पिलीभीत व्याघ्र प्रकल्प

पिलीभीत व्याघ्र प्रकल्प हे भारतातील उत्तर प्रदेश राज्यातील तराई प्रदेशात स्थित आहे. हे 2014 मध्ये व्याघ्र अभयारण्य म्हणून स्थापित केले गेले होते, हे अंदाजे 730 चौरस किलोमीटर क्षेत्रफळ व्यापते, जे पिलीभीत आणि शाहजहानपूर जिल्ह्यांमध्ये पसरलेले आहे. राखीव मोठ्या तेराई आर्क लँडस्केपचा एक भाग आहे, भारत आणि नेपाळला जोडणारा आणि विविध प्रकारच्या वनस्पती आणि जीवजंतूंना आधार देणारा एक महत्त्वपूर्ण निवासस्थान आहे. ईशान्येला शारदा नदी आणि नैऋत्येला घाघरा नदीच्या सीमेवर, पिलीभीतच्या लँडस्केपमध्ये हिरवीगार साल जंगले, उंच गवताळ प्रदेश, दलदल आणि सुपीक पूर मैदाने आहेत. पिलीभीत जिल्ह्याच्या एकूण भौगोलिक क्षेत्रापैकी सुमारे २१% क्षेत्र राखीव क्षेत्राच्या मर्यादेत येते, ज्यामुळे ते उत्तर प्रदेशातील सर्वात वन-समृद्ध जिल्ह्यांच्या श्रेणीत येते. त्यात वरच्या उत्तरेकडील मैदानात भारत - नेपाळ सीमेवरील हिमालयीन सखल भूभाग समाविष्ट आहे. उंच गवताळ प्रदेश, साल जंगले आणि दलदलीच्या परिसंस्थेद्वारे हे अधिवास ओळखले जाते, जे पावसाळ्यात जवळच्या नद्या, नदीकाठे आणि तलावांमधून येणाऱ्या नियमित पूर घटनांद्वारे राखले जाते. शारदा सागर धरण 22 लांबीपर्यंत वाढलेले आहे. राखीव क्षेत्राच्या काठावर आहे. भव्य बंगाल वाघाचे निवासस्थान, राखीव बिबट्या, दलदलीतील हरण, वन्य डुक्कर आणि 300 हून अधिक पक्ष्यांच्या प्रजातींना देखील आश्रय देते, ज्यामुळे ते वन्यजीव प्रेमी आणि पक्षी निरीक्षकांसाठी आश्रयस्थान बनले आहे. पिलीभीतमधील जंगले आणि पाणथळ प्रदेशांचे अद्वितीय मिश्रण वाघ आणि इतर मोठ्या सस्तन प्राण्यांसाठी आदर्श प्रजनन ग्राउंड प्रदान करते. 2020 मध्ये, एका दशकात वाघांची संख्या दुप्पट केल्याबद्दल त्याला “TX2 पुरस्कार” देऊन सन्मानित करण्यात आले—त्याच्या यशस्वी संवर्धन प्रयत्नांचा दाखला. आज, पिलीभीत व्याघ्र प्रकल्प हे जैवविविधता संवर्धनाचे मॉडेल म्हणून उभे आहे, शाश्वत सामुदायिक विकासासह पर्यावरणीय संरक्षणाचा समतोल साधत आहे. तसेच पहा दुधवा राष्ट्रीय उद्यान प्रोजेक्ट टायगर संदर्भ नोंदी बाह्य दुवे "BirdLife International (2025) Site factsheet: Pilibhit tiger reserve". BirdLife International. 2025. Map of the park provided by Project Tiger Directorate, Ministry of Environment, Govt of India. https://pilibhittigerreserve.in/ https://pilibhittigerreserves.com/ https://pilibhittigerreserve.net/