Panteoni, Paris

Panteoni ( Frëngjisht: [pɑ̃.te.ɔ̃] ( dëgjoni), nga fjala e greqishtes së lashtë πάνθειον , pántheion, '[tempull] për të gjithë perënditë') është një monument në rrethin e 5-të të Parisit, Francë. Ajo ndodhet në lagjen Latine, në majë të Montagne Sainte-Geneviève , në qendër të Place du Panthéon ,nga i cili mori emrin. Ndërtesa u ndërtua midis 1758 dhe 1790, nga dizajnet e Jacques-Germain Soufflot , me urdhër të mbretit Luigji XV të Francës ; Mbreti e kishte menduar atë si një kishë kushtuar Shën Gjenovefës, shenjtores mbrojtëse të Parisit, reliket e së cilës do të strehoheshin në kishë. As Soufflot dhe as Louis XV nuk jetuan për ta parë kishën të përfunduar. Në kohën kur ndërtimi përfundoi, Revolucioni Francez kishte filluar; Asambleja Kushtetuese Kombëtare votoi në 1791 për të transformuar Kishën e Shën Gjenovefës në një mauzoleum për eshtrat e qytetarëve të shquar francezë, të modeluar sipas Panteonit në Romë, i cili ishte përdorur në këtë mënyrë që nga shekulli i XVII-të. panthéonisé (i panteonizuari) i parë ishte Honoré Gabriel Riqueti, comte de Mirabeau , megjithëse eshtrat e tij u hoqën nga ndërtesa disa vite më vonë. Panteoni u rivendos dy herë në përdorim të kishës gjatë shekullit të 19-të - megjithëse mbetjet e Soufflotit u transferuan brenda tij në 1829 - derisa Republika e Tretë Franceze më në fund dekretoi përdorimin ekskluziv të ndërtesës si mauzoleum në 1881. Vendosja e eshtrave të Victor Hygosë në kriptë në 1885 ishte varrimi i saj i parë në më shumë se 50 vjet. Ndryshimet e njëpasnjëshme në qëllimin e Panteonit rezultuan në modifikime të skulpturave pedimentale dhe mbulimin e kupolës me një kryq ose një flamur; disa nga dritaret ekzistuese fillimisht u bllokuan me muraturë në mënyrë që t'i jepnin brendësisë një atmosferë më të errët dhe më funerale, e cila kompromentoi disi përpjekjen fillestare të Soufflotit për të kombinuar butësinë dhe shkëlqimin e katedrales gotike me parimet klasike. Arkitektura e Panteonit është një shembull i hershëm i neoklasicizmit, i kapërcyer nga një kube që i detyrohet një pjesë të karakterit të saj Tempietto -s së Bramante -s. . Në 1851, Léon Foucault kreu një demonstrim të lëvizjes ditore në Pantheon duke pezulluar një lavjerrës nga tavani, një kopje e të cilit është ende e dukshme sot . Që nga dhjetori 2021, eshtrat e 81 personave (75 burra dhe gjashtë gra) ishin transferuar në Panteon. Më shumë se gjysma e të gjitha panteonizimeve u bënë nën sundimin e Napoleonit gjatë Perandorisë së Parë .