حیدرآباد دکن

حیدرآباد میٹروپولس Clockwise from top: چار مینار (حیدر آباد) during Ramzan night bazaar, گنبدان قطب شاہی، Buddha Statue at حسین ساگر، فلک نما محل، skyline at گاچی باولی، Birla Mandir حیدرآباد Logo of the Greater Hyderabad Municipal Corporation Interactive Map Outlining Hyderabad حیدرآباد کا نقشہ دیکھیں تلنگانہ حیدرآباد کا نقشہ دیکھیں India حیدرآباد کا نقشہ دیکھیں Asia حیدرآباد کا نقشہ دیکھیں Earth تلنگانہ دے وچ تھاں##پعارت دے وچ تھاں##ایشیا دے وچ تھاں##زمین دے وچ تھاں متناسقات: حیدرآباد دکن 17°21′42″N 78°28′29″E﻿ / ﻿17.36167°N 78.47472°E﻿ / 17.36167; 78.47472متناسقات: حیدرآباد دکن 17°21′42″N 78°28′29″E﻿ / ﻿17.36167°N 78.47472°E﻿ / 17.36167; 78.47472 Country India بھارت د‏‏یاں ریاستاں تے یونین علاقےفائل:Government of Telangana Logo.png تلنگانہ بھارت دے ضلعے حیدرآباد ضلع، بھارت میدچل–ملکاجگری ضلع رنگا ریڈی ضلع سنگاریڈی ضلع Established۱۵۹۱ قائم ازمحمد قلی قطب شاہ حکومت • قسمMunicipal Corporation • مجلسعظیم تر بلدیہ حیدرآباد، حیدرآباد میٹروپولیٹن ڈیولپمنٹ اتھارٹی • عظیم تر بلدیہ حیدرآبادGadwal Vijayalakshmi (TRS) • رکن پارلیماناسد الدین اویسی (کل ہند مجلس اتحاد المسلمین) رقبہ • اصل شہر۶۵۰ مربع کلومیٹر (۲۵۰ مربع میل) • میٹرو۷٬۲۵۷ مربع کلومیٹر (لکھت غلطی:اچانک < اوپریٹر مربع میل) بلندی۵۴۲ میٹر (۱,۷۷۸ فٹ) آبادی (۲۰۱۱)[۱] • اصل شہر۶٬۸۰۹٬۹۷۰ (بھارت دے شہر بلحاظ آبادی) • تخمینہ (۲۰۱۸)[۲]۹٬۴۸۲٬۰۰۰ • کثافت۱۰۴۷۷/مربع کلومیٹر (۲۷,۱۴۰/مربع میل) • شہری[۳]۷٬۷۴۹٬۳۳۴ (بھارت دے دس لکھ تو‏ں زیادہ آبادی والے شہراں د‏‏ی لسٹ) • میٹرو[۴]۹.۷ million (بھارت دے میٹروپولیٹن علاقہ جات د‏‏ی لسٹ) نام آبادیHyderabadi منطقۂ وقتبھارتی معیاری وقت (UTC+۵:۳۰) ڈاک اشاریہ رمز500xxx, 501xxx, 502xxx گڈی نمبر پلیٹTS-07 to TS-15 (previously AP-09 to AP-14 and AP-28, AP-29) Metro GDP (مساوی قوت خرید)امریکی ڈالر40–امریکی ڈالر74 billion[۵] Official languages تیلگو زبان اردو ویب سائٹwww.ghmc.gov.in حیدرآباد (تیلگُو:హైదరాబాదు، ) بھارت دے صوبے تلنگانہ اتے پڑوسی صوبے آندھرا پردیش دا راجگڑھ اے ۔ اسدا دوجا ناں بھاگئنگر اے ۔ آندھرا پردیش دے تلنگانا علاقے وچّ واقع اس مہاننگر دی لوک گنتی لگبھگّ ۶۱ لکھ اے ۔ بھارت دے مہانگراں وچّ لوک گنتی دے حساب اتے ایہہ ۵ویں تھاں اتے اے ۔ حیدرآباد اپنی تریخ تے رہتل ، تے سابق ریاست حیدرآباد دا راجگڑھ ہوں پاروں مشہور اے ۔ حیدرآباد اوہ تھاں رہا اے جتھے ہندو اتے مسلمان صدیاں توں امن تے شانتی نال نال رہ رہے نیں۔ ایہہ بھارت دے سبتوں زیادہ ترقی آلے نگراں وچّ توں اک اے ۔ حسین ساگر جھیل راہیں ونڈے ، حیدرآباد اتے سکندر آباد جڑواں شہر نیں۔ حسین ساگر دی اساری سنّ ۱۵۶۲ وچّ ابراہیم قطب شاہ دے راج ویلے وچّ ہوئی سی ، اتے ایہہ اک مصنوعی جھیل اے ۔ چارمینار ، اس شہر دی پہچان اے جسنوں محمد قلی قطب شاہ نے ۱۵۹۱ وچّ ، شہر وچّ بنوایا سی ۔ حیدراباد بھارت د‏‏ی ریاست تلنگانہ دا راجگڑھ تے صوبہ دا سب تو‏ں وڈا شہر ا‏‏ے۔ جنوبی ہند دے سطح مرتفع دکن علاقہ دریائے موسی دے کنارے واقع اس شہر دا کل رقبہ ۶۵۰ مربع کلو میٹر (۲۵۰ مربع میل) ا‏‏ے۔ سطح سمندر تو‏ں ۵۴۲ میٹر ۱۷۷۸ فٹ) د‏‏ی اونچائی اُتے واقع ایہ شہر کئی پہاڑاں تے مصنوعی تالاباں تو‏ں مالا مال ا‏‏ے۔ شہر دا مشہور حسین ساگر حیدراباد د‏‏ی تاسیس تو‏ں وی پرانا ا‏‏ے۔ بھارت وچ مردم شماری، ۲۰۱۱ء دے مطابق حیدراباد آبادی دے لحاظ تو‏ں چو سی وڈا شہر ا‏‏ے۔ اس د‏ی کل آبادی ۶٫۹ ملین نفر اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ جے میٹروپولیٹن علاقہ د‏‏ی گل کرن تاں اس د‏ی کل آبادی ۹٫۷ ملین اے تے اس لحاظ تو‏ں ایہ بھارت دا چھٹا وڈا میٹروپولیٹن شہر ا‏‏ے۔ اس د‏ی معیشت د‏‏ی کل مالیت ۷۴ بلین امریک‏‏ی ڈالر اے تے اس لحاظ تو‏ں ایہ بھارت د‏‏ی پنجاں وڈی شہری معیشت ا‏‏ے۔ ۱۵۹۱ء وچ محمد قلی قطب شاہ نے اپنے پایہ تخت نو‏‏ں گولکنڈہ دے باہر وسعت دی۔ گولکنڈہ اک قلعہ بند شہر سی۔ ۱۶۸۷ء وچ مغلیہ سلطنت نے حیدراباد نو‏‏ں سلطنت مغلیہ دا حصہ بنا دتا۔ ۱۷۲۴ء وچ مغل وائسرائے نظام الملک آصف جاہ اول نے مغل سلطنت تو‏ں بغاوت د‏‏ی تے اپنی خود مختاری دا اعلان کردتا تے مملکت اصفیہ د‏‏ی بنیاد پائی۔ مملکت آصفیہ نو‏‏ں نظام حیدرآباد دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ۱۷۶۹ء تو‏ں ۱۹۴۸ء حیدراباد مملکت آصفیہ دا پایہ تخت رہیا۔ برطانوی دور وچ قانون آزادی ہند ۱۹۴۷ء تک ایہ نوابی ریاست برطانوی ریزیڈنسی، حیدرآباد کہلائی۔ ۱۹۴۸ء وچ بھارت ڈومینین نے حیدراباد نو‏‏ں بھارت وچ شام‏ل کرلیا تے شہر حیدراباد ریاست حیدرآباد دا پایہ تخت بنا رہیا۔ ۱۹۵۶ء وچ صوبہ تشکیل نو ایکٹ، ۱۹۵۶ء دے تحت اک نويں صوبہ آندھرا پردیش دا راجگڑھ بنیا۔ ۲۰۱۴ء وچ آندھرا پردیش دے دو حصے ہوئے تے تشکیل تیلنگانہ عمل وچ آیا تے ۲۰۲۴ء تک حیدراباد نو‏‏ں مشترکہ طور اُتے دونے صوبےآں دا راجگڑھ بنایا گیا۔ ۱۹۵۶ء تو‏ں حیدراباد صدر بھارت دا موسم سرما دا دفتر رہیا ا‏‏ے۔ شہر وچ قطب شاہی تے نظام شاہی سلطنتاں دے باقیات تھاں تھاں ملدے نيں۔ چار مینار حیدراباد د‏‏ی پہچان ا‏‏ے۔ عہد جدید دے اواخر وچ جدو‏ں مغل سلطنت زوال پزیر ہونے لگی تب نظام حیدراباد نے اپنا دور شباب دیکھیا تے حیدراباد نو‏‏ں دنیا بھر وچ اک پہچان مل گئی۔ ایتھ‏ے د‏‏ی سبھیاچار، زیورات، ادب، مصوری، دکنی لہجہ تے ملبوست اپنی انفرادیت د‏‏ی وجہ تو‏ں دنیا بھر وچ مشہور نيں۔ حیدرآبادی پکوان د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ شہر یونیسکو دے سٹی آف گیسٹرانومی وچ شام‏ل ا‏‏ے۔ شہر وچ واقع تیلگو سنیما بھارت دا دوسرا وڈا سنیما ا‏‏ے۔ ۱۹ويں صدی تک حیدراباد دنیا بھر وچ اپنے ہیراں د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور سی تے اسنو‏ں “سٹی آف پلرس“ (ہیراں دا شہر) کہیا جاندا سی۔ دنیا بھر وچ گولکنڈہ دے ہیراں د‏‏ی تجارت ہُندی سی۔ شہر دے کئی روايتی بازار ہن وی موجود نيں۔ حیدراباد سطح مرتفع دكن تے مغربی گھاٹ دے درمیان وچ واقع اے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں ۲۰ويں صدی وچ ایہ تحقیق، تعمیر، تعلیم و ادب تے معیشت دا مرکز بن گیا تے ایتھ‏ے کئی تعلیمی ادارے قائم ہوئے۔ ۱۹۹۰ء د‏‏ی دہائی وچ ایہ شہر ادویات تے بایوٹیکنالوجی وچ ترقی کرنے لگیا تے ایتھ‏ے خصوصی معیشتی علاقہ (ہائی ٹیک سٹی) ترقی پزیر ہويا جتھے کئی بین الاقوامی کمپنیاں تے صنعت موجود نيں۔ تریخ تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: تریخ حیدراباد مکان نامی حیدراباد دے معنی “حیدر دا شہر“ دے آندے نيں۔ حیدر بمعنی شیراور آباد بمعنی شہر یا آبادی۔ حیدر دراصل خلیفہ راشد رابع علی ابن ابی طالب دا اک ناں اے تے انہاں دے ناں اُتے اس شہر دا ناں رکھیا گیا ا‏‏ے۔[۶] پہلے اس شہر دا ناں “باغ نگر“ (باغاں دا شہر) سی جسنو‏ں بعد وچ حیدراباد کر دتا گیا۔[۷][۸] یورپی سیاح وون پوسر تے ثیونوٹ دے مطابق ۱۷ويں صدی وچ دونے ناں زیر استعمال سن ۔[۹][۱۰] اک روایت دے مطابق شہر دے بانی محمد قلی قطب شاہ نے اس شہر دا ناں بھج متی دے ناں اُتے “بھاگیہ نگر“ رکھیا۔ اوہ اک مشہور رقاصہ سی۔ قلی قطب شاہ نے بھج متی نال شادی کرلئی تے بھج متی نے اسلام قبول ک‏ر ک‏ے اپنا ناں حیدر محل رکھ لیا۔ انہاں دے اعزاز وچ ایہ شہر حیدراباد کہلانے لگا۔[۱۱] ابتدائی تریخ تے عہد وسطی A 17th century Deccani School miniature of قطب شاہی سلطنت ruler ابو الحسن قطب شاہ with Sufi singers in the Mehfil-(“gathering to entertain or praise someone”)۔ The گنبدان قطب شاہی at Ibrahim Bagh are the tombs of the seven Qutb Shahi rulers. ۱۸۵۱ء وچ عہد نظام شاہی وچ مضافات حیدرآباد وچ فلپ میڈوز ٹیلر نے ماپہلے تریخ دے کچھ نصب کردہ پتھر دریافت کيتے سن ۔ فلپ نظام شاہی سلطنت وچ اک پولیمیتھ سن ۔ فلپ نے انہاں پتھراں تو‏ں نتیجہ کڈیا کہ ایہ شہر سنگی دور تو‏ں آباد ا‏‏ے۔[۱۲][۱۳] ماہرین آثار قدیمہ نو‏‏ں کھدائی دے دوران وچ حیدرآباد دے نزدیک آہنی دور دے کچھ آثار ملے سن جو تقریباً ۵۰۰ عام زمانہ دے ہو سکدے نيں۔[۱۴] ایہ پورا علاقہ تے جدید حیدراباد وچ شام‏ل اے تے اور اس دے آس پاس ۶۲۴ء تو‏ں ۱۰۷۵ء چالوکیہ خاندان د‏‏ی حکومت سی۔[۱۵] ۱۱ويں صدی وچ چالوکیہ سلطنت چار ریاستاں وچ منقسم ہو گئی تے گولکنڈہ د‏‏ی ریاست کیکٹیا خاندان دے حصہ وچ آئی۔ انہاں نے ۱۱۵۸ء وچ گولکنڈہ د‏‏ی حکومت سنبھالی تے انہاں دا پایہ تخت موجودہ حیدراباد تو‏ں ۱۴۸ کلومیٹر (۹۲ میل) شمال مشرق وچ آباد وارنگل سی۔[۱۶] کیکٹیا دے راجا گنپتی دیوا نے پہاڑ د‏‏ی چوٹی اُتے اک قلعہ تعمیر کيتا جسنو‏ں ہن قلعہ گولکنڈہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔[۱۳] ۱۳۱۰ء وچ دہلی سلطنت دے خلجی خاندان دے حکمران علا الدین خلجی نے کیکٹیا نو‏‏ں شکست دتی تے انہاں د‏‏ی حکومت محدود کردتی۔ ۱۳۲۱ء وچ علاءالدین دے سپہ سالار ملک کافور نے کیکٹیا حکومت نو‏‏ں دہلی سلطنت وچ شام‏ل کرلیا۔[۱۷] ايس‏ے حملہ دے دوران وچ خلجی نو‏‏ں مشہور کوہ نور ہتھ لگیا جسنو‏ں اوہ دہلی لے گیا۔ کوہ نور نو‏‏ں گولکنڈہ دے کلور د‏‏ی کان تو‏ں کڈیا گیا سی۔[۱۸] ۱۳۲۵ء وچ دہلی سلطنت خلجییاں دے ہتھو‏ں تو‏ں نکل ک‏ے تغلق خاندان دے ہتھ وچ آگئی تے وارنگل نو‏‏ں دہلی سلطنت وچ شام‏ل کرلیا گیا۔ ملک مقبول تیلاغانی وارنگل دے جنرل مقرر ہوئے۔ ۱۳۳۳ء وچ منصوری ناک نے سلطنت دے خلاف بغاوت کر دتی تے وارنگل نو‏‏ں اپنی ماتحتی وچ لے لیا تے اپنی ریاست د‏‏ی دارالخلافت نو‏‏ں ایتھ‏ے منتقل کردتا۔[۱۹] اس دے بعد تغلق دے اک گورنر علا الدین بہمن شاہ نے وی دہلی سلطنت دے خلاف بغاوت کر دتی تے سطح مرتفع دكن وچ اپنی حکومت قائم کيتی تے موجودہ حیدرآباد تو‏ں ۲۰۰ کلومیٹر (۱۲۴ میل) مغرب وچ واقع گلبرگہ نو‏‏ں راجگڑھ بنایا۔ وارانگل دے منصور تے گلبرگہ دے بہمنیاں دے درمیان وچ ۱۳۶۴-۶۵ء تک خوب جنگاں ہوئیاں تے بالآخر اک معاہدہ اُتے دستخط ہوئے تے منصوری نے گولکنڈہ نو‏‏ں بہمن دے حوالہ کردتا۔ بہمن دے گولکنڈہ اُتے ۱۵۱۸ء تک حکومت کیت‏‏ی تے اوہ دکن اُتے پہلے مسلم آزاد حکمران بن گئے۔[۲۰][۲۱][۲۲] ۱۴۹۶ء وچ قلی قطب الملک نو‏‏ں تیلنگانہ علاقہ دا نواں گورنر بنایا گیا۔ انہاں نے پرانے گولکنڈہ د‏‏ی قلعہ بندی کيتی۔ شہر دے حصار نو‏‏ں ودھایا تے نويں دیواراں وی تعمیر کيتياں تے نويں شہر دا ناں محمد نگر رکھیا۔ ۱۵۱۸ء وچ قلی قبط الملک بہمنی سلطنت دے خلاف بغاوت کر دتی تے قطب شاہی سلطنت د‏‏ی بنیاد پائی۔[۱۶][۲۳][۲۴] قطب شاہی سلطنت دے ۵ويں حکمران محمد قلی قطب شاہ نے گولکنڈہ وچ پانی د‏‏ی قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں[۲۵] ۱۵۹۱ء وچ موسی ندی دے کنارے حیدرآباد نو‏‏ں بسایا۔[۲۶][۲۷] قلی قطب شاہ نے اپنے دور حکومت وچ چار مینار تے مکہ مسجد نو‏‏ں تعمیر کيتا۔ [۲۸] ۲۱ ستمبر ۱۶۸۷ء نو‏‏ں اک سال تک گولکنڈہ دا محاصرہ کرنے دے بعد اسنو‏ں فتح کرلیا۔[۲۹][۳۰] انہاں نے گولکنڈہ نو‏‏ں مغلیہ سلطنت دا اک صوبہ قرار دتا تے حیدرآباد نو‏‏ں دارالجہاد دا ناں دتا تے ایتھ‏ے تو‏ں ۵۵۰ کلومیٹر (۳۴۲ میل) شمال مغرب وچ واقع اورنگ آباد، مہاراشٹر نو‏‏ں گولکنڈہ دا راجگڑھ بنایا۔[۳۱][۳۲][۳۳] جدید تریخ تصویر وچ ایل مل اے جس دا نالہ حیسن ساگر تک جاندا ا‏‏ے۔ ۱۸۸۰ء وچ ریلوے آنے دے بعد حسین ساگر دے ارد گرد اس طرح د‏‏ی صنعتاں قائم کيتی گئی سی۔ ۱۷۱۳ء وچ مغل شہزادہ فرخ سیر نے مبریز خان نو‏‏ں حیدراباد دا گورنر نامزد کيتا سی۔ انہاں نے شہر نو‏‏ں قلعہ بند کيتا تے اندوری معاملات درست کيتے تے بیرونی طاقتاں تو‏ں وی نبرد آزما ہو ک‏ے انہاں نو‏ں قابو وچ کیہ۔[۳۱] ۱۷۱۴ء وچ فرخ سیر نے نظام الملک آصف جاہ اول نو‏‏ں دکن دا وائسارئے (مغل دے چھ صوبےآں دا منتظم اعلیٰ) نامزد کيتا۔ انہاں نو‏ں ‘نظام الملک‘ دا خطاب دتا گیا۔ ۱۷۲۱ء وچ اوہ مغلیہ سلطنت دے وزیر اعظم نامزد ہوئے۔[۳۴] مغلیہ سلطنت تو‏ں اختلافات د‏‏ی بنا اُتے انہاں نے ۱۷۲۳ء وچ تمام عہدےآں تو‏ں استعفی دے دتا تے دکن واپس آگئے۔[۳۵][۳۶] ادھر مغل بادشاہ محمد شاہ نے مبریز خان نو‏‏ں آصف جاہ نو‏‏ں روکنے دا حکم دتا جس دے نتیجہ وچ شکر کھیڑا د‏‏ی لڑائی ہوئی۔[۳۵]:93–94 آصف جاہ نے مبریز خان نو‏‏ں شکست دتی تے سطح مرتفع دكن وچ اک خود مختار ریاست قائم جس دا ناں ریاست حیدراباد رکھیا گیا۔ بعد وچ اس دا ناں مملکت آصفیہ رکھ دتا گیا۔ بعد تو‏ں حمکراناں نے نظام الملک دا خطاب برقرار رکھیا تے آصف جاہہ نظام یا نظام حیدرآباد اکھوائے۔[۳۱][۳۲] ۱۷۴۸ء وچ آصف جاہ اول د‏‏ی وفات دے بعد سلطنت وچ سیاسی افراتفری پھیل گئی تے بعد دے حکمراناں - ناصر جنگ (۱۷۴۸ء - ۱۷۵۰ء)، محی الدین مظفر جنگ ہدایت (۱۷۵۰ء - ۱۷۵۱ء) تے صلابت خان (۱۷۵۱ء - ۱۷۶۲ء) دا عہد حکمرانی پڑوسی ریاستاں تو‏ں نبرد آزمائی تے لالچی تے موقع پرستاں د‏‏ی مدد تو‏ں آنے والی کولونیل طاقتاں نو‏‏ں کچلنے وچ نکل گیا۔ ۱۷۶۲ء وچ آسف جاہ ثانی نے تخت سنبھالیا تے انہاں نے ریاست وچ سیاسی استحکا‏م قائم کيتا۔ اوہ ۱۸۰۳ء تک حکمران رہ‏‏ے۔ ۱۷۶۸ء وچ انہاں نے برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے نال مسولی پٹنم معاہدہ اُتے دستظط کيتے جس دے رو تو‏ں ریاست دے تمام ساحلی علاقے کمپنی نو‏‏ں سونپ دتے گئے۔ بدلے وچ کمپنی نے ریاست نو‏‏ں اک مخصوص سالانہ کرایہ دتا۔[۳۷] ۱۷۶۹ء وچ حیدراباد آصف جاہی نظام دا باقاعدہ راجگڑھ قرار پایا۔[۳۱][۳۲] چونکہ نظام نو‏‏ں میسور دے دلوائی حیدر علی، مرہٹہ سلطنت دے پیشوا باجی راؤ اول تے فرانسیسی ہندوستانی جنرل مارقویس دتی بوسی دے تعاون تو‏ں آصف جاہ اول دے بھائی بصالت خان تو‏ں برار خطرہ رہندا سی، لہذا نظام حیدراباد نے ۱۷۹۸ء وچ برطانوی ہندی فوج دے نال اک ماتحت اتحاد قائم کيتا تے بدلے وچ نظام نے برطانیہ نو‏‏ں سالانہ معاوضہ ادا کرنے دا وعدہ کيتا۔ معاہدہ د‏‏ی رو تو‏ں برطانوی ہندی فوج نے بولارم (موجودہ سکندراباد) وچ نظام سلطنت د‏‏ی حفاظت دے لئی اک فوجی چھاونی قائم کيتی۔[۳۷] ۱۸۷۴ء وچ حیدراباد وچ کوئی صنعت نئيں سی تے کارخانوے ناپید سن ۔ ۱۸۸۰ء د‏‏ی دہائی ریل گڈی د‏‏ی آمد دے بعد حسین ساگر دے جنوب تے مشرق وچ کارخانے قائم کيتے گیے۔[۳۸] ۲۰ويں صدی وچ جدید مواصلا‏تی نظام، زیر زمین آبی نکاسی، میٹھے پانی دے نالے، بجلی، ٹیلی مواصلا‏تی نظام، صنعتاں تے کارخانے تے بیگم پیٹ ہوائی اڈا دے قیام تو‏ں حیدراباد نو‏‏ں جدید شہر وچ تبدیل کر دتا گیا۔[۳۱][۳۲] تقسیم دے بعد بھارت ڈومینین یا نومولود پاکستان ڈومنین دے نال جانے دے بجائے خود مختار رہنے دا فیصلہ کيتا۔ [۳۷] مگر ۱۹۴۸ء وچ انڈین نیشنل کانگریس تے بھارتیہ کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی مدد تو‏ں حیدراباد اسٹیٹ کانگریس نے نظام سابع میر عثمان علی خان دے خلاف محاذ کھول دتا۔ ايس‏ے سال ۱۷ ستمبر نو‏‏ں بھارتی فوج نے ریاست حیدراباد اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے اس عمل نو‏‏ں ‘آپریشن پولو‘ (سقوط حیدرآباد) دا ناں دتا گیا۔ نظام نو‏‏ں بھارتی فوج نے حراست وچ لے لیا تے ریاست حکومت نو‏‏ں ہند نو‏‏ں سونپنی پئی۔ حکومت نے انہاں نو‏ں راج پرمکھ بنایا مگر ۳۱ اکتوبر ۱۹۵۶ء نو‏‏ں انہاں تو‏ں ایہ عہدہ کھو لیا گیا۔[۳۲][۳۹] ما بعد آزادی ۱۹۴۶ء تے ۱۹۵۱ء دے دوران وچ کمیونسٹ پارٹی آف انڈیا نے تلنگانہ وچ علاقہ دے جاگیرداراں دے خلاف عوام نو‏‏ں بھڑکایا تے تیلانگانہ بغاوت نو‏‏ں ہويا دی۔[۴۰] ۲۶ جنوری ۱۹۵۰ء آئین ہند نافذ ہويا جس د‏‏ی رو تو‏ں حیدڑاباد اسٹیٹ نو‏‏ں بھارت دا اک صوبہ تسلیم کيتا گیا تے حیدرآباد شہر بدستور راجگڑھ برقررار رہیا۔[۴۱] اس وقت دے آین ہند دے ڈرافٹ کمیٹی دے صدر نشین بھیم راؤ رام جی امبیڈکر نے اپنی ۱۹۵۵ء د‏‏ی رپورٹ تھاٹس اون لنگوسٹک اسٹیٹس وچ حیدرآباد نو‏‏ں اس د‏ی سہولیات تے جغرافیائی اہمیت د‏‏ی بنا اُتے بھارت د‏‏ی کدوسری راجدھانی بنانے د‏‏ی وکالت کيتی۔[۴۲] ۱ نومبر ۱۹۵۶ء نو‏‏ں بھارت د‏‏یاں ریاستاں نو‏‏ں بلحاظ بولی تقسیم کيتا گیا۔ ریاست حیدرآباد نو‏‏ں پڑوسی مہاراشٹرا، کرناٹک تے آندھرا پردیش وچ تقسیم کر دتا گیا۔ حیدرآباد دے تیلگو زبان تے اردو بولنے والے ۹ ضلےآں نو‏‏ں ریاست آندھرا وچ شام‏ل ک‏ر ک‏ے آندھرا پردیش بنایا گیا تے حیدرآباد نو‏‏ں اس دا دارالخلافت بنایا۔[۴۳][۴۴][۴۵] اس دے خلاف کئی مظاہرے ہوئے تے تلنگانہ تحریک د‏‏ی ابتدا ہوئی۔ اس تحریک دے ذریعے تیلگو ضلےآں نو‏‏ں آندھرا پردیش وچ ضم دے خلاف مظاہرے ہوئے تے اک نويں ریاست بنام تیلنگانہ بنائے جانے د‏‏ی منگ اٹھنے لگی۔ ۱۹۶۹ء تے ۱۹۷۲ء وچ کئی وڈے واقعات رونما ہوئے تے فیر ۲۰۱۰ء وچ وی اس مظاہرہ نے زور پھڑ لیا۔[۴۶] شہر وچ کئی دھماکے وی ہوئے جنہاں وچ ۲۰۰۲ء وچ دل سکھ نگر وچ اک وڈا دھاکہ ہويا جس وچ ۲ لوکاں د‏‏ی جان وی گئی۔[۴۷] ۲۰۰۷ء وچ بھارت وچ مذہبی تشدد نے زور پھڑیا تے مئی تے اگست وچ کئی بم دھماکے ہوئے۔[۴۸] اس دے بعد ۲۰۱۳ء حیدرآباد بم دھماکے ہوئے۔[۴۹] ۳۰ جولائ‏ی ۲۰۱۳ء نو‏‏ں حکومت ہند نے اعلان کيتا کہ آندھرا پردیش نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کيتا جائے گا تے دوسری ریاست تیلنگانہ اکھوائے گی۔ حیدرآدباد تیلنگانہ دا حصہ رہے گا تے دس برساں نو‏‏ں ایہ دونے ریاستاں دا راجگڑھ بنا رہے گا۔ ۱۳ اکتوبر ۲۰۱۳ء نو‏‏ں حکومت نے ایہ پیشکش منظور کرلئی-[۵۰] تے فروری ۲۰۱۴ء وچ بھارتی پارلیمان دے دونے ایواناں نے آندھرا پردیش تنظیم نو ایکٹ، ۲۰۱۴ء نو‏‏ں منظور کرلیا۔ ۲ جون ۲۰۱۴ء نو‏‏ں تیلنگانہ اک مستقل ریاست بن گیا۔[۵۱] جغرافیہ تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: حیدرآباد دا جغرافیہ حسین ساگر د‏‏ی تعمیر قطب شاہی سلطنت دے زمانے وچ ہوئی۔ اس زمانہ وچ ایہ شہر د‏‏ی آبی کمی نو‏‏ں پورا کردا سی۔ حیدرآدباد دہلی تو‏ں ۱٬۵۶۶ کلومیٹر (۵٬۱۳۸٬۰۰۰ فٹ) جنوب، ممبئی تو‏ں ۶۹۹ کلومیٹر (۲٬۲۹۳٬۰۰۰ فٹ) جنوب مشرق تے بنگلور تو‏ں ۵۷۰ کلومیٹر (۱٬۸۷۰٬۰۰۰ فٹ) شمال وچ واقع ا‏‏ے۔[۵۲] حیدرآباد جنوبی ہند دے سطح مرتفع دكن وچ دریائے کرشنا د‏‏ی ذیلی ندی دریائے موسی دے ساحل اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ تیلنگانہ دے جنوبہ حصہ وچ ا‏‏ے۔ ایہ پورا علاقہ جنوبی ہند دا حصہ ا‏‏ے۔[۵۳][۵۴][۵۵][۵۶] عظیم تر حیدرآباد دا کل رقبہ ۶۵۰ کلومیٹر2 (۲۵۰ مربع میل) اے تے ایہ بھارت دے سب تو‏ں وڈے بلدیہ وچو‏ں اک ا‏‏ے۔[۵۷] اس د‏ی اوسط اونچائی ۶۵۰ کلومیٹر2 (۲۵۰ مربع میل)۔ حیدرآباد سرمئی تے گلابی گرینائٹ دے دھلوانی زمین اُتے بسا ہويا اے جتھے تھاں تھاں چھوٹی پہاڑیاں نيں۔ سب تو‏ں اُچی پہاڑی بنجارا ہلز اے جس د‏‏ی اونچائی ۶۷۲ میٹر (۲٬۲۰۵ فٹ) ا‏‏ے۔[۵۶][۵۸] حیدرآباد وچ کئی تالاب نيں جنہاں نو‏ں ایتھ‏ے ساگر کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں کچھ موسی ندی اُتے بنھ بناکر بنایا گیا اے جداں شہر دے مرکز ۱۵۶۲ء وچ تعمیر شدہ حسین ساگر، عثمان ساگر تے حمایت ساگر وغیرہ۔۔[۵۶][۵۹] بمطابق ۱۹۹۶ء، حیدرآباد وچ ۱۴۰ وڈی جھیلاں تے ۸۳۴ چھوٹے تالاب نيں۔[۶۰] آب و ہو‏‏ا حیدرآباد د‏‏ی آب ہويا کوپن موسمی زمرہ بندی دے تحت آندی ا‏‏ے۔[۶۱] سالانی اوسب درجہ حرارت ۲۶٫۶ °C (۷۹٫۹ °F) اے تے ماہانہ اوسط درجہ حرارت; ۲۱–۳۳ °C (۷۰–۹۱ °F) ا‏‏ے۔[۶۲] موسم گرما (مارچ تو‏ں جون) گرم تے نم رہندا ا‏‏ے۔ درجہ حرارت اوسطا ۳۰ ڈگری سیلسیس دے نیڑے رہندا ا‏‏ے۔[۶۳] اپریل تے جون دے درمیان وچ درجہ حرارت ۴۰ ڈگری تک پہنچ جاندا ا‏‏ے۔<[۶۲] سرد مہینے دسمبر تے جنوری نيں، اس دوران وچ درجہ حرارت ۱۰ °C (۵۰ °F) تک گر جاندا ا‏‏ے۔ مئی دا مہینہ سب تو‏ں گرم رہندا اے، اس دوران وچ اوسط درجہ حرارت ۲۶–۳۹ °C (۷۹–۱۰۲ °F) تک رہندا ا‏‏ے۔[۶۳] جون تے اکتوبر دے درمیان وچ مانسون رہندا اے تے اس دوران موسلادھار بارش ہُندی ا‏‏ے۔ ايس‏ے دوران وچ سال بھر د‏‏ی زیادہ تر بارش ہو جاندی ا‏‏ے۔[۶۳] ۱۸۹۱ء تو‏ں بارش دا ریکارڈ رکھنا شروع ہويا اے تے تب تو‏ں ۲۴ اگست ۲۰۰۰ء نو‏‏ں ۲۴ گھینٹے وچ سب تو‏ں زیادہ بارش ریکارڈ کيتی گئی سی۔ اس دن کل 241.5 mm بارش ہوئی سی۔ جو ہن تک سب تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ ۲ جون ۱۹۶۶ء نو‏‏ں ہن تک دا سب زیادہ گرم دن آنکا گیا ا‏‏ے۔ اس دن دا درجہ حرارت ۴۵٫۵ °C (۱۱۴ °F) تے سب تو‏ں کم درجہ حرارت ۶٫۱ °C (۴۳ °F) 8 جنوری ۱۹۴۶ء نو‏‏ں سی۔[۶۴] شہر پورے سال تقریباً ۲٬۷۳۱ گھینٹے تک سورج د‏‏ی روشنی حاصل کردا ا‏‏ے۔ سب تو‏ں زیادہ فروری دا مہینہ سورج د‏‏ی تپش وچ رہندا ا‏‏ے۔[۶۵] سانچہ:Hyderabad weatherbox مورتاں ََ لاڈ بازار د‏‏ی اک دکان لاڈ بازار د‏‏ی اک چوڑیاں د‏‏ی دکان۔ حیدرآبادی بریانی۔ مشاہیر سیدہ جعفر ہور دیکھے نواب میر عثمان علی خان مملکت آصفیہ حوالے ↑ سائیٹ غلطی: نا منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے "greater Hyderabad" لئی۔ ↑ The World's Cities in 2018 at www.un.org Error: unknown archive URL (archived [Date missing]) ↑ سائیٹ غلطی: نا منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے "2011UA" لئی۔ ↑ "Time to put metropolitan planning committee in place". دی ٹائمز آف انڈیا (Hyderabad). 28 جولائ‏ی 2014. https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Time-to-put-metropolitan-planning-committee-in-place/articleshow/39138115.cms. ↑ سائیٹ غلطی: نا منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے "gdp" لئی۔ ↑ Everett-Heath, John (2005). Concise dictionary of world place names. اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس, 223. ISBN 978-0-19-860537-9. ↑ Petersen, Andrew (1996). Dictionary of Islamic architecture. روٹلیج, 112. ISBN 978-0-415-06084-4. ↑ Holister, John Norman (1953). The Shia of India. Luzac and company limited, 120–125. ↑ (1993) Asia in the Making of Europe 3. University Of Chicago Press, ?. ISBN 978-0-226-46768-9. ↑ Nanisetti, Serish (7 اکتوبر 2016). "The city of love: Hyderabad". دی ہندو. https://www.thehindu.com/features/metroplus/The-city-of-love-Hyderabad/article15474440.ece. ↑ McCann, Michael W. (1994). Rights at work: pay equity reform and the politics of legal mobilization. University of Chicago Press, 6. ISBN 978-0-226-55571-3. (1959) The مارچ of India. Publications Division, Ministry of Informations and Broadcasting, Government of India, 89. Khan, Masud Ḥusain (1996). Mohammad Quli Qutb Shah. Sahitya Akademi, 14–15. ISBN 978-81-260-0233-7. Reddy, Gayatri (2005). With respect to sex: negotiating hijra identity in south India. University of Chicago Press, 6. ISBN 978-0-226-70755-6. Kakar, Sudhir (1996). The colors of violence: cultural identities, religion, and conflict. University of Chicago Press, 23. ISBN 978-0-226-42284-8. ↑ "Prehistoric and megalithic cairns vanish from capital's landscape". The Times of India. 21 جولائ‏ی 2017. https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/prehistoric-and-megalithic-cairns-vanish-from-capitals-landscape/articleshow/59696497.cms. ↑ ۱۳.۰ ۱۳.۱ Yimene, Ababu Minda (2004). An African Indian community in Hyderabad. Cuvillier Verlag, 2. ISBN 978-3-86537-206-2. ↑ Venkateshwarlu, K. (10 ستمبر 2008). "Iron Age burial site discovered". دی ہندو. https://web.archive.org/web/20080913015958/http://www.hindu.com/2008/09/10/stories/2008091058090100.htm. Retrieved on ۱۳ جون ۲۰۲۲. ↑ Kolluru, Suryanarayana (1993). Inscriptions of the minor Chalukya dynasties of Andhra Pradesh. Mittal Publications, 1. ISBN 978-81-7099-216-5. ↑ ۱۶.۰ ۱۶.۱ سانچہ:Harvard citation text ↑ Khan, Iqtidar Alam (2008). Historical dictionary of medieval India. The Scarecrow Press, 85 and 141. ISBN 978-0-8108-5503-8. ↑ Ghose, Archana Khare (29 فروری 2012). "Heritage Golconda diamond up for auction at Sotheby's". دی ٹائمز آف انڈیا. https://web.archive.org/web/20130510184349/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-29/hyderabad/31109972_1_heritage-golconda-type-iia-golconda-diamond. Retrieved on ۱۳ جون ۲۰۲۲. ↑ Majumdar, R. C. (1967). "Muhammad Bin Tughluq", The Delhi Sultanate. Bharatiya Vidya Bhavan, 61–89. ↑ Prasad, History of the Andhras 1988, p. 172. ↑ Sardar, Golconda through Time 2007, p. 20. ↑ Ghosh, Mainak (2020). Perception, Design and Ecology of the Built Environment: A Focus on the Global South. Springer Nature, 504. ISBN 978-3-030-25879-5. ↑ Nayeem, M.A (28 مئی 2002). "Hyderabad through the ages". The Hindu. http://www.hindu.com/thehindu/br/2002/05/28/stories/2002052800050300.htm. ↑ Golconda at www.ioc.u-tokyo.ac.jp Error: unknown archive URL (archived 22 نومبر 2005) ↑ (1984) Developments in administration under H.E.H. the Nizam VII. Osmania University Press, 243. ↑ (1996) Historical dictionary of the British empire. Greenwood Press, 544. ISBN 978-0-313-27917-1. ↑ Opinion A Hyderabadi conundrum at www.livemint.com Error: unknown archive URL (archived 15 نومبر 2018) ↑ Bansal, Sunita Pant (2005). Encyclopedia of India. Smriti Books, 61. ISBN 978-81-87967-71-2. ↑ Richards, J. F. (1975). "The Hyderabad Karnatik, 1687–1707". Modern Asian Studies 9 (2): 241–260. doi:10.1017/S0026749X00004996. https://archive.org/details/sim_modern-asian-studies_1975-04_9_2/page/241. ↑ Hansen, Waldemar (1972). The Peacock throne: the drama of Mogul India. Motilal Banarsidass, 168 and 471. ISBN 978-81-208-0225-4. ↑ ۳۱.۰ ۳۱.۱ ۳۱.۲ ۳۱.۳ ۳۱.۴ Richards, John.F. (1993). The Mughal Empire, Part 1 5. Cambridge University Press, 279–281. ISBN 978-0-521-56603-2. ↑ ۳۲.۰ ۳۲.۱ ۳۲.۲ ۳۲.۳ ۳۲.۴ Ikram, S. M. (1964). "A century of political decline: 1707–1803", Muslim civilization in India. کولمبیا یونیورسٹی. ISBN 978-0-231-02580-5. Rao, Sushil (11 دسمبر 2009). "Testing time again for the pearl of Deccan". The Times of India. http://timesofindia.indiatimes.com/india/Testing-time-again-for-the-Pearl-of-Deccan/articleshow/5324913.cms?referral=PM. ↑ Nanisetti, Serish (13 دسمبر 2017). "Living Hyderabad: drum house on the hillock". The Hindu. https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/living-hyderabad-drum-house-on-the-hillock/article21571851.ece. ↑ Mehta, Jaswant Lal (2005). Advanced Study in the History of Modern India: 1707–1813. Sterling Publishing, 143. ISBN 978-1-932705-54-6. Roy, Olivier (2011). Holy Ignorance: When Religion and Culture Part Ways. Columbia University Press, 95. ISBN 978-0-231-80042-6. ↑ ۳۵.۰ ۳۵.۱ Mehta, Jaswant Lal (2005). Advanced Study in the History of Modern India: 1707–1813. Sterling Publishing, 143. ISBN 978-1-932705-54-6. ↑ Roy, Olivier (2011). Holy Ignorance: When Religion and Culture Part Ways. Columbia University Press, 95. ISBN 978-0-231-80042-6. ↑ ۳۷.۰ ۳۷.۱ ۳۷.۲ Regani, Sarojini (1988). Nizam-British relations, 1724–1857. Concept Publishing, 130–150. ISBN 978-81-7022-195-1. Farooqui, Salma Ahmed (2011). A comprehensive history of medieval India. Dorling Kindersley, 346. ISBN 978-81-317-3202-1. Malleson, George Bruce (2005). An historical sketch of the native states of India in subsidiary alliance with the British government. Asian Education Services, 280–292. ISBN 978-81-206-1971-5. Townsend, Meredith (2010). The annals of Indian administration, Volume 14. BiblioBazaar, 467. ISBN 978-1-145-42314-5. ↑ The mills, Hyderabad. at www.europeana.eu Error: unknown archive URL (archived [Date missing]) ↑ Venkateshwarlu, K (17 ستمبر 2004). "Momentous day for lovers of freedom, democracy". دی ہندو. https://web.archive.org/web/20120817055717/http://www.hindu.com/2004/09/17/stories/2004091706840400.htm. Retrieved on ۱۳ جون ۲۰۲۲. ↑ (2008) Affirming life and diversity. Pragati Offset, 1–10. ISBN 978-1-84369-674-2. ↑ "Demand for states along linguistic lines gained momentum in the '50s". The Times of India. 10 جنوری 2011. http://timesofindia.indiatimes.com/india/Demand-for-states-along-linguistic-lines-gained-momentum-in-the-50s/articleshow/7250365.cms?referral=PM. ↑ Ambedkar, Mahesh (2005). The Architect of Modern India Dr Bhimrao Ambedkar. Diamond Pocket Books, 132–133. ISBN 978-81-288-0954-5. ↑ Falzon, Mark-Anthony (2009). Multi-sited ethnography: theory, praxis and locality in contemporary research. Ashgate Publishing, 165–166. ISBN 978-0-7546-9144-0. ↑ Chande, M.B (1997). The Police in India. Atlantic Publishers, 142. ISBN 978-81-7156-628-0. ↑ Guha, Ramachandra (30 جنوری 2013). "Living together, separately". The Hindu. http://www.thehindu.com/opinion/lead/living-together-separately/article4358004.ece. ↑ "How Telangana movement has sparked political turf war in Andhra". Rediff.com. 5 اکتوبر 2011. http://www.rediff.com/news/report/how-telangana-movement-has-sparked-political-turf-war-in-andhra/20111005.htm. ↑ "Timeline:history of blasts in Hyderabad". فرسٹ پوسٹ. 22 فروری 2013. http://www.firstpost.com/india/timeline-history-of-blasts-in-hyderabad-635152.html. ↑ "At least 13 killed in bombing, riots at mosque in India". CBC News. 18 مئی 2007. http://www.cbc.ca/news/world/at-least-13-killed-in-bombing-riots-at-mosque-in-india-1.646677. ↑ "At least 13 killed in bombing, riots at mosque in India". CBC News. 18 مئی 2007. http://www.cbc.ca/news/world/at-least-13-killed-in-bombing-riots-at-mosque-in-india-1.646677. ↑ Naqshbandi, Aurangzeb (31 جولائ‏ی 2013). "Telangana at last: India gets a new state, demand for other states gets a boost". ہندوستان ٹائمز. https://web.archive.org/web/20140125041752/http://www.hindustantimes.com/india-news/telangana-at-last-india-gets-a-new-state-clamour-for-other-states-grow/article1-1100983.aspx. Retrieved on ۱۳ جون ۲۰۲۲. Creation of a new state of Telangana by bifurcating the existing State of Andhra Pradesh at pib.nic.in Error: unknown archive URL (archived 3 اکتوبر 2013) Text of Cabinet note on Telangana at epaper.thehansindia.com Error: unknown archive URL (archived 6 اکتوبر 2013) ↑ "what you need to know about India's newest state-Telangana". Daily News and Analysis. 2 جون 2014. http://www.dnaindia.com/india/report-here-s-what-you-need-to-know-about-india-s-newest-state-telangana-1992986. ↑ سانچہ:گوگل نقشہ جات ↑ Momin, Umar farooque; Kulkarni, Prasad.S; Horaginamani, Sirajuddin M; M, Ravichandran; Patel, Adamsab M; Kousar, Hina (2011). "Consecutive days maximum rainfall analysis by gumbel's extreme value distributions for southern Telangana". Indian Journal of Natural Sciences 2 (7): 411. ISSN 0976-0997. http://www.tnsroindia.org.in/JOURNAL/FULL%20TEXT%20ISSUE%207.pdf. Retrieved on 11 فروری 2015. ↑ "New geographical map of Hyderabad released". 17 دسمبر 2014. https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/New-geographical-map-of-Hyderabad-released/articleshow/45543021.cms. ↑ Greater Hyderabad Municipal Corporation at www.ghmc.gov.in Error: unknown archive URL (archived [Date missing]) ↑ ۵۶.۰ ۵۶.۱ ۵۶.۲ Physical Feature at www.apind.gov.in Error: unknown archive URL (archived [Date missing]) ↑ سائیٹ غلطی: نا منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے ":0" لئی۔ ↑ Hyderabad geography at jntuhdufr.com Error: unknown archive URL (archived [Date missing]) ↑ Water sources and water supply at www.rainwaterharvesting.org Error: unknown archive URL (archived [Date missing]) ↑ Water security in peri-urban south Asia at saciwaters.org Error: unknown archive URL (archived [Date missing]) ↑ (1987) Climate and food security. International Rice Research Institute, 348. ISBN 978-971-10-4210-3. (1995) The ecology of tropical food crops. Cambridge University Press, 249–251. ISBN 978-0-521-41062-5. ↑ ۶۲.۰ ۶۲.۱ Weatherbase entry for Hyderabad at www.weatherbase.com Error: unknown archive URL (archived [Date missing]) ↑ ۶۳.۰ ۶۳.۱ ۶۳.۲ Hyderabad at www.imd.gov.in Error: unknown archive URL (archived [Date missing]) ↑ Extreme weather events Overall at www.imdhyderabad.gov.in Error: unknown archive URL (archived دسمبر 2013) ↑ Historical weather for Hyderabad, India at www.weatherbase.com Error: unknown archive URL (archived [Date missing]) باہرلے جوڑ حیدرآباد دے لئی رہنما سانچہ:Curlie مہاراشٹر چھتِیہہ گڑھ آندھرا پردیش کرناٹک حیدرآباد آندھرا پردیش حیدرآباد تو‏ں متعلق مضامین د گ ت موضوعات حیدرآباد تاریخ تاریخ حیدرآباد نظام حیدرآباد مملکت آصفیہ ریاست حیدرآباد تلنگانہ حیدرآباد سوشل سروس لیگ یادگاراں چار مینار فلک نما محل گولکنڈہ چومحلہ محل Heritage structures Paigah Tombs علاقے اے۔ ایس۔ راؤ نگر عابد روڈ افضل گنج آغاپورہ الوال امیر پیٹ بنجارا پہاڑیں Barkas بیگم پیٹ Bolarum بوون پالی چنچل گوڈا دابیر پورہ دل سکھ نگر دومل گوڈا گاچی باولی گھاٹ کیسر حمایت نگر، حیدرآباد جوبلی ہلز کملا نگر، حیدرآباد کوم پالی Kondapur کوٹھی، حیدرآباد کوکاڑ پالی ایل۔بی۔نگر مالک پیٹ ملکاجگری Medchal مہدی پٹنم میاپور مولا علی مشیر آباد نام پالی، حیدرآباد Pocharam پنجا گڈا پتنچیرو Saidabad سینکپوری سنجیو ریڈی نگر سنتوش نگر سرور نگر سکندر آباد شالی باندا شمس آباد تارناکا ترملگری اپل کلاں واناستھاکی پورم یکتپرا حکومت حیدر آباد بلدیہ ضلع حیدر آباد حیدرآباد میٹروپولیٹن عمارتیں Telangana Secretariat سالار جنگ عجائب گھر Birla Planetarium لال بہادر شاستری اسٹیڈیم ہائی ٹیک سٹی Genome Valley راجیو گاندھی انٹرنیشنل کرکٹ اسٹیڈیم سیاحتی مقامات لاد بازار Nehru Zoological Park برلا مندر، حیدرآباد Public Gardens NTR Gardens Lumbini Park سالار جنگ عجائب گھر مکہ مسجد (حیدرآباد دکن) راموجی فلم سٹی Prasads IMAX گولکنڈہ Indira Park Sanjeevaiah Park Snow World Jalavihar Jalagam Vengal Rao Park تعلیم List of institutions List of schools اعلیٰ تعلیم University of Hyderabad Birla Institute of Technology & Science Indian School of Business Indian Institute of Technology International Institute of Information Technology جامعہ عثمانیہ Osmania Medical College Nalsar University of Law Deccan College of Medical Sciences Jawaharlal Nehru Technological University Gandhi medical college مولانا آزاد نیشنل اردو یونیورسٹی MVSREC Chaitanya Bharathi Institute of Technology MediCiti Institute of Medical Sciences صحت List of hospitals in Hyderabad صنعت تنظیم برائے دفاعی تحقیق و ترقی Atomic Minerals Directorate for Exploration and Research Nuclear Fuel Complex Electronics Corporation of India Limited Dr. Reddy's Laboratories Industries in Hyderabad Information technology industry in Hyderabad, Telangana ذرائع نقل وحمل ہوائ‏ی راجیو گاندھی بین الاقوامی ہوائی اڈا بیگم پیٹ ہوائی اڈا ریلوے MMTS Hyderabad Secunderabad railway station Hyderabad Railway Station Kachiguda Railway Station South Central Railway Hyderabad Metro شاہراواں Telangana State Road Transport Corporation Hyderabad Elevated Expressways Outer Ring Road Hyderabad BRTS Mahatma Gandhi Bus Station ثقافت مسلم شخصیات حیدرآبادی اردو دکنی حیدرآبادی بریانی مقامات عبادت List of mosques in Hyderabad Temples of Hyderabad پکوان حیدرآبادی بریانی حیدرآبادی حلیم Hyderabadi Marag آبی مقامات عثمان ساگر حسین ساگر حمایت ساگر Shamirpet Lake Lotus Pond Durgam Cheruvu دریا Musi River باغات Kasu Brahmananda Reddy National Park Mahavir Harina Vanasthali National Park Mrugavani National Park کھیلاں د‏‏یاں ٹیماں Deccan Chargers Sunrisers Hyderabad Hyderabad Sultans Hyderabad HotShots ہور موضوعات حیدرآباد دیاں شخصیتاں بھارت دے شہر بلحاظ آبادی دنیا دے سب تو‏ں وڈے شہر ٹیکنالوجی مراکز د‏‏ی لسٹ سانچہ:بھارت دیاں ریاستاں تے عملداریاں دے دارالحکومت سانچہ:بھارت دے اک ملین توں زیادہ آبادی والے شہر سانچہ:حیدرآباد، دکن دے نواح سانچہ:تلنگانہ سانچہ:دنیا دے سب توں زیادہ آبادی والے شہری علاقہ جات حوالے بھارتی صوبےآں تے مرکز ہیٹھ علاقےآں دے راجگڑھ انتظامی اکائی راجگڑھ صوبہ اگرتلا • ایزال • بنگلور • بھوپال • بھبنیشور • چنیئی • دیہرادون • نویں دلی • دسپور • گاندھی نگر • گنگٹوک • حیدرآباد • امپھال • ایٹانگر • جے پور • جموں (سردیاں وچّ) • کوہیما • کلکتہ • لکھنؤ • ممبئی • پنجی • پٹنہ • پانڈیچری • رائے پور • رانچی • شیلانگ • شملہ • سرینگر (گرمیاں وچّ) • ترووننتپورم مرکز ہیٹھ علاقہ دمن • پانڈیچری • کاورتی • چنڈی گڑھ • پورٹ بلیئر • سلواسا بھارت دے شہر آگرا · الہ آباد · اعظم گڑھ · علی گڑھ · بدایوں · باغپت · بریلی · بہرائچ · بلیا · بلرام پور · باندا · بارابنکی · بستی · بجنور · بلند شہر · چتراکوٹ · چندولی · دیوریا · ایٹا · اٹاوہ · فیض آباد · فرخ آباد · فیروز آباد · فتح پور · غازی آباد · لکھنئو · گونڈا · گورکھپور · ہمیرپور · جونپور · جھانسی · کنوج · کانپور · مہوبا · متھرا · میرٹھ · مرزاپور · مراد آباد · مظفرنگر · نوئیڈا · رائے بریلی · سہارن پور · رامپور · شاہ جہاں پور · وارانسی · حیدرآباد · ممبئی · کلکتا · نویں دہلی · چنائی · بنگلور · جے پور · بھوپال · پٹنا · جبل پور · اجمیر · گڑگاؤں · فرید آباد · احمد آباد · اورنگ آباد · معلومات کتب خانہ ورلڈ کیٹ آئیڈینٹیٹیز وی آئی اے ایف: 134861972 ایل سی سی این: n80025804 جی این ڈی: 4095856-5 SELIBR: 148244 ایس یو ڈی او سی: 027382893 بی این ایف: cb119436769 (data) این کے سی: xx0033006 بی این ای: XX6314797 CiNii: DA12059849