మోతీ మసీదు (ఎర్రకోట)

మోతీ మసీదు భారతదేశంలోని పాత ఢిల్లీలోని ఎర్రకోట సముదాయంలో ఉన్న 17వ శతాబ్దానికి చెందిన చారిత్రక మసీదు. ప్రస్తుతం ఇది ప్రార్థనలకు తెరవబడదు. ఈ మసీదును మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు నిర్మింపజేశాడు. తరువాత ఢిల్లీ ముట్టడి సమయంలో ఇది దెబ్బతిని, అనంతరం బ్రిటిష్ పాలన కాలంలో పునరుద్ధరించబడింది. తెల్లటి మార్బుల్‌తో నిర్మించబడినందున దీనికి “మోతీ మసీదు” (ముత్యాల మసీదు) అనే పేరు వచ్చింది. ఈ మసీదులో అందమైన పుష్పాకార చెక్కుదలలు కనిపిస్తాయి. ఔరంగజేబు పాలన కాలంలోని మొఘల్ నిర్మాణ శైలికి ఇది ఒక ముఖ్యమైన ఉదాహరణగా పరిగణించబడుతుంది. చరిత్ర మోతీ మసీదు నిర్మాణాన్ని మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు తన పట్టాభిషేకం అనంతరం ప్రారంభించాడు. ఎర్రకోటలో తన వ్యక్తిగత గదులకు సమీపంలో ప్రార్థనలు చేసేందుకు ఒక మసీదు అవసరమని భావించి దీనిని నిర్మింపజేశాడు. ఆ సమయానికి ఎర్రకోటలో మసీదు లేదు; కోట నిర్మాణకర్త, పూర్వ చక్రవర్తి షాజహాన్ సమీపంలోని జామా మసీదులో సామూహిక ప్రార్థనలు నిర్వహించేవాడు. మసీదు నిర్మాణం పూర్తవడానికి ఐదు సంవత్సరాలు పట్టింది. ఇది క్రీస్తుశకం 1663లో పూర్తయింది. నిర్మాణ వ్యయాన్ని ఔరంగజేబు తన వ్యక్తిగత ఖజానా నుండి భరించాడు. రాజదర్బార్ చరిత్ర గ్రంథమైన మా'ఆసిర్-ఇ-ఆలంగీరీ ప్రకారం, దీని నిర్మాణ వ్యయం 1 లక్ష 60 వేల రూపాయలుగా నమోదైంది. మసీదు నిర్మాణం పూర్తైన తరువాత, ఔరంగజేబు ఇక్కడ ప్రభుత్వ అధికారులతో కలిసి జుహర్ ప్రార్థనలు నిర్వహించడం ప్రారంభించాడు. దీని ద్వారా ఒక కొత్త రాజసాంప్రదాయం ఆరంభమైంది. 1857లో జరిగిన ఢిల్లీ ముట్టడి అనంతరం బ్రిటిష్ సైనికులు ఎర్రకోటను స్వాధీనం చేసుకుని దోపిడీ చేశారు. ముఖ్యంగా మోతీ మసీదు గుమ్మట్లపై ఉన్న బంగారు పూత కలిగిన రాగి కప్పులను ప్రైజ్ ఏజెంట్లు తొలగించి వేలంలో అమ్మేశారు. ఈ దోపిడీ వల్ల గుమ్మట్లు ప్రకృతి ప్రభావాలకు గురై క్షీణించాయి. అలాగే వర్షపు నీరు ప్రార్థనా మందిరపు పైకప్పును కూడా దెబ్బతీసింది. తరువాత బ్రిటిష్ పాలకులు ఆ గుమ్మట్లను తెల్లటి మార్బుల్‌తో పునర్నిర్మించారు. 1920లలో భారత పురావస్తు సర్వే (ASI) చేపట్టిన చర్యల కారణంగా ఎర్రకోటలో పర్యాటకుల రద్దీ పెరిగింది. దాంతో మోతీ మసీదులో సందర్శకులు ఇస్లామీయ నియమాలను పాటించేలా ప్రత్యేక నిబంధనలు అమలు చేశారు. తిరుగుబాటు అనంతర కాలంలో బ్రిటిష్ సైనికులు మసీదు మార్బుల్ నేలను దెబ్బతీస్తున్నారని ASI ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది. ఆధునిక కాలంలో నిర్మాణానికి నష్టం కలగకుండా ఉండేందుకు ASI ఈ మసీదును సందర్శకులకు మూసివేసింది. నిర్మాణ శైలి నిర్మాణం మోతీ మసీదు ఒక ప్రార్థనా మందిరం, ప్రాంగణంతో కూడి ఉండి, ఇవన్నీ గోడలతో చుట్టబడిన సముదాయంలో ఉన్నాయి. ఈ ప్రదేశం చిన్నదిగా ఉండి, అంతర్గత విస్తీర్ణం 9 by 15 metres (30 by 49 ft). సముదాయం నేల మట్టానికి కొద్దిగా ఎత్తులో నిర్మించబడింది; తూర్పు వైపున మెట్ల ద్వారా లోపలికి ప్రవేశించవచ్చు. చుట్టూ ఉన్న గోడలు ఎర్ర ఇసుకరాయితో నిర్మించబడి, గణనీయమైన ఎత్తులో ఉండటం వల్ల లోపలి నిర్మాణాలు బయట నుంచి పూర్తిగా కనిపించవు. మసీదు దిశను సరిచేయడానికి గోడల మందం కూడా వేరువేరుగా ఉంచబడింది — బాహ్య గోడలు ఎర్రకోట అక్షరేఖలకు అనుగుణంగా ఉండగా, అంతర్గత గోడలు మక్కా వైపు సర్దుబాటు చేయబడ్డాయి. మసీదు ప్రాంగణం దీర్ఘచతురస్రాకారంలో ఉండి, అందులో లోపలికి దిగిన ఒక నీటి కుంట ఉంది. ప్రాంగణం చివర భాగంలో ప్రార్థనా మందిరం ఉంది. ఇది మూడు-బేలు కలిగిన నిర్మాణం, రెండు మార్గాలుగా విభజించబడింది. రాజదర్బార్ మహిళల వినియోగం కోసం ప్రత్యేక మార్గాలు కూడా ఉన్నాయి. ప్రార్థనా మందిరం ముఖభాగంలో స్థంభాలపై నిలిచిన మూడు ప్రవేశ ద్వార వంపులు కనిపిస్తాయి. అదనంగా, వంకర ఆకారపు పైకప్పు అంచు (బంగ్లా ఛజ్జా) కూడా ఉంది. మసీదు పైభాగంలో మూడు మొనదేలిన గుమ్మట్లు ఉన్నాయి. ఇవి సన్నని మెడలపై నిలబడి, ముఖభాగంలోని వంపులతో సరిపోలే విధంగా అమర్చబడ్డాయి. ప్రార్థనా మందిరంలోని మార్బుల్ నేల దీర్ఘచతురస్రాలుగా విభజించబడింది; ఇవి ప్రార్థన చేసే వ్యక్తుల స్థానాలను సూచించడానికి ఉపయోగించబడి ఉండవచ్చు. శైలి లక్షణాలు మోతీ మసీదు, ఆగ్రా కోటలోని మరో చిన్న రాజమహల్ మసీదు అయిన నగీనా మసీదును అత్యంత సమీపంగా పోలి ఉంటుంది. ఆ మసీదును ఔరంగజేబు పూర్వ చక్రవర్తి షాజహాన్ నిర్మించాడు. పండితురాలు ఎబ్బా కోచ్ దీన్ని దాదాపు ప్రత్యక్ష ప్రతిరూపంగా అభివర్ణించింది. ఈ రెండు మసీదుల ప్రణాళిక, ఎత్తు, నిర్మాణ పదార్థం (తెల్లటి మార్బుల్) అన్నీ సమానంగా ఉంటాయి. అయితే, మోతీ మసీదు విస్తృత అలంకరణ వినియోగంలో నగీనా మసీదు నుండి భిన్నంగా ఉంటుంది. నగీనా మసీదు ఉపరితలాలు సాదాసీదాగా ఉండగా, మోతీ మసీదులో మార్బుల్ రిలీఫ్లు, ఇన్లే పనులతో రూపొందించిన అద్భుతమైన పుష్ప అలంకరణలు కనిపిస్తాయి. ఇవి మసీదు గోడలు, వంపులు, స్థంభాలు, పెండెంటివ్ లపై కనిపిస్తాయి. ప్రత్యేకంగా చెప్పదగినవి మసీదులోని మిహ్రాబ్ (ప్రార్థనా గూడు), ఇందులో తీగల ఆకృతులు చెక్కబడ్డాయి; అలాగే మింబర్ (ప్రసంగ వేదిక), ఇది మూడు మెట్లు మోయే అకాంతస్ తీగ ఆకారంలో శిల్పించబడింది. ఇటువంటి అలంకరణలు షాజహాన్ రాజభవన నిర్మాణ శైలిలోనుంచి వచ్చాయి; ఎర్రకోటలోని అనేక మండపాల్లో కూడా ఇవి కనిపిస్తాయి. ఇది షాజహాన్ కాలంలోని మతపరమైన భవనాలతో స్పష్టమైన వ్యత్యాసాన్ని చూపిస్తుంది, ఎందుకంటే అవి మరింత సరళంగా ఉండేవి. దాద్లాని అభిప్రాయం ప్రకారం, ఈ అలంకరణలు ఔరంగజేబు కాలంలో వచ్చిన ఒక కొత్త ఆవిష్కరణ. అతని తరువాతి సామ్రాజ్య మసీదుల్లో కూడా ఇవి కనిపిస్తాయి. మోతీ మసీదులో మరో వినూత్న అంశం, అషర్ పేర్కొన్న “స్థలీయ ఉద్రిక్తత” (spatial tension). ఇది ఎత్తైన చుట్టుగోడలు, గుమ్మట్ల కారణంగా ఏర్పడింది. ఈ లక్షణం తరువాత ఔరంగజేబు కాలపు నిర్మాణాలలో సాధారణంగా కనిపించసాగింది. కోచ్ అభిప్రాయం ప్రకారం, మసీదు యొక్క అతి వైభవమైన రూపకల్పన ఔరంగజేబు సాధారణంగా కళాపరమైన నిరాడంబరతకు ప్రసిద్ధి చెందిన వ్యక్తి అనే పేరుకు విరుద్ధంగా ఉంటుంది. అందువల్ల ఈ నిర్మాణ శైలిలో చక్రవర్తి ప్రత్యక్ష పాత్ర తక్కువగా ఉండి ఉండవచ్చని ఆమె భావించింది. మరోవైపు, దాద్లాని ఈ మసీదును ఔరంగజేబు “సామ్రాజ్య దృశ్య కార్యక్రమం”లో భాగంగా చూస్తాడు. తనను భక్తిశ్రద్ధ కలిగిన పాలకుడిగా చూపించేందుకు మసీదుల నిర్మాణాన్ని ప్రాధాన్యపరుస్తూనే, షాజహాన్ పాలనను గుర్తు చేసే అలంకరణలను ఉపయోగించడం ద్వారా రాజకీయ స్థిరత్వాన్ని కూడా ప్రతిబింబించాడని ఆయన అభిప్రాయపడుతున్నాడు. చిత్రమాలిక ఇవి కూడా చూడండి భారతదేశంలో ఇస్లాం భారతదేశంలోని మసీదుల జాబితా ఢిల్లీలో జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన స్మారక చిహ్నాల జాబితా గమనికలు మూలాలు గ్రంథసూచి Dadlani, Chanchal B. (2019-08-12), "Chapter 1: Between Experimentation and Regulation: The Foundations of an Eighteenth-Century Style", From Stone to Paper: Architecture as History in the Late Mughal Empire (in ఇంగ్లీష్), Yale University Press, doi:10.37862/aaeportal.00054.005, ISBN 978-0-300-25096-1, ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2023-12-02: CS1 maint: work parameter with ISBN (link) బాహ్య లింకులు "మోతీ మసీదు, ఢిల్లీ". Archnet. the original నుండి 25 January 2025 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. "స్మారక టికెట్ బుకింగ్ వెబ్‌సైట్". భారత పురావస్తు సర్వే.