జవాయి ఆనకట్ట

జవాయి బంధ్ అనేది భారతదేశంలోని రాజస్థాన్‌లోని పాలి జిల్లాలో, లూని నదికి ఉపనది అయిన జవాయి నదిపై నిర్మించిన ఒక ఆనకట్ట. భౌగోళిక శాస్త్రం, చరిత్ర ఈ ఆనకట్ట భారతదేశంలోని రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలోని పాలి జిల్లాలో సుమేర్‌పూర్ పట్టణానికి సమీపంలో ఉంది. ఈ ఆనకట్టను జోధ్‌పూర్ మహారాజా ఉమైద్ సింగ్ నిర్మించారు. వర్షాకాలంలో జవాయి నది వరద నీరు పాలి, జలోర్ జిల్లాలలో భారీ నష్టాన్ని కలిగించడంతో, 1903లో ఆ నదిపై ఆనకట్ట నిర్మించాలనే ఆలోచన వచ్చింది. దీనికి చివరకు 1946లో రూపం ఇవ్వబడింది. ఈ ప్రాజెక్ట్ ఉద్దేశ్యం నదికి అడ్డంగా ఒక ఆనకట్టను నిర్మించడం, నీటిపారుదల, జల విద్యుత్ ఉత్పత్తికి ఉపయోగపడే జలాశయాన్ని సృష్టించడం. ఈ పని 1946 మే 12న ప్రారంభమైంది. 1951 నాటికి, మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళికను ప్రారంభించినప్పుడు, ఈ ప్రాజెక్ట్‌పై అప్పటికే దాదాపు 124 లక్షల రూపాయలు ఖర్చు చేయబడ్డాయి. నీటిపారుదల డిమాండ్‌ను తీర్చిన తర్వాత, ఏడాది పొడవునా తగినంత పీడనం అందుబాటులో ఉండే అవకాశం లేనందున జల విద్యుత్ ప్రాజెక్ట్ నిలిపివేయబడింది. సవరించిన అంచనా వ్యయం 300 లక్షల రూపాయలకు సవరించబడింది. ఈ ప్రాజెక్ట్ 1957లో పూర్తయింది. ఈ ఆనకట్ట 13 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉంది. 13 చదరపు కి.మీ. ఇది పశ్చిమ రాజస్థాన్‌లోని అతిపెద్ద మానవ నిర్మిత ఆనకట్ట. ఈ ఆనకట్ట 7887.5 మిలియన్ క్యూబిక్ అడుగుల సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది. 102,315 acres (414.05 km2) విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉంది. సాగు చేయదగిన కమాండ్ ఏరియా. దీని ఎత్తు సుమారు 61.25 feet (18.67 m). సేయ్ డ్యామ్, కాలిబోర్ డ్యామ్ అనేవి జవాయి డ్యామ్ ఫీడర్ డ్యామ్‌లు. డ్యామ్ సైట్ పరీవాహక ప్రాంతం 720 చదరపు కిలోమీటర్లు, బేసిన్ ఫ్యాన్ ఆకారంలో ఉంటుంది. ఇది పాలి జిల్లాకు ప్రధాన నీటి సరఫరా వనరు. ఆనకట్టలో తగినంత నీరు ఉంటే, జలోర్ జిల్లా, పాలి జిల్లాలోని కొన్ని గ్రామాలకు జవాయి ఆనకట్ట నుండి సాగునీటి కోసం నీరు లభిస్తుంది, ఈ ఆనకట్టను నిర్మించడంలో ఇదే ప్రధాన లక్ష్యం. జలోర్ జిల్లాలో వివాదం రాజస్థాన్‌లోని జలోర్ జిల్లాలో ఉన్న జవాయి డ్యామ్ నీటి వివాదం, లూని నది ఉపనదిపై నిర్మించిన జవాయి డ్యామ్ నుండి నీటి విడుదలకు సంబంధించినది. 1957లో ఈ డ్యామ్ ప్రారంభమైనప్పటి నుండి ఇది ఒక వివాదాస్పద అంశంగా ఉంది. ఈ వివాదం, డ్యామ్ నీటిలో తమ న్యాయమైన వాటాను డిమాండ్ చేస్తూ వందలాది మంది రైతులు చేపట్టిన 'మహాపడవ్'గా ప్రసిద్ధి చెందిన ఒక పెద్ద నిరసనగా పరిణమించింది. రాజస్థాన్‌లో చిరుతపులులను చూడటానికి, పక్షులను గమనించడానికి జవాయి డ్యామ్ ఉత్తమమైన ప్రదేశాలలో ఒకటి. నేపథ్యం, నిర్మాణం లూని నది ఉపనదిపై ఉన్న జవాయి ఆనకట్టను, వ్యవసాయ, నీటిపారుదల ప్రయోజనాల కోసం నీటి వనరులను వినియోగించుకోవడానికి నిర్మించారు. అయితే, దీని నిర్మాణం ముఖ్యంగా జలోర్ జిల్లాలోని రైతులకు నీటి కేటాయింపుపై నిరంతర వివాదానికి దారితీసింది. ఈ వివాదం దశాబ్దాలుగా కొనసాగుతూ, ఆ ప్రాంతంలోని వ్యవసాయ వర్గాలకు ప్రతికూల పరిణామాలకు కారణమైంది. మహాపదవ్ నిరసన తమ దుస్థితిపై దృష్టిని ఆకర్షించడానికి, జవాయి డ్యామ్ నుండి తమకు న్యాయమైన వాటా నీటిని డిమాండ్ చేయడానికి, రాజస్థాన్‌లోని జలోర్ జిల్లాలో 186 గ్రామాలకు చెందిన వందలాది మంది రైతులు 'మహాపడవ్' లేదా సుదీర్ఘ నిరసనను ప్రారంభించారు. ప్రధానంగా జవాయి నది వెంబడి ఉన్న గ్రామాలకు చెందిన ఈ నిరసనకారులు, జలోర్‌లోని జిల్లా కేంద్రంలో నివసిస్తున్నారు. జవాయి నదిలోకి సహజ ప్రవాహాన్ని నిర్ధారించడానికి, డ్యామ్‌లో నిల్వ ఉన్న నీటిలో మూడింట ఒక వంతును విడుదల చేయాలన్నది వారి ప్రధాన డిమాండ్. భూగర్భ జల మట్టాలను తిరిగి నింపడానికి, పంటల సాగుకు ఈ సహజ ప్రవాహం చాలా కీలకమని భావిస్తున్నారు. డిమాండ్లు, ఆందోళనలు జవాయి డ్యామ్ జలవనరులలో తమకు వాటా కావాలన్న డిమాండ్‌లో నిరసన చేస్తున్న రైతులు ఏకమయ్యారు. డ్యామ్ నిర్మాణం వల్ల జవాయి నది సహజ ప్రవాహం తగ్గిపోయిందని, దీనివల్ల బావులు, ట్యూబ్‌వెల్స్ నుండి నీటిని తోడుకునే తమ సామర్థ్యంపై ప్రతికూల ప్రభావం పడిందని వారు నొక్కి చెబుతున్నారు. ఫలితంగా, ఈ నీటి వనరులలో చాలా వరకు వినియోగానికి పనికిరాకుండా పోయాయి, ఇది ఆ ప్రాంతంలోని వ్యవసాయ కార్యకలాపాలు, జీవనోపాధిపై ప్రభావం చూపుతోంది. ప్రభుత్వ ప్రతిస్పందన, ముందుకు సాగే మార్గం రైతుల డిమాండ్లపై రాష్ట్ర ప్రభుత్వ స్పందన వివాదాస్పదంగా మారింది. డ్యామ్ రీఛార్జ్ కోసం నిధులు కేటాయించినప్పటికీ, రైతులు లేవనెత్తిన ఆందోళనలను పరిష్కరించడంలో పరిమిత పురోగతి మాత్రమే ఉంది. సమగ్ర పరిష్కారం లభించే వరకు తమ పోరాటం కొనసాగుతుందని నిరసనకారులు నొక్కి చెబుతున్నారు. జీవవైవిధ్యం జవాయి చిరుతపులుల సంచారానికి, పక్షులను చూడటానికి, పెద్ద సంఖ్యలో మొసళ్ళు ఉండటానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. శీతాకాలంలో ఇక్కడ అనేక వలస పక్షి జాతులు కనిపిస్తాయి. 2020 నాటికి, జవాయి డ్యామ్‌లో 377 మొసళ్ళు ఉన్నాయి. గ్యాలరీ మూలాలు మూలాలు Sehgal, K.K. (1976). Rajasthan [district Gazetteers].: Pali. Gazetteer of India. Printed at Government Central Press. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-02-20.