ఖుస్రో బాగ్

ఖుస్రో బాగ్ అనేది భారీ ప్రాకార ఉద్యానవనం, సమాధుల సముదాయం. ఇది భారతదేశంలోని ప్రయాగ్‌రాజ్ నగరంలో, ప్రయాగ్‌రాజ్ జంక్షన్ రైల్వే స్టేషన్ సమీపంలోని ఖుల్దాబాద్ ముహల్లాలో ఉంది. ఇది అక్బర్ కోట (పాలన కాలం 1556–1605లో నిర్మించబడినది) నుండి సుమారు 6 కి.మీ దూరంలో ఉంది. సుమారు నలభై ఎకరాల విస్తీర్ణంలో ఉన్న ఈ ప్రాంగణం చతుర్భుజాకారంలో నిర్మించబడింది. ఇది భారత జాతీయ ప్రాముఖ్యత గల స్థలంగా గుర్తించబడింది. ఇక్కడ నాలుగు సమాధులు ఉన్నాయి: షా బేగమ్ (జనన నామం: మాన్‌భావతి బాయి) (మరణం 1604) – జహంగీర్ భార్య, రాజా భగవంత్ దాస్ కుమార్తె, ఖుస్రౌ మిర్జా (మరణం 1622) తల్లి ఖుస్రౌ మిర్జా – జహంగీర్ పెద్ద కుమారుడు, మొఘల్ సింహాసనానికి తాత్కాలిక వారసుడు నిథార్ బేగమ్ (జనన నామం: సుల్తాన్-ఉన్-నిస్సా) (మరణం 1646) – ఖుస్రౌ మిర్జా సోదరి, జహంగీర్ కుమార్తె బీబీ తమోలన్ సమాధి నిర్మాణ శైలి ఈ ప్రాకార ఉద్యానవనంలో ఉన్న నాలుగు ఇసుకరాయి సమాధులు మొఘల్ నిర్మాణ శైలికు అద్భుత ఉదాహరణలుగా నిలుస్తాయి. ప్రధాన ప్రవేశ ద్వారం, పరిసర ఉద్యానవనాలు, అలాగే 1604లో మరణించిన షా బేగమ్‌కు నిర్మించిన మూడు అంతస్తుల సమాధి రూపకల్పనను జహంగీర్ రాజసభ ప్రధాన చిత్రకారుడు ఆఖా రెజా రూపొందించినట్లు భావిస్తారు. అసలు పేరు మాన్‌భావతి బాయి అయిన షా బేగమ్, అంబేర్ రాజు భగవంత్ దాస్ కుమార్తె. తన భర్త జహంగీర్, కుమారుడు ఖుస్రౌ మధ్య జరిగిన విభేదాల వల్ల తీవ్ర మనస్తాపానికి గురైన ఆమె 1604లో నల్లమందు సేవించి ఆత్మహత్య చేసుకుంది. ఆమె సమాధిని 1606లో ఆఖా రెజా రూపొందించాడు. ఇది ప్రధాన గుంబజ్ లేకుండా మూడు అంతస్తుల మెట్ల వేదిక ఆకారంలో ఉండి, నిర్మాణ నిపుణులు దీనిని ఫతేపూర్ సిక్రీతో పోల్చుతారు. అయితే ఈ సమాధిపై పెద్ద ఛత్రి నిర్మించబడింది. సమాధిని అలంకరించిన అరబెస్క్ శిలాశాసనాలు జహంగీర్ కాలంలోని ప్రముఖ లేఖన కళాకారుడు మీర్ అబ్దుల్లా ముష్కిన్ కలం చేత చెక్కబడ్డాయి. షా బేగమ్ సమాధి పక్కనే ఖుస్రౌ సోదరి నిథార్ సమాధి ఉంది. నిర్మాణ పరంగా ఇది మూడు సమాధులలో అత్యంత విశిష్టమైనది. ఇది ఎత్తైన వేదికపై నిర్మించబడింది. దీని గోడలపై అలంకార అర్ధచంద్రాకార తోరణాల ఆకృతులతో కూడిన పలకలు అమర్చబడ్డాయి. పీఠం లోపల గదులు ఉండి, వాటి పైకప్పులు కేంద్రీకృత వృత్తాల్లో నక్షత్రాల చిత్రాలతో సుందరంగా అలంకరించబడ్డాయి. ప్రధాన గదిలోని గోడలపై పర్షియన్ సైప్రస్ వృక్షాలు, మద్య పాత్రలు, పుష్పాలు, మొక్కల చిత్రాలు కనిపిస్తాయి. ఖుస్రో బాగ్‌లోని మూడు సమాధులలో చివరిది ఖుస్రౌ సమాధి. 1606లో తన తండ్రి జహంగీర్‌కు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేసిన అనంతరం ఖుస్రౌను తొలుత ఈ ఉద్యానవనంలోనే నిర్బంధించారు. తరువాత పారిపోవడానికి చేసిన ప్రయత్నం తర్వాత, జహంగీర్ ఆదేశాల మేరకు అతడిని అంధుడిని చేశారు. 1622లో ఖుస్రౌ సోదరుడు, జహంగీర్ మూడవ కుమారుడు ప్రిన్స్ ఖుర్రం ఆదేశాలపై అతడిని హత్య చేశారు. అనంతరం ఖుర్రం షాజహాన్ చక్రవర్తిగా అవతరించాడు. ఖుస్రౌ సమాధిలో అందమైన జాలి పని కిటికీలు ఉన్నాయి. అతని ఆడ గుర్రం సమాధి కూడా అతని సమాధి సమీపంలోనే ఉంది. ఖుస్రౌ సమాధి 1622లో పూర్తయింది. షా బేగమ్, ఖుస్రౌ సమాధుల మధ్యనున్న నిథార్ బేగమ్ సమాధి, ఆమె ఆదేశాల మేరకు 1624–25లో నిర్మించబడింది. అయితే నిథార్ సమాధి ఖాళీగానే ఉంది; అందులో ఆమె అసలు సమాధి లేదు. 1857 భారత తిరుగుబాటు సమయంలో ఖుస్రో బాగ్, మౌల్వీ లియాఖత్ అలీ నాయకత్వంలోని సిపాయిల ప్రధాన కేంద్రంగా మారింది. విముక్తి పొందిన అలహాబాద్‌కు ఆయన గవర్నరుగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు. అయితే అలహాబాద్‌లో తిరుగుబాటును బ్రిటిష్ వారు త్వరగా అణచివేశారు. రెండు వారాల్లోనే ఖుస్రో బాగ్‌ను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నారు. చిత్రమాలిక ఇవి కూడా చూడండి మొఘల్ ఉద్యానవనాలు తాజ్ మహల్ అలహాబాద్ పర్యాటక ఆకర్షణల జాబితా మూలాలు బాహ్య లింకులు ఖుస్రో బాగ్ నిర్మాణం, దాని స్వీకరణకు సంబంధించిన ప్రధాన అంశాలు (సమకాలీన, ఆధునిక దృష్టికోణాల నుంచి) నిర్లక్ష్యం కారణంగా క్రమంగా నశిస్తున్న ఖుస్రో బాగ్, వినోద్ ఖనాల్, ది టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా, 26 జూన్ 2014