တိုင်အဳဖေဝ်

တိုင်အဳဖေဝ် (အၚ်္ဂလိက်: Eiffel Tower၊ ပြင်သေတ်: Tour Eiffel) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တိုင်ပသဲ မၞုံ တန်တဴ ပ္ဍဲကဵု သလာတ် ဇျံင်ဒမာတ် (Champ de Mars) ပ္ဍဲ ဍုင်ပါရဳသ်၊ ဍုင်ပြင်သေတ် ရ။ တိုင်ဏအ်ဝွံ က္တဵုဒှ်လဝ် နူကဵု ယၟု အေန်ဂျေန်နဳယာ ဂုသတာဗ် အဳဖေဝ် (Gustave Eiffel) ညးမဒှ် မၞိဟ်မဖန်ဗဒှ် ကေုာံ သြိုင်ခၞံ လဝ် ရ။ တိုင်ဝွံ ဍေံဒှ် သင်္ကေတ အဓိက သွက် ဍုင်ပြင်သေတ် တုဲ၊ ဒှ် အရာမွဲ မပြာကတ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ကီု ရ။ ၁။ ဝင် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် တိုင်အဳဖေဝ် ဝွံ ညးတအ် သြိုင်ခၞံ လဝ် ပ္ဍဲ အကြာ သၞာံ ၁၈၈၇ ကဵု ၁၈၈၉ သွက်ဂွံ ဒှ် တြင် လုပ် သဘင်ထ္ၜးပျး ဂၠးတိ (1889 World's Fair) မကၠောန် ဗဒှ် ပ္ဍဲ ဍုင်ပါရဳသ် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲပေင် ၁၀၀ သၞာံ ပရေင်ကလိုက်ကၟဵု ပြင်သေတ် (French Revolution) ရ။ ကိုပ်ကၠာ အိုတ် အခိင် မစ သြိုင် ဂှ် တၠပညာ အနုသုခုမ ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန် ပါရဳသ် တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံဒးဂၞပ် တုဲ ဒစဵုဒစး လဝ် ရ။ ဆဂး ကြဴနူ ဂှ် မ္ဂး ဍေံ ဒှ် အာ အရာ မဆာဲ အိုတ် သွက် ဍုင် ပါရဳသ် မွဲ ကေုာံ ဒှ် ဂုဏ်စရာဲ သွက် ဂကူ ပြင်သေတ် တအ် ရ။ ၂။ ဗီုပြင် ကေုာံ ဗၞတ်ဗ္ၜတ် သမၠုင်: တိုင်အဳဖေဝ် ဂှ် နွံ သမၠုင် သီုဖအိုတ် ၃၃၀ မဳတာ (၁,၀၈၃ ပေ)။ ပ္ဍဲ အခိင် မသြိုင် တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၈၉ ဂှ် ဍေံ ဒှ် စမြိုင် မသၠုင် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ (စဵုကဵု သၞာံ ၁၉၃၀ စမြိုင် ခရိုက်သလာ ဍုင်နျူယံက် မသြိုင် တုဲ)။ အလင် (Levels): တိုင်ဏအ် နွံ ပိ ကဆံင် သွက် ညးလ္ၚတ်ဗဵု တအ် ဂွံ တိုန် ဗဵု ရ။ ပ္ဍဲ ကဆံင် ပထမ ကဵု ဒုတိယ ဂှ် နွံ ကု ရုင်စသုင် ကေုာံ ဆေင် သွံ ကပေါတ် တုဲ၊ ကဆံင် လတူ အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲ သွက်ဂွံ ဗဵု ရုပ်ရဴ ဍုင် ပါရဳသ် အလုံ မွဲ ရ (ညးလ္ၚတ်ဗဵု တအ် တိုန် နကဵု ဓါတ်လှေကား ဟွံသေင်မ္ဂး ကွာ် တိုန် ဇိုင်လှေကား ဂွံ ရ)။ ကပေါတ်: သြိုင်ခၞံ လဝ် နကဵု ပသဲ (Puddle iron) ၜိုတ် ၇,၃၀၀ တာန် တုဲ၊ ပံင်ကောံ လဝ် နကဵု မသန် (Rivets) ၂.၅ ပြကောဋိ (မဳလဳယာန်) မ ရ။ ၃။ အခန်ကဏ္ဍ ပရေင်အာတရဴ တိုင်အဳဖေဝ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဒၞာဲ မၞိဟ် တအ် အာ လ္ၚတ် ဗဵု ဂၠိုင် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ (ဒၞာဲ မဒး ရာန် အခေါင်) ရ။ ဇၟာပ်ပ် သၞာံ မ္ဂး ညးအာတရဴ နူကဵု အလုံ ဂၠးတိ ၜိုတ် ၇ ပြကောဋိ ပြင် ကၠုင် ဝေင် လ္ၚတ် ဗဵု တိုင် ဏအ် ရ။ သီု ဒှ် သင်္ကေတ ပရေင် ဆာန် ကေုာံ ရဝ်မေန်တေတ် (Romance) သွက် သၟာဆာန် တအ် ကီု ရ။ မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ဍုင်ပါရဳသ် ဍုင်ပြင်သေတ် နိဿဲ Jonnes, Jill (2009). Eiffel's Tower: The Thrilling Story Behind Paris's Beloved Monument. Penguin. Harvie, David I. (2006). Eiffel: The Genius Who Reinvented Himself. Sutton.