Indira Gandhi

Indira Priyadarshini Gandhi (jdb. 19ê çiriya paşîn a 1917an – m. 31ê çiriya pêşîn a 1984an), siyasetmedar û yekem jin e ku bûye serokwezîr li Hindistanê bû û du caran ew post bi dest anî, cara pêşîn ji kanûna paşîn ya sala 1966an heta adara 1977an û cara duyem ji kanûna paşîn a 1980ê heta dawiya jiyana xwe di çiriya pêşîn a 1984an. Heta niha jî ti jinekê din nebûye serokwezîrê Hindistanê. Ew keça Cewahirlal Nehru ku yekem serokwezîrê Hindistanê bû. Kurê wê Rajiv Gandhi jî bû serokwezîrê Hindistanê. Indira di navbera salên 1947 heta 1964an de wekî alîkariya bavê wê ku di vê demê serokwezîr bû, xizmet kiriye. Ew di sala 1959ê bû serokê Kongireya Neteweyî ya Hindistanê. Piştî mirina bavê wê, wê wekî endamê Rajya Sabhayê anko Civata Jorîn hatiye hilbijartin û di kabîneya serokwezîrê Lal Bahadur Şastri de bû wezîrê zanyaran û weşanê. Piştî mirina Shastri di sala 1966an, di hilbijartinên seroktiyê ya Partiya Kongiresê de, hevrikê wê Morarji Desai têkbiriye û bû serokê nû yê partiyê û piştre bi wî rengî bû serokwezîrê Hindistanê. Wekî serokwezîr, wê bi sehişkiya di danûstandinan de û bi navendîkirina zêde ya desthilatiyê dihat nasîn. Wê ji bo piştevaniya serxwebûna Pakistana Rojhilatê şer li dijî Pakistanê destpê kiriye. Hindistan di şer de bi serket û li encama wî şerê dewleta Bengladeşê hatiye damezrandin. Hêza Hindistanê jî li herêmê zêde bû û bû hêza serdest a Başûrê Asyayê. Bi mihaneya cudaxwaziyê û li dijî bangewazeka ji bo serhildanê, Indira rewşa awarte ragihandiye ku ji sala 1975 heta 1977an berdewam kiriye. Di wan du salan de azadiyên çapemenî hatiye sansûrkirin. Di sala 1980ê, piştî hilbijartinên azad û bêlayenane, wê dîsa wekî serokwezîr hatiye hilbijartin. Gandi di destpêkirina yekem ceribandina serkeftî ya çekên navokî ya Hindistanê di sala 1974an de jî roleke giring lîstiye. Serweriya wê bû sedem ku Hindistan bi îmzekirina peymaneke dostaniyê di sala 1971ê de ji bo dûrxistina gefên jeopolîtîk ên wekî encamek ji germbûna nêzîkatiya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê li hember Çînê, nêzîkî Yekîtiya Sovyetê bibe. Hindistanê di heman salê de di dema pevçûna xwe ya bi Pakistanê re ji Yekîtiya Sovyetê piştgiriya leşkerî, darayî û dîplomatîk wergirtiye. Her çend Hindistan di pêşengiya Tevgera Ne-Têkîliyan de bû jî, Gandi ew kiriye yek ji hevalbendên herî nêzîk ên Yekîtiya Sovyetê li Asyayê ku her yek pir caran di şerên bi wekalet û li Neteweyên Yekbûyî de piştgirîya yê din dikiriye. Ji bo cevabdana meylên cudaxwaz û bangewaziya şoreşê, wê ji sala 1975 heta 1977an rewşa awarte daniye, di vê demê de wê bi fermanan hikûm kiriye û azadiyên sivîl ên bingehîn hatin sekinandin. Zêdetirî sed hezar dijberên siyasî, rojnamevan û muxalif hatin binçavkirin. Di seranserê serokwezîriya wê ya çarem de wê bi tevgera cudaxwaz a sîkan re rûbirû ma; di bersivê de, wê fermana Operasyona Şîn da ku tê de çalakiya leşkerî li Perestgeha Zêrîn hebû û bi sedan sîkan hatin kuştin. Di 31ê cotmeha 1984an de, ew ji aliyê du parêzvanên wê ve hatiye kuştin ku her du jî neteweperestên sîkî bûn ku ji bo bûyerên li perestgehê tolhildanê dixwestin. Çavkanî Girêdanên derve