فڕۆکەخانەی شارل دێ گۆل

فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی شار دێ گۆل (بە فەڕەنسی: Aéroport de Paris-Charles-de-Gaulle؛ IATA: CDG، ICAO: LFPG)، کە بە فڕۆکەخانەی ڕوواسی (Roissy)یش ناسراوە، سەرەکیترین فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی شاری پاریسە، پایتەختی فەڕەنسا. فڕۆکەخانەکە لە شارۆچکەی ڕوواسی-ئان-فەڕەنسا، نزیکەی ٢٣ کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ناوەندی پاریسەوە، دانراوە. ناوی فڕۆکەخانەکە لە شار دێ گۆل (١٨٩٠–١٩٧٠)ەوە وەرگیراوە، ڕابەری ھێزە فەڕەنسییە ئازادەکان لە جەنگی جیھانیی دووەم و یەکەم سەرۆکی کۆماری پێنجەمی فەڕەنسا. فڕۆکەخانەکە بە بڕیاری کۆتاییی ناوی خۆی لە مانگی تشرینی یەکەمی ١٩٧٣ وەرگرت؛ پێش ئەوە بە ناوی فڕۆکەخانەی پاریس-باکوور (Aéroport de Paris Nord) ناسراو بوو. ئەم فڕۆکەخانەیە بنکەی سەرەکیی ھێڵی ئاسمانیی ئایر فەڕەنسە، ھەروەھا شوێنێکی گرنگە بۆ ھێڵە ئەندامەکانی سکای تیم، ستار ئەلایەنس و وان وۆرڵد، و بنکەیەکی کارپێکردنە بۆ ئیزیجێت. مێژوو لە ساڵی ١٩٥٧دا، حکوومەتی فەڕەنسا بڕیاری دا کە پاریس پێویستی بە فڕۆکەخانەیەکی نوێ ھەیە تاکو فشار لەسەر فڕۆکەخانەی ئۆرلی کەم بکاتەوە و لە کۆتاییدا جێگەی فڕۆکەخانەی لوبۆرژێ بگرێتەوە. شوێنێک لە نزیک شارۆچکەی ڕوواسی-ئان-فەڕەنسا، لەسەر سنووری سێ پارێزگای سێن-ئێ-مارن، سێن-سان-دونی و ڤال-دواز، ھەڵبژێردرا. دروستکردنی فڕۆکەخانەکە بەشێوەی فەرمی لە ساڵی ١٩٦٦دا دەستیپێکرد. فڕۆکەخانەکە لە ٨ی ئازاری ١٩٧٤ لەلایەن سەرۆک وەزیرانی ئەوکاتەی فەڕەنسا، پیێر مێسمێرەوە بە فەرمی کرایەوە، دوای ھەشت ساڵ بنیاتنان و بە تێچووێکی نزیکەی ٢٧٥ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی. یەکەم فڕۆکەی بازرگانی کە لە فڕۆکەخانەکە دانیشت، فڕۆکەیەکی بۆینگ ٧٤٧ی ھێڵی ئاسمانیی TWA بوو کە لە ١٣ی ئازاردا لە فڕۆکەخانەی جان.ئێف.کینیدیی نیۆیۆرکەوە گەیشتە فڕۆکەخانەکە، بە تەنیا شەست گەشتیار. تەلاری ١ (Terminal 1)، کە بە شێوەیەکی ئاڵۆزی بازنەیی و حەوت باڵەخانەی سەتەلایتی لێکترازاو دروستکرابوو، لەو کاتەدا وەک نموونەیەکی پێشکەوتووی تەلارسازیی فڕۆکەخانە دانرا. تەلاری ٢ لە ساڵی ١٩٨٢دا بۆ ھێلی ئاسمانیی ئایر فەڕەنس کراوەتەوە و دواتر بۆ چەندین بەشی جیاواز (2A تا 2G) فراوان کرا. لە ساڵی ١٩٩٤، وەستگەیەکی شەمەندەفەری خێرای TGV لەناو فڕۆکەخانەکەدا کرایەوە. تەلاری ٣ لە ساڵی ٢٠٠٨دا کرایەوە بۆ ھێڵە ئاسمانییە ھەرزانەکان و فڕۆکەی چارتەر. ڕووخانی تەلاری 2E (٢٠٠٤) لە بەیانی ٢٣ی ئایاری ٢٠٠٤، بەشێک لە سەقفی تەلاری 2E — کە تەنیا یازدە مانگ لەمەوبەر کرابووەوە — ڕووخا، کە بووە ھۆی مردنی چوار کەس و بریندارکردنی سێ کەسی تر. لێکۆڵینەوەی زانستی دواتر ئاشکرای کرد کە شێوازی تەلارسازیی سەقف — کە پشتیوانیی ناوخۆیی کەمی ھەبوو — لەگەڵ ھەڵەکانی دیزاین و بنیاتنان یەکخستبوونەوە بۆ ڕووخانەکە. لە ساڵی ٢٠١٩، دادگایەکی فەڕەنسی بەڕێوەبەرایەتیی فڕۆکەخانەکانی پاریس (ئای دی پی) تاوانبارکرد بە کوشتنی نەخواستراو و سزای دارایی زۆرترین بڕی یاسایی، ٢٢٥ ھەزار یۆرۆی لەسەر بڕی، درا؛ سێ کۆمپانیای ھاوپەیمانیش سزادرا. خاوەندارێتی و بەڕێوەبردن بەگوێرەی یاسای فەڕەنسیی ژمارە ٢٠٠٥-٣٥٧ی ٢٠ی نیسانی ٢٠٠٥، کۆمپانیای ئای دی پی (Aéroports de Paris) کرا بە کۆمپانیایەکی بۆرسی گشتی، لەگەڵ ئەوەی دەوڵەتی فەڕەنسا زۆرینەی ھەردانگاکانی ھێشتەوە. بەشێک لە ھەردانگاکان لە ساڵی ٢٠٠٦دا لە بۆرسی پاریس فرۆشران. ئێستا کۆمپانیاکە بە ناوی گرووپی ئای دی پی بەڕێوەیی فڕۆکەخانەکە دەبات و بەرھەمی خزمەتگوزارییەکانی بە براندی «Paris Aéroport» پێشکەش دەکات. تەلارەکان و ڕێڕەوە فڕینەکان فڕۆکەخانەکە سێ تەلاری سەرەکیی ھەیە: تەلاری ١، کۆنترین تەلار بە شێوەی بازنەیی؛ تەلاری ٢، گەورەترین تەلار کە دابەش بووە بۆ بەشەکانی 2A تا 2G و زۆربەی ڕێڕەوەکانی ئایر فەڕەنس و ھاوپەیمانانی سکای تیمی تێدایە؛ و تەلاری ٣ کە زۆرتر خزمەت بە ھێڵە ئاسمانییە ھەرزانەکان دەکات. شاتڵی خۆکار CDGVAL لە نێوان سێ تەلارەکەدا دەگوازێتەوە. فڕۆکەخانەکە چوار ڕێڕەوی فڕینی ھاوتەریب ھەیە، لە دوو جووتی ھاوتەریبدا ڕێکخراون، شتێک کە ڕێگە دەدات بە کارکردنی ھاوکات لە دابەزین و بەرزبوونەوەدا. ئامارە گەشتیارییەکان بەپێی ئاماری فەرمیی گرووپی ئای دی پی، فڕۆکەخانەکە لە ساڵی ٢٠٢٤دا ٧٠٬٢٩٠٬٢٦٠ گەشتیاری بەڕێوەبرد، لەگەڵ ٤٦٦٬٥٤٣ گواستنەوەی فڕۆکە، ئەمەش لە ھەردوو فڕۆکەخانەکانی پاریس (شار دێ گۆل و ئۆرلی) کۆی گشتی زیاتر لە ١٠٣ ملیۆن گەشتیاریان بەڕێوەبرد. ژمارەی گەشتیاران لە ساڵی ٢٠٢٣دا ٦٧٫٤ ملیۆن کەس بوو. پێش کۆرۆنا، لە ساڵی ٢٠١٩دا فڕۆکەخانەکە بەرزترین ئاستی خۆی بینی، بەشێوەیەک کە یەکێک بوو لە سەرەکیترین گرێی گەشتیاریی ئەورووپا. گواستنەوەی زەوی فڕۆکەخانەکە لە ٣٠ی ئایاری ١٩٧٦ەوە بە ھێڵی شەمەندەفەری RER B بە ناوەندی شاری پاریس (وەستگەی گار دو نۆر) گیراوەتەوە. شاتڵی خۆکاری CDGVAL لە ٧ی نیسانی ٢٠٠٧ەوە دەستی بە کارکردن کرد بۆ گواستنەوەی گەشتیاران لەنێوان تەلارەکان و پارکینگەکاندا. پرۆژەی «CDG Express»، ھێڵێکی شەمەندەفەری ڕاستەوخۆ لەنێوان ناوەندی پاریس و فڕۆکەخانەکە، بەرنامەڕێژیکراوە لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢٧ بکرێتەوە. سەرچاوەکان دەروازەی فەڕەنسا دەروازەی فڕین ھێمای دەروازەدەروازەی پاریس