Surya tenplua (Konark)

Sūrya tenplua Konark (Odisha, India) hirian dagoen tenplu hindu historikoa da. Eguzkiaren jainkoa den Suryari eskainia, herrialdeko eraikin garrantzitsuenetako bat da bere arkitekturagatik eta bere hormak apaintzen dituzten behe-erliebeengatik, batez ere gai erotikokoak. XIII. mendearen erdialdean eraiki zuten, odishar estiloan, eta XVI. mendetik aurrera bertan behera utzi zuten. Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen 1984an. Historia Tenplua dagoen herriak (Konark) kona, "leku" esan nahi duena, eta arka, eguzkiaren izendapen bat, hitzetatik du izena. Nabigatzaile europarrek pagoda beltza izena eman zioten tenplu honi, eta pagoda zuria Jagannathen tenpluari (Purin). Bengalako golkoan nabigatzeko orientabide baliagarriak ziren. Konarkeko tenpluak, orduan abandonatua, harriaren gainazalean zikinkeria bat metatu zuen, iluntzen zuena (gaur egun zaharberritzearen ondorioz erretiratua), eta Puriren tenplua, berriz, iztuku zuri batez estalia zegoen (geroago ere kendu zitzaiona). Badirudi Konarkeko tenplua Eguzkiaren gurtzari eskainia egon dela Antzinarotik. Brahma Purana testuak adierazten du Konāditya, Konarken antzinako izena (Aditya eguzkiaren izen generikoa izanik, Aditya anaia jainkoetako bat bezala, Additiren semeak), gurtza honetako lekurik sakratuenetako bat zela Utkalan, hau da, Odishan. Tenplua, jatorrian, kostaldearen lerroan zegoen, nahiz eta hondar metaketek nabarmen urrundu duten. Kondaira Elezaharraren arabera, Samba printzeak — Krishna eta Jambavatiren semea — barregarri utzi zuen itsusi samarra zen Narada hegalari jakintsua. Azken honek mendekua hartu zuen, Samba ibaiko toki batera eramanez, non emakume asko, sariak (tunika hinduak) kendu ondoren, bainatzen ziren. Gizon gaztea ikuskizunaz gozatzen ari zen bitartean, Krishna, Nahradak ohartarazita, iritsi zen eta bere semeak bere amei (Krishnaren 16.108 emazteak) bainatzen ari zirela nola begiratzen zien ikusi zuen. Haserre bizian, Jainkoak bere semea zigortu zuen legena inokulatuz. Geroago, Sambak Naradak manipulatu egin zuela erakutsi zion, baina Krishnak ezin zion madarikazioa kendu. Orduan gaztea Suriarengana hurbildu zen, gaitz guztiak — larruzkoak batez ere — sendatzen dituen jainkoarenganantz, kostalderaino joan zen eta loto-lore baten gainean eserita zegoen eguzkiaren jainkoaren irudi bat aurkitu zuen Puriko iparraldean. Han kokatu eta hamabi urteko penitentzia egin zuen, eta handik gutxira sendatu egin zuten. Eskerrak emateko, tenplu bat eraiki zuen, Konarken eraikitzen zen lehena. Badirudi elezahar hori beste elezahar baten transposizioa dela. Elezahar horiek Suriaren tenplu bat dagoen lekuan gertatu zirela zioen, Mula Samburu zaharrean (egungo Multan, Pakistanen), Chandra Bhaga ibaiaren ertzean (gaur egun Chenab esaten zaio, Indus ibaiaren adarra, Punjaben). Odishako Konark Suriako gurtzarako gune garrantzitsu bihurtu zenean, legenda hemen birlokalizatu zen lekua legitimatzeko. Erreferentziak Kanpo estekak