Kuil Mahakaleshwar, Ujjain

Mahakaleshwar Jyotirlinga (IAST: mahākāleśvara) ialah sebuah kuil Hindu yang didedikasikan kepada Tuhan Shiva dan merupakan salah satu daripada dua belas Jyotirlinga, iaitu kuil-kuil yang dianggap sebagai tempat pemujaan Shiva paling suci. Kuil ini terletak di bandar purba Ujjain, di negeri Madhya Pradesh, India, di tebing sungai suci Shipra. Arca utama berbentuk lingga Shiva di sini dipercayai sebagai Swayambhu, iaitu muncul dengan sendiri dan memancarkan tenaga (Shakti) daripada dalam dirinya. Hal ini membezakannya daripada lingga lain yang kebiasaannya dipasang secara ritual dan diresapi dengan mantra-shakti. Di Madhya Pradesh terdapat dua Jyotirlinga; yang kedua ialah Omkareshwar Jyotirlinga, terletak kira-kira 140 km ke selatan Mahakaleshwar. Keunikan Kuil Arca Mahakaleshwar terkenal sebagai Dakshinamurthi, iaitu menghadap ke selatan. Keunikan ini hanya terdapat di Mahakaleshwar antara dua belas Jyotirlinga, menurut tradisi tantrik shivnetra. Di tingkat atas Mahakala terdapat arca Omkareshwar Mahadeva. Di dalam garbhagriha (ruang utama) turut dipasang arca Ganesha di sebelah barat, Parvati di utara, dan Karttikeya di timur. Di selatan pula terdapat arca Nandi, tunggangan Shiva. Arca Nagchandreshwar di tingkat ketiga hanya dibuka untuk darshan pada hari Nag Panchami. Kuil ini mempunyai lima tingkat, salah satunya terletak di bawah tanah. Kawasannya luas, dikelilingi tembok tinggi, berhampiran sebuah tasik. Shikhar (menara utama) dihiasi ukiran halus, dan laluan ke garbhagriha bawah tanah diterangi lampu tembaga. Uniknya, prasada (persembahan suci) yang ditawarkan di sini boleh ditawarkan semula, sesuatu yang terhalang di kuil lain. Shiva sebagai penguasa masa (Mahakala) diyakini bersemayam abadi di Ujjain. Menara kuilnya yang menjulang tinggi melakar panorama penuh wibawa, membangkitkan rasa kagum dan hormat yang mendalam. Kehadiran Mahakala bukan sahaja sebahagian daripada sejarah, malah masih menjadi pusat spiritual kehidupan masyarakat Ujjain moden. Pada hari Maha Shivaratri, sebuah pesta besar diadakan dan upacara berlangsung sepanjang malam. Di bahagian belakang Kuil Ram terdapat kuil kecil untuk Dewi Parvati, dikenali sebagai Avantika Devi, iaitu dewi pelindung kota Ujjain. Kepentingan dan Legenda Mahakaleshwar ialah salah satu daripada dua belas Jyotirlinga yang disebut dalam Shiva Purana. Menurut kisahnya, Shiva pernah menampakkan diri sebagai tiang cahaya (jyotirlinga) untuk menegaskan keunggulannya berbanding Brahma dan Vishnu. Dalam Purana, Ujjain dahulu dikenali sebagai Avantika, sebuah kota indah serta pusat utama pembelajaran kitab suci. Salah satu legenda masyhur ialah kisah Raja Chandrasena, seorang penyembah Shiva yang tekun. Seorang kanak-kanak bernama Shrikhar dan seorang pendeta bernama Vridhi turut berdoa memohon perlindungan ketika kota Ujjain diserang oleh musuh dengan bantuan raksasa Dushan yang dikurniakan kuasa ghaib oleh Brahma. Shiva kemudian muncul dalam wujud Mahakala, membinasakan musuh dan, atas doa Shrikhar serta Vridhi, berjanji menetap di Ujjain sebagai dewa pelindung kota itu. Shiva memberkati penganutnya bahawa sesiapa yang menyembah Mahakala akan bebas daripada ketakutan maut dan penyakit, dianugerahkan kesejahteraan duniawi, serta perlindungan-Nya. Kota Ujjain juga berkait dengan kisah Raja Bhartrhari, yang meninggalkan takhta selepas peristiwa buah keabadian dan akhirnya menjadi pengikut suci Pattinathar, meraih moksha di Kuil Srikalahasteeshwara, Andhra Pradesh. Ahli sastera agung, Kalidasa, turut menyebut upacara muzik dan tarian malam (nada-aradhana) di kuil ini dalam karya Meghaduta. Sejarah Kuil Mahakaleshwar pernah dimusnahkan oleh Sultan Iltutmish ketika serangan ke atas Ujjain pada tahun 1234–1235. Jyotirlinga ketika itu dihumban ke dalam kolam bersebelahan yang dikenali sebagai Kotiteertha Kunda, sementara struktur lingga dicuri. Kemudian ia dibangunkan semula oleh pegawai Maratha, Ramachandra Baba Sukthankar. Namun, kuil ini sekali lagi diserang oleh Jalaluddin Khilji dan Alauddin Khilji. Perayaan dan Perarakan Antara acara besar ialah Mahakal ki Sawari, iaitu perarakan agung Dewa Mahakala yang diadakan menurut kalendar Hindu pada bulan Shravan (Julai-Ogos) dan Bhadrapada (Ogos-September). Arca Mahakaleshwar diusung dalam palki (usungan hiasan), diiringi nyanyian, tarian dan laungan doa para penyembah. Perarakan berakhir dengan upacara suci di tebing Sungai Shipra. Pentadbiran Selepas kemerdekaan India tahun 1947, pengurusan kuil dipindahkan daripada Mahakaleshwar Dev Sthan Trust kepada pihak perbandaran Ujjain. Kini, kuil ini berada di bawah pentadbiran pejabat kolektor daerah Ujjain. Akses dan Pengangkutan Lapangan Terbang Terdekat: Indore – perjalanan darat kira-kira 58 km, mengambil masa sekitar 1 jam 10 minit. Stesen Kereta Api Terdekat: Ujjain Junction – kira-kira 2 km dari kuil Mahakaleshwar. Rujukan