ლევილის ქართველთა მამული

ლევილის ქართველთა მამული (ფრანგ. Domaine géorgien de Leuville-sur-Orge) — მუზეუმი და ქართული სახელმწიფო საკუთრება საფრანგეთში, რომელიც მდებარეობს ლევილ-სიურ-ორჟის კომუნაში, ილ-დე-ფრანსის რეგიონის ესონას დეპარტამენტში. 1922 წლის 24 ივნისს მამული შეიძინა ემიგრაციაში მყოფმა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ორმა წარმომადგენელმა (ნ. ჯაყელმა და ბ. ჩხიკვიშვილმა). ისტორია 1367 წელს ჟან დე ბრეტინი ლევილის შატოს თავისი ქონების აღწერისას ახსენებს. 1456 წელს ფონტენის ლორდმა, ბატონმა რიგოლტმა და მისმა მეუღლემ, ფონტენის ლედი მარგარიტ დე ბრეტინიმ, ის დაისაკუთრეს. 1466 წელს მისი მფლობელი ჟაკ ოლივიე გახდა. 1592 წელს სამეფო ჯარებმა მამული ბოლო მფლობელს ჩამოართვეს. 1650 წელს მამული მარკიზატის სტატუსში აიყვანეს და თანმიმდევრობით ეკუთვნოდათ ლუი დიუ ბუას, შარლ ლეონარდ დე ბაილენქს, ნოალის ჰერცოგ მარშალ დე მუშის და მის მეუღლეს, ანა კლოდ ლუიზ დ’არპაჟონს. 1751 წელს ანა კლოდ ლუიზ დ’არპაჟონმა გაყიდა შატოს ავეჯი, ასევე ოთხი რიგის თელის ხეები ჯუბილეს სახელით წოდებული ადგილისკენ მიმავალ ბილიკზე. დარჩენილი ხე-ტყე ნოალის ოჯახის სხვადასხვა საკუთრებაში გადაიტანეს და შატოც დაანგრიეს. სანადირო სახლი და მმართველის სახლი (მარცხნივ, მთავარ შესასვლელთან) დღემდეა შემორჩენილი. 1764 წლიდან მამული თავდაპირველად მოქალაქე დელავერნის, შემდეგ ინტენდანტ ფოკონის, შემდეგ კი ბატონების ტორნიეს, კლოშის და კოლომბელის საკუთრება იყო. 1922-1959 წლები 1922 ზაფხულში საფრანგეთში დევნილობაში მყოფმა საქართველოს ეროვნულმა მთავრობამ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის ფულით (84 ათას ფრანკად) ნ. ჯაყელისა და ბ. ჩხიკვიშვილის სახელზე ამ სოფელში შეიძინა 4 ჰა მიწა, ორსართულიანი სახლი (ჟ. ფერის ქუჩაზე №10) ე. წ. შატო, რომელიც რუსული ოკუპაციისაგან გათავისუფლების შემდეგ საქართველოს საკუთრება გახდებოდა. ლევილის მამული სამართავად გადაეცა სამოქალაქო საზოგადოებას „ქართულ კერას“ (უძრავი ქონების მმართველი საზოგადოება, რომელიც დაარსდა 1926 წლის 6 ნოემბერს). ლევილის მამული იქცა პატარა ქართულ კერად და კოლონიად. „შატოს“ გარშემო გაშენდა ქართველთა კუთვნილი რამდენიმე სახლი და ბაღ-ვენახი. იქვე მოეწყო ქართული სასაფლაო, სადაც დაკრძალული არიან გამოჩენილი ქართველი მწერლები, პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწეები (გ. რობაქიძე, ნ. ჟორდანია, ა. ჩხენკელი, ე. გეგეჭკორი, ა. პაპავა და სხვ.). 1922–1944 წლებში შატოში ცხოვრობდა ე. თაყაიშვილი, იქვე ინახებოდა საქართველოდან 1921 ევაკუირებული განძეულის ერთი ნაწილი, მ. შ. ბორჯომისა და ლიკანის სასახლეებიდან გატანილი სურათები, რომლებიც ამჟამად საქართველოს ეროვნული მუზეუმის შ. ამირანაშვილის სახელობის ხელოვნების მუზეუმშია დაცული. 1959-1991 წლები 1986 წლის 29 ნოემბერს ლევილის ქართული მამულის ასოციაციის ადმინისტრაციამ „ლევილობის“ – ლევილის შატოს დაარსების დღის (14 ივნისი, 1922) — აღნიშვნის (ყოველი წლის ივნისის ბოლო კვირა) შესახებ დადგენილება მიიღო. პირველი „ლევილობა“ ჩატარდა 1987 წლის 28 ივნისს ლევილის ქართული მამულის სამოცდახუთ წლისთავთან დაკავშირებით, რომელსაც დაესწრო ორმოცდაათამდე ქართველი და ფრანგი სტუმარი, ლევილის მერი და ლევილის ეკლესიის მოძღვარი. 1991-2011 წლები 1993 წელს პარიზში საქართველოს კულტურის დღეების დროს ქართველთა საზოგადოების ჯგუფის (იუსტიციის მინისტრი კ. კემულარია, თსუ-ის რექტორი რ. მეტრეველი, სდპ-ის თავმჯდომარე გ. მუჩაიძე, რეჟისორი რ. ჩხეიძე) „ქართული კერის“ წევრებთან (ნ. ნ. ჟორდანია, აკ. რამიშვილი) შეხვედრის დროს კვლავ დაისვა ლევილის მამულის საკითხი (მანამდე 1958 წელს „ქართული კერის“ კრებამ მიიღო დადგენილება ლევილის თსუ-სათვის გადაცემის თაობაზე 1928 წლის 30 აპრილს შედგენილი ანდერძის მიხედვით). მიიღეს კომუნიკე, სადაც კვლავ ხაზგასმით აღინიშნა ლევილის მამულის თსუ-სადმი გადაცემის შესაძლებლობა გარკვეული პირობებით. საკითხის გადაწყვეტა რთული გამოდგა (განსაკუთრებით ფრანგული კანონმდებლობიდან გამომდინარე). საქართველოს პრეზიდენტის, მიხეილ სააკაშვილის, 2004 წლის 8 მარტს ვიზიტის შემდეგ, მამულის საქართველოსთვის გადმოცემას ახალი იმპულსი მიეცა: საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტრომ და უძრავი ქონების კომპანიამ მიწერმოწერა დაიწყო (2004 წლის 27 მაისი, 2004 წლის 30 ივნისი და 2004 წლის 29 ივლისი), თუმცა კვლავ უშედეგოდ. 2011-2016 წლები 2011 წლის 28 თებერვალს გამოაქვეყნა საფრანგეთში ქართული ასოციაციის პრეზიდენტმა, რომელიც მოქმედებდა საქართველოს პრეზიდენტის სახელით, მამულის მომავლის გეგმა. მასში შემოთავაზებული იყო კულტურული ცენტრის შექმნა, რომელსაც მართავდნენ საფრანგეთში ქართული ასოციაციის წარმომადგენლები, უძრავი ქონების კომპანიის აქციონერები, თბილისის უნივერსიტეტი, საქართველოს კულტურისა და საგარეო საქმეთა სამინისტროები და საქართველოს საელჩო საფრანგეთში. ეს გეგმა არ განხორციელებულა. 2011 წლის 23 მაისს, მფლობელმა უძრავი ქონების კომპანიამ და საქართველოს დიასპორის საკითხებში სამინისტრომ ხელი მოაწერეს ურთიერთგაგების მემორანდუმს, რომლის მიხედვითაც ლევილ-სიურ-ორჟში მდებარე ქართული მამულის საკუთრებაში გადაცემა საქართველოსთვის იყო შესაძლებელი. ღონისძიებას ესწრებოდნენ მუნიციპალური ხელისუფლების წარმომადგენლები, მათ შორის კულტურის საკითხებში მერის მოადგილე კლოდ პარმენტიე. 2011 წლის 7 ოქტომბერს, საფრანგეთის პრეზიდენტის, ნიკოლა სარკოზის, თბილისში ვიზიტის ფარგლებში, „რუსთავი 2“-თან ინტერვიუში საქართველოს დიასპორის მინისტრმა განაცხადა: „ამ ეტაპზე არ უნდა ვისაუბროთ საბოლოო გადაცემაზე, არამედ ამ დეცენტრალიზაციის გაგრძელების პოლიტიკურ ნებაზე და ამისთვის სამი მხარეა ჩართული: საქართველოს მთავრობა, ლევილის დიასპორა და ბოლოს, საფრანგეთის მთავრობა“. სამი წლის შემდეგ, 2014 წლის 8 მაისს, საფრანგეთში საქართველოს ელჩმა განაცხადა: „ამ საკითხზე კომისია მუშაობს. საქართველოს მხრიდან, დიასპორის საკითხთა მინისტრი, დიასპორის საკითხთა მინისტრის მოადგილე და კულტურის მინისტრის მოადგილე მონაწილეობენ. საკითხები კომპლექსურად გამოიყურება. ნებისმიერ შემთხვევაში, არაზუსტი იქნება იმის თქმა, რომ ისინი მოგვარებულია, როგორც ზოგჯერ ვარაუდობენ“. 2015 წლის 20 მარტს, დიასპორის საკითხთა ახალი მინისტრი ლევილ-სიურ-ორჟს ეწვია მამულის მაცხოვრებლებთან შესახვედრად. 2015 წლის 4 სექტემბერს, საქართველოს მთავრობამ გამოაცხადა გადაწყვეტილება 107 000 ევროს გამოყოფის შესახებ „საკუთრების გადაცემის სამართლებრივი აქტის საქართველოს სახელმწიფოსთვის შესწავლისთვის, სავალდებულო შეფასებებისთვის, ასევე ფრანკო-ქართული ისტორიული და კულტურული ცენტრის მომავლისთვის, მისი მომავალი ფუნქციონირებისთვის და სამუშაოების წინასწარი განსაზღვრისთვის“. 2015 წლის 5 ოქტომბერს გაიმართა ლევილის შატოს მამულისა და ქონების საქართველოსათვის გადმოცემის და მისი შემდგომი ფუნქციის განსაზღვრის მიზნით შექმნილი კომისიის სხდომა ქ. პარიზში, საქართველოს საელჩოში, რომელსაც თავმჯდომარეობდა სახელმწიფო მინისტრი დიასპორის საკითხებში, გელა დუმბაძე. პარიტეტული კომისიის წევრები იყვნენ, ქართული მხარიდან: საქართველოს იუსტიციის მინისტრი,თეა წულუკიანი, საფრანგეთში საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი დესპანი გოჩა ჯავახიშვილი, ხოლო, ფრანგული მხარიდან: ქართული კერას წარმომადგენლები ირენ ციციშვილი, ტიერი ბერიშვილი და ეთერ ფაღავა. სხდომაზე, რომელიც 5 საათი გრძელდებოდა განხილულ იქნა ლევილის მამულის საქართველოსთვის გადაცემის პროცესის წინა მოსამზადებელი პერიოდი, მხარეებმა განიხილეს ლევილის მამულის საქართველოსთვის გადაცემის ტექნიკური დეტალები და შეთანხმდნენ, რომ დიაგნოსტიკური წინასწარი შეფასების საპროექტო სამუშაოების შემდეგ ლევილის საქართველოსთვის გადაცემა შეუქცევადი პროცესი გახდება. 2015 წლის 1 დეკემბერს, საქართველოს პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი ღარიბაშვილმა ქართულ პრესას განუცხადა: „ლევილის მამულის საქართველოსთვის გადაცემასთან დაკავშირებით მოლაპარაკებები დასკვნით ეტაპზეა“. 2015 წლის 4 დეკემბერს, საფრანგეთში საქართველოს საელჩომ გამოაქვეყნა 2011 წლის 23 მაისის მემორანდუმის განხორციელებაზე პასუხისმგებელი ერთობლივი მმართველი კომიტეტის პრესრელიზი, რომელშიც წარმოდგენილი იყო 2015 წლის 5 ოქტომბრის სხდომის შემდგომი განახლებული ინფორმაცია და კერძოდ, დადასტურდა, რომ „საქართველოს მთავრობამ 2015 წლის სექტემბერში მიიღო პირველი ბიუჯეტი, რომელიც საშუალებას აძლევდა ქონების გადაცემის სავალდებულო შეფასებების დასრულებას“. 2016 წლის 15 იანვარს, საქართველოს პარლამენტის წევრმა, საპარლამენტო კომიტეტის თავმჯდომარემ, ქართულ მედიაში გაავრცელა ინფორმაცია ქონების გადაცემის პროცესში არსებული სირთულეების და ორი ქართველი მინისტრის 19 და 20 იანვარს საფრანგეთში ვიზიტის შესახებ, მათ შორის ლევილ-სიურ-ორჟის მერთან შეხვედრის შესახებ. 2016 წლის 20 იანვარს, საფრანგეთში საქართველოს საელჩომ თავის Facebook გვერდზე, ქართულ ენაზე გავრცელებულ განცხადებაში დაადასტურა, რომ სამშაბათს, 19 იანვარს, გაიმართა შეხვედრა უძრავი ქონების კომპანიის ამჟამინდელ აქციონერებს, ორ ქართველ მინისტრს, საელჩოს თანამშრომლებსა და ლევილ-სიურ-ორჟის მუნიციპალური ხელისუფლების წარმომადგენლებს შორის. შეხვედრაზე განხილული იყო მიმდინარე შეფასებების სტატუსი და სამომავლო განვითარების გეგმა. 2016 წლის 23 იანვარს, მედიასაშუალების მიერ მიცემულ ინტერვიუში, საფრანგეთში საქართველოს ელჩმა დააკონკრეტა, რომ საკუთრების გადაცემა საქართველოს სახელმწიფოსთვის 2016 წელს, იდეალურ შემთხვევაში, პირველ ნახევარში მოხდებოდა. 2016 წლის 9 აპრილს, პარიზში, საქართველოს საელჩოში, გაიმართა ლევილის შატოს მამულისა და ქონების საქართველოსათვის გადმოცემისა და მისი შემდგომი ფუნქციის განსაზღვრის მიზნით შექმნილი პარიტეტული კომისიის დამატებითი სხდომა, რონელიც რამოდენიმე საათი გაგრძელდა და რომელსაც დიასპორის საკითხებში საქართველოს სახელმწიფო მინისტრი, გელა დუმბაძე თავმჯდომარეობდა. სხდომას ესწრებოდნენ კომისიის წევრები, მათ შორის, საქართველოს სახელმწიფოს მხრიდან ,საქართველოს იუსტიციის მინისტრი, თეა წულუკიანი, საფრანგეთში საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი დესპანი - გოჩა ჯავახიშვილი, ასევე საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი საფრანგეთის რესპუბლიკაში, ეკატერინე სირაძე - დელონე, ხოლო ფრანგული მხარიდან - ამხანაგობა „ქართული კერას" წარმომადგენლები: ირენ ციციშვილი, ეთერ ფაღავა და მამულის მემკვიდრეთა ოჯახის წევრები. სხდომაზე მოხდა ლევილის მამულის განვითარების პროექტის დეტალების შეფასება და ჰარმონიზაცია ოჯახების მიერ წაროდგენილ ხედვებთან. მხარეების მიერ აღინიშნა, რომ სხდომაზე მიღწეული შეთანხმებები მნიშვნელოვნად წინ გადადგმული ნაბიჯია და ფაქტობრივად წარმოადგენს პარიტეტული კომისიის ფინალურ სხდომას. 2016 წლის 23 აპრილს, საქართველოს პრეზიდენტმა, გიორგი მარგველაშვილმა, საფრანგეთში ოფიციალური ვიზიტის დროს ეს ადგილი მოინახულა. 2016 წლის 26 მაისს, თბილისში, საქართველოს პირველი რესპუბლიკის სახელობის ბაღში, საქართველოს პირველი რესპუბლიკის ხელმძღვანელთა რამდენიმე შთამომავალმა ხელი მოაწერა ლევილის შატოსა და მამულის საქართველოსთვის გადმოცემის წინასწარ განზრახულებათა დოკუმენტს. აღნიშნული დოკუმენტის ხელმომწერები, ქალბატონები ირენ ციციშვილი და თამარ ჩხენკელი, ბატონები მიშელ რამიშვილი და ტიერი ბერიშვილი (ფირცხალავების ოჯახის სახელით), აღიარებენ რა მიღწეულ პროგრესსა და საქართველოს ხელისუფლების მიერ გადადგმულ ნაბიჯებს, ადასტურებენ მათ სურვილს და მზადყოფნას ყველაფერი გააკეთონ იმისთვის, რომ საბოლოო ოქმი ხელმოწერილ იქნას უახლოეს მომავალში. ხელმოწერის ცერემონიალს საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი საფრანგეთის რესპუბლიკაში, ეკატერინე სირაძე-დელონე, დიასპორის საკითხებში საქართველოს სახელმწიფო მინისტრი, გელა დუმბაძე და საქართველოს იუსტიციის მინისტრი, თეა წულუკიანი ესწრებოდნენ. 2016 წლის 15 სექტემბერს, საფრანგეთში საქართველოს ასოციაციამ წამოიწყო პეტიცია, რომელშიც მოითხოვდნენ დამოუკიდებელი კომისიის დანიშვნას, პროექტში ყველა ქართველი პოლიტიკური ემიგრანტის მონაწილეობას, შეთანხმებების გამჭვირვალობას, ფონდის შექმნას და მომლაპარაკებლებისთვის ნებისმიერი მატერიალური სარგებლის გამორიცხვას. 2016 წლის 23 სექტემბერს მრავალი მცდელობის შემდეგ, გაფორმდა მემორანდუმი საქართველოს მთავრობის წარმომადგენელსა და საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის წევრთა ოჯახების შთამომავლებს შორის „ლევილის შატოს, მამულისა და ქონების საქართველოსათვის გადაცემის შესახებ“. სახელმწიფოს მიერ აღებულ ვალდებულებაში შატოს ტერიტორიაზე გათვალისწინებულია პირველი რესპუბლიკის, ასევე ვილა მედიჩის მსგავსი აკადემიის შექმნა. ამჟამად მიმდინარეობს შატოს რესტავრაცია. 2016 წლიდან დღემდე 2017 წლის 28 იანვარს საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილე, პირველი რესპუბლიკის ისტორიულ-კულტურული ფრანგულ ქართული მემორიალური ცენტრის -ლევილის ქართული აკადემიის მმართველი საბჭოს თავმჯდომარე, ზვიად გონაძე ლევილში იმყოფებოდა. მან ყვავილებით შეამკო პირველი რესპუბლიკის მთავრობის თავმჯდომარის ნოე ჟორდანიასი და ქართველ მამულიშვილთა საძმო სასაფლაო. ბატონი ზ. გონაძე შეხვდა ლევილის მერს ბ-ნ ერიკ ბრევს, ლევილის მამულის ბინადრებსა და ასოციაცია ქართული კერა-ს წევრებს. 2017 წლის 31 იანვარს, პარიზში, საქართველოს საელჩოს შენობაში, საქართველოს მთავრობის 2016 წლის 21 ნოემბრის განკარგულების მოთხოვნათა შესაბამისად, გაიმართა საფრანგეთში არსებული დიასპორის წარმომადგენლობითი კრება « ლევილის ქართულ-ფრანგული კულტურული ცენტრისა და ქართული აკადემიის» მმართველი საბჭოს ორი წევრის ასარჩევად. კრებას, რომელსაც ესწრებოდა საქართველოს დესპანი, გოჩა ჯავახიშვილი და კონსული, რუსუდან დიდებულიძე, მოდერირებდა საფრანგეთში საქართველოს ელჩი, ეკატერინე სირაძე-დელონე. კრებაზე დიასპორის წარმომადგენლებმა შეარჩიეს 3 წარმომადგენელი 2 ხმის უფლებით: ოთარ ზურაბიშვილი და ასინეთ (ნინო) კალატოზიშვილი/დაჩი ჩაგანავა. 2017 წლის 3 ივლისს ვიზიტის ფარგლებში ჯაბა სამუშიამ შეხვედრა გამართა ფინანსურ საკითხებში ქ. პარიზის ვიცე მერის კაბინეტის უფროსთან, ლორან გონზალეზთან, რომელმაც სტუმრებს პარიზის ბიუჯეტის ფორმირებისა და ხარჯვის საკითხები გააცნო. ამასთანავე ისაუბრა იმ პროექტები შესახებ, რომლებიც პარიზში პარკირების მოწესრიგების კუთხით ხორციელდება, საუბარი შეეხო სოციალური სახლების მშენებლობის და სოციალური სოლიდარობის კუთხით დაგეგმილ და განხორციელებულ პროექტებსაც. აღნიშნულ შეხვედრას საფრანგეთში საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი, ეკატერინე სირაძე-დელონე ესწრებოდა. ვიზიტის ფარგლებში ჯაბა სამუშიამ მოინახულა ლევილის ქართული მამული და შეხვდა ქართულ სათვისტომოს წარმომადგენლებს. 2017 წლის 30 სექტემბერს, ლევილში გაიმართა რიგით მე-15 ქართულ-ფრანგული დღე. ღონისძიება, რომელსაც 15 წლის წინ ჩაეყარა საფუძველი, ყოველწლიურად ტარდება ლევილის მერიისა და ამხანაგობა "ქართული კერას" ორგანიზებით. წელს ქართულ-ფრანგულ კულტურის დღეზე დამსწრე საზოგადოების წინაშე წარსდგა ანსამბლი „მზე შინა“, რომელმაც ქართული, ტრადიციული პოლიფონიური სიმღერები შეასრულა. ასევე ბავშვთა სასკოლო გუნდი ლევილიდან, ტრადიციული ფრანგული სიმღერებით. ქართულ-ფრანგულ კულტურის დღეს ესწრებოდა ლევილის მერი, ერიკ ბრივი და საფრანგეთში მცხოვრები თანამემამულეები. ლიტერატურა გ. ჟორდანია, ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 5. თბილისი ლევილობა, „მებრძოლი საქართველო“, 1987 ოქტ. №4 (22) პარიზი; მეტრეველი რ., ბედი ლევილის მამულისა, ანდრია პირველწოდებულის სახ. უნ-ტის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა და სამართლის ფაკ-ტის შრომები, თბ., 2017; ჟორდანია გ., დაბრუნებული საუნჯე, თბ., 1983; სურგულაძე ა., ექვთიმე თაყაიშვილი, თბ., 1977. რესურსები ინტერნეტში ირაკლი მახარაძე, “საფრანგეთში ბენია ჩხიკვიშვილმა ნიკოლოზ ჯაყელთან ერთად სოფელ ლევილ-სიურ-ორჟის, საქართველოს დევნილი მთავრობის ადგილსამყოფელის ფორმალური მეპატრონე გახდა” სქოლიო