অপৰাধ অনুসন্ধান বিভাগ (ভাৰত)

অপৰাধ অনুসন্ধান বিভাগ (ইংৰাজী: Criminal Investigation Department) বৃটিছ আৰক্ষী বাহিনীৰ অপৰাধ অনুসন্ধান বিভাগৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি অপৰাধৰ তদন্তৰ দায়িত্বত থকা ভাৰতৰ ৰাজ্যিক আৰক্ষী বিভাগসমূহৰ এটা বিশেষ শাখা ক্ৰাইম ব্ৰাঞ্চ বুলিও জনা যায়। ই ৰাজ্যিক আৰক্ষীৰ বিশেষ তদন্ত শাখা, আৰু ইয়াৰ নেতৃত্বত আৰক্ষী সঞ্চালক প্ৰধান (ডিজিপি) বা অতিৰিক্ত আৰক্ষী সঞ্চালক প্ৰধান (এডিজিপি) পদবীৰ বিষয়াৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়। গঠন আৰু সংগঠন ১৯০২ চনত এণ্ড্ৰু ফ্ৰেজাৰৰ নেতৃত্বত ভাৰতীয় আৰক্ষী আয়োগৰ পৰামৰ্শৰ ভিত্তিত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে প্ৰথম চিআইডি স্থাপন কৰে। লক্ষ্ণৌৰ গোখলে মাৰ্গত চিআইডিৰ কাৰ্যালয়ৰ প্ৰৱেশদ্বাৰত "ভাৰতীয় চিআইডিৰ পিতৃ" ৰজাৰ আৰক্ষী পদক বিজয়ী (কেপিএম) ৰায় বাহাদূৰ পণ্ডিত শম্ভু নাথৰ প্ৰতিকৃতি আছে। ১৯২৯ চনত চিআইডিক বিশেষ শাখা, চিআইডি, আৰু অপৰাধ শাখা (চিবি-চিআইডি)ত বিভক্ত কৰা হয়। কিছুমান ৰাজ্যই নিজৰ চিআইডি ইউনিটৰ বাবে বিভিন্ন নাম ব্যৱহাৰ কৰে যদিও বহুতে "ফৌজদাৰী তদন্ত বিভাগ" শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে। অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ আৰু ছত্তীশগড়ত চি আই ডিক অপৰাধ অনুসন্ধান বিভাগ বুলি জনা যায়। অসম, বিহাৰ, হাৰিয়ানা, উত্তৰ প্ৰদেশ, ৰাজস্থান, পশ্চিমবংগ, মহাৰাষ্ট্ৰ, কৰ্ণাটক, আৰু জম্মু-কাশ্মীৰত ইয়াক অপৰাধ অনুসন্ধান বিভাগ বুলি জনা যায়। দিল্লী আৰু কেৰালাত চিআইডিক অপৰাধ শাখা বুলি কোৱা হয় আৰু তামিলনাডুত ইয়াক অপৰাধ শাখা-ফৌজদাৰী তদন্ত বিভাগ (CB-CID) বুলি জনা যায়। পঞ্জাৱত অপৰাধ অনুসন্ধান বিভাগ (CID)ক পঞ্জাৱ তদন্ত ব্যুৰো (PBI বা BoI) বুলি জনা যায়। অপৰাধ অনুসন্ধান বিভাগৰ নেতৃত্বত আছে অতিৰিক্ত আৰক্ষী সঞ্চালক প্ৰধান পদৰ এজন বিষয়া। আইন আৰু শৃংখলা আৰক্ষীৰ সমকক্ষৰ দৰেই চিআইডি বা অপৰাধ শাখাৰো অতিৰিক্ত আৰক্ষী সঞ্চালক প্ৰধান পৰ্যায়লৈকে নিজা পদবী আছে। অপৰাধ শাখাৰ জ্যেষ্ঠ বিষয়াসকলৰ ভিতৰত অধীক্ষক, উপ-অধীক্ষক, পৰিদৰ্শক, আৰু উপ-পৰিদৰ্শক আদি অন্তৰ্ভুক্ত। এই উইংত পোষ্ট কৰা বিষয়া আৰু কৰ্মীসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকৰ নিয়মীয়া আৰক্ষী ৰেংকৰ আগত "ডিটেক্টিভ" লিখি দিয়ে। চি আই ডিৰ শাখাসমূহ ৰাজ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি চিআইডিৰ একাধিক শাখা থাকিব পাৰে। এই শাখাসমূহৰ ভিতৰত আছে: চিবি-চিআইডি মানৱ সৰবৰাহৰ বিৰোধী আৰু নিৰুদ্দেশ হোৱা ব্যক্তিৰ কোষ এণ্টি-নাৰ্কটিকছ চেল আঙুলিৰ ছাপ ব্যুৰো অপৰাধমূলক চোৰাংচোৱা বিভাগ সন্ত্ৰাসবাদ বিৰোধী দল অৰ্থনৈতিক অপৰাধ শাখা উচ্চ প্ৰযুক্তিৰ অপৰাধ তদন্ত কোষ অপৰাধ শাখাৰ চি আই ডি চিবি-চিআইডি হৈছে অতিৰিক্ত আৰক্ষী সঞ্চালক প্ৰধান (এডিজিপি)ৰ নেতৃত্বত আৰু আৰক্ষী মহাপৰিদৰ্শক (আইজিপি)ৰ সহায়ত চিআইডিৰ এটা বিশেষ শাখা। এই শাখাই হত্যা, সংঘৰ্ষ, জালিয়াতি, জাল আদি গুৰুতৰ অপৰাধ আৰু ৰাজ্য চৰকাৰ বা উচ্চ ন্যায়ালয়ে চিবি-চিআইডিক ন্যস্ত কৰা গোচৰৰ তদন্ত কৰে। বিচাৰ ক্ষমতা ৰাজ্যিক অপৰাধ শাখা/ অপৰাধ তদন্ত বিভাগৰ ৰাজ্যব্যাপী অধিকাৰ আছে আৰু ৰাজ্য চৰকাৰ, উচ্চ ন্যায়ালয়, বা আৰক্ষী সঞ্চালক প্ৰধান (আৰক্ষী বাহিনীৰ মুৰব্বীয়ে)দ্বাৰা প্ৰেৰণ কৰা গোচৰৰ তদন্ত কৰে, য’ত সংগঠিত অপৰাধ, আন্তঃজিলা গোচৰ, চাইবাৰ অপৰাধ, অৰ্থনৈতিক অপৰাধ, আৰু উচ্চ পৰ্যায়ৰ বা ৰাজনৈতিকভাৱে স্পৰ্শকাতৰ গোচৰ আদি অন্তৰ্ভুক্ত। জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত মুম্বাইৰ শাখাৰ আধাৰত নিৰ্মিত এখন টেলিভিছন ধাৰাবাহিক চি আই ডি চনী টিভি আৰু নেটফ্লিক্সত ২০ বছৰ সফলভাৱে প্ৰচাৰিত হয়। তথ্যৰ উৎস