قلعو مبارڪ، بٺينڊو

قلعه مبارڪ، جنهن کي گوبند ڳڙهه به چيو ويندو آهي، هندستان جي شهر پنجاب جي شهر بٺنڊا جي دل ۾ هڪ تاريخي يادگار آهي. اهو قومي اهميت جي يادگار طور تسليم ڪيو وڃي ٿو ۽ آرڪيالاجيڪل سروي آف انڊيا طرفان برقرار رکيو ويو آهي. اهو موجوده جاءِ تي 1100 کان 1200ع تائين وجود ۾ آيو آهي ۽ هندستان جو سڀ کان پراڻو بچيل قلعو آهي. هتي ئي دهلئ جي تخت تي پهرين عورت رضيه سلطان کي شڪست کائڻ تي قيد ڪيو ويو ۽ تخت تان لاٿو ويو. قلعي جون سرون ڪشان دور جون آهن، جڏهن شهنشاهه ڪنشڪ اتر هندستان/باختر تي راڄ ڪندو هو. راجا دب لاءِ سمجهيو وڃي ٿو ته بادشاهه ڪنشڪ سان گڏجي قلعو جوڙايو هو. قلعه مبارڪ ڏهين صديءَ جي پوئين حصي ۾ هندو شاهي گهراڻي جي حاڪم جئپال جي حڪومت هيٺ هو. فن تعمير هندستان جي امپيريل گزيٽيئر قلعي کي 36 قلعا ۽ اوچائي اٽڪل 118 فوٽ بيان ڪري ٿي. اهو آس پاس ڪيترن ئي ميلن لاءِ هڪ نمايان نشان هو. تاريخ ڀٽنڊا جي قلعه مبارڪ کي مبينا طور تي راجا داب تعمير ڪرايو ويو آهي، جيڪو هڪ مقامي حڪمران آهي. راجا داب وينا پال جو ڏاڏو هو، جيڪو اڳتي هلي هڪ ٻئي مقامي حڪمران هو. قلعي جي تعمير لاءِ جيڪي سرون استعمال ڪيون ويون آهن، سي ڪشان دور جون آهن. قلعو راجا انهيءَ لاءِ ٺهرايو هو ته جيئن هون ڪنشڪ بادشاهه جي بادشاهت تي ڪاهه نه ڪري سگهن پوئين سالن ۾ قلعي ۾ علائقي جي حڪمرانن طرفان مختلف قسمن جي ڦير ڦار ڪئي وئي آهي. دهليءَ جي پهرين ملڪه رضيه سلطانه کي قلعه مبارڪ ۾ قيد ڪيو ويو هو. ڪشمير جي هندو تاريخن ان کي جئپال جي گاديءَ جو هنڌ ڄاڻايو آهي، ۽ چون ٿا ته ان تي محمود غزنويءَ قبضو ڪيو هو. ڀٽنڊا محمدي دور جي شروعاتي تاريخدانن جي تصنيفن ۾ بتريندا جي نالي سان ظاهر ٿئي ٿو، جنهن کي اڪثر غلط طور تي تبرهند ۾ تبديل ڪيو ويو آهي. مغل سلطنت جي حڪمرانيءَ ۾، خاص ڪري توانا مغل شهنشاهه اڪبر جي دور ۾ قلعي کي ڪيترائي ڀيرا وڌايو ويو. 1754ع ۾ قلعه مبارڪ تي قبضو ڪيو ۽ گرو گوبند سنگهه جي نالي سان ان جو نالو بدلائي گوبند ڳڙهه رکيو. ان کان اڳ مقامي چون ٿا ته گرو نانڪ ديو، پهريون سک گرو 1515ع ۾ قلعي جو دورو ڪيو هو ۽ نائين سک گرو گرو تيغ بهادر 1665ع ڌاري قلعي جو دورو ڪيو هو. ڪيترن سالن کان پوءِ يعني 1705ع ۾ گرو گوبند سنگهه مڪتسر جي جنگ ۾ فتح کان پوءِ قلعي ۾ آيو. گرو گوبند سنگهه جي دوري کي ياد ڪرڻ لاءِ پوءِ قلعي جي احاطي اندر ٻه گردوارا تعمير ڪيا ويا، جن مان هڪ پٽيالا جي اڳوڻي حڪمران ڪرم سنگهه ٺهرايو هو. پڻ ڏسندا قلعو مبارڪ، پٽيالا بٺينڊو ضلعو گيلري حوالا سانچو:Forts in India