ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗ

ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗ (ବଙ୍ଗଳା: পশ্চিমবঙ্গ) ଭାରତର ପୂର୍ବ ଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ରାଜ୍ୟ । ଏହା ବଙ୍ଗୋପସାଗର କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ଜନସଂଖ୍ୟା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଭାରତର ଚତୁର୍ଥ ବୃହତ୍ତମ ରାଜ୍ୟ । ୨୦୨୬ ମସିହାର ଅନୁମାନିତ ପରିସଂଖ୍ୟାନ ଅନୁଯାୟୀ ଏଠାରେ ପ୍ରାୟ ୧୦.୬ କୋଟି ଲୋକ ବସବାସ କରନ୍ତି । ଆୟତନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହା ଭାରତର ୧୩ଶ ବୃହତ୍ତମ ରାଜ୍ୟ ଅଟେ । ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବାଂଲାଦେଶ, ଉତ୍ତରରେ ନେପାଳ ଓ ଭୁଟାନ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହା ସହିତ ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ଓଡ଼ିଶା, ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ, ବିହାର, ସିକିମ ଏବଂ ଆସାମ ସହିତ ଏହାର ସୀମା ଲାଗିଛି । ରାଜ୍ୟର ରାଜଧାନୀ କଲିକତା ହେଉଛି ଭାରତର ତୃତୀୟ ବୃହତ୍ତମ ମହାନଗର । ଭୌଗୋଳିକ ଭାବେ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଦାର୍ଜିଲିଂର ହିମାଳୟ ପାର୍ବତ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ, ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ତ୍ରିକୋଣଭୂମି, ରାଢ଼ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ସୁନ୍ଦରବନର ହେନ୍ତାଳ ବନକୁ ନେଇ ଗଠିତ । ଐତିହାସିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତର ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଯଥା ମୌର୍ଯ୍ୟ, ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ପାଳ ବଂଶର ଅଂଶବିଶେଷ ଥିଲା । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ମୁସଲିମ୍ ଶାସନ ଏବଂ ମୋଗଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅଧୀନରେ ବଙ୍ଗଳା ବିଶ୍ୱର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବାଣିଜ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଥିଲା । ୧୭୬୪ ମସିହାରେ ବକ୍ସର ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ବ୍ରିଟିଶ ଇଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀ ଏଠାରେ ନିଜର ଶାସନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲା ଏବଂ ୧୭୭୨ରୁ ୧୯୧୧ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଲିକତା ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା । ୧୯୪୭ ମସିହାର ଭାରତ ବିଭାଜନ ସମୟରେ ଧର୍ମ ଆଧାରରେ ବଙ୍ଗ ପ୍ରଦେଶକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା— ହିନ୍ଦୁ ବହୁଳ ପଶ୍ଚିମ ଭାଗ ଭାରତର ଅଂଶ ହୋଇ 'ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗ' ନାମରେ ନାମିତ ହେଲା ଏବଂ ମୁସଲିମ୍ ବହୁଳ ପୂର୍ବ ଭାଗ ପାକିସ୍ତାନର ଅଂଶ (ପୂର୍ବ ପାକିସ୍ତାନ, ବର୍ତ୍ତମାନର ବାଂଲାଦେଶ) ହେଲା । ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗ ହେଉଛି ଭାରତର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସାଂସ୍କୃତିକ ଏବଂ ବୌଦ୍ଧିକ କେନ୍ଦ୍ର । ନୋବେଲ ବିଜେତା ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଠାକୁର, ସତ୍ୟଜିତ ରାୟଙ୍କ ପରି ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱଙ୍କ କର୍ମଭୂମି ହେଉଛି ଏହି ରାଜ୍ୟ । ବର୍ତ୍ତମାନର ଅର୍ଥନୈତିକ ସ୍ଥିତି ଅନୁଯାୟୀ, ଏହା ଭାରତର ଷଷ୍ଠ ବୃହତ୍ତମ ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥା । ରାଜ୍ୟରେ ୩ଟି ୟୁନେସ୍କୋ ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳ ରହିଛି ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହା ଭାରତର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଗନ୍ତବ୍ୟସ୍ଥଳ । ପ୍ରଶାସନିକ ବିଭାଜନ ପ୍ରଶାସନିକ ସୁବିଧା ପାଇଁ ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗକୁ ୫ଟି ରାଜସ୍ୱ ବିଭାଗ ଅଧୀନରେ ୨୩ଟି ଜିଲ୍ଲାରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି: ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି ବିଭାଗ ବର୍ଦ୍ଧମାନ ବିଭାଗ ଜଳପାଇଗୁଡ଼ି ବିଭାଗ ମାଲଦା ବିଭାଗ ମେଦିନୀପୁର ବିଭାଗ ଆଧାର ବାହାର ଲିଙ୍କ ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗ ସରକାରଙ୍କ ସରକାରୀ ୱେବସାଇଟ୍ ଭୂଗୋଳ ଇତିହାସ ଭାଷା ଓ ସାହିତ୍ୟ ଆଧାର ଅଧିକ ତଥ୍ୟ ସରକାରୀ Official West Bengal Government Web Portal Department of Tourism, Government of West Bengal Archived 2012-04-20 at the Wayback Machine. Directorate of Commercial Taxes, Government of West Bengal West Bengal Information Commission ଅନ୍ୟାନ୍ୟ West Bengal Encyclopædia Britannica entry West Bengal at Curlie