دریاچه گانگابال

دریاچه گانگابال (به معنای لغوی: «جایگاه گنگ»)، که با نام هاراموخ گانگا نیز شناخته می‌شود، یک دریاچه یخچالی مرتفع واقع در دامنه کوه هاراموخ در هیمالیای جامو و کشمیر، هند است. این دریاچه با حداکثر طول ۲٫۵ کیلومتر و حداکثر عرض ۱ کیلومتر، در منطقه گاندربل واقع شده است. آب آن از طریق بارش، یخچال‌های طبیعی و چشمه‌ها تأمین می‌شود، ماهیتی الیگوتروف (کم‌غذا) دارد و زیستگاه گونه‌های متعددی از ماهیان، از جمله ماهی قزل‌آلای قهوه‌ای است. آب خروجی از این دریاچه به دریاچه مجاور نوندکول و سپس از طریق ونگات نالا به رودخانه سند، که بر اساس سنت، سرچشمه آن محسوب می‌شود، می‌ریزد. این دریاچه در هندوئیسم به عنوان یکی از جایگاه‌های شیوا مقدس شمرده می‌شود، محل زیارت هندوها است و توسط هندوهای کشمیری برای برگزاری آیین‌های نیاکان و مرگ مورد استفاده قرار می‌گیرد. تاریخچه دریاچه گانگابال در چندین متن باستانی سانسکریت هندو ذکر شده است، که در آن‌ها از آن با نام‌های اوتاراماناسا و اوتارا گانگا (به معنای لغوی: «گنگ شمالی») یاد شده است. در مهابهاراتا به همراه دریاچه کالوداکا یا ناندیکوندا (نوندکول) به عنوان یک مکان زیارتی از آن نام برده شده است. ویشنو اسمریتی نیز از این دریاچه به عنوان محلی برای انجام آیین شرادها (مراسم نیاکان) یاد کرده است. علاوه بر این، در متون هندوی دیگر مانند نیلاماتا پورانا و نیز در وقایع‌نگاری‌هایی همچون راجاتارانگینی به عنوان یک مکان زیارتی ذکر شده است. در سال ۱۵۱۹ میلادی، حدود ۱۰۰۰۰ برهمن کشمیری، احتمالاً در اثر رانش زمین و طوفان‌های زودهنگام برف در نزدیکی چمن ماهلیش در طول زیارت خود به گانگابال جان باختند. آنان برای غوطه‌ور ساختن خاکستر هندوهای کشمیری که توسط میر شمس‌الدین عراقی در روز عاشورا کشته شده بودند، به این سفر رفته بودند. نویسندگان بریتانیایی دوران حکومت استعماری بریتانیا در هند، از جمله والتر رپر لارنس، سیسیل تیندیل-بیسکو و فرانسیس یونگ‌هازبند، که از کشمیر بازدید کردند، نیز به دریاچه گانگابال و ارتباط آن با آیین‌های هندو اشاره کرده‌اند. در سال ۱۹۴۳، ویکرام سارابهای به همراه یک تیم، پرتوهای کیهانی را در نزدیکی این دریاچه اندازه‌گیری کرد. اهمیت مذهبی دریاچه گانگابال برای هندوها مقدس است. آنان این دریاچه را تجلی الهه گنگ و منطقه را جایگاه شیوا می‌دانند. هندوهای کشمیری پس از سوزاندن مردگان خود، خاکستر آن‌ها را در این دریاچه غوطه‌ور می‌سازند و آن را از نظر اجرای آیین‌های نیاکان، هم‌تراز با رود گنگ و هاردوار می‌دانند. زیارت سالانه‌ای به نام «یاترا هاراموخ-گانگابال» از مجموعه معابد وانگات متعلق به قرن هشتم میلادی در ناراناگ آغاز می‌شود. همچنین در طی آیین‌های «کاو پونیم»، یکی از جشن‌های هندوهای کشمیری، از این دریاچه یاد می‌شود. این دریاچه از نظر سنتی، سرچشمه رودخانه سند محسوب می‌شود. مسیر دسترسی برای رسیدن به دریاچه گانگابال، ابتدا از سرینگر به مدت ۴۵ کیلومتر از طریق جاده و مسیر گاندربل تا ناراناگ می‌روند. سپس یک مسیر پیاده‌روی ۱۵ کیلومتری سربالایی به سمت دریاچه وجود دارد که می‌توان آن را با اسب یا پیاده طی کرد. در طول مسیر، چوپانان گوجر را می‌توان به همراه گله‌های گوسفند و بز خود مشاهده کرد. مسیر پیاده‌روی دیگری به طول ۲۵ کیلومتر از سونامارگ و از طریق دریاچه ویشانسار به دریاچه منتهی می‌شود. این مسیر از سه گردنه کوهستانی به نام‌های نیچنای، گادسار و زاجیبال با ارتفاع متوسط ۴۱۰۰ متر عبور می‌کند. همچنین می‌توان از طریق یک مسیر پیاده‌روی از باندی پور به سمت آرین و نیز از گوریز از طریق تیلیل به دریاچه دسترسی یافت. مسیر دسترسی به دریاچه گانگابال در یک محیط کوهستانی آلپی قرار دارد و از میان چمنزارها و کلبه‌های گوجرها عبور می‌کند. این مسیر برای رسیدن به دریاچه گانگابال، از دو گردنه با ارتفاع بیش از ۴۰۰۰ متر می‌گذرد. نگارخانه کتاب‌شناسی Ahmed, Rayees; Rawat, Manish; Wani, Gowhar Farooq; Ahmad, Syed Towseef; Jain, Sanjay Kumar; Meraj, Gowhar; Mir, Riyaz Ahmad; Rather, Abid Farooq; Farooq, Majid (24 November 2022). "Glacial Lake Outburst Flood Hazard and Risk Assessment of Gangabal Lake in the Upper Jhelum Basin of Kashmir Himalaya Using Geospatial Technology and Hydrodynamic Modeling". Remote Sensing (in English). 14 (23): 5957. Bibcode:2022RemS...14.5957A. doi:10.3390/rs14235957. Inden, Ronald (2008), "Kashmir as Paradise on Earth", in Rao, Aparna (ed.), The Valley of Kashmir: The Making and Unmaking of a Composite Culture (in English), Manohar, pp. 523–562, ISBN 978-81-7304-751-0 پانویس