పిలిభిత్ పులుల సంరక్షణ కేంద్రం

పిలీభీత్ పులుల అభయారణ్యం భారతదేశంలోని ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని పిలీభీత్ జిల్లాలో ఉన్న ఒక పులుల అభయారణ్యం. దీనిని 2014లో అధికారికంగా పులుల అభయారణ్యంగా ప్రకటించారు. ఇది ఎగువ గంగా మైదానంలో, భారతదేశం–నేపాల్ సరిహద్దు వెంట విస్తరించిన తెరై ఆర్క్ ల్యాండ్‌స్కేప్ లో భాగంగా ఉంది. ఈ ప్రాంతంలోని జీవావరణం సాల్ అడవులు, ఎత్తైన గడ్డి భూములు, నదుల పునరావృత వరదల వల్ల నిలిచి ఉండే చిత్తడి నేలలతో ప్రత్యేకతను సంతరించుకుంది. అభయారణ్య సరిహద్దు వెంట 22 కి.మీ పొడవున విస్తరించిన శార్దా సాగర్ ఆనకట్టు ఉంది. పిలీభీత్ ఉత్తర ప్రదేశ్‌లో అత్యధిక అటవీ విస్తీర్ణం కలిగిన కొద్ది జిల్లాలలో ఒకటి. 2018 అంచనాల ప్రకారం, పిలీభీత్ జిల్లాలో 800 కి.మీ2 కంటే ఎక్కువ అటవీ ప్రాంతం ఉంది. ఇది జిల్లా మొత్తం విస్తీర్ణంలో సుమారు 23 శాతం. ఈ అడవుల్లో కనీసం 65 పులులు నివసిస్తున్నాయి. వీటికి ఆహారంగా ఐదు జాతుల జింకలు సహా సమృద్ధిగా వేట జంతువులు ఉన్నాయి. నిర్ణీత కాలవ్యవధిలో పులుల సంఖ్యను రెండింతలు చేసినందుకు ఈ పులుల అభయారణ్యానికి అంతర్జాతీయ స్థాయి TX2 పురస్కారం లభించింది. చరిత్ర ప్రమాదంలో ఉన్న పులులకు ప్రత్యేక రక్షిత నివాసాన్ని పిలీభీత్ అడవుల్లో ఏర్పాటు చేయాలనే ప్రతిపాదనను 2008 ఏప్రిల్‌లో భారత ప్రభుత్వానికి పంపించారు. విస్తారమైన బహిరంగ ప్రాంతాలు, పులులకు తగినంత ఆహార వనరులు, ప్రత్యేక జీవావరణ లక్షణాల ఆధారంగా 2008 సెప్టెంబరులో ఈ ప్రతిపాదనకు ఆమోదం లభించింది. అనంతరం 2014 జూన్‌లో దీనిని భారతదేశంలోని 46వ పులుల అభయారణ్యంగా ప్రకటించారు. అంతకుముందు ఈ ప్రాంతం కలప ఉత్పత్తి కోసం ఉపయోగించే రిజర్వ్ అడవిగా ఉండేది. 2020లో, నిర్ణయించిన 10 సంవత్సరాల లక్ష్యానికి బదులుగా కేవలం నాలుగు సంవత్సరాల్లోనే పులుల సంఖ్యను రెండింతలు చేసినందుకు పిలీభీత్ పులుల అభయారణ్యం ప్రపంచ స్థాయి TX2 పురస్కారాన్ని అందుకుంది. పులులు ఉన్న 13 దేశాలలో ఈ గౌరవాన్ని అందుకున్న తొలి అభయారణ్యంగా ఇది నిలిచింది. భౌగోళికం పిలీభీత్ పులుల అభయారణ్యం 28°8′0″ ఉత్తర అక్షాంశం నుండి 28°50′0″ ఉత్తర అక్షాంశం వరకు, 79°53′02″ తూర్పు రేఖాంశం నుండి 80°18′03″ తూర్పు రేఖాంశం వరకు విస్తరించి ఉంది. ఇది ప్రధానంగా పిలీభీత్ జిల్లా పరిధిలోని ఎగువ గంగా మైదానం జీవభౌగోళిక ప్రాంతంలో ఉంది. ఉత్తర-తూర్పున శారదా నది, దక్షిణ-పశ్చిమాన ఘాఘ్రా నది సమీపంలో ఉండటం వలన ఈ ప్రాంతం వన్యప్రాణులకు అనుకూలమైన నివాసంగా మారింది. పిలీభీత్ పులుల అభయారణ్యంలో 602.79 చ.కి.మీ విస్తీర్ణం గల ప్రధాన ప్రాంతం (కోర్ ఏరియా), అలాగే దాని చుట్టూ 127.45 చ.కి.మీ విస్తీర్ణం గల బఫర్ ప్రాంతం ఉన్నాయి. కోర్ ప్రాంతంలో మానవ నివాసాలకు అనుమతి లేదు. అయినప్పటికీ అభయారణ్యం గుండా వెళ్లే రహదారులపై రవాణా, ప్రజలు అడవి వనరులను సేకరించడం, పశువుల మేత వంటి కార్యకలాపాల వల్ల కొంతమేర అంతరాయం కలుగుతుంది. ఒక వన్యప్రాణి కారిడార్ ద్వారా పిలీభీత్ పులుల అభయారణ్యం జిమ్ కార్బెట్ జాతీయ ఉద్యానవనం, కిషన్‌పూర్ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం, దుధ్వా జాతీయ ఉద్యానవనం, అలాగే నేపాల్‌లోని శుక్లాఫాంటా జాతీయ ఉద్యానవనంతో అనుసంధానించబడి ఉంది. అభయారణ్య సరిహద్దులు ఉత్తర సరిహద్దు: పిలీభీత్–బంకాటి రహదారి నుండి మహోఫ్ వరకు, అక్కడి నుండి ఉత్తరాఖండ్ సరిహద్దు వరకు భారతదేశం–నేపాల్ అంతర్జాతీయ సరిహద్దు వెంట స్తంభం సంఖ్య 17 వరకు విస్తరించింది. అనంతరం స్తంభం సంఖ్య 17 నుండి 28 వరకు కొనసాగుతుంది. తూర్పు సరిహద్దు: భారత్–నేపాల్ సరిహద్దు స్తంభం సంఖ్య 28 నుండి బిఫర్కేషన్ ఫారెస్ట్ బ్లాక్, బరాహీ ఫారెస్ట్ రేంజ్‌లోని బరాహీ ఫారెస్ట్ బ్లాక్, నవాడియా ఫారెస్ట్ బ్లాక్ సరిహద్దుల వెంట సాగి, తరువాత హరిపూర్ రేంజ్‌లోని నవాడియా, హరిపూర్, డక్కా అటవీ బ్లాక్‌ల సరిహద్దుల వరకు విస్తరించింది. దక్షిణ సరిహద్దు: హరిపూర్ రేంజ్ రిజర్వ్ అడవి సరిహద్దు నుండి బరాహీ, మహోఫ్, మాలా, డియోరియా రేంజ్‌ల రిజర్వ్ అడవి సరిహద్దుల వరకు కొనసాగుతుంది. పశ్చిమ సరిహద్దు: డియోరియా రేంజ్‌లోని పస్గావన్ కంపార్ట్‌మెంట్ 6, రామ్‌నగర్ కంపార్ట్‌మెంట్ 1 రిజర్వ్ అడవి సరిహద్దుల నుండి ప్రారంభమై, మాలా రేంజ్‌లోని బంగంజ్ కంపార్ట్‌మెంట్ 5, గడా కంపార్ట్‌మెంట్ 130, ఘమెలా కంపార్ట్‌మెంట్ 119 సరిహద్దుల వెంట బంకాటి వరకు విస్తరించింది. వాతావరణం పిలీభీత్ పులుల అభయారణ్యంలో సంవత్సరాంతం వాతావరణంలో గణనీయమైన మార్పులు కనిపిస్తాయి. ఏప్రిల్ నుండి జూన్ వరకు వాతావరణం సాధారణంగా పొడిగా, వేడిగా ఉంటుంది. జూలై నుండి సెప్టెంబరు వరకు తేమతో కూడిన ఉష్ణ వాతావరణం నెలకొంటుంది. డిసెంబరు నుండి ఫిబ్రవరి వరకు పగటిపూటలు చల్లగా, పొడిగా ఉండగా, రాత్రులు మరింత చల్లగా ఉండి మంచుతెరలతో కప్పబడి ఉంటాయి. వృక్షజాలం పిలీభీత్ పులుల అభయారణ్యంలో ఉత్తర భారతదేశానికి చెందిన ఉష్ణమండల ఆర్ద్ర పతనశీల అడవులు విస్తరించి ఉన్నాయి. వీటిలో సాల్ అడవులు, తేమగల భాబర్ ధున్ సాల్ అడవులు, తేమగల మిశ్రమ పతనశీల అడవులు, అల్యూవియల్ సవన్నా అటవీ ప్రాంతాలు, అలాగే ఉత్తర ఉష్ణమండల పొడి పతనశీల అడవులు ఉన్నాయి. వీటిలో పొడి శివాలిక్ సాల్ అడవులు, పొడి వెదురు పొదలు, శివాలిక్ చిర్ పైన్ అడవులు, గడ్డి భూములు, పాత తోటలు కూడా ఉన్నాయి. సాధారణంగా ఈ ప్రాంతంలోని వృక్ష సంపద సాల్, మిశ్రమ అడవులతో కూడి ఉంటుంది. వాటి మధ్యలో గడ్డి భూములు, నదీతీర వృక్షజాలం విస్తరించి ఉంటాయి. ఇక్కడ 110 కంటే ఎక్కువ వృక్ష జాతులు, 51 పొదల జాతులు నమోదయ్యాయి. సాల్, తేమగల మిశ్రమ పతనశీల అడవుల మధ్యలో ఉన్న విశాలమైన గడ్డి మైదానాలను స్థానికంగా చౌర్ (Chaur) అని పిలుస్తారు. ఇవి పూర్వపు గ్రామాలు విడిచిపెట్టిన ప్రదేశాలు లేదా గతంలో అడవిని తొలగించిన ప్రాంతాల ఫలితంగా ఏర్పడ్డాయి. మానవ చర్యల వల్ల ఏర్పడిన ఈ మైదానాలు క్రమంగా గుంపులుగా పెరిగే కఠిన కాండ వృక్ష జాతులతో ఆక్రమించబడుతున్నాయి. 1960లు, 1970ల నాటి అనేక పాత తోటలు ఉన్నాయి, వీటిలో టేకు, యూకలిప్టస్, ఐలాంథస్, టెర్మినలియా అలటా (అస్నా), లాగర్స్ట్రోమియా పర్విఫ్లోరా (అసిధా), [అదినా] తాడు, గ్మెలినా అర్బోరియా (గహ్మ్హర్), హోలోప్టెలియా ఇంటిగ్రిఫోలియా (కంజు), అకాసియా కాటేచు (ఖైర్‌యుప్సాల్), కైడియా కాలినా (పూలా), లన్నియా కోరోమాండెలికా (జిగన్), టూనా సిలియేట్ (టూన్). ఇతర వాటిలో: ముర్రాయా కోయినిగి (కాత్ నీమ్), గ్రావియా హిర్సూట్ (వాన్ తులసి), మల్లూటస్ ఫిలిపెన్సిస్ (రోహ్ని), -ఫ్రాగ్‌మిట్స్ కర్కా (నార్కుల్), సైనోడాన్ డాక్టిలోన్ (డూబ్), ఎరియంథస్ ముంజ్ (మూంజ్). అయినప్పటికీ, ఇటువంటి తోటలు ఎక్కువగా రిజర్వ్ యొక్క బఫర్ ప్రాంతానికి పరిమితం చేయబడ్డాయి. లాంటానా, గంజాయి వంటి అనేక ఆక్రమణ కలుపు మొక్కలు ఆవాసాలలో ప్రబలంగా ఉన్నాయి. అటవీ పాచెస్ సాచ్రమ్, స్క్లెరోస్టాచ్య, ఇంపెరాటా, థీమెడా, బోథ్రియోక్లోవా, సచ్రమ్, ఇంపెరాటా, సాచ్రం, ఇంపెరాటా, డిజిటేరియా, సైపరస్. జంతు జాలం 2010 వసంత ఋతువులో కెమెరా ట్రాప్ల ద్వారా రస్టీ-స్పాటెడ్ పిల్లిను తొలిసారిగా ఈ అభయారణ్యంలో నమోదు చేశారు. పిలీభీత్ పులుల అభయారణ్యంలో కనిపించే ఇతర క్షీరద జాతుల్లో అధిక సంఖ్యలో బెంగాల్ పులిలు, లెపర్డ్ పిల్లి, భారతీయ ఏనుగు, బరాసింఘా, చిరుతపులి, ఫిషింగ్ పిల్లి, బార్కింగ్ జింక, నాలుగు కొమ్ముల జింక, కృష్ణజింక, చీతల్, హాగ్ జింక, సాంబర్ జింక, బద్ధకపు ఎలుగుబంటి, భారతీయ భారీ ఎగిరే ఎలుక, ముళ్లపంది, చిన్న భారతీయ సివెట్, భారతీయ ఫ్లయింగ్ ఫాక్స్, పొట్టి ముక్కు పండ్ల గబ్బిలం, భారతీయ సాధారణ పసుపు గబ్బిలం, పెయింటెడ్ బ్యాట్, రీసస్ మకాక్, లంగూర్, బంగారు నక్క, బెంగాల్ నక్క, హైనా ఉన్నాయి. ఇక్కడ నివసించే సుమారు 450 పక్షి జాతుల్లో సారస్ క్రేన్, మూడు హార్న్‌బిల్ జాతులు, ఆరు గద్ద జాతులు, తెల్ల వెన్ను గద్ద, గ్రే పార్ట్రిడ్జ్, బ్లాక్ పార్ట్రిడ్జ్, స్వాంప్ ఫ్రాంకోలిన్, డార్టర్, లెస్సర్ విస్లింగ్ డక్, ఇండియన్ పిట్ట, కాంబ్ డక్, నెమలి, హెరాన్లు, ఎర్ర అడవి కోడి, కార్మోరెంట్లు, ఎగ్రెట్లు ఉన్నాయి. సరీసృపాలలో మార్ష్ మొసలి, ఘరియాల్, ఐదు బల్లి జాతులు, అలాగే భారతీయ రాక్ పైథాన్, కింగ్ కోబ్రా, సాధారణ క్రైట్ వంటి అనేక పాము జాతులు ఉన్నాయి. పిలీభీత్ పులుల అభయారణ్యంలో ప్రవహించే నదీ వ్యవస్థలో సుమారు 79 చేపల జాతులు నివసిస్తున్నాయి. మూలాలు బాహ్య లింకులు