رائيڳڙھ

رائيڳڙھ اتر ڇتيسڳڙھ جو هڪ شهر آهي، جنهن کي “ڇتيسڳڙھ جي ثقافتي راڄڌاني” پڻ سڏيو وڃي ٿو۔ رائيڳڙھ پنهنجي ناچ جي روايت “سُوا” (رائيڳڙھ گھرانا) ۽ ڪلاسيڪي موسيقي لاءِ مشهور آهي؛ هن شهر کي “سنسڪرتي ڌاني” به چيو وڃي ٿو۔ هي شهر ڪوئلي جي ذخيرن ۽ توانائي پيداوار لاءِ پڻ مشهور آهي۔ لڳ ڀڳ 150,019 (2011ع) آبادي سان هي تيزيءَ سان وڌندڙ صنعتي شهر آهي۔ رائيڳڙھ ڀارت جي اهم چانور پيدا ڪندڙ ضلعن مان هڪ آهي۔ ثقافت ۽ روايتن ۾ مالا مال، رائيڳڙھ شهر ضلعي جو انتظامي صدر مقام آهي۔ هتي ڪوسا (باريڪ ريشمي ڪپڙو) ۽ ڪوئلي جا مالا مال ذخيرا پڻ موجود آهن۔ رائيڳڙھ ڀارت جي قديم جُوٽ ملن مان هڪ جو گهر آهي ۽ فولاد، لوهه معدنيات ۽ بجلي جي پيداوار ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو۔ هتي رهندڙ ماڻهن ۾ اوديا، ڇتيسڳڙھي ۽ هندي سڀ کان وڌيڪ ڳالهايون ويندڙ ٻوليون آهن۔ آمدرفت ريلوي رائيڳڙھ ريلوي اسٽيشن تاتاناگر–بلاسپور سيڪشن تي واقع آهي، جيڪا هاوڙا–ناگپور–ممبئي ريلوي لائين جو حصو آهي۔ سڀ ايڪسپريس ۽ ڪجهه تيز رفتار ريل گاڏيون هتي بيهن ٿيون، جڏهن⁠تہ گونڊوانا ايڪسپريس ۽ جن شتابدي ايڪسپريس هتان شروع ٿين ٿيون۔ ٻين منزلن لاءِ بلاسپور ريلوي اسٽيشن تي دارومدار رکڻو پوي ٿو، جيڪو 132 ڪلوميٽر پري آهي ۽ علائقائي ريل مرڪز آهي۔ ڪيروديمال نگر ريلوي اسٽيشن شهر جو ٻيو ننڍو اسٽيشن آهي۔ ريلوي اسٽيشن تي گاڏين لاءِ سٺي پارڪنگ سهولت موجود آهي۔ روڊ ۽ بس سهولت رائيڳڙھ ۾ ڪيودا باڊي بس اسٽينڊ موجود آهي، جيڪو سارنگڙھ، جهارسوگودا، رائيپور، بلاسپور وغيره سان ڳنڍيل آهي۔ رائيڳڙھ قومي شاهراهه 49 ۽ قومي شاهراهه 200 سان پڻ ڳنڍيل آهي، جيڪي هن کي ڪولڪتا ۽ اوڊيشا سان ملائن ٿا۔ هوائي اڏو ويجهو هوائي اڏو وير سريندر سائي هوائي اڏو (جهارسوگودا، اوڊيشا) آهي، جيڪو رائيڳڙھ کان لڳ ڀڳ 95 ڪلوميٽر پري آهي۔ رائيڳڙھ هوائي اڏو، جيڪو جندل اسٽيل اينڊ پاور لميٽيڊ جي ملڪيت آهي، شهر کان 10 ڪلوميٽر اتر اولهه ۾ واقع آهي۔ تاريخ رائيڳڙھ جي اڳوڻي رياست جي حڪمران خاندان جي روايت موجب، راج گونڊ خاندان مهاراشٽر جي چاندا ضلعي جي بيراگرھ/وارياگرھ علائقي مان اٺارهين صدي جي شروعات ۾ هتي لڏي آيو ۽ پهرين رائيپور ضلعي جي فلجھر ۾ رهيو۔ بعد ۾ مدن سنگھ، جيڪو خاندان جو سربراهه هو، موجوده رائيڳڙھ جي باندا علائقي ڏانهن منتقل ٿيو۔ ان کان پوءِ مهاراجا تخت سنگھ، مهاراجا بيتھ سنگھ، مهاراجا دليپ سنگھ، مهاراجا جوجهار سنگھ، مهاراجا ديوناتھ سنگھ، مهاراجا گهنشيام سنگھ، مهاراجا ڀوپديو سنگھ، مهاراجا نتور سنگھ ۽ مهاراجا چڪرڌر سنگھ حڪمران ٿيا۔ موسيقي، ناچ ۽ ادب کي مهاراجا ڀوپديو سنگھ ۽ مهاراجا چڪرڌر سنگھ جي دور ۾ وڏي ترقي ملي۔ ڀارت جي آزادي کان اڳ، رائيڳڙھ رائيڳڙھ جي نوابي رياست جي راڄڌاني هئي۔ جاگرافي ۽ آبهوا رائيڳڙھ 21.9° اتر ويڪر ۽ 83.4° اوڀر ڊگھائي تي واقع آهي۔ شهر جي سراسري اوچائي 215 ميٽر (705 فوٽ) آهي۔ ڪيلو ندي شهر مان وهي ٿي، جيڪا پاڻيءَ جي اهم ذريعن مان هڪ آهي۔ اونهاري ۾ گهٽ ۽ وڌ ۾ وڌ گرمي پد 29.5 کان 49 °س تائين پهچي سگهي ٿو، جڏهن⁠تہ سياري ۾ 8 کان 25 °س جي وچ ۾ رهي ٿو۔ ٻولي ۽ آبادي هتي ڳالهائيندڙ ٻوليون ڇتيسڳڙھي، هندي ۽ اوديا آهن۔ شهر جي آبادي ۾ ڇتيسڳڙھ، اوڊيشا، هرياڻا ۽ بهار مان آيل ماڻهو شامل آهن۔ بنگالي، تيلوگو ۽ مراٺي ڳالهائيندڙن جي به نمايان برادري هتي موجود آهي۔ 2011ع جي ڀارت جي مردم شماري موجب، رائيڳڙھ ضلعي جي آبادي 1,493,984 ۽ شهر جي آبادي 137,126 هئي۔ مرد 51٪ ۽ عورتون 49٪ آهن۔ سراسري خواندگي 87.02٪ آهي؛ مردن جي 93.18٪ ۽ عورتن جي 80.60٪۔ رائيڳڙھ ۾ مذهب (2011ع) رائيڳڙھ ۾ 90.20٪ آبادي هندومت سان لاڳاپيل آهي، جڏهن⁠تہ اسلام (5.50٪)، عيسائيت (2.99٪)، سکھ ڌرم (0.85٪)، جين ڌرم (0.19٪) ۽ بدھ ڌرم (0.19٪) جا پيروڪار پڻ رهن ٿا۔ تعليم 2011ع جي مردم شماري موجب رائيڳڙھ ضلعي جي سراسري خواندگي 85.22٪ آهي؛ مرد 92.01٪ ۽ عورتون 78.09٪ پڙهيل لکيل آهن۔ شهر ۾ 55 پرائمري اسڪول، 37 مڊل اسڪول، 9 سيڪنڊري اسڪول ۽ 16 سينيئر سيڪنڊري اسڪول موجود آهن، ان سان گڏ شهيد نندڪمار پٽيل يونيورسٽي، ٻه آرٽس ۽ ڪامرس ڪاليج (جن ۾ ڪيروديمال سرڪاري آرٽس اينڊ سائنس ڪاليج شامل آهي)، هڪ لا ڪاليج، هڪ ميڊيڪل ڪاليج (ليٽ شري لخيرام اگروال ميڊيڪل ڪاليج) ۽ هڪ پوليٽيڪنڪ ڪاليج شامل آهن۔ او پي جندل يونيورسٽي ۽ ڪيروديمال انسٽيٽيوٽ آف ٽيڪنالاجي شهر جا نوان تعليمي ادارا آهن۔ نمايان شخصيتون راجا چڪرڌر سنگھ سولاڪشانا پانڊت سوريندر ڪمار سنگھ لالتڪمار سنگھ گوماتي سائي حوالا ٻاھريان ڳنڍڻا سرڪاري ويب سائيٽ سانچو:رائيڳڙھ ضلعو سانچو:ڀارت جا ڏهه لک کان وڌيڪ شهري مجموعا