బారాబతి కోట

బారాబతి కోట క్రీ. శ. 987 లో ఒడిశా కటక్ లోని సోమవంశి (కేశరి రాజవంశం) కు చెందిన మరకత కేశరి నిర్మించిన కోట. ఈ కోట శిధిలాలు దాని కందకం, ద్వారం & తొమ్మిది అంతస్తుల రాజభవనం మట్టి దిబ్బతో మిగిలి ఉన్నాయి. స్థానం ఈ మధ్యయుగ కోట 20°29′1.32″N 85°52′3.36″E వద్ద , కటక్ మధ్య నుండి దాదాపు 8 కి.మీ దూరంలో, ఉత్తరాన మహానది నది, దక్షిణాన దాని ఉపనది అయిన కథజోడి ద్వారా ఏర్పడిన డెల్టా శిఖరాగ్రంలో ఉంది. ఇది సముద్ర మట్టానికి 14.62 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంది. చరిత్ర బారాబతిని క్రీ. శ. 987 లో సోమవంశి రాజవంశం వంశ పాలకుడు మహారాజా మార్కట కేశరి, ఆ సమయంలో కటక అని పిలువబడే కటక్‌ను రక్షించడానికి రాతి కట్టను నిర్మిస్తూ బారాబతిని నిర్మించాడు. బారాబతి కోట నిర్మాణ తేదీ గురించి పండితులు భిన్నమైన అభిప్రాయాలను వ్యక్తం చేస్తున్నారు. మడలపంజీ, జగన్నాథ ఆలయ చరిత్ర ఈ క్రింది విధంగా ఒక ఆసక్తికరమైన కథను వివరిస్తుంది. తూర్పు గంగా రాజవంశానికి చెందిన మూడవ అనంగభీముడు దేవ రాజు తన రాజధాని చౌద్వార్‌లో (క్రీ.శ. 1211-1238) నివసించాడు, ఒక రోజు, రాజు మహానది దాటి దక్షిణం వైపు వచ్చాడు. ఇక్కడ కో-దండ ఉపవిభాగానికి చెందిన బారాబతి గ్రామంలో విశ్వేశ్వర్ దేవునికి సమీపంలో ఒక హెరాన్ ఒక గిడ్డంగిపైకి దూకడం అతను గమనించాడు. ఇది చూసి, రాజు చాలా ఆశ్చర్యపోయాడు, ఒక పవిత్రమైన రోజున, అతను కోట నిర్మాణానికి పునాది వేశాడు, ఈ గ్రామానికి బారాబతి కటక్ అని పేరు పెట్టారు. ఆ తరువాత, అతను చౌద్వార్‌ను విడిచిపెట్టి కటక్‌లో నివసించి దానిని తన రాజధానిగా చేసుకున్నాడు. క్రీ. శ. 1568 లో ఈ నగరం బెంగాల్ చెందిన కర్రానీల చేతుల్లోకి, తరువాత 1576 లో మొఘల్ సామ్రాజ్యం , తరువాత 1741 లో మరాఠా సామ్రాజ్యం చేతుల్లోకి వెళ్ళింది. కటక్, మిగిలిన ఒడిశాతో పాటు, 1803లో బ్రిటిష్ పాలన వచ్చింది. బెంగాల్-నాగ్‌పూర్ రైల్వే 1919లో కటక్ను మద్రాసు (చెన్నై), కలకత్తా (కోల్కతా) లతో అనుసంధానించింది. ఇది 1936లో కొత్తగా ఏర్పడిన ఒడిశా రాష్ట్రానికి రాజధానిగా మారింది. 1948లో రాజధాని భువనేశ్వర్ మార్చబడే వరకు ఇది రాజధానిగా కొనసాగింది. ఈ నగరం 1989లో దాని ఉనికికి వెయ్యి సంవత్సరాలు పూర్తి చేసుకుంది. ముస్లింలు, మరాఠాల పాలనలో ఇది ఒడిశా రాజధానిగా కొనసాగింది. బ్రిటిష్ సైన్యం 1803 అక్టోబరులో బారాబతి కోటను స్వాధీనం చేసుకుంది, ఇది దేశంలోని అనేక మంది ప్రముఖ పాలకుల నిర్బంధం కోసం జైలుగా మారింది. 1800లో కుజంగా రాజా, 1818లో, సుర్గరాజ రాజాను అతని కుటుంబ సభ్యులతో కలిసి ఈ కోటలో కఠిన నిర్బంధంలో ఉంచారు. అదనంగా, బ్రిటిష్ పాలన ప్రారంభ దశలో కోటను నాశనం చేయడానికి విధ్వంసం తీవ్రమైంది. నిర్మాణం కోట ప్రణాళికలో చతురస్రాకారంలో ఉంటుంది. ఇది 102 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో విస్తరించి, అన్ని వైపులా 10 మీటర్ల రాతి చదునైన కందకంతో చుట్టుముట్టింది. ఉత్తర, పశ్చిమ వైపులా వెడల్పు & 20 మీటర్లు. తూర్పు, దక్షిణ వైపులా వెడల్పు. ప్రవేశ ద్వారం మినహా కోట గోడ మొత్తం లేదు. 1915 నుండి, దాని జాతీయ ప్రాముఖ్యత దృష్టిలో ఉంచుకుని, ఈ ప్రదేశాన్ని ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా రక్షిత ప్రదేశంగా ప్రకటించింది. కోట మధ్యలో, పశ్చిమ భాగంలో ఒక ట్యాంక్తో కూడిన ఎత్తైన దిబ్బ ఉంది. ఇది 15/16 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉంది. ఇప్పుడు ఈ ప్రదేశం విస్తృతమైన ఆక్రమణలో ఉంది. దిబ్బకు తూర్పున షాహి మసీదు ఉండగా, ట్యాంక్కు పశ్చిమాన మజార్ (హజ్రత్ అలీ బుఖారీ సమాధి) ఉంది. 1989లో, చారిత్రాత్మక కోట సాంస్కృతిక హోరిజోన్ను నిర్ధారించడానికి ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా తవ్వకాలు నిర్వహించింది, పని ఇంకా పురోగతిలో ఉంది. 1989 డిసెంబర్ 1న భారత పురావస్తు సర్వే జరిపిన త్రవ్వకాల్లో, కొండలైట్ రాతితో నిర్మించిన ఒక చదరపు నిర్మాణం, ఒక రాజభవనం ఆధారాలు వెల్లడయ్యాయి. ఇసుక, సున్నం మిశ్రమంతో 5 మీటర్ల నిండి జాగ్రత్తగా తయారు చేసిన ప్రాంతంలో దీనిని నిర్మించారు. నిర్మాణం తూర్పు వైపున తవ్విన కందకాలు సుమారు చదరపు కానీ పరిమాణంలో మారుతూ ఉండే లాటరైట్ బ్లాకులతో నిర్మించిన 32 స్తంభాలను కనుగొన్నాయి. దిబ్బ ఈశాన్య మూలలో, ఒక ఆలయ అవశేషాలు కనుగొనబడ్డాయి. దిబ్బ తూర్పు, దక్షిణ భాగంలో జరిపిన తవ్వకాల్లో లాటెరైట్ బ్లాకులతో నిర్మించిన సిటాడెల్ గోడ ఉనికిని వెల్లడించింది. పాత బారాబతి కోట శిధిలాలు నగరానికి పశ్చిమ భాగంలో మహానది కుడి ఒడ్డున ఉన్నాయి. కోటలో మిగిలి ఉన్నది ద్వారం, తొమ్మిది అంతస్తుల రాజభవనం మట్టి దిబ్బ మాత్రమే. ఈ కోట 102 ఎకరాల (0.41 చదరపు కిలోమీటర్లు) విస్తీర్ణంలో సుమారుగా దీర్ఘచతురస్రాకారంలో ఉందని, దీని చుట్టూ అన్ని వైపులా లాటరైట్, ఇసుక రాళ్ల గోడలు ఉన్నాయని పురావస్తు సర్వేలు వెల్లడిస్తున్నాయి. దిబ్బకు పశ్చిమాన ఒక ట్యాంక్ ఉంది. దిబ్బ ఈశాన్య మూలలో ఒకప్పుడు ఆలయంగా ఉన్న అవశేషాలు ఉన్నాయి. ఈ ఆలయాన్ని తెల్లని ఇసుకరాయి తో లాటెరైట్ బ్లాకుల పునాదులపై నిర్మించారు. ఇప్పటివరకు సుమారు నాలుగు వందల అచ్చుల శకలాలు, కొన్ని ముక్కలు ముక్కలుగా ఉన్న శిల్పాలు స్వాధీనం చేసుకోబడ్డాయి. గంగా కాలం నాటి ఈ ఆలయంలో జగన్నాథుడి రాతి విగ్రహం శిథిలావస్థలో ఉంది. 1719లో ఔరంగజేబు చక్రవర్తి నవాబ్ ముర్షిద్ కులీ ఖాన్ నిర్మించిన మసీదు ఇప్పటికీ ఉంది. పురావస్తు పరిశోధనలు 1989 తవ్వకాల్లో, కోట కేంద్ర దిబ్బ ప్రాంతం ఒక రాజభవనం, ఒక పెవిలియన్, రోడోలైట్‌తో చేసిన పునాది బ్లాకుల అవశేషాలను వెల్లడించింది. దక్షిణ ప్రాంతంలో క్రమం తప్పకుండా నాలుగు వరుసలలో సమలేఖనం చేయబడిన పద్దెనిమిది భారీ స్తంభ స్థావరాలు బయటపడ్డాయి. బలవర్థకమైన కోట సాంస్కృతిక కాలక్రమాన్ని స్థాపించడానికి 2007లో ఈ ప్రదేశం తవ్వకాలు కూడా జరిగాయి. ఈ త్రవ్వకాలలో, కొన్ని ముఖ్యమైన పురాతన ఆవిష్కరణలలో కూర్చున్న దేవత, సింహం-తల, దీపం ముక్కలు, బంతులు, రాతి కుండ శకలాలు, స్లింగ్ బంతులు, టెర్రకోట, గొడ్డలి,జంతు బొమ్మల శకలాలు, ఇనుముతో చేసిన స్టైలిష్ ఉన్నాయి. కుండలు కనుగొన్న వాటిలో నిల్వ జాడి, ముక్కుగల పాత్రలు, దీపాలు, ముక్కు మూతలు, సూక్ష్మ కుండలు, వంటకాలు, గిన్నెలు, హుక్కా చివరి భాగం, చైనీస్ పింగాణీ ముక్కలు ఉన్నాయి. 16 సంవత్సరాల విరామం తరువాత, ఒడిశా, ఆగ్నేయాసియా దేశాల మధ్య సంబంధాన్ని గుర్తించడానికి 2023లో తవ్వకం తిరిగి ప్రారంభించబడింది. మూలాలు