నేషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఇండియా

నేషనల్ మ్యూజియం, న్యూఢిల్లీ (దీనిని నేషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఇండియా అని కూడా పిలుస్తారు) భారతదేశం లోని అతిపెద్ద మ్యూజియంలలో ఒకటి. 1949 లో స్థాపించబడిన ఈ మ్యూజియం చరిత్రపూర్వ యుగం నుండి ఆధునిక కళాఖండాల వరకు వివిధ రకాల వస్తువులను కలిగి ఉంది. ఇది భారత ప్రభుత్వం సంస్కృతి మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో పనిచేస్తుంది. ఈ మ్యూజియం జనపథ్ రోడ్డులో ఉంది. నేషనల్ మ్యూజియం ప్రణాళికను 1946 లో భారత ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసిన గ్వైయర్ కమిటీ సిద్ధం చేసింది. ఈ మ్యూజియంలో దాదాపు 5,000 సంవత్సరాల చరిత్రకు సంబంధించిన 2,00,000 భారతీయ, విదేశీ కళాఖండాలు ఉన్నాయి. ఇదే భవనం మొదటి అంతస్తులో 1983 లో స్థాపించబడిన నేషనల్ మ్యూజియం ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ హిస్టరీ ఆఫ్ ఆర్ట్, కన్జర్వేషన్ అండ్ మ్యూజియాలజీ ఉంది. ఇది 1989 నుండి డీమ్డ్ విశ్వవిద్యాలయంగా గుర్తింపు పొంది కళల చరిత్ర, పరిరక్షణ, మ్యూజియాలజీ విభాగాలలో మాస్టర్స్, డాక్టరల్ కోర్సులను నిర్వహిస్తోంది. చరిత్ర 1946 లో భారతదేశం కొరకు ఒక జాతీయ మ్యూజియం నిర్మించాలనే ఆలోచనను గ్వైయర్ కమిటీ ప్రతిపాదించింది. భారతదేశ మాజీ ప్రధాన న్యాయమూర్తి, ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం వైస్ ఛాన్సలర్ సర్ మోరిస్ గ్వైయర్ ఈ కమిటీకి నాయకత్వం వహించారు. అప్పటి భారతీయ పురాతత్వ సర్వేక్షణ (ASI) అధినేత సర్ మోర్టిమర్ వీలర్ కూడా ఈ కమిటీలో సభ్యుడిగా ఉన్నారు. మ్యూజియం అభివృద్ధికి ఆయన చేసిన కృషి కారణంగా ఆయనే దీనికి ముఖ్య సూత్రధారిగా పేర్కొనబడుతుంటారు. సర్ శోభా సింగ్ ఈ ప్రాజెక్ట్ నిర్మాణ కాంట్రాక్ట్ తీసుకున్నారు. నేషనల్ మ్యూజియం ఏర్పాటుకు మూలాలు లండన్ రాయల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ నిర్వహించిన భారతీయ కళలు, పురాతన వస్తువుల ప్రదర్శనతో ప్రారంభమయ్యాయి. ఈ ప్రదర్శన 1947-48 శీతాకాలంలో బర్లింగ్టన్ హౌస్ గ్యాలరీలలో ప్రదర్శించబడింది. లండన్‌లో జరిగిన ఈ ప్రదర్శన భారతదేశం, పాకిస్తాన్ కళాఖండాలకు ఉన్నతమైన స్థానాన్ని కల్పించింది. ఇవి భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చే ముందు, జవహర్ లాల్ నెహ్రూ మద్దతుతో ఈ ముఖ్యమైన సేకరణలను ఇక్కడి ప్రజలు చూసి ఆనందించేలా ప్రదర్శించాలని నిర్ణయించారు. ప్రదర్శన ముగింపులో, వస్తువులను అప్పుగా ఇచ్చిన మ్యూజియంలు, సేకరించిన వారిని వాటి యాజమాన్యాన్ని కాబోయే జాతీయ మ్యూజియానికి అప్పగించాల్సిందిగా అభ్యర్థించారు. శాశ్వత నేషనల్ మ్యూజియం ఏర్పాటు చేయాలనే నిర్ణయం తీసుకున్నప్పుడు, ఈ ప్రదర్శనలను మొదట 15 ఆగస్టు 1949 న రాష్ట్రపతి భవన్ (అప్పటి గవర్నమెంట్ హౌస్) లో ప్రదర్శించారు. ఈ ప్రదర్శనశాలను అప్పటి గవర్నర్ జనరల్ చక్రవర్తుల రాజగోపాలాచారి అధికారికంగా ప్రారంభించారు. 1950ల మధ్యకాలం వరకు ఇది తాత్కాలిక ప్రదర్శన శాశ్వత రూపంగా కొనసాగింది. 1955 లో జనపథ్‌లో నేషనల్ మ్యూజియం ప్రస్తుత కొత్త భవన నిర్మాణం ప్రారంభమైంది. అయితే, 1960 లో నేషనల్ మ్యూజియం సిద్ధమైనప్పుడు, జవహర్ లాల్ నెహ్రూ అభ్యర్థన మేరకు బుద్ధుడి విగ్రహం, రాంపూర్వ ఎద్దు విగ్రహం రాష్ట్రపతి భవనంలోనే ఉంచబడ్డాయి. ప్రారంభం నుండి నేషనల్ మ్యూజియం దాని నిర్మాణం, నిర్వహణ విషయంలో భారతీయ మ్యూజియం (కోల్‌కతా) నమూనాను అనుసరించింది. దీని మొదటి క్యూరేటర్లలో ఒకరైన సి. శివరామమూర్తి వంటి వారు గతంలో కోల్‌కతా భారతీయ మ్యూజియం ఉద్యోగులే. నేషనల్ మ్యూజియం ప్రదర్శనలోని వస్తువులను విస్తృత చారిత్రక సందర్భంలో ఉంచడం ద్వారా పండితులు, సాధారణ ప్రజలు వాటిని భిన్నంగా అర్థం చేసుకునేలా ప్రోత్సహించింది. గ్రేస్ మోర్లీ న్యూఢిల్లీ నేషనల్ మ్యూజియం మొదటి డైరెక్టర్‌గా వ్యవహరించారు. ఈమె గతంలో శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ వ్యవస్థాపక డైరెక్టర్‌గా కీలక పాత్ర పోషించారు. ఆమె 8 ఆగస్టు 1960 న నేషనల్ మ్యూజియంలో చేరి, ఆరు సంవత్సరాల పాటు సేవలు అందించారు. కళ అందరికీ అందుబాటులో ఉండాలని, ఈ ప్రయత్నంలో మ్యూజియంలు కీలక పాత్ర పోషిస్తాయని ఆమె నమ్మారు. నేషనల్ మ్యూజియంలో శిల్పాలను కనీస సందర్భోచిత సమాచారంతో, క్లాసిక్ వైట్-క్యూబ్ ప్రదేశాలలో ప్రదర్శించడం ద్వారా ఈ ప్రజాస్వామ్యీకరణను ఆమె అమలు చేశారు. ఆమె ప్రవేశపెట్టిన 'విజువల్ స్టోరేజ్' ప్రదర్శన విధానం, టేకు పీఠాలు, ఎయిర్ కండిషనింగ్, ట్రాక్ లైటింగ్, విజువల్ వెరైటీ కొరకు పెద్ద గ్లాస్ కేసులు మ్యూజియానికి అంతర్జాతీయ గుర్తింపు తెచ్చిపెట్టాయి. ఆధునిక, స్పష్టమైన గీతలను ప్రతిబింబించే ప్రదర్శన కేసులు, క్యాబినెట్లను నిర్మించాల్సిందిగా ఆమె వడ్రంగులను ఆదేశించారు. సామరస్యపూర్వకమైన రంగులు, నాటకీయమైన మసక వెలుతురు, కంటికి కనిపించే ఎత్తులో వస్తువుల అమరిక, మధ్యమధ్యలో దృశ్య విరామం కొరకు ఉంచిన మొక్కలు అన్నీ కలిసి ఒక ఆధునిక మ్యూజియం ఏర్పాటుకు దోహదపడ్డాయి. విభాగాలు, సేకరణలు ప్రస్తుతం నేషనల్ మ్యూజియంలో పలు విభాగాలు ఉన్నాయి. చరిత్రపూర్వ పురాతత్వ శాస్త్రం పురాతత్వ శాస్త్రం చేతిరాత ప్రతులు (మాన్యుస్క్రిప్ట్స్) నాణేలు, శాసన అధ్యయనం (న్యూమిస్మాటిక్స్ & ఎపిగ్రఫీ) చిత్రలేఖనాలు ఆయుధాలు, కవచాలు అలంకార కళలు మధ్య ఆసియా పురాతన వస్తువులు ప్రీ-కొలంబియన్ ఆర్ట్ ఆభరణాలు మానవశాస్త్రం (ఆంత్రోపాలజీ) అనుభవ్ విద్య ప్రజా సంబంధాలు (పబ్లిక్ రిలేషన్స్) పబ్లికేషన్ పరిరక్షణ (కన్జర్వేషన్) ప్రదర్శన (డిస్ప్లే) నేషనల్ మ్యూజియం సేకరణలు కళకు సంబంధించిన దాదాపు అన్ని విభాగాలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తాయి: పురాతత్వ శాస్త్రం (రాతి, కాంస్యం, టెర్రకోట శిల్పాలు), ఆయుధాలు, కవచాలు, అలంకార కళలు, ఆభరణాలు, చేతిరాత ప్రతులు, సూక్ష్మచిత్రాలు, తంజావూరు చిత్రలేఖనాలు, వస్త్రాలు, నాణేలు, శాసనాలు, మధ్య ఆసియా పురాతన వస్తువులు, మానవశాస్త్రం, ప్రీ-కొలంబియన్ అమెరికన్, పాశ్చాత్య కళల సేకరణలు ఉన్నాయి. మ్యూజియం వద్ద 2,00,000 కు పైగా భారతీయ, విదేశీ కళాఖండాలు ఉన్నాయి. నేషనల్ మ్యూజియంలో 2,00,000 కంటే ఎక్కువ ప్రదర్శన వస్తువులు ఉన్నప్పటికీ, ప్రస్తుతం ఇది తన సేకరణలో ఆరు నుండి ఏడు శాతం మాత్రమే ప్రదర్శిస్తుంది. మిగిలినవి రొటేషన్ పద్ధతిలో లేదా తాత్కాలిక ప్రదర్శనలలో ప్రదర్శించబడతాయి. తుది విస్తరణ దశ ద్వారా మరో మూడు నుండి నాలుగు శాతం వస్తువులను ప్రదర్శించడానికి వీలవుతుంది. భవనం నేషనల్ మ్యూజియం ప్రస్తుత భవనాన్ని ఆర్కిటెక్ట్ గణేష్ బికాజీ డియోలాలికర్ డిజైన్ చేశారు, దీనికి ప్రధాని జవహర్ లాల్ నెహ్రూ 12 మే 1955 న శంకుస్థాపన చేశారు. భవనం సిద్ధమైన తర్వాత, కొత్త మ్యూజియాన్ని భారత ఉపరాష్ట్రపతి డాక్టర్ సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ 18 డిసెంబర్ 1960 న ప్రారంభించారు. ఇది ఇంపీరియల్ మ్యూజియం కొరకు ఎడ్విన్ ఎల్. లుటియన్స్ ప్లాన్‌లో కేటాయించిన స్థలంలో ఉంది, గతంలో ఇక్కడ అన్వేషకుడు సర్ ఆరెల్ స్టెయిన్ సేకరించిన మధ్య ఆసియా పురాతన వస్తువుల చిన్న మ్యూజియం ఉండేది. నేషనల్ మ్యూజియం భవనాన్ని దశలవారీగా నిర్మించి, చివరికి అష్టభుజి (ఆక్టాగోనల్) ఆకారాన్ని ఇచ్చేలా ప్రణాళిక రూపొందించారు. దీని మొదటి దశ 1960 లో ప్రారంభించబడింది, రెండవ దశ 1989 లో పూర్తయింది. మూడవ, చివరి దశ కొరకు 18 డిసెంబర్ 2017 న శంకుస్థాపన జరిగింది, ఇందులో భాగంగా భారతీయ పురాతత్వ సర్వేక్షణ (ASI) భవనాన్ని కూల్చివేసి దానిని ధరోహర్ భవన్‌కు మార్చారు. అసలు ప్లాన్ మ్యాప్‌ల ప్రకారం, భవనం పూర్తి కావడానికి దాదాపు నాల్గవ వంతు భాగం అదనంగా నిర్మించాల్సి ఉంది. నేషనల్ మ్యూజియం భవనం మధ్యలో ఉన్న తోట నుండి విస్తరించే గ్యాలరీలతో మూడు అంతస్తులను కలిగి ఉంది. మ్యూజియం మొదటి అంతస్తులో ఉన్న నేషనల్ మ్యూజియం ఇన్స్టిట్యూట్, నోయిడాలోని కొత్త క్యాంపస్‌కు మారనుంది. సేకరణలు హరప్పా గ్యాలరీ ఈ మ్యూజియంలో సింధు లోయ నాగరికతగా పిలవబడే హరప్పా నాగరికతకు సంబంధించిన వివిధ కళాఖండాలు ఉన్నాయి. ఇది హరప్పా నాగరికత పురాతన వస్తువుల ప్రపంచంలోనే అత్యంత ప్రాతినిధ్య సేకరణను కలిగి ఉంది - భారతీయ పురాతత్వ సర్వేక్షణ నుండి మ్యూజియానికి శాశ్వత ప్రాతిపదికన అప్పుగా ఇవ్వబడిన 3500 కంటే ఎక్కువ వస్తువులు ఇక్కడ ఉన్నాయి. ఈ వస్తువులలో అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది కాంస్యంతో చేసిన 'నాట్యగత్తె' (డ్యాన్సింగ్ గర్ల్) శిల్పం, ఇది తొలి హరప్పా కాలానికి చెందింది, హర్యానాలోని రాఖీగఢీలో తవ్విన అస్థిపంజరం, అమ్మతల్లి (మదర్ గాడెస్) టెర్రకోట విగ్రహాలు, మట్టి పాత్రలు ఉన్నాయి. ఇవి కాకుండా ఈ గ్యాలరీలో కాంస్యం, టెర్రకోట శిల్పాలు, ఎముక వస్తువులు, దంతాలు, స్టీరైట్, విలువైన రాళ్ళు, పెయింట్ చేసిన మట్టి పాత్రలు, ఆభరణాలు ఉన్నాయి. అనేక తవ్వకాలలో కనుగొనబడిన, బహుశా వ్యాపార ప్రయోజనాల కొరకు ఉపయోగించిన అనేక ముద్రలు (సీల్స్) కూడా ప్రదర్శనలో ఉన్నాయి. ఈ ముద్రలపై ఎద్దులు, ఏనుగులు, యునికార్న్‌లు, పులులు, మొసళ్ళు, తెలియని చిహ్నాలు ఉన్నాయి. ఒక ముద్రపై పశుపతి వర్ణన ఉంది, దీనిని ప్రోటో-శివుడిగా భావిస్తారు. 1920లలో హరప్పా నాగరికత ప్రధాన ప్రాంతాలలో ఒకటైన మొహెంజొదారోను తవ్వినప్పుడు, పురాతత్వ శాస్త్రజ్ఞులు దాని ముఖ్యమైన ఆవిష్కరణలను మొదట లాహోర్ మ్యూజియంలో డిపాజిట్ చేశారు, ఆపై కేంద్ర ఇంపీరియల్ మ్యూజియం నిర్మాణం కొరకు మోర్టిమర్ వీలర్ వాటిని ఢిల్లీకి తరలించారు. దేశ విభజన సమయంలో, ఈ వస్తువుల యాజమాన్యం సమస్య తలెత్తింది, చివరికి రెండు దేశాలు అన్ని సేకరణలను సమానంగా పంచుకోవడానికి అంగీకరించాయి. కొన్ని నెక్లెస్‌లు, పట్టీలను విడదీసి సగం పూసలను పాకిస్తాన్‌కు పంపి, సగం భారతదేశంలో ఉంచుకున్నారు. నయంజోత్ లాహిరి మాటలలో చెప్పాలంటే, 'సమాన విభజన పేరుతో ఈ వస్తువుల సమగ్రత దెబ్బతింది'. మొహెంజొదారోలో కనుగొనబడిన రెండు అత్యంత ప్రసిద్ధ శిల్పాలలో, పాకిస్తాన్ గడ్డంతో ఉన్న పురుషుడి స్టీరైట్ విగ్రహాన్ని (ప్రిస్ట్ కింగ్) అడిగి తీసుకుంది, కాగా భారతదేశ నేషనల్ మ్యూజియం 'నాట్యగత్తె' కాంస్య విగ్రహాన్ని ఉంచుకుంది. విభజన తర్వాత మొహెంజొదారో, హరప్పా వంటి ప్రధాన ప్రాంతాలు పాకిస్తాన్‌కు చెందినవి కావడంతో, ఈ గ్యాలరీలోని సేకరణలు 1947 లో భారతదేశ స్వాతంత్ర్యం తర్వాత దైమాబాద్, రాఖీగఢీ, ధోలవీరా వంటి తవ్వకాల ఆవిష్కరణల నుండి కూడా వృద్ధి చెందాయి. సేకరణలోని ముఖ్య ముఖ్యాంశాలు: అమ్మతల్లి (క్రీ.పూ. 2700–2100) బొమ్మల బండి (క్రీ.పూ. 2700–2100) ఎద్దు (క్రీ.పూ. 2700–2100) పశుపతి ముద్ర (క్రీ.పూ. 2700–2100) చెట్టు ఎక్కుతున్న కోతి (క్రీ.పూ. 2700–2100) నాట్యగత్తె (క్రీ.పూ. 2700–2100) మౌర్య, శుంగ, శాతవాహన కళల గ్యాలరీ ఈ గ్యాలరీలో క్రీ.పూ. 4వ శతాబ్దం నుండి క్రీ.పూ. 1వ శతాబ్దం వరకు ఉన్న వస్తువులు ఉన్నాయి. ఇది మూడు ప్రధాన వంశాలకు చెందిన వస్తువులను కలిగి ఉంది: మౌర్యులు, శుంగులు, శాతవాహనులు. గ్యాలరీలోని వస్తువులపై గ్రీకు ప్రభావం ఉంది, ఇవి అద్దం వంటి ముగింపును కలిగి ఉంటాయి. బుద్ధుడి జీవితంలోని ఘట్టాలతో చెక్కబడిన వివిధ పురాతన స్థూపాల రేలింగ్ ముక్కలు కూడా ఈ గ్యాలరీలో ఉన్నాయి. బుద్ధుడి అవశేషాలకు సంబంధించిన కథను వివరించే భరహూత్ రేలింగ్‌లు, సిద్ధార్థుడిని అసిత మహర్షి సందర్శించిన ఘట్టాన్ని చూపే శిల్పం ప్రధానమైనవి. ఈ కాలానికి చెందిన వస్తువుల ఒక ప్రత్యేక లక్షణం ఏమిటంటే, శిల్పాలు బుద్ధుడిని భౌతిక రూపంలో చూపవు. ఆయనను ఎల్లప్పుడూ ధర్మచక్రం, బోధి వృక్షం, ఖాళీ సింహాసనం, పాదముద్రలు వంటి చిహ్నాలను ఉపయోగించి చూపిస్తారు. కుషానుల గ్యాలరీ ఈ గ్యాలరీలో కుషానుల కాలానికి (క్రీ.శ. 1 - 3వ శతాబ్దం) చెందిన కళా వస్తువులు ఉన్నాయి. ప్రధాన కళా రీతులు గాంధార కళా శైలి, మథుర కళా శైలి. గాంధార శైలిపై గ్రీకు ఐకానోగ్రఫీ ప్రభావం ఎక్కువగా ఉంది, ఇతివృత్తాలు ప్రధానంగా బౌద్ధమతానికి చెందినవి. గాంధార శైలిలో బూడిద రంగు షిస్ట్ రాయితో చేసిన 'నిలబడిన బుద్ధుడు' విగ్రహం క్రీ.శ. 2వ శతాబ్దానికి చెందింది, ఇది అత్యంత ప్రముఖమైనది. బుద్ధుడిని భౌతిక రూపంలో చూపించడం ఈ కాలంలోనే మొదటిసారి జరిగింది. మథుర కళా శైలి బౌద్ధ, జైన, బ్రాహ్మణ మతాల ఇతివృత్తాలను కలిగి ఉండగా, గాంధార కళలు ప్రాథమికంగా బౌద్ధ ఇతివృత్తాలతో కూడి ఉన్నాయి. ఇతర శిల్పాలలో అహిచ్ఛత్రకు చెందిన కుబేరుడు, చతుర్ముఖ శివలింగం, బోధిసత్వుడు, జైన అయాగపటాలు ఉన్నాయి. గుప్తుల గ్యాలరీ ఈ గ్యాలరీ గుప్త వంశానికి (క్రీ.శ. 4-6 శతాబ్దాలు) చెందిన కళాఖండాలను ప్రదర్శిస్తుంది. గుప్తుల కాలం నాటి కళ భారతీయ కళలో ఒక ఉన్నత శిఖరంగా నిలిచింది. మథుర, సారనాథ్ కళా కార్యకలాపాలకు ప్రధాన కేంద్రాలుగా ఉండేవి. గుప్త పాలకుల ఆదరణలో శిల్పాలు రూపంలో పరిపూర్ణతను సాధించాయి, ఇవి రాబోయే శతాబ్దాల కళా సౌందర్యానికి ప్రమాణంగా మారాయి. కుషానుల శిల్పాలు మరింత పరిపూర్ణతను సంతరించుకోవడంతో ఈ కాలంలో ఐకానోగ్రఫీలో ప్రధాన పరిణామాలు చోటుచేసుకున్నాయి. స్పష్టమైన లక్షణాలతో కూడిన శిల్పాలు ఈ కాలం నాటి ప్రత్యేకత. రామాయణం, మహాభారతం ఘట్టాలను వివరించే శిల్పాలు శిల్పాలు మధ్యయుగ కళల గ్యాలరీ మధ్యయుగానికి చెందిన శిల్పాలు తొలి, మలి మధ్యయుగాల పేరుతో రెండు గ్యాలరీలుగా విభజించబడ్డాయి. తొలి మధ్యయుగ కళాఖండాలు ఈ గ్యాలరీలో 7 నుండి 10వ శతాబ్దం వరకు ఉన్న శిల్పాలు ఉన్నాయి. గుప్త సామ్రాజ్యం పతనం తర్వాత, భారత ఉపఖండం విభజించబడి వివిధ వంశాల నియంత్రణలోకి వచ్చింది: తూర్పున పాల వంశం పశ్చిమాన మైత్రకులు ఉత్తరాన వర్ధనులు, గుర్జర-ప్రతీహారులు దక్షిణాన పల్లవులు, చోళులు, చాళుక్యులు పరిమిత సంఖ్యలో నిపుణులైన శిల్పులు ఉండటం, పెద్ద సంఖ్యలో దేవాలయాలు నిర్మించబడటం వల్ల కళాత్మక నాణ్యతలో కొంత తగ్గుదల కనిపించింది. మలి మధ్యయుగ కళాఖండాలు ఈ గ్యాలరీలో 10 నుండి 13వ శతాబ్దం వరకు ఉన్న శిల్పాలు ఉన్నాయి. ఈ కాలంలో దేశం మరిన్ని ప్రత్యేక సంస్థానాలుగా విభజించబడింది: దక్షిణాన హొయసలులు, నాయకులు ఉత్తరాన పరమారులు, చందేలులు తూర్పున గజపతులు, సేనులు పశ్చిమాన చహమానులు (చౌహానులు) ఈ గ్యాలరీలోని ప్రధాన కళాఖండాలు: సూర్య భగవానుడు రాజస్థాన్‌లోని పల్లు నుండి సేకరించిన, అద్భుతంగా చెక్కబడిన మార్బుల్ సరస్వతి దేవి విగ్రహం. అలంకార కళల గ్యాలరీ నేషనల్ మ్యూజియంలోని అలంకార కళల సేకరణ 16 నుండి 20వ శతాబ్దం వరకు భారతీయ ప్రజల జీవనశైలిని ప్రతిబింబిస్తుంది. అలంకార కళలు అంటే కేవలం సౌందర్యం కోసమే కాకుండా ఉపయోగం కొరకు నిపుణులైన కళాకారులచే రూపొందించబడిన వస్తువులు. ఇవి భారతీయ సమాజ సామాజిక, మతపరమైన, ఆర్థిక, సాంకేతిక అభివృద్ధిని అర్థం చేసుకోవడానికి సహాయపడతాయి. సిరామిక్స్, మట్టి పాత్రలు, ఫర్నిచర్, వస్త్రాలు, గాజు సామాగ్రి, లోహపు వస్తువులు, ఆభరణాలు అలంకార కళల కిందకు వస్తాయి. ఈ విభాగం రెండు గ్యాలరీలుగా విభజించబడింది. అలంకార కళల గ్యాలరీ 1 ఈ గ్యాలరీ దంతం (ఐవరీ), జేడ్, సిరామిక్స్ సేకరణలను చూపుతుంది. దంతపు సేకరణలలో అనేక హిందూ, క్రైస్తవ మతపరమైన రూపాలు ఉన్నాయి. జేడ్ విభాగం ఉపయోగకర వస్తువులను ప్రదర్శిస్తుంది. గ్లేజ్డ్ టైల్స్, బ్లూ-వైట్ కుండలు సిరామిక్ సమూహంలో ఉన్నాయి. ఈ గ్యాలరీలో భారతదేశ సింహాసనాలు, ప్రాచీన కాలపు ఆటలు-వినోదాలు అనే రెండు ఆసక్తికరమైన ఇతివృత్తాలు ఉన్నాయి. సింహాసనాల ఇతివృత్తం అధికార పీఠం పరిణామాన్ని చూపుతుంది. వారణాసి రాజు రత్నాలు పొదిగిన సింహాసనం ఇందుకు ఒక చక్కని ఉదాహరణ. ఇంట్లో పూజించుకునే చెక్క మందిరం, లోహపు పీఠాలు కూడా ఇక్కడ ఉన్నాయి. ఆటల విభాగంలో గజ్జల గిలకలు, యో-యో, చదరంగం పాచికలు, చౌపర్ ఉన్నాయి. వివిధ డిజైన్లతో కూడిన బొంగరాలు కూడా ప్రదర్శించబడ్డాయి. మ్యూజియంలోని జేడ్ సేకరణలో మొఘల్ కాలం నాటి ఆసక్తికరమైన వస్తువులు ఉన్నాయి. అలంకార కళల గ్యాలరీ 2 ఈ గ్యాలరీలో ప్రాచీన కాలం నాటి కళాఖండాలు ఉన్నాయి. ఇవి కూడా చూడండి భారతీయ మ్యూజియం (కోల్‌కతా) భారతదేశంలోని మ్యూజియంల జాబితా మూలాలు వెలుపలి లింకులు అధికారిక వెబ్‌సైట్