Sebz Burc

Sebz Burc (çev. 'Yeşil Kule'), Delhi'de Hümayun Türbesi'nin batısında, Nizamuddin kompleksinin yakınında, Mathura Yolu üzerindeki bir kavşakta bulunan sekizgen bir Babür dönemi türbesidir. 1530'larda inşa edilen bu yapı, en eski Babür dönemi binaları arasında yer almakta olup, Orta Asya'daki Timurlu mimarisinden esinlenilmiş nadir desenlere sahiptir. İnşa edenin kimliği ve burada kimin gömülü olduğu bilinmemektedir. Saf altın ve lapis lazuli kullanılarak boyanmış tavanı, Hindistan'daki herhangi bir Babür yapısı için en eski boyalı tavan olarak kabul edilir ve dünyada başka hiçbir yerde benzer bir örneği bulunmamaktadır. Etimoloji Sebz Burc adı "Yeşil Kule" anlamına gelir. Anıtın mevcut adı, türbenin tamburu, soğan kubbesi ve tepesindeki yeşil sırlı çinilerden gelir. 1980'lere gelindiğinde, dış cephedeki orijinal karoların çoğu döküldüğünde, Hindistan Arkeolojik Araştırmalar Kurumu (ASI) yanlışlıkla onu modern mavi karolarla değiştirmiştir. Bunlar daha sonra 2021'de gerçekleştirilen restorasyonda kaldırılmıştır. Sebz Burc, çevresindeki Nila Gumbad (çev. 'Mavi Kubbe') adlı başka bir anıtla sık sık karıştırılır. "Mavi Şemsiye" anlamına gelen "Neeli Chattri" olarak da bilinmektedir. Tarih Delhi Sultanlığı'nı yöneten Ludî Hanedanı, 1526 yılında Birinci Panipat Muharebesi'nde Babür'ün güçleri tarafından yenilgiye uğratılmasından sonra Hint alt kıtasında Babür İmparatorluğu'nun kurulmuştur. 1530'larda inşa edildiği düşünülen Sebz Burc, Hümâyun Türbesi'nden daha eskidir ve en eski Babür dönemi binaları arasında olduğu düşünülmektedir. Türbeye dair herhangi bir yazıt veya günümüze ulaşan tarihi kayıt bulunmadığından, kimin gömülü olduğu bilinmemektedir. Bununla birlikte, gösterişli altın işlemeli tavanı ve 13. yüzyıl Sufi - Hazreti Nizamuddin'in türbesinin yakınındaki konumu, yatan kişinin son derece önemli olduğunu ve bir Babür hükümdarının yakın bir yardımcısına veya bir Babür kraliyet ailesi üyesine ait olabileceğini düşündürmektedir. Bu kanıtlara dayanarak, bir Babür tarihçisi olan Ebba Koch, bu türbenin ikinci Babür imparatoru Hümâyun tarafından annesi Maham Begüm için inşa edildiği sonucuna varmıştır. Başlangıçta kapalı bir bahçenin içinde yer alan anıt günümüzde bir trafik adasında bulunmaktadır. 20. yüzyılın başlarında polis karakolu olarak hizmet verdiğinde, yüzeylerde çimento kullanılması nedeniyle boyalı iç kısımlar hasar görmüştür. Bunu takiben, 1980'lerde tambur ve kubbede yapılan hatalı onarımlar yapıda daha fazla hasara yol açmıştır. Restorasyon Sebz Burc, 2018 ve 2021 yılları arasında bir restorasyondan geçmiştir. Yapının yıllarca ihmal edilmiş, kullanılmaz halde kalmış ve hatalı onarımlara maruz kalmış olmasının ardından, restorasyon Aga Khan Kültür Vakfı (AKTC) ve Hindistan Arkeolojik Araştırma Kurumu (ASI) tarafından Havells India'nın fonlarıyla gerçekleştirilmiştir. Restorasyon çalışmaları, 20. yüzyıla ait eklemeler olan çimento sıva katmanlarının, pişmiş toprak karoların ve demir parmaklıkların sökülmesini ve bunların yerine (16. yüzyılda kullanılanlara çok benzeyen) sırlı kuvars karolar ve kumtaşı çıtaların yerleştirilmesini gerektirmiştir. Cephedeki oyma sıva işçiliğinden yapılmış çiçekli ve geometrik süslemeler, tasarımın hayatta kalan parçalarından orijinal desenlerin ayırt edilmesi ve bunların tamamen restore edilmesiyle yeniden oluşturulmuştur. Tüm onarımlarda kireç harcı gibi geleneksel yapı malzemeleri kullanılmıştır. Koruma çalışmalarında usta zanaatkarlar tarafından el aletleri kullanılmıştır ve Hümayun Türbesi'nin restorasyon çalışmalarında kullanılan sırlı karo işçiliği gibi yeniden canlandırılan zanaatlar, Sebz Burc'un karo işçiliğini restore etmek için kullanılmıştır. 16. yüzyıldan kalma orijinal tavan resmi koruma çalışmaları sırasında yeniden keşfedildiğinde, AKTC, resmi temizlemek ve korumak için 1980'lerde hatalı restorasyondan kalan çimento ve fayansların kaldırılması için ASI'den talepte bulunmuştur. Resmin yeniden keşfi, nadirliği ve karmaşıklığı konservatörleri şaşırtmıştır. Hayatta kalan resmi ortaya çıkarmak için sıva katmanlarının bilimsel temizliği üç yıl sürmüştür. Restorasyon, boyalı tavanın neredeyse 100 yıl sonra tekrar görünür olmasını sağlamış ve yağmur suyu sızıntısı gibi sorunlardan kaynaklanan yapının daha fazla hasar görmesi önlenmiştir. Restorasyon 2021 yılında tamamlanmıştır. Artık ASI tarafından korunan bir anıttır ve Ulusal Öneme Sahip Anıtlar listesine eklenmiştir. Mimari Sebz Burc, kubbesi büyük ölçüde mavi çinilerle kaplı sekizgen kubbeli bir türbedir (sebz "yeşil" anlamına gelse de). Yapımında, alternatif geniş ve dar kenarlardan oluşan Orta Asya mimarisinin etkileri görülmektedir. Girişler daha geniş kenarlara inşa edilmişken, daha dar kenarlar oyma sıva, boya veya sırlı çini desenleriyle süslenmiştir. Stil Sebz Burc, Orta Asya'daki Timurlu mimarisinden etkiler taşıyan erken dönem Babür mimarisinin bir örneğidir. Türbe, Orta Çağ Hint sanatı tarihinde ilk kez sekizgenleştirilmiş kare plan ve yüksek soğan biçimli kubbe gibi iki özelliğin mükemmel bir şekilde gelişmiş halde ortaya çıktığı bir yapı olup, bu da onu son derece önemli bir hale getirmektedir. Türbenin, Hindistan'daki en eski çift kubbe olduğu düşünülen, sırlı fayanslar kullanılarak yapılmış geometrik desenlerle süslenmiş kubbesi, günümüz Özbekistan'ındaki Gûr-ı Emîr'in kubbesi ve geometrik desenlerine benzmektedir. Bu, Timurlu mimarisinin erken dönem Babür mimarisi üzerindeki etkilerini ortaya koymaktadır. Özellikler ve Dekorasyon Türbenin tamburunda, kubbesinde ve tepesinde geometrik çini işlemeleri bulunmaktadır. Ayrıca kapılarında kumtaşı kafesler ve tavanında oyma sıva işçiliği mevcuttur. Sekiz cephesinin her birinde, İslami anıtlarda nadir görülen farklı oyma sıva desenleri bulunmaktadır. Türbenin boyalı tavanı, türbenin en önemli unsuru olarak kabul edilmektedir. Herhangi bir Babür yapısı için en eski boyalı tavan olarak kabul edilen bu tavan, Babür minyatür resimleri gibi sanat formlarından daha eskidir. Boyalı tavanla ilgili olarak, Babür tarihçisi Ebba Koch şunları gözlemlemiştir: ... Lapis lazuli ve altın kullanılarak bu kadar yüksek derecede süslenmiş tonozlar Timurlu mimarisinin kraliyet binalarında bilinmektedir, ancak süslemeleri genellikle bölümler halinde düzenlenmiştir. Sebz Burc'daki gibi tutarlı bir dekoratif sistem nadirdir. Başlangıçta, boyalı tavanla birlikte iç odanın duvarları tamamen resimlerle kaplıydı. Ancak bunlar kaybolmuş ve orijinal resimlerin yalnızca küçük parçaları günümüze kadar ulaşmıştır. Kaynakça Özel Genel Nath, Ram (1982), History Of Mughal Architecture Vol.1, Abhinav Publications, ISBN 9788170171591 Hartel, Herbert (1997). "India under the Moghol Empire". Kissling, H. J.; Barbour, N.; Spuler, Bertold; Trimingham, J. S.; Bagley, F. R. C. (Ed.). The Last Great Muslim Empires. Brill. ss. 262-263. ISBN 90-04-02104-3. Dış bağlantılar Wikimedia Commons'ta Sebz Burc ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur