాసనాలు 1123 CE, 1142 CE, 1218 CE సంవత్సరాలకు చెందినవిగా ఉన్నాయి. శతాబ్దకాల విరామం కారణంగా ఆలయ మహిళలను బృహదీశ్వర ఆలయంకు రాజరాజ చోళుడు I తరలించాడనే కారణాన్ని పండితులు సూచిస్తున్నారు. ఆలయం అనేక దానాలు పొందినందున, చోళ రాజులు ప్రత్యేక సైన్యాన్ని నియమించి ఈ దానాలను రక్షించే ఏర్పాట్లు చేశారని కూడా పేర్కొనబడింది. ఆలయ నిర్మాణ శైలి ఈ ఆలయం తమిళనాడు రాష్ట్రంలోని దక్షిణ భారతదేశ గ్రామమైన తిరువిడైమరుదూర్లో ఉంది. ఇది కుంభకోణం నుండి కుంభకోణం – మయిలాడుతురై జాతీయ రహదారిపై సుమారు 8 కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఈ ఆలయంలో ఐదు అంతస్తుల రాజగోపురం ఉంది. ఆలయానికి మూడు ప్రాకారాలు ఉన్నాయి. ప్రతి ప్రాకారం భారీ గోడలతో చుట్టబడి, వాటికి ప్రత్యేక ప్రవేశ ద్వార గోపురాలు ఉన్నాయి. ఆలయం దీర్ఘచతురస్రాకారంలో తూర్పు–పడమర దిశలో నిర్మించబడింది. నాలుగు దిక్కులలో నాలుగు ప్రవేశద్వారాలు ఉన్నాయి. ప్రధాన దేవుడు మహాలింగంగా ప్రతిష్ఠింపబడిన మహాలింగస్వామి. “మహాలింగం” అంటే పెద్ద లింగం అని అర్థం. ఇది తమిళనాడులోని అన్ని శివ సహచర దేవతల కేంద్రమని విశ్వసిస్తారు. ఆలయం లోపల కారుణ్యామృత తీర్థం, సోమ తీర్థం, కనక తీర్థం, కళ్యాణ తీర్థం, ఐరావత తీర్థం అనే ఐదు ఆలయ కుంటలు ఉన్నాయి. ఆలయంతో సంబంధం ఉన్న మరో 27 నీటి వనరులు కూడా ఉన్నాయి. ఇక్కడ మూకాంబిక దేవికి ప్రత్యేక ఆలయం ఉంది. ఇది ఉత్తర భారతీయ నిర్మాణ శైలిలో నిర్మించబడింది. ఈ స్థలం వద్ద పార్వతి దేవి తపస్సు చేసినట్లు నమ్మకం. ఆలయ తూర్పు, పడమర ద్వారాలలో వరుసగా పట్టినత్తర్, భద్రగిరియర్ శిలా విగ్రహాలు ఉన్నాయి. ఆలయ ప్రధాన గర్భగుడి మహాలింగస్వామికి చెందినది, అది తూర్పు ముఖంగా ఉంటుంది. అమ్మవారి ఆలయం కూడా తూర్పు ముఖంగా ఉండి, మూకాంబిగై అమ్మన్ ఆలయానికి సమీపంలో ఉంటుంది. 16వ శతాబ్దంలో నాయకుల కాలంలో ఈ ఆలయం విస్తృతంగా విస్తరించబడింది. ఈ కాలంలో మహాలింగస్వామి, దేవి ఆలయాల జంట అభివృద్ధి చేయబడింది. మురుగన్, నటరాజ ఆలయాలు స్థంభాల మధ్య ఖాళీలలో ప్రతిష్ఠించబడ్డాయి. అలాగే పాడితురై వినాయకర్, అగోర వీరభద్రర్‌కు ఇతర ఆలయాలు కూడా ఉన్నాయి. ఈ మూడు ప్రాకారాలను అస్వమేథ ప్రదక్షిణ, కొడుముడి, ప్రణవ ప్రాకారం అని పిలుస్తారు. దక్షిణ భాగంలోని వినాయకుడిని “ఆండ వినాయకర్” అని అంటారు. హిందూ పురాణం ప్రకారం వినాయకుడు లోకాన్ని పాలించినందున ఈ పేరు వచ్చింది. ప్రణవ ప్రాకారంలో నాయకుల కాలానికి చెందిన అనేక శిల్పాలు ఉన్నాయి. వాటిలో ముఖ్యమైనది పన్నెండు స్థంభాలు కలిగిన రథ శిల్పం; ఇవి పన్నెండు లగ్నాలను సూచిస్తాయి. కొడుముడి ప్రాకారం ఉత్తర భాగంలో చొక్కనాథర్ విగ్రహం ఉంది. ఇక్కడి స్థంభాల నిర్మాణంలో చిన్న స్థంభాలు, కమలాకార కంబాలు, వేలాడే తాళాలు నాయకుల శైలికి ప్రత్యేకమైనవిగా కనిపిస్తాయి. అయితే ఆలయంలోని కొన్ని మండపాలు, అంతర్గత ప్రాకారాలు ఇటీవల జతచేయబడ్డాయి. తంజావూరు నాయకుల మంత్రి గోవింద దీక్షితర్ ఈ ఆలయంలో పుష్యమంటపాలను నిర్మించాడని భావిస్తారు. అచ్యుతప్ప నాయకుడు కూడా ఆలయానికి ఒక గ్రామాన్ని దానంగా ఇచ్చాడు. ఆ గ్రామ ఆదాయాన్ని ఆదిపురం రోజున అమ్మవారి రథోత్సవ నిర్వహణకు ఉపయోగించేవారు. 18వ శతాబ్దంలో ఈ ప్రాంతాన్ని తంజావూరు మరాఠాలు పాలించారు. ప్రతాప్ సింగ్ (1736–63) ఈ ఆలయానికి గొప్ప పోషకుడు. మహాలింగస్వామిని ప్రార్థించి తన ప్రేమ వివాహం నెరవేరిన తరువాత ఆలయానికి ఆయన అనేక దానాలు చేశాడని చెబుతారు. అతడు ఆలయానికి ఒక లక్ష లోహ దీపాలను దానం చేశాడని విశ్వసిస్తారు. అతని ఉపపత్నీ దీపనాచియార్ దీపాలలో ఒకటిగా ప్రతిరూపించబడిందని నమ్మకం. “పావై నొన్బు” అనే మహిళా రూపంలో దీపం పట్టుకుని ఉన్న అలంకార లోహ విగ్రహం ఇప్పటికీ ఆలయంలో ఉంది. దీపం అడుగుభాగంలో మరాఠాల దానానికి సంబంధించిన శాసనం చెక్కబడి ఉంది. ఆధునిక కాలంలో ఈ ఆలయాన్ని దక్షిణ భారతదేశానికి చెందిన మఠ సంస్థ అయిన తిరువడుతురై ఆధీనం నిర్వహిస్తుంది. ఆలయంలోని శైవ సిద్ధాంత గ్రంథాలయం తాళపత్ర ప్రస్తుతాలు, శైవ సాహిత్యాన్ని సంరక్షిస్తుంది. ఈ ఆలయం జిల్లాలో అత్యధికంగా సందర్శించబడే ఆలయాలలో ఒకటిగా ఉంది. ఆరాధన, పండుగలు ఈ ఆలయ పూజారులు పండుగల సమయంలోనే కాకుండా ప్రతిరోజూ కూడా పూజ (ఆచారాలు) నిర్వహిస్తారు. తమిళనాడులోని ఇతర శివాలయాల మాదిరిగానే, ఇక్కడి పూజారులు కూడా శైవ బ్రాహ్మణ ఉపకులానికి చెందినవారు. ఈ ఆలయంలో రోజుకు ఆరు సార్లు ఆచార పూజలు నిర్వహిస్తారు. అవి: ఉషత్కాలం – ఉదయం 6:00 గంటలకు కాలసంతి – ఉదయం 8:00 గంటలకు ఉచికాలం – మధ్యాహ్నం 12:00 గంటలకు సాయరక్షై – సాయంత్రం 6:00 గంటలకు ఇరండంకాలం – రాత్రి 8:00 గంటలకు అర్థజామం – రాత్రి 9:00 గంటలకు ప్రతి పూజలో నాలుగు ప్రధాన దశలు ఉంటాయి: అభిషేకం (పవిత్ర స్నానం), అలంకారం (శృంగారం), నైవేద్యం (ఆహార సమర్పణ), దీపారాధన (దీపాలను ఊపడం). ఇవి మహాలింగేశ్వరర్, బృహత్సుందరకుచాంబిగై దేవికి నిర్వహించబడతాయి. పూజలు జరిగే సమయంలో నాగస్వరం (వాయిద్యం), తవిల్ (తాళ వాయిద్యం) సంగీతంతో పాటు, పూజారులు వేదాల నుండి మంత్రోచ్ఛారణ చేస్తారు. భక్తులు ఆలయ ధ్వజస్తంభం ముందర సాష్టాంగ నమస్కారం చేస్తారు. ఈ ఆలయంలో వారానికొకసారి జరిగే పూజలు సోమవారము, శుక్రవారము వంటి ప్రత్యేక దినాలలో ఉంటాయి. అలాగే పక్షవారీ ఆచారాలలో ప్రదోషం ముఖ్యమైనది. నెలవారీ ఉత్సవాలలో అమావాస్య (అమావాసై), కృతికై, పౌర్ణమి, సతుర్థి వంటి పర్వదినాలు జరుపుతారు. ఈ ఆలయంలో అత్యంత ప్రధానమైన పండుగ తైపూసం. ఇది తమిళ నెల తైలో పది రోజులపాటు ఘనంగా నిర్వహించబడుతుంది. ఈ పండుగలో మహాలింగేశ్వరర్, ఆయన సహచరి దేవి ఉత్సవమూర్తులు వివిధ వాహనాలలో ఆలయ ప్రాకారాలు, గ్రామ వీధులలో ఊరేగిస్తారు. పండుగ చివరి రోజు తీర్థవారితో ముగుస్తుంది. తమిళ నెల వైకాశిలో తిరుకల్యాణం (దైవ వివాహం), అంబాళ్ తపసు (అమ్మవారి తపస్సు), అంబాళ్ తన్నై తానే వంటి ఉత్సవాలు కూడా నిర్వహించబడుతాయి. మతపరమైన ప్రాముఖ్యత హిందూ పురాణాల ప్రకారం, మహాలింగస్వామి ఈ ప్రాంతంలోని అన్ని శివాలయాలకు కేంద్రబిందువుగా భావించబడతాడు. అలాగే సప్త విగ్రహ మూర్తులు (అన్ని శివ ఆలయాలలోని ఏడు ప్రధాన పరివార దేవతలు) ఈ ఆలయాన్ని చుట్టుముట్టి రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో ఏడు దిశా బిందువుల వద్ద స్థితిచేశారు అని నమ్మకం. ఈ ఏడు దేవతలు: చిదంబరంలోని నటరాజ ఆలయంలో నటరాజ తిరుచెంగాలూర్ వద్ద చండికేశ్వర ఆలయం తిరువలంచుఝిలోని వెల్లై వినాయకర్ ఆలయంలో వినాయకుడు (కబందీశ్వర ఆలయం) స్వామిమలైలోని మురుగన్ సిర్కాలిలోని సత్తైనాథర్ ఆలయంలో భైరవుడు సూర్యనార్ కోవిల్లోని సూర్యనార్ ఆలయంలో నవగ్రహాలు ఆలంగుడి, పాపనాశం తాలూకాలోని ఆపత్సహయేశ్వరర్ దేవాలయం, అలగుండి లో దక్షిణామూర్తి మహాలింగేశ్వరస్వామితో అనుసంధానమైన ఇతర పరివార దేవతల ఆలయాలు: పట్టేశ్వరంలోని ధేనుపురీశ్వర ఆలయం, పట్టీశ్వరం దుర్గాదేవి తిరువారూర్లోని త్యాగరాజ దేవాలయం, తిరువారూర్ లో సోమస్కందుడు తిరువడుతురైలోని తిరువావడుతురై ఆలయంలో నంది తిరువయ్యారు, మయిలాడుతురై, తిరువిడైమరుదూర్, తిరువెంకాడు, చయవనం, శ్రీవాంచియం వంటి పట్టణాలు కాశీతో సమానమైన పవిత్రక్షేత్రాలుగా భావించబడతాయి. కాశీలోని కాశీ విశ్వనాథ ఆలయం మాదిరిగానే, కావేరి నది తీరంలో ఉన్న ఈ పట్టణాలలోని ఆలయాలు ఆయా పట్టణాలకు కేంద్ర బిందువులుగా ఉన్నాయి. వాటిలో: తిరువయ్యారులోని ఐయారప్పర్ దేవాలయం తిరువిడైమరుదూర్లోని మహాలింగేశ్వర ఆలయం మయిలాడుతురైలోని మయూరనాథస్వామి ఆలయం సయవనంలో చయవనేశ్వర ఆలయం తిరువెంకాడులోని శ్వేతారణ్యేశ్వర ఆలయం శ్రీవాంచియంలోని శ్రీవాంచినాథస్వామి కోయిల్ ఈ ఆలయం కావేరి నది తీరంలో నిర్మించబడిన ఆలయాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. ఈ ఆలయంలో ఐదు లింగాల ఉనికితో దీనిని “పంచ లింగ స్థలం” అని కూడా పిలుస్తారు. నాలుగు లింగాలు నాలుగు దిక్కులలో ఉండగా, ఐదవది మధ్యలో ఉంటుంది. విశ్వనాథ ఆలయం తూర్పు వీధిలో, ఋషిపురీశ్వరుడు పడమరలో, ఆత్మనాథుడు దక్షిణ వీధిలో, చొక్కనాథుడు ఉత్తర వీధిలో ఉన్నట్లు పేర్కొనబడింది. సాహిత్య ప్రస్తావన ఈ ఆలయం 7వ శతాబ్దానికి చెందిన శైవ భక్తి గ్రంథమైన తేవారం పద్యాలలో అత్యంత గౌరవింపబడింది. ఈ గ్రంథాన్ని మూడు మహానుభావ కవి సంతులు అయిన అప్పర్, సుందరర్, తిరుజ్ఞానసంబంధర్ రచించారు. అప్పర్ ఈ ఆలయాన్ని ఐదు పద్యాలలో, సుందరర్ ఒక్క పద్యంలో, తిరుజ్ఞానసంబంధర్ ఆరు పద్యాలలో స్తుతించారు. అప్పర్ ఈ ఆలయాన్ని “ఇడైమరుదూర్” అని పేర్కొంటాడు. చిత్రమాలిక మూలాలు ఆధారాలు బాహ్య లింకులు