Tac Mahal

Tac Mahal (Hintçe: ताजमहल, romanize: Taj Mahal), Hindistan'ın Uttar Pradeş eyaletindeki Agra şehrinde, Yamuna Nehri'nin sağ kıyısında yer alan fildişi beyazı mermerden inşa edilmiş bir anıt mezardır. Yapının inşası, Babür İmparatorluğu'nun beşinci hükümdarı Şah Cihan tarafından 1631 yılında, vefat eden eşi Mümtaz Mahal'in mezarını barındırması amacıyla başlatıldı. Ayrıca Şah Cihan'ın mezarı da burada bulunmaktadır. Türbe, içinde bir cami ve misafirhanenin de yer aldığı 17 hektarlık bir külliyenin merkezinde yer almakta olup, üç tarafı mazgallı surlarla çevrili düzenli bahçelerle çevrilidir. Anıt mezarın inşası 1648 yılında tamamlanırken, külliyenin diğer bölümlerindeki çalışmalar yaklaşık beş yıl daha sürdü. Türbede düzenlenen ilk tören, Şah Cihan'ın 6 Şubat 1643'te Mümtaz Mahal'in ölümünün 12. yıl dönümü dolayısıyla gerçekleştirdiği anma töreniydi. Tac Mahal Külliyesi'nin tamamının ise 1653 yılında bitirildiği kabul edilmektedir. İnşaatın maliyetinin dönemin hesaplamalarına göre yaklaşık 32 milyon Hint rupisi olduğu tahmin edilmekte olup, bu tutar 2015 yılı değerleriyle yaklaşık 52,8 milyar Hint rupisine (827 milyon ABD doları) karşılık gelmektedir. Yapı kompleksi, Hint-İslam ve Babür mimarisi geleneklerini bir araya getirmektedir. Farklı geometrik şekillerin ve sembollerin kullanıldığı simetrik bir tasarıma sahiptir. Anıt mezar, yarı değerli taşlarla süslenmiş beyaz mermerden inşa edilirken, külliyedeki diğer yapılar dönemin Babür mimarisine uygun olarak kırmızı kumtaşından yapıldı. İnşaat projesinde, imparatorun baş mimarı Üstad Ahmed Lahori'nin başkanlığındaki bir mimarlar kurulunun yönetiminde 20.000'den fazla işçi ve zanaatkâr görev aldı. Külliye; Osmanlı kubbe tasarımcısı İsmail Efendi, İranlı mimarlar Ustad İsa, İsa Muhammed Efendi ve Puru, baş hattat Amanat Han Şirazi, alem dökümcüsü Kazım Han ile yapı denetçileri Muhammed Hanif, Mir Abdülkerim ve Mukkarimat'ın da yer aldığı çok uluslu bir mimar ve ustalar ekibi tarafından tasarlanıp inşa edildi. Tac Mahal, 1983 yılında "Hindistan'daki İslam sanatının mücevheri ve dünya mirasının evrensel hayranlık uyandıran başyapıtlarından biri" olarak tanımlanarak UNESCO Dünya Mirası listesine alındı. Babür mimarisinin en seçkin örneklerinden biri ve Hindistan tarihinin simgelerinden biri olarak kabul edilmektedir. Ülkenin en önemli turistik cazibe merkezlerinden biri olan Tac Mahal'i her yıl beş milyondan fazla kişi ziyaret etmektedir. 2007 yılında ise Dünyanın Yeni Yedi Harikası girişimi kapsamında seçilen yapılardan biri oldu. Tac Mahal ile onu çevreleyen bahçeler ve diğer yapılar, Hindistan Arkeoloji Araştırması tarafından yönetilen "Ulusal Öneme Sahip Anıt" statüsündedir. Tarihçe Mümtaz Mahal'in ölümü 1601 yılında Babürlüler tarafından fethedilen Burhanpur şehri, Dekkan sultanlarına karşı girişilen askerî harekâtlarda üs olarak kullanılmaktaydı. Eşine seferlerde eşlik eden Mümtaz Mahal, 1631 yılında bir ayaklanmayı bastırmak için çıktığı sefer sırasında da Burhanpur'a eşi ile birlikte gitmişti. On dördüncü çocuğuna hamile olan Mümtaz Mahal, 17 Haziran 1631'de çocuğun doğumu sırasında öldü. Cenazesi altı ay sonra Agra'ya taşınmıştır. Yapımı Türbe, iki yanında simetrik yapılar olarak inşa edilmiş cami ve konuk evi ile anıtsal giriş kapısından olan yapılar bütünü içinde yer alır. 1632'de inşasına başlanan eser, çevre düzenlemesi ve diğer yapılarla birlikte 1652'de tamamlanmıştır. Türbenin inşaatı için mimar ve ustalardan oluşan bir heyet kuran hükümdar, Osmanlı, İranlı, Suriyeli usta ve sanatkârlarla birlikte mahallî Hint ustalara da görev vermişti. Bağdat'tan hattat, Buhara'dan kakma ustası, İstanbul'dan kubbe ustası, Semerkant'tan minare yapımcısı, Kandahar'dan taş ustası, Şiraz'dan çizim ustası getirilmişti. Tac Mahal'in esas mimarının kim olduğu hakkında birçok görüş ileri sürülmüştür. Kimileri Venedikli Jeromino Veroneo adlı bir İtalyan'ın veya Bordeauxlu Augistin adlı bir Fransız'ın, kimileri de Osmanlı mimarı Mehmet İsa Efendi'nin yapının esas mimarı olduğunu ileri sürmüştür. 17. yüzyıldan kalma "Divan-ı Mühendis" adlı bir el yazmasında Lutfullah Mühendis el-Lâhûrî, babası Üstad Ahmed'in Tac Mahal'in mimarı olduğundan bahseder. Bu el yazmasının bulunuşundan sonra 1930'larda "Nâdirü'l-asr" Üstad Ahmed'in yapının asıl mimarı olduğu görüşü kabul görmüştür. Şah Cihan'ın gözde mimarı Üstad Ahmed, Tac Mahal'e ilişkin efsanelerde sıklıkla anlatıldığı gibi gözleri kör edilip elleri kesilerek işkence görmemiş; yapının tamamlanışından 9 yıl sonra Lahor'da ölmüştür. Mimari özellikleri Tac Mahal'in yapımında parlak, ince mavi damarları olan beyaz mermer kullanılmıştır. Aynı mermerden yapılan ve yerden yüksekliği 82 metre olan kubbe, Mimar İsmail Efendi tarafından yapılmış ve 1648 yılında tamamlanmıştır. Yapıdaki yazıları yazan Hattat Settâr Efendi'dir. Kubbe üzerinde altınlı bir alem vardır. Türbenin beyaz mermerden 4 minaresi vardır. Anıtın dört yanına Hattat Settâr Efendi tarafından Yasin suresinin tamamı yazılmıştır. İnşaatta çok sayıda ustanın yanı sıra, günde 20 bin işçinin çalışmasıyla türbe 1643'te, çevresindeki avlu ve yapılar 1649'da bitirildi. Tac Mahal, 20 yılda 1652'de bütünüyle tamamlandı. 305x580 metre ölçülerinde dikdörtgen avluda yer alan Tac Mahal, dört cephesinin ortalarında 33 metre yüksekliğindeki taç kapılarıyla 75 metre yüksekliğindeki anıt kubbeyi çevreliyor. İç mekânı örten 30 metre yüksekliğindeki alt kubbeyle üst kubbe arasında türbe mekânı kadar ölü hacim var. Mümtaz Mahal ve Şah Cihan'ın sandukaları üst katta, kubbenin altındadır. Sandukaların bulunduğu yerdeki kubbede insan ağzından çıkan her ses 7 kez yankılanacak şekilde bir akustiğe sahiptir. Şah'ın ve eşinin asıl lahitleri ise, en alt katta bulunmaktadır. Tac Mahal'in yüz binlerce akik, sedef ve firuze gömülü olan duvarlarında ayrıca 42 zümrüt, 142 yakut, 625 pırlanta ve 50 adet çok iri inci vardır. Yapı ile ilgili efsaneler Siyah Tac Mahal Şah Cihan'ın Yamuna Nehri kıyısında Tac Mahal'in tam karşısına kendisi için siyah mermerden bir anıt mezar yaptırmayı planladığına ancak oğlu tarafından tahttan indirildiği için bu planı gerçekleştiremediğine inanılır. Bu iddia ilk defa, 1665'te Agra'ya giden seyyah Jean-Baptiste Tavernier'in yazılarında yer almıştır. Tac Mahal'in tam karşısındaki Mehtap Bağı'nda 2006 yılında arkeologlar tarafından siyah mermerler bulunması, bu iddianın inanırlığını arttırmıştır ancak daha sonra yapılan çalışmalarda bu mermerlerin bir yazlık saraya ait olduğu ortaya konmuştur. İskelenin sökülmesi efsanesi Yaygın bir efsaneye göre kubbeyi desteklemek için yapılan iskele, kubbeden daha fazla masraf ve iş gücü gerektirmişti. İnşaatın bitimine yakın Şah Cihan'a iskeleyi sökmenin 5 yıl alacağı bilgisi verilmesi üzerine Şah Cihan, herkesin söktüğü tuğlanın kendisine kalacağı şeklinde bir emir yayınlamış ve iskele bir gecede sökülmüştü. Dünyanın yeni yedi harikasından biri New7Wonder adlı İsviçre merkezli bir vakfın, Dünyanın Yedi Harikası'na alternatif olarak Dünyanın Yeni Yedi Harikası'nı cep telefonu ve internet oylarıyla belirlemek için başlattığı yarışma sonucunda Tac Mahal Anıt Mezarı, 7 Temmuz 2007'de ilan edilen listede yer almıştır. Kaynakça Dış bağlantılar Tac Mahal13 Temmuz 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.