سورت (جزیره)

سورتسی (ایسلندی: Surtsey، به معنای «جزیرهٔ سورت») یک جزیره آتشفشانی در حدود ۳۲ کیلومتری ساحل جنوبی ایسلند و در نزدیکی مجمع‌ جزایر وستمان است. این جزیره جنوبی‌ترین نقطهٔ ایسلند به‌شمار می‌رود و در پی یک فوران آتشفشانی که از عمق حدود ۱۳۰ متری زیر سطح دریا آغاز شد، در ۱۴ نوامبر ۱۹۶۳ از آب سر برآورد. این فوران تا ۵ ژوئن ۱۹۶۷ ادامه یافت و در پایان، مساحت جزیره به بیشینهٔ ۲٫۷ کیلومتر مربع (۲۷۰ هکتار) رسید. از آن زمان، فرسایش ناشی از باد، آب و یخ به‌تدریج از وسعت جزیره کاسته است، به‌گونه‌ای که مساحت آن در سال ۲۰۰۸ به حدود ۱۴۱ هکتار کاهش یافت. این جزیره به نام سورت، یکی از غول‌های آتش در اسطوره‌شناسی نورس، نام‌گذاری شد. سورتسی در طول دورهٔ فوران به‌طور گسترده توسط آتشفشان‌شناسان مورد مطالعه قرار گرفت و پس از پایان فعالیت‌های آتشفشانی، به یکی از مهم‌ترین موضوعات پژوهشی زیست‌شناسی تبدیل شد؛ زیرا فرایند استقرار تدریجی جانداران در یک سرزمین کاملاً بکر و فاقد حیات را به‌طور طبیعی نشان می‌دهد. سورتسی بخشی از سامانهٔ آتشفشانی زیرآبی مجمع‌الجزایر وستمان است که خود بخشی از پشته میانی اقیانوس اطلس به‌شمار می‌رود. همین سامانهٔ آتشفشانی در سال ۱۹۷۳ موجب فوران آتشفشانی الدفل در جزیرهٔ هیمای شد. هم‌زمان با شکل‌گیری سورتسی، چند جزیرهٔ کوچک‌تر از جمله یولنیر نیز پدید آمدند، اما بیشتر آن‌ها در اثر فرسایش سریع از میان رفتند. سورتسی در سال ۲۰۰۸ به دلیل ارزش علمی و طبیعی خود، در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید. ریشه‌شناسی نام «سورتسی» (Surtsey) به معنای «جزیرهٔ سورت» است و از نام سورت، غول آتش (یوتون) در اسطوره‌شناسی اسکاندیناوی، گرفته شده است. «سورت» (Surtur) نام این شخصیت در زبان نورس باستان است.سورت از جنوب می‌آید، شاخه‌ها را در آتش می‌سوزاند؛ شمشیر خدایان می‌درخشد، کوه‌ها از هم می‌شکافند، هیولاها فرو می‌ریزند، رهروان راه هل را می‌پیمایند، و آسمان از هم می‌شکافد.ولوسپا بند ۵۲. جغرافیا موقعیت سورتسی جزیره‌ای در اروپا و تحت حاکمیت ایسلند است. این جزیره در فاصلهٔ ۳۲ کیلومتری جنوب ساحل جنوبی جزیرهٔ اصلی ایسلند، در اقیانوس اطلس شمالی، قرار دارد. به‌طور مشخص، سورتسی در جنوبی‌ترین بخش مجمع‌الجزایر و شهرستان وستمانائر واقع شده و از نظر اداری بخشی از آن به‌شمار می‌رود. این مجمع‌الجزایر از هجده جزیره و شمار زیادی صخرهٔ مرجانی و برآمدگی‌های سنگی تشکیل شده است. بزرگ‌ترین جزیرهٔ این مجمع‌ جزایر هایمای است که در ۱۸ کیلومتری شمال‌شرقی سورتسی قرار دارد، مساحتی برابر با ۱۳٫۶ کیلومتر مربع دارد، جمعیت آن حدود ۴٬۲۰۰ نفر است و تنها جزیرهٔ مسکونی این مجمع‌الجزایر به‌شمار می‌رود. سورتسی از زمان شکل‌گیری خود، جنوبی‌ترین نقطهٔ ایسلند بوده است. دسترسی به این جزیره دشوار است؛ زیرا از یک سو فاقد زیرساخت‌های حمل‌ونقل است و از سوی دیگر، به دلیل سطح بالای حفاظت از خود جزیره و محیط پیرامون آن، تنها پژوهشگرانی که از سوی موزهٔ تاریخ طبیعی ریکیاویک مجوز دریافت کرده‌اند، اجازهٔ ورود به آن را دارند. با این حال، مشاهدهٔ جزیره از فاصلهٔ دور بدون هیچ محدودیتی مجاز است. ناهمواری‌ها این جزیره از یک آتشفشان با حجمی برابر با ۱٫۱ کیلومتر مکعب تشکیل شده است که بخش زیرآبی آن را نیز دربر می‌گیرد. قطر بیشینهٔ پایهٔ این آتشفشان ۲٫۹ کیلومتر و مساحت آن ۱۳٫۲ کیلومتر مربع است. در حال حاضر، ارتفاع کلی آن ۲۸۵ متر است که از این مقدار، ۱۳۰ متر در زیر دریا قرار دارد؛ بنابراین ارتفاع جزیره ۱۵۵ متر از سطح دریا است. این اندازه‌ها از سال ۲۰۰۰ توسط ادارهٔ دریانوردی ایسلند پایش می‌شوند، زیرا در نتیجهٔ فرسایش، از زمان شکل‌گیری جزیره تاکنون به‌تدریج تغییر کرده‌اند. در حال حاضر، جزیره شکلی گلابی‌مانند دارد و طول آن در راستای شرق–غرب ۱٫۳۳ کیلومتر و در راستای شمال–جنوب ۱٫۸۰ کیلومتر است. ناهمواری‌های آن عوارضی ناهموار و پرفرازونشیب دارند که مهم‌ترین آن‌ها فلاتی است که به‌سوی جنوب‌شرق شیب دارد و در ارتفاع ۴۰ متری از سطح دریا قرار گرفته است. این فلات با خط ساحلی صخره‌ای احاطه شده که میانگین ارتفاع آن ۲۰ متر است و در ساحل جنوب‌غربی، جایی که فرسایش شدیدتر است، ارتفاع آن به ۸۰ متر می‌رسد.در شمال این فلات، دو دهانهٔ آتشفشانی هلالی‌شکل به نام‌های سورگونتور (Surguntur) و سورتور (Surtur) قرار دارند. نخستین دهانه در بخش غربی واقع شده و قطری برابر با ۴۳۰ متر دارد، در حالی که دهانهٔ دوم در شرق قرار گرفته و قطر آن ۱۳۵ متر است. در این آتشفشان‌ها، قله‌های وستوربونکی (Vesturbunki) در غرب با ارتفاع ۱۴۱ متر از سطح دریا و آوستوربونکی (Austurbunki) در شرق با ارتفاع ۱۵۵ متر از سطح دریا قرار دارند که بلندترین نقطهٔ جزیره به‌شمار می‌رود. در شمال این دو دهانه، پیش‌تر پرتگاهی وجود داشت که در اثر فرسایش از میان رفته است و رسوبات حاصل از آن یک زبان ساحلی به مساحت ۱۵۰ متر مربع را تشکیل داده‌اند. ارتفاع ساحل شمالی از ۳ متر از سطح دریا فراتر نمی‌رود و از قطعات بازالتی گرد شده‌ای تشکیل شده است که قطر برخی از آن‌ها به ۵ متر می‌رسد. آب‌شناسی عمق دریا در پیرامون سورتسی متغیر است و تحت تأثیر وجود چندین جزیرهٔ آتشفشانی کوچک قرار دارد که امروزه در زیر آب واقع شده‌اند. قدیمی‌ترین ساختار آتشفشانی، سورتلا (Surtla) است که در حدود ۲٫۵ کیلومتری شمال‌شرقی سورتسی قرار دارد. این ساختار که در جریان فوران سال ۱۹۶۳ شکل گرفت، در عمقی حدود ۶۰ متر واقع شده و ابعادی برابر با ۶۰۰ در ۹۰۰ متر دارد. در جریان فوران سال ۱۹۶۵، جزیرهٔ دیگری نیز پدید آمد که بعدها بر اثر فرسایش از میان رفت و امروزه سکوی زیرآبی سیرتلینگور (Syrtlingur) را تشکیل می‌دهد. این سکو در حدود ۵۰ کیلومتری شمال‌شرقی سورتسی، در عمقی میان ۷۰ تا ۸۰ متر قرار گرفته و قطری در حدود ۱ کیلومتر دارد. در فاصلهٔ ۱ کیلومتری جنوب‌غربی سورتسی نیز، در عمقی میان ۶۰ تا ۷۰ متر، سکوی زیرآبی جزیرهٔ پیشین یولنیر (Jólnir) قرار دارد که قطری برابر با ۱٫۷ کیلومتر دارد. تمامی این ساختارها در امتداد یک شکاف آتشفشانی به طول ۵٫۸ کیلومتر و با راستای جنوب‌غربی–شمال‌شرقی شکل گرفته‌اند. اقلیم این جزیره شرایط اقلیمی مشابهی با هایمای و دیگر جزایر وستمانائر دارد. این منطقه دارای اقلیم اقیانوسی است که تحت تأثیر عبور جریان اقیانوس اطلس شمالی به‌ویژه جریان ایرمینگر ــ و تودهٔ هوای وابسته به آن قرار دارد. این جریان و تودهٔ هوای مرتبط با آن در امتداد سواحل جنوبی و غربی ایسلند حرکت می‌کنند و باعث تعدیل اقلیم قطبی مشخصهٔ دیگر مناطق کشور می‌شوند؛ اقلیمی که در اثر جریان گرینلند شرقی و تودهٔ هوای وابسته به آن در دیگر بخش‌های ایسلند پدید می‌آید. ترکیب این توده‌های آب و توده‌های هوای مرطوب که دارای دماهای متفاوتی هستند، باعث ایجاد مه‌های مکرر و میزان بالای رطوبت محیطی می‌شود. این شرایط به‌ویژه در فصل تابستان بیشتر دیده می‌شود؛ زمانی که دریا نسبت به هوا دمای پایین‌تری دارد. دمای میانگین ماهانه به‌ندرت از ۰ درجهٔ سانتی‌گراد پایین‌تر می‌رود و بین ماه‌های مه تا اکتبر هیچ یخبندانی رخ نمی‌دهد. در ماه ژوئیه، میانگین دما به ۱۰ درجهٔ سانتی‌گراد می‌رسد. به‌ندرت پیش می‌آید که دما از ۲۰ درجهٔ سانتی‌گراد بالاتر رود یا به کمتر از ۱۵- درجهٔ سانتی‌گراد کاهش یابد. بادهای غالب جنوبی و جنوب‌غربی باعث ایجاد مقدار زیادی بارندگی می‌شوند که میزان آن تا ۱۲۰۰ میلی‌متر در سال می‌رسد. دو سوم بارش‌ها در فصل پاییز به‌صورت باران رخ می‌دهند، ۳۰ درصد آن‌ها به شکل باران و برف (تگرگ برفی) و ۴ درصد به شکل برف هستند. بارندگی‌ها در زمستان، به‌ویژه به شکل توفان، بیشتر از تابستان است. بادها در ساحل جنوب‌غربی جزیره باعث ایجاد امواج بسیار شدید می‌شوند به‌گونه‌ای که در طول توفان‌های زمستانی، ارتفاع امواج در این بخش از ساحل به ۱۶ متر نیز می‌رسد. تاریخ شکل‌گیری پیش‌زمینه فوران سال ۱۹۶۳ در ساعت ۰۷:۱۵ UTC روز ۱۵ نوامبر ۱۹۶۳، کشتی ماهیگیری Ísleifur II ستونی از دود سیاه را در جنوب وستمانائر مشاهده کرد. ناخدای کشتی با این تصور که ممکن است شناوری دچار آتش‌سوزی شده باشد، مسیر خود را به سوی محل تغییر داد تا برای امدادرسانی اقدام کند. اما پس از رسیدن به منطقه، مشخص شد که منشأ دود، یک فوران آتشفشانی زیرآبی است که حجم عظیمی از خاکستر آتشفشانی را به هوا پرتاب می‌کند. با وجود آنکه فوران آتشفشانی غیرمنتظره بود، پیش از آغاز آن نشانه‌هایی از فعالیت آتشفشانی مشاهده شده بود. بین روزهای ۶ تا ۸ نوامبر، لرزه‌های خفیفی در کیرکیوبایارکلاوستور ثبت شد که کانون آن‌ها در فاصله حدود ۱۴۰ کیلومتری این منطقه (تقریباً هم‌فاصله با سورتسی) قرار داشت. همچنین در ۱۲ نوامبر، یک لرزه‌نگار در ریکیاویک به مدت ده ساعت لرزه‌های ضعیفی را ثبت کرد، اما محل دقیق وقوع آن‌ها مشخص نشد. دو روز پیش از آغاز فوران، یک شناور پژوهشی اقیانوس‌شناسی دریافت که دمای آب دریا در منطقه بیش از حد معمول است. هم‌زمان، ساکنان ویک ای میردال که در فاصله حدود ۸۰ کیلومتری قرار دارد، بوی سولفید هیدروژن را احساس کردند. احتمالاً فوران چند روز پیش از ۱۴ نوامبر آغاز شده بود، زیرا بستر دریا در آن ناحیه در عمق حدود ۱۳۰ متری زیر سطح دریا قرار دارد و در چنین عمقی فشار زیاد آب می‌تواند فوران‌های انفجاری را مهار کند. تنها زمانی که ساختمان آتشفشانی به سطح دریا نزدیک می‌شود، آثار فعالیت آن در سطح نمایان می‌شود. مرحلهٔ فوران زیرآبی در آغاز، فوران‌ها از طریق سه دودکش آتشفشانی مجزا در امتداد محور شمال‌شرقی–جنوب‌غربی رخ می‌دادند، اما بعدها این سه مجرا در امتداد شکاف فورانی به یک دودکش واحد تبدیل شدند. در ۱۵ نوامبر ۱۹۶۳، تنها یک روز پس از شناسایی فوران، سازه‌ای آتشفشانی که عمدتاً از اسکوریا تشکیل شده بود، از سطح دریا سر برآورد و طی چند روز به ارتفاع ۴۵ متر و طولی بیش از ۵۰۰ متر رسید. جزیره جدید به افتخار سورت، غول آتش در اسطوره‌شناسی نورس، «سورتسی» نام‌گذاری شد. با ادامه فوران‌ها، فعالیت آتشفشانی در یک دودکش متمرکز شد و جزیره به‌تدریج شکلی مدورتر به خود گرفت. تا ۲۴ نوامبر، ابعاد جزیره به حدود ۹۰۰ × ۶۵۰ متر رسیده بود. انفجارهای شدید ناشی از تماس گدازه‌هایی با دمای ۱۱۵۵ تا ۱۱۸۰ درجه سانتی‌گراد با آب دریای ۱۰ درجه سانتی‌گراد، باعث شد جزیره بر روی توده‌ای از سنگ‌های آتشفشانی سست شکل بگیرد؛ موادی که در اثر توفان‌های زمستانی به‌سرعت فرسایش می‌یافتند. با این حال، سرعت فوران از میزان فرسایش بیشتر بود و در اول فوریه دهانه جدیدی به نام سورتونگور (Surtungur) در دامنه غربی جزیره پدید آمد. این دهانه بعدها با دهانه اصلی ادغام شد و ارتفاع جزیره به ۱۷۳ متر از سطح دریا رسید و بیشینه قطر آن از ۱۳۰۰ متر فراتر رفت. در ۶ دسامبر ۱۹۶۳، سه خبرنگار فرانسوی از مجله پاریس ماچ به مدت حدود پانزده دقیقه بر روی جزیره فرود آمدند، اما شدت انفجارها آنان را وادار به ترک محل کرد. آنان با لحنی طنزآمیز ادعا کردند که با این فرود، حاکمیت جزیره به فرانسه تعلق یافته است؛ اما دولت ایسلند به‌سرعت اعلام کرد که این جزیره، به دلیل قرار گرفتن در آب‌های سرزمینی این کشور، بخشی از قلمرو ایسلند محسوب می‌شود. مرحلهٔ فوران هوایی در آغاز سال ۱۹۶۴، ارتفاع جزیره به اندازه‌ای افزایش یافته بود که آب دریا دیگر نمی‌توانست با ایجاد انفجارهای آب‌ماگمایی، گدازه را خرد و متلاشی کند. با این حال، قطعات سنگ مذاب همچنان تا فاصلهٔ یک کیلومتری از جزیره به بیرون پرتاب می‌شدند و ابر خاکستر آتشفشانی تا ارتفاع حدود ۱۰ کیلومتری بالا می‌رفت. در ۴ آوریل ۱۹۶۴، از شدت فعالیت‌های انفجاری کاسته شد و تنها دهانهٔ «سورتونگور» فعال باقی ماند و فوران به سبک هاوایی ادامه یافت. در این دهانه، دریاچه گدازه‌ای با قطری حدود ۱۲۰ متر تشکیل شد که لایه‌ای از سنگ‌های بسیار مقاوم را ایجاد کرد و از جزیره در برابر فرسایش محافظت نمود. این مرحله از فعالیت بیش از یک سال، تا ۱۷ مه ۱۹۶۵، ادامه داشت و در نتیجهٔ آن، فلاتی در نیمهٔ جنوبی جزیره شکل گرفت. در ۱۶ دسامبر ۱۹۶۴، فوران برای مدت ۱۷ ساعت متوقف شد و این فرصت را در اختیار پژوهشگران قرار داد تا نمونه‌هایی از گدازه و تفرا را جمع‌آوری و بررسی کنند. این نمونه‌ها نشان دادند که گدازهٔ جزیره دارای بلورهای درشت الیوین است. پایان مرحلهٔ فوران فعالیت آتشفشانی بیش از یک سال دیگر ادامه یافت، اما مرکز فوران میان دو نقطه جابه‌جا شد که در نتیجهٔ آن دو جزیرهٔ «سیرتلینگور» (Syrtlingur) و یولنیر (Jólnir) به وجود آمدند. در ۱۹ اوت ۱۹۶۶، یعنی ۹ روز پس از پایان فوران در یولنیر، شکافی به طول ۲۲۰ متر در بخش جنوبی سورتسی گشوده شد و گدازه از آن به سطح زمین راه یافت. این فوران‌های کوچک بار دیگر بین ۱۲ تا ۱۷ دسامبر و سپس از ۱ تا ۸ ژانویهٔ ۱۹۶۷، این بار در بخش شمالی جزیره، تکرار شدند. این گدازه‌فشانی‌ها تا ۵ ژوئن ۱۹۶۷ ادامه یافت و در آن روز فعالیت آتشفشانی به‌طور کامل پایان یافت. در مجموع، حدود ۱٫۱ کیلومتر مکعب سنگ آذرین از آتشفشان خارج شد که ۷۰ درصد آن را تفرا و ۳۰ درصد آن را گدازه تشکیل می‌داد. از این حجم، تنها حدود ۹ درصد از سطح اقیانوس بالاتر آمد و بخش عمدهٔ آن در زیر آب باقی ماند. پس از پایان فوران، جزیره به بیشینهٔ مساحت ۲٫۶۵ کیلومتر مربع و ارتفاع ۱۷۵ متر از سطح دریا رسید. این فوران، طولانی‌ترین فوران آتشفشانی ثبت‌شده در تاریخ ایسلند به‌شمار می‌رود. وضعیت کنونی از زمان شکل‌گیری جزیره، اندازه‌گیری‌های منظمی برای بررسی تغییرات شکل و ابعاد آن انجام شده است. این اندازه‌گیری‌ها نشان داده‌اند که طی ۲۰ سال نخست پس از پایان فوران، ارتفاع جزیره حدود یک متر کاهش یافته است؛ به‌طوری‌که در ابتدا نرخ نشست سالانه حدود ۲۰ سانتی‌متر بود، اما در دهه ۱۹۹۰ این میزان به حدود ۱ تا ۲ سانتی‌متر در سال کاهش یافت. این کاهش ارتفاع به نشست تدریجی نهشته‌های سست تفرا، فشرده شدن رسوبات کف دریا و تغییر شکل سنگ‌کره در اثر وزن آتشفشان نسبت داده می‌شود. الگوی فعالیت آتشفشانی در سامانهٔ آتشفشانی وستمانائر به گونه‌ای است که معمولاً در هر محل تنها یک فوران رخ می‌دهد؛ بنابراین احتمال وقوع فوران‌های آینده که موجب گسترش جزیره شوند، بسیار اندک است. از سوی دیگر، فرسایش ناشی از امواج دریا باعث شده است که از زمان پایان فوران تاکنون، نزدیک به نیمی از مساحت اولیهٔ جزیره از بین برود. در حال حاضر، سورتسی سالانه حدود یک هکتار از مساحت خود را بر اثر فرسایش از دست می‌دهد. آینده با وجود فرسایش مداوم، بعید است که این جزیره در آیندهٔ نزدیک به‌طور کامل ناپدید شود؛ زیرا بخش‌هایی که تاکنون فرسایش یافته‌اند عمدتاً از تفرای سست و به‌آسانی فرسایش‌پذیر تشکیل شده بودند، در حالی که سطح کنونی بیشتر از جریان‌های گدازه‌ای سخت تشکیل شده است که مقاومت بسیار بیشتری در برابر فرسایش دارند. افزون بر این، فرایند شیمیایی تبدیل تفرا به پالاگونیت که در دماهای بالای زیر سطح زمین رخ داده است، موجب سخت‌تر شدن این مواد شده است. برآوردها نشان می‌دهد که اگر نرخ کنونی فرسایش بدون تغییر باقی بماند، سورتسی تا حدود سال ۲۱۰۰ به زیر سطح دریا خواهد رفت. با این حال، انتظار می‌رود که این نرخ به‌تدریج کاهش یابد و اگر روند کاهش آن به‌صورت نمایی ادامه پیدا کند، جزیره می‌تواند برای چندین سده دیگر نیز پابرجا بماند. جزایر کوچک دیگر مجمع‌الجزایر وستمانائر نیز نمونه‌ای از سرنوشت احتمالی سورتسی هستند؛ این جزایر هزاران سال پیش شکل گرفته‌اند و طی زمان دچار فرسایش قابل‌توجهی شده‌اند. زمین‌شناسی سامانهٔ آتشفشانی وستمانائر سورتسی یکی از آتشفشان‌های متعدد ایسلند است، اما در عین حال یکی از معدود نقاط جهان به‌شمار می‌رود که در آن بخشی از یک پشته میان‌اقیانوسی، یعنی پشته میانی اقیانوس اطلس، از سطح دریا سر برآورده است. این جزیره بخشی از سامانهٔ آتشفشانی وستمانائر در جنوب کمان آتشفشانی ایسلند و همچنین بخشی از سازند «نورذورکلتار» (Norðurklettar) است. این سامانه در طول هولوسن فعالیت نسبتاً اندکی داشته و از دیدگاه زمین‌شناسی سامانه‌ای جوان به‌شمار می‌رود، زیرا فعالیت آن حدود ۱۰۰ هزار سال پیش آغاز شده است. منبع تغذیهٔ آن ماگمایی است که بازالت قلیایی غنی از الیوین تولید می‌کند؛ ماگمایی که در نهایت توف‌های پالاگونیت را نیز به وجود می‌آورد. یکی از ویژگی‌های این سامانه، نبود فعالیت‌های گرمابی است.این سامانه تا پیش از فوران‌های سورتسی در فاصلهٔ ۱۹۶۳ تا ۱۹۶۷ و سپس فوران الدفل در جزیرهٔ هیماای در سال ۱۹۷۳، خاموش تصور می‌شد. سامانهٔ وستمانائر از حدود ۸۰ آتشفشان تشکیل شده است که از میان آن‌ها، ۱۷ آتشفشان از سطح اقیانوس سر برآورده‌اند. همهٔ این آتشفشان‌ها به شیوه‌ای مشابه، یعنی در نتیجهٔ فوران‌های زیرآبی که به سطح دریا رسیده‌اند، شکل گرفته‌اند. مهم‌ترین مرکز فعالیت آتشفشانی این سامانه در جزیرهٔ هیماای قرار دارد؛ جایی که طی ۵٬۰۰۰ تا ۶٬۰۰۰ سال گذشته آتشفشان‌های «استورهۆفدی» (Stórhöfði) و «سایفل-هلگافل» (Sæfell-Helgafell) پدید آمده‌اند. برای ساکنان مجمع‌الجزایر، این منطقه از نظر خطرات آتشفشانی بسیار پرخطر به‌شمار می‌رود؛ زیرا سامانهٔ ماگمایی آن بسیار پیچیده و هنوز به‌خوبی شناخته نشده است و ممکن است فوران‌های آن بدون هشدار قبلی رخ دهند. افزون بر این، موقعیت منزوی جزایر، عملیات تخلیهٔ ساکنان را در صورت وقوع فوران دشوار می‌کند. الگوی فوران سورتسی از نظر فعالیت آتشفشانی یک الگوی مهم به‌شمار می‌رود و امکان درک بهتر چگونگی شکل‌گیری مجمع‌ جزایر وستمان را فراهم کرده است. همچنین این جزیره یکی از سالم‌ترین نمونه‌های کوه‌های میزی آتشفشانی (تویاها) در جهان محسوب می‌شود. به همین دلیل، سورتسی یکی از بررسی‌ شده‌ ترین آتشفشان‌های ایسلند است. نوعی از فوران آتشفشانی به نام فوران سورتسیانی یا فوران فریاتوماگمایی از نام این جزیره گرفته شده است؛ این اصطلاح برای آتشفشان‌هایی به کار می‌رود که در زیر آب فوران می‌کنند. از آنجا که آتشفشان سورتسی در نتیجهٔ یک فوران واحد شکل گرفته است، در ردهٔ آتشفشان‌های تک‌زاد قرار می‌گیرد. در مرحلهٔ نخست، یعنی مرحلهٔ زیرآبی، فشار آب مانع خروج مستقیم گدازه می‌شود و باعث شکل‌گیری یک ساختار آتشفشانی زیرآبی می‌شود. این ساختار در اثر فشار ماگما رشد می‌کند تا زمانی که ارتفاع آن از محدودهٔ فشار آب دریا فراتر رود و فوران آغاز شود؛ این مرحله، مرحلهٔ دوم یا مرحلهٔ آب‌ماگمایی است. تماس میان گدازه و آب باعث انفجار و تبخیر آب می‌شود و ستون‌های بلندی از بخار آب، خاکستر و گازهای آتشفشانی شکل می‌گیرد. هنگامی که دهانهٔ آتشفشان کاملاً بالاتر از سطح دریا قرار می‌گیرد، مرحلهٔ سوم یا مرحلهٔ هوایی آغاز می‌شود. در این مرحله، ساختمان آتشفشانی به رشد خود ادامه می‌دهد و فوران به شکل یک فوران معمولی ادامه پیدا می‌کند که در مورد سورتسی از نوع فوران هاوایی بود. سنگ‌شناسی جزیره دارای حدود ۴۰۰ میلیون متر مکعب حجم بالاآمده از آب و مساحتی برابر با ۰٫۷۲ کیلومتر مربع است. این جزیره یک کوه با قلهٔ مسطح یا تویا است که عمدتاً از دو نوع سنگ تشکیل شده است: تفرا و گدازه. گدازه بخش داخلی جزیره را تشکیل می‌دهد و در سطح، مساحتی حدود ۰٫۳۴ کیلومتر مربع را در دو دهانه اشغال کرده است. حدود ۸۵ درصد از تفراها دچار فرایند پالاگونیتی‌ شدن شده‌اند و به توف تبدیل شده‌اند که مساحتی حدود ۰٫۲۴ کیلومتر مربع را پوشش می‌دهند. باقی سطح جزیره از لایه‌های نازک و روی‌هم‌قرارگرفتهٔ تفرا تشکیل شده است که تخلخل بسیار بالایی دارند و حدود ۴۵ تا ۵۰ درصد حجم جزیره را تشکیل می‌دهند. گدازهٔ سورتسی ویژگی‌هایی مشابه گدازه‌های دیگر بخش‌های مجمع‌الجزایر و شبه‌جزیرهٔ اسنایفلسنس دارد. این گدازه یک بازالت قلیایی دارای فنوبلورهای الیوین، پلاژیوکلاز و اسپینل است. گدازه‌های خارج‌شده از آتشفشان عمدتاً از نوع پاهوهوئه و گدازهٔ آا بودند. گدازه‌های پاهوهوئه در سورتسی لوله‌های گدازه‌ای به طول حداکثر ۱۸۱ متر و عمق ۲۰ متر ایجاد کرده‌اند که درون آن‌ها استالاکتیت و استالاگمیت‌های گدازه‌ای با طول تا ۲۰ سانتی‌متر دیده می‌شود. سنگ‌های دیگری نیز در اثر دگرگونی مواد اولیه در جزیره به وجود آمده‌اند. از جمله می‌توان به لس‌هایی اشاره کرد که توسط باد منتقل شده‌اند و مساحتی حدود ۲۰۰ متر مربع را پوشانده‌اند. همچنین رسوبات حاصل از فرسایش مواد آتشفشانی در بخش شمالی جزیره، رسوبات کانی‌ها و بلورهایی که در اثر تغییرات شیمیایی مواد اولیه تشکیل شده‌اند و رسوبات سنگی کف دریا که با مواد فوران مخلوط شده‌اند، در ساختار جزیره وجود دارند. به این ترتیب، در میان سنگ‌های تشکیل‌دهندهٔ جزیره، مواد و سنگ‌هایی مانند فسیل، گرانیت، گنیس، دولومیت، سنگ لوح و کوارتزیت نیز مشاهده می‌شود. فسیل‌ها از بستر دریا منشأ گرفته‌اند، در حالی که سایر سنگ‌ها توسط کوه‌های یخی از ایسلند و به‌ویژه از یخچال داگارد ینسن در گرینلند به منطقه منتقل شده‌اند. فعالیت گرمابی سورتسی تنها در ساحل غربی جزیره، در پای دهانهٔ سورتونگور، محدود شده است. آب دریا به درون سنگ‌های عمیق نفوذ می‌کند؛ سنگ‌هایی که دمای آن‌ها به چند صد درجه سانتی‌گراد می‌رسد، و سپس آب با دمای حدود ۸۰ درجه سانتی‌گراد از زمین خارج می‌شود. زیست‌شناسی در سال ۱۹۶۴ نخستین مطالعات علمی در جزیره آغاز شد و سورتسی به یک آزمایشگاه طبیعی واقعی تبدیل شد که در آن فرایند استعمار زیستی یک سرزمین تازه توسط قارچ‌ها، گیاهان و جانوران مورد بررسی قرار گرفت. پژوهشگران ورود دانه‌های منتقل‌شده توسط جریان‌های دریایی و ظهور کپک‌ها، باکتری‌ها و قارچ‌ها را مشاهده کردند. سپس در سال ۱۹۶۵ نخستین گیاه آوندی در جزیره ظاهر شد. در پایان دههٔ نخست پس از شکل‌گیری جزیره، ۱۰ گونه در آن وجود داشت. تا سال ۲۰۰۴ تعداد گونه‌ها به ۱۶۰ گونه افزایش یافت که شامل ۷۵ گونه خزه‌تبار، ۷۱ گونه گلسنگ و ۲۴ گونه قارچ بود. همچنین ۸۹ گونه پرنده و ۳۳۵ گونه بی‌مهره در جزیره ثبت شده است. قارچ‌ها قارچ‌ها بلافاصله پس از فوران شروع به استعمار سورتسی کردند؛ زیرا در آوریل ۱۹۶۵ نمونه‌هایی از پنج گونه مختلف قارچ دریایی در جزیره یافت شد که احتمالاً از طریق زباله‌های دریایی به آنجا رسیده بودند. در سال ۱۹۶۸، سه گونهٔ جدید قارچ در میان جلبک‌ها و در نزدیکی چشمه‌های بخار آتشفشانی که در اطراف دهانه‌های سورتور و سورتونگور قرار داشتند، شناسایی شدند. در دهه‌های بعد، گونه‌هایی از سرده‌های قارچی آگاریکوس ، پزیزا و انتولوما نیز کشف شدند. امروزه ۲۴ گونه قارچ در سورتسی شناسایی شده است، هرچند بررسی‌های مربوط به این قلمرو هنوز کامل نشده است. پوشش گیاهی گلسنگ‌ها و خزه‌ها نخستین گلسنگ‌هایی که جزیره را استعمار کردند، متعلق به گونهٔ «تراپلیا کوآرکاتا» بودند که حدود سال ۱۹۶۹ در اطراف فومرول‌های واقع در حاشیهٔ بیرونی دهانهٔ سورتونگور مستقر شدند. تا سال ۱۹۷۳، حضور ۱۲ گونهٔ گلسنگ در جزیره ثبت شده بود و این تعداد تا سال ۱۹۹۰ به ۳۸ گونه افزایش یافت. پس از آن، با افزایش جمعیت مرغان دریایی، تنوع گلسنگ‌های جزیره نیز به‌طور چشمگیری بیشتر شد؛ به‌طوری که شمار گونه‌های شناسایی‌شده در سال ۱۹۹۸ به ۵۸ گونه رسید. بیشتر گونه‌های جدید که پیش‌تر در دیگر نقاط ایسلند نیز وجود داشتند، به‌صورت پراپاگول‌هایی که به پرها یا پاهای پرندگان چسبیده بودند، به سورتسی منتقل شدند. برخی گونه‌های سرده‌های کلادونیا و پلتژیرا نیز تنها در خاک اطراف کلنی‌های پرندگان رشد کرده‌اند، زیرا از موادی که پرندگان برای ساخت لانه به جزیره می‌آورند، بهره می‌برند. امروزه ۷۱ گونهٔ گلسنگ در سورتسی شناسایی شده است. بیشتر این گونه‌ها در دیگر مناطق ایسلند نیز یافت می‌شوند، اما برخی گلسنگ‌های بسیار رایج در جریان‌های گدازه‌ای ایسلند، مانند ریزوکارپون جئوگرافیکوم و ترمولسیا آتراتا، تاکنون در سورتسی مشاهده نشده‌اند. در مقابل، جریان‌های گدازه‌ای جزیره عمدتاً با استرئوکاولون کاپیتلاتوم پوشیده شده‌اند، گونهٔ پسیلولکیا لپروسا در حفره‌ها و شکاف‌های گدازه رشد می‌کند و آکاروسپورا اسماراگدولا بیشتر بر فراز برآمدگی‌ها و قله‌های گدازه‌ای دیده می‌شود. خزه‌ها از نخستین گیاهانی بودند که خاک سورتسی را استعمار کردند. گونه‌های فوناریا هیگرومتریکا و بریوم آرژنتئوم در سال ۱۹۶۷ در جزیره وجود داشتند. روند گسترش آن‌ها بسیار سریع بود؛ به‌طوری‌که تعداد گونه‌های خزه از ۶۹ گونه در سال ۱۹۷۳ به ۷۵ گونه در سال ۲۰۰۳ رسید. این خزه‌ها که در دیگر مناطق ایسلند، به‌ویژه در جریان‌های گدازه‌ای، نیز دیده می‌شوند، در سراسر جزیره پراکنده‌اند. از گونه‌های مهم آن‌ها می‌توان به شیستیدیوم مریتیموم، بریوم دیکوتوموم، بریوم آرژنتئوم، سراتودون پورپورئوس و نیفوتریکوم اریکوئیدس اشاره کرد. گونهٔ راکومیتریوم لانوجینوزوم در دهانهٔ سورتونگور فراوان است. گیاهان آوندی در سال ۲۰۰۵، ۵۱ گونه از گیاهان آوندی در سورْتسی ثبت شده بود، که ۲۷ گونه آن‌ها نهاندانگان، ۱۲ گونه گندمیان، ۵ گونه جگنیان، ۴ گونه درختچه و ۳ گونه سرخس بودند. از ۵۱ گونه، ۳۰ گونه به‌طور دائمی در جزیره مستقر شدند، مانند هانکنیا دریایی (Honckenya peploides)، ساژینای خزنده (Sagina procumbens)، سرسیوم آلپی (Cerastium alpinum)، چمن یک‌ساله (Poa annua) و چمن شنی ساحلی (Leymus arenarius). نه گونه از نهاندانگان به جزیره رسیدند، اما در سال ۲۰۰۵ دیگر وجود نداشتند، بنابراین در استقرار در جزیره موفق نشدند. بیشتر گیاهان آوندی در دیگر بخش‌های مجمع‌الجزایر و در جزیرهٔ اصلی ایسلند نیز وجود دارند و منشأ آن‌ها در سورْتسی همین مناطق است. بر اساس رابطه میان تعداد گونه‌ها و اندازهٔ جزیره، سورْتسی هنوز ظرفیت پذیرش ۲۰ یا ۳۰ گونهٔ گیاهی دیگر را دارد که این موضوع با مقایسه با دیگر جزایر مجمع‌الجزایر مشخص شده است. این مدل افزایش تعداد گونه‌های آوندی را در دهه‌های آینده و کاهش فرسایش جزیره را پیش‌بینی می‌کند. فلور دریایی در سواحل و بسترهای سنگی جزیره، حدود ۸۰ گونه جلبک بزرگ شمارش شده است که تنوع آن کمتر از دیگر بخش‌های مجمع‌الجزایر است. به دلیل فرسایش ساحلی شدید، فوکال‌ها و پوشش‌های آهکی جلبک‌های قرمز وجود ندارند و تنها جلبک‌هایی با چرخهٔ سالانه زندگی می‌کنند که می‌توانند با تغییرات ناشی از فرسایش سازگار شوند. ناحیه میان‌کشندی بیش از ۶۰ درصد با جلبک‌ها پوشیده شده است. سنگ‌های موجود در ماسه‌ها در تابستان با جلبک‌های دارای رشد سریع پوشیده می‌شوند. ناحیهٔ میان‌کشندی میانی در ۸۰ درصد موارد توسط دیاتومه‌های سردهٔ Schizonema که به‌صورت کلونی در لوله‌های مخاطی زندگی می‌کنند و همچنین جلبک سبز رشته‌ای اولوتریکس (Ulothrix flacca) اشغال شده است. یک نوار سبز مشخص دیده می‌شود که تحت سلطهٔ اولوتریکس (Ulothrix flacca) قرار دارد و همراه با آن انتِرومورفا (Enteromorpha intestinalis) و اوروسپورا (Urospora penicilliformis) نیز وجود دارند. در زیر این بخش، منطقه‌ای قهوه‌ای‌رنگ قرار دارد که توسط جلبک‌های قهوه‌ای مانند پتالونیا (Petalonia fascia)، پتالونیا زوستریفولیا، اسکیتوسیفون و اکتوکارپوس و جلبک‌های قرمز مانند پورفیرا (Porphyra umbilicalis) تشکیل شده است. در مرز پایینی، جلبک‌های برگ‌مانند مانند آلاریا یا کلپ بال‌دار دیده می‌شوند. در بخش کم‌عمق ناحیهٔ زیرکشندی، گونه‌های فرصت‌طلب با رشد سریع مانند جلبک‌های قهوه‌ای آلاریا، جلبک طنابی و دمارستیا و جلبک‌های قرمز پورفیرا و پلی‌سیفونیا یافت می‌شوند. در عمق ۱۵ تا ۳۰ متر، جنگل‌هایی از کلپ شمالی یا لامیناریا رشد می‌کنند که جلبک‌های قرمزی مانند دلِسِریا، لومتاریا و فیکودریس را در خود جای می‌دهند. در عمق بیشتر، بستر عمدتاً شنی است و در مناطق سنگی تنها جانوران ساکن یافت می‌شوند. زیاگان بی‌مهرگان در جزیره سورتسی تا سال ۲۰۰۴، تعداد ۳۲۴ گونه از بندپایان، ۲ گونه از نرم‌تنان، ۲ گونه از کرم‌های حلقوی، ۶ گونه از چرخ‌زیان و ۲ گونه از کرم‌های لوله‌ای شناسایی شده بود. از میان ۳۲۴ گونه بندپا، ۱۳۶ گونه متعلق به دوبالان، ۶۲ گونه متعلق به کنه‌ها، ۲۸ گونه متعلق به بال‌غشاییان، ۲۴ گونه متعلق به دم‌فنری‌ها، ۲۲ گونه متعلق به سخت‌بال‌پوشان و ۲۱ گونه متعلق به پولک‌بالان هستند. همچنین بندپایانی مانند پروتوران، نیم‌بالان، تریپس‌ها، شپش‌ها، بال‌توریان، بال‌موداران، کک‌ها و عنکبوت‌ها نیز در جزیره مشاهده شده‌اند. در میان بی‌مهرگان غیر بندپا نیز الیگوکِت‌ها، حلزون‌ها و لیسه‌ها شناسایی شده‌اند. بیشتر بی‌مهرگان به وسیله پرندگان به جزیره منتقل شده‌اند و به همین دلیل عمدتاً در محل کلنی پرندگان در فلات بازالتی جنوب جزیره متمرکز هستند. برخی گونه‌ها حتی برای ادامه زندگی به حضور پرندگان وابسته‌اند. هیچ گونه‌ای کاملاً بومی سورتسی نیست، اما گونهٔ سوسک سرخرطومی جزیره‌ای در این جزیره و تنها در یک جزیره دیگر، سن کیلدا، یافت شده است. پرندگان پرندگان نخستین جاندارانی بودند که پس از شکل‌گیری جزیره به آن رسیدند. در ۱ دسامبر ۱۹۶۳، دو هفته پس از آغاز فوران، چند نمونه مرغ دریایی در جزیره مشاهده شدند. در بهار و پاییز، پرندگان مهاجر در مسیر عبور خود از جزیره دیده شدند و در سال ۱۹۷۰ نخستین لانه‌ها مشاهده شد. بین سال‌های ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۳ شمارش لانه‌ها و گونه‌ها انجام شد و در مجموع ۸۴ گونه ثبت گردید. از این تعداد، ۵۷ گونه در دیگر نقاط ایسلند نیز وجود دارند، ۱۲ گونه به‌طور منظم به جزیره اصلی مهاجرت می‌کنند، ۵ گونه در مسیر مهاجرت به گرینلند و کانادا ممکن است در ایسلند توقف کنند، ۹ گونه به‌طور اتفاقی به سورتسی رسیده‌اند و ۶ گونه نیز مهاجر هستند. از میان گونه‌های مهاجر، یکی منشأ هولارکتیک، یکی منشأ آمریکای شمالی و بقیه منشأ اروپایی دارند. در مجموع ۴۵ گونه پرنده دریایی و ۴۴ گونه خشکی‌زی هستند. نخستین گونه‌هایی که تولیدمثل آن‌ها در جزیره تأیید شد، مرغ دریایی ابلق و مرغ طوفان شمالی بودند که در زمان فوران در نزدیکی جزیره حضور داشتند و تا سال ۱۹۷۰ دارای لانه شدند. در سال ۱۹۷۴ لانه‌های مرغ دریایی بزرگ پیدا شد، یک سال بعد مرغ دریایی سه‌انگشتی و پرستوی دریایی قطبی، در سال ۱۹۸۱ مرغ دریایی نقره‌ای، در سال ۱۹۸۵ پرستودریایی پشت‌سیاه، در سال ۱۹۹۳ آلباتروس، در سال ۱۹۹۶ سهره برفی، در سال ۲۰۰۲ دم‌جنبانک سفید، غاز خاکستری و پیپیت چمنی، در سال ۲۰۰۴ پافین اطلس و در سال ۲۰۰۹ سلیم طلایی آمریکایی در جزیره تولیدمثل کردند. بزرگ‌ترین جمعیت‌ها، با بیش از ۱۰۰ فرد، مربوط به مرغ طوفان شمالی و مرغ دریایی سه‌انگشتی هستند. دیگر گونه‌ها تقریباً در نسبت‌های مشابه حضور دارند، به جز پرستوی دریایی قطبی که دیگر مشاهده نشده است. امروزه جمعیت پرندگان افزایش یافته و نسبت‌ها نسبتاً ثابت مانده‌اند، به‌جز مرغ دریایی سه‌انگشتی که تعداد جفت‌های آن از ۴ جفت در سال ۱۹۹۰ به ۱۳۰ جفت در سال ۲۰۰۳ افزایش یافت. در دو دهانه آتشفشانی جزیره، کلاغ سیاه مشاهده شده است، اما هیچ تخمی از آن پیدا نشده است. رایج‌ترین پرندگان مهاجر، گنجشک‌سانانی مانند سنگ‌چشمک خاکستری، پیپیت چمنی، سهره برفی، دم‌جنبانک سفید و کلاغ هستند. همچنین دو گونه از پرندگان ساحلی، شامل آبچلیک سنگ‌چشمک و صدف‌خوار اوراسیایی، و پرندگان خانوادهٔ مرغابیان مانند قوی آوازخوان و غاز خاکستری نیز دیده می‌شوند. گاهی نیز پرندگانی که احتمالاً به‌طور اتفاقی به جزیره رسیده‌اند مشاهده شده‌اند، مانند حواصیل زرد کوچک و سسک بالتیمور. گونه‌هایی که در جزیره تولیدمثل می‌کنند، قلمرو خود را بر اساس شیوه زندگی تقسیم کرده‌اند. گونه‌های دریایی بیشتر در نزدیکی ساحل قرار دارند، در حالی که گونه‌های خشکی‌زی بیشتر در بخش‌های داخلی جزیره لانه می‌سازند. فلات گدازه‌ای جنوب جزیره محل ترجیحی لانه‌سازی است و شامل آلکیده‌ها نیز می‌شود که کلنی آن‌ها تا ۵۰۰ فرد را دربر می‌گیرد. در اوایل دههٔ ۱۹۹۰، کلونی‌های مرغ‌های دریایی در جزیره شکل گرفتند و در پی آن، روند استقرار گیاهان، به‌ویژه گلسنگ‌ها، و بی‌مهرگان افزایش یافت. از جملهٔ این بی‌مهرگان، کرم خاکی بود که نخستین بار در سال ۱۹۹۳ شناسایی شد. در سال ۲۰۰۴، دو جفت از طوطی دریایی اطلس مشاهده شدند که از هیمایی به جزیره آمده بودند؛ جایی که بزرگ‌ترین کلونی این پرنده در جهان با ده میلیون فرد قرار دارد. در سال ۲۰۰۸، حضور پرندگان زادآور و لانه‌های این گونه ثبت شد. در آغاز سده ۲۱ میلادی، هیچ گونه پستاندار خشکی‌زی، دوزیستان یا خزندگان در جزیره وجود نداشت. گونه‌های فراوانی از جانداران دریایی در سواحل جزیره مستقر شدند. جلبک‌های سبز، قهوه‌ای و قرمز، پناهگاهی برای نرم‌تنان، سخت‌پوستان، آبژل، خزه‌زیان و دیگر جانداران فراهم کردند. بیشتر این گونه‌ها ساکن هستند، بنابراین پراپول‌ های آن‌ها احتمالاً توسط جریان‌های اقیانوسی به جزیره منتقل شده‌اند. در مقابل، بستر دریایی غنی‌تر از آن چیزی نیست که انتظار می‌رود، زیرا شیب‌های زیرآبی آتشفشان ناپایدار هستند. همچنین آب‌بازسانان مانند نهنگ قاتل نیز در منطقه حضور دارند؛ این جانوران پیش از شکل‌گیری جزیره در این ناحیه وجود داشتند و به دلیل حضور فوک خاکستری و فوک معمولی که در سواحل شمالی جزیره زندگی می‌کنند، به این منطقه جذب شده‌اند. راه‌های ورود گونه‌ها سورْتسی تقریباً در فاصلهٔ ۳۰ کیلومتری از ساحل جنوبی ایسلند و حدود ۱۵ کیلومتری از دیگر جزایر وستمان‌ایجار قرار دارد، جایی که بیشتر گونه‌های ساکن جزیره از آنجا منشأ گرفته‌اند. برخی گونه‌ها، به‌ویژه پرندگان مهاجر، از اروپا و کانادا آمده‌اند. در سال ۱۹۷۴، دانشمندان ۶۶۳ فرد از بی‌مهرگان خشکی‌زی را کشف کردند که بیشتر آن‌ها کنه‌ها و دم‌فنری‌ها بودند و روی بقایای شناور دریایی که به جزیره رسیده بود، روی آب حرکت می‌کردند. با استفاده از این اطلاعات، دانشمندان سه روش اصلی ورود جانداران به جزیره را شناسایی کردند: به‌وسیلهٔ خود جانوران، مانند جانورانی که پرواز یا شنا می‌کنند. انتقال توسط باد یا جریان‌های اقیانوسی، حتی بر روی بقایای شناور. انتقال توسط جانوران دیگر. ذخیره‌گاه طبیعی حفاظت پدید آمدن یک جزیره آتشفشانی جدید که کاملاً فاقد حیات بود، این فرصت را برای جامعه علمی فراهم کرد تا شکل‌گیری بوم‌سازگان‌ها را در زمان واقعی مطالعه کند. برای حفظ این روند، جزیره سورتسی در سال ۱۹۶۵، در حالی که فوران آتشفشانی هنوز پایان نیافته بود، به ذخیره‌گاه طبیعی تبدیل شد. مدیریت این منطقه بر عهدهٔ «انجمن پژوهشی سورتسی» (Surtsey Research Society) است که توسط ایسلند تأمین مالی می‌شود. ورود به جزیره کاملاً محدود است و تنها دانشمندانی که از سوی موزه تاریخ طبیعی ریکیاویک مجوز دریافت کرده‌اند، اجازه ورود دارند. هدف از این محدودیت، جلوگیری از ورود هرگونه گونه زیستی توسط انسان و حفظ بوم‌سازگان طبیعی جزیره است. تنها مشاهدهٔ جزیره بدون محدودیت مجاز است، زیرا این فعالیت در جانشینی اولیه اختلالی ایجاد نمی‌کند. در سال ۲۰۰۱، دولت ایسلند این ذخیره‌گاه را برای ثبت در فهرست میراث جهانی یونسکو معرفی کرد. این ثبت در جریان سی‌ودومین نشست کمیته میراث جهانی در ژوئن ۲۰۰۸ در کبک، کانادا انجام شد. حفاظت از این منطقه شامل خود جزیره و یک منطقهٔ حائل به مساحت ۳۱٫۹ کیلومتر مربع است که جزایر آتشفشانی کوچک «سورتلا» (Surtla)، «یولنیر» (Jólnir) و «سیرتلینگور» (Syrtlingur) را نیز دربر می‌گیرد. در این منطقه انجام فعالیت‌های انسانی ممنوع است، به‌جز پژوهش دربارهٔ بوم‌سازگان و ماهیگیری غیر ترال. این اثر با معیار نهم یونسکو (معیار IX) در فهرست میراث جهانی ثبت شد، اگرچه انتظار می‌رفت معیار هشتم (VIII) نیز پذیرفته شود؛ اما این معیار رد شد، زیرا ویژگی‌های زمین‌شناختی آن بسیار رایج بوده و از نظر مکانی محدود هستند. حفاظت از سورتسی بخشی از برنامهٔ حفاظت از مناطق آتشفشانی مهم جهان مانند آناک کراکاتوا است تا شناخت بهتری از پدیده‌های زمین‌شناختی و بوم‌شناختی که رخ داده‌اند یا همچنان در حال وقوع هستند، به دست آید. سورتسی هشتاد و یکمین مکان در این برنامه به شمار می‌رود. به لطف این حفاظت، در قلمرو سورتسی هیچ گیاه یا جانوری وجود ندارد که حضور آن را بتوان ناشی از دخالت انسان دانست. با وجود اینکه این جزیره در برابر توسعه انسانی، مانند گردشگری یا ساخت‌وساز، محافظت می‌شود، همچنان توسط عوامل خارجی تهدید می‌شود؛ از جمله فرسایش ناشی از دریا، بهره‌برداری از منابع شیلاتی، شرایط اقلیمی، آلودگی هوا و دریا، انباشته شدن پسماندهای شناور در کرانه‌ها و تهدید ویژهٔ احتمال وقوع یک فوران آتشفشانی. استعمار زیستی هنگامی که فوران آتشفشانی در ۵ ژوئن ۱۹۶۷ پایان یافت، جزیره توده‌ای از خشکی بود که زندگی در آن کاملاً وجود نداشت. جامعه علمی از این فرصت استفاده کرد تا استقرار زندگی را به‌صورت در محل در یک روند جانشینی اولیه، و همچنین ورود جانوران را مطالعه کند. افزون بر این، سنگ‌ها و دگرگونی خاک به یک بستر سنگی فشرده نیز مورد بررسی قرار گرفتند. بررسی استعمار زیستی جزیره از زمانی آغاز شد که سورتسی به اندازه‌ای بزرگ و ایمن شده بود که امکان فرود بالگردهایی که دانشمندان را منتقل می‌کردند، فراهم شد. نخستین شکل‌های حیات که در ۱ دسامبر ۱۹۶۳ یافت شدند، مرغ دریایی سه‌انگشتی بودند که به دنبال مکان‌های جدید برای لانه‌سازی می‌گشتند. بازدیدهایی که این پرندگان از جزیره انجام می‌دادند، راهی بود که نخستین ساکنان، یعنی حشرات، از طریق آن وارد شدند. در میان این حشرات، آن‌هایی که در خاک زندگی می‌کنند، مانند دم‌فنری‌ها، باعث هوادهی و حاصلخیز شدن خاک شدند. هم‌زمان، نخستین قارچ‌ها، گلسنگ‌ها و خزه‌ها نیز وارد جزیره شدند و این جانداران همراه با عوامل هواشناختی باعث شکل‌گیری خاک شدند. تعداد زیادی از پرندگان در هنگام مهاجرت یا برای تولیدمثل به جزیره سفر می‌کنند؛ دلیل این امر وجود تعداد زیادی حشره، بکر بودن سرزمین، نبود شکارچیان و رقبا و همچنین نزدیکی به دریایی با مقدار فراوان ماهی است. این مهاجرت‌ها باعث ورود گونه‌های فراوانی از بی‌مهرگان و گیاهان می‌شود که توسط پرها، پاها یا دستگاه گوارش پرندگان منتقل می‌شوند. علاوه بر این، حضور کلنی‌های بزرگ پرندگان، به‌ویژه چندین گونه از مرغ‌ های دریایی در فلات جنوبی جزیره، شکل‌گیری خاک را سرعت بخشید. این خاک هم به وسیله فعالیت پرندگان و هم توسط بی‌مهرگان و گیاهانی که مواد را خرد و تجزیه می‌کردند، شکل گرفت. از سوی دیگر، فضولات و بقایای جانوران و گیاهان مرده، خاک را حاصلخیز کردند و پوششی ایجاد کردند که از خاک در برابر فرسایش محافظت می‌کند. پوشش گیاهی جزیره عمدتاً از گیاهان آوندی تشکیل شده است که برای مشخص شدن چگونگی رسیدن آن‌ها به جزیره مورد مطالعه قرار می‌گیرند. نخستین گونه‌ای که شناسایی شد کاکیله ماریتیما بود که پیش از گلسنگ‌ها و خزه‌ها یافت شد و به کمک پرندگان به جزیره رسید. در سال‌های نخست، ۲۰ گونه دیگر از گیاهان آوندی نیز به همین روش وارد جزیره شدند. از میان آن‌ها تنها بین دو تا پنج گونه توانستند در جزیره مستقر شوند و بقیه از بین رفتند. در مجموع، چهل سال پس از پدیدار شدن جزیره از آب، ۶۰ گونه گیاه آوندی در آن وجود داشت؛ اما از این تعداد تنها ۳۰ گونه در آغاز سده ۲۱ میلادی همچنان حضور داشتند. آخرین گیاهی که در جزیره یافت شد، در سال ۱۹۹۸ یک درختچه به ارتفاع ۴ متر از گونهٔ بید سبزبرگ بود. در ژوئیه ۲۰۰۷، پنج گونهٔ جدید که پیش از آن در جزیره شناخته نشده بودند، پیدا شدند. این گونه‌ها عبارت بودند از: بومادران هزاربرگ دم‌ روباهی چمنی نی‌ علف راست سرخس بلوطی شمالی علف آتشک تپه‌ای با استفاده از تمام این اطلاعات، دانشمندان سه روش اصلی رسیدن جانداران به جزیره را شناسایی کردند: به‌صورت مستقل، توسط جانورانی که پرواز می‌کنند یا شنا می‌کنند؛ انتقال‌یافته توسط باد یا جریان‌های اقیانوسی، حتی بر روی بقایای شناور؛ انتقال‌یافته توسط جانوران دیگر. مطالعهٔ زمین‌شناسی سورتسی فرصتی منحصربه‌فرد فراهم کرد تا شکل‌گیری یک آتشفشان زیردریایی در کف دریا، ظهور آن از آب و فعالیت‌های سطحی آن مورد مشاهده قرار گیرد. نخستین زمین‌شناسان در ۱۶ دسامبر ۱۹۶۴ به جزیره رسیدند (اگرچه از فوریهٔ همان سال عکس‌برداری هوایی از جزیره انجام شده بود) و آزمایش‌هایی را برای بررسی واکنش گدازه در هنگام تماس با آب دریا انجام دادند. در سال ۱۹۶۷، آن‌ها دریافتند که مقدار زیادی آب می‌تواند جریان گدازه را از یک طرف سرد کند و باعث شود مسیر آن به سمت دیگر منحرف شود. به کمک این یافته، در جریان فوران آتشفشان الدفل (Eldfell) در سال ۱۹۷۳، توانستند یک جریان گدازه را که خلیج هیمایی (Heimaey) را تهدید می‌کرد، منحرف کنند. مطالعهٔ ستون فورانی سورتسی به روشن شدن چگونگی تشکیل رعدوبرق‌ها در ستون‌های فورانی طی فوران‌های هیدرومگمایی و زیر یخچالی کمک کرد. خرد شدن گدازه هنگام جامد شدن در تماس با آب بسیار سرد، باعث ایجاد بار منفی در گدازه و بار مثبت در بخار آب می‌شود. برقراری دوبارهٔ تعادل میان بارهای الکتریکی باعث شکل‌گیری آذرخش‌ها می‌شود. مطالعهٔ تغییرات شیمیایی گدازه‌ای که در هنگام فوران خارج شده بود، وجود یک اتاقک ماگمایی عمیق در پوسته زمین را آشکار کرد؛ جایی که در آن فرایند تفریق ماگما رخ داده است. تجزیه‌وتحلیل ترکیب شیمیایی گازهای آتشفشانی بدون دخالت گازهای موجود در جو انجام شد؛ بنابراین ترکیب شیمیایی دقیق گازهایی که از ماگما خارج می‌شوند، مشخص شد. در این مورد، مقدار آب موجود ۰٫۶ درصد بود که برای بازالت‌های قلیایی مقدار معمولی محسوب می‌شود. فعالیت گرمابی به‌طور اتفاقی در سال ۱۹۶۸ کشف شد و از آن زمان مورد مطالعه قرار گرفت. با استفاده از چند تصویر هوایی فروسرخ که در سال ۱۹۶۶ گرفته شده بود، مشخص شد که پیش از آن هیچ فعالیت گرمابی در جزیره وجود نداشته است. تصاویر جدیدی که در سال ۱۹۶۸ گرفته شدند، نشان دادند که این فعالیت در دهانهٔ سورتور (Surtur) بیشتر از سورتونگور (Surtungur) است؛ جایی که فعالیت گرمابی دارای دمای پایین‌تری است. این بررسی‌ها بین دسامبر ۱۹۶۶ تا ژانویهٔ ۱۹۷۶ انجام شد و مشخص شد که علت این فعالیت، خروج و تزریق گدازه بوده است. در سال ۱۹۷۹، فعالیت گرمابی به دلیل فشرده‌شدن لایه‌های تفرا کاهش یافت، تا اینکه در سال ۱۹۹۵ دمای منافذ موجود در سطح زمین با دمای محیط برابر شد. این موضوع با بررسی تغییرات دمایی سنگ‌ها که بین سال‌های ۱۹۸۰ تا ۲۰۰۴ در یک چاه حفاری‌شده در سورتور در سال ۱۹۷۹ اندازه‌گیری شده بود، تأیید شد. سنگ‌ها هر سال حدود ۱ درجهٔ سانتی‌گراد سردتر می‌شدند. در سال ۲۰۰۴، دمای سنگ‌ها در عمق ۴۶ متری به ۱۳۰ درجهٔ سانتی‌گراد می‌رسید، در حالی که در سطح زمین، دما در طول دورهٔ بررسی از ۱۰۰ درجهٔ سانتی‌گراد به ۲۰ درجهٔ سانتی‌گراد کاهش یافته بود. این فعالیت گرمابی باعث دگرسانی سریع تفرا از طریق پالگونی‌زایی شد. در جزیره مشخص شد که این فرایند در فشارها و دماهای نسبتاً پایین نیز رخ می‌دهد. شرایط زمین‌شناسی و اقلیمی سورْتسی امکان مطالعهٔ فرسایش ناشی از آب‌وهوا را فراهم کرد. در سال ۲۰۰۴ مشخص شد که از دست رفتن مواد، به‌ویژه تفرا، بر اثر باد، در مخروط تفرا حدود ۴ متر و در مرکز دهانهٔ «سورتور» تا ۱۰ متر بوده است. فرسایش ناشی از بارندگی در پدیده‌هایی مانند سولیفلوکسیون و جریان مواد، به‌ویژه در دامنه‌های شمالی دو دهانه، مشاهده می‌شود. اثر فرسایشی امواج دریا بر مواد مختلف نیز بررسی شد و شکنندگی جریان‌های گدازه‌ای مشخص شد. در زمستان ۱۹۶۳ تا ۱۹۶۴، توفان‌ها باعث فرسایش ساحل شدند و خط ساحلی به‌طور میانگین ۴۰ متر عقب‌نشینی کرد و پرتگاه‌هایی با ارتفاع تا ۱۴۰ متر شکل گرفت. در این بررسی مشخص شد که تفرا در ابتدا با سرعت زیادی فرسایش می‌یابد، در حالی که گدازه فرسایش کمتری دارد، اما این فرسایش در مدت طولانی‌تری ادامه پیدا می‌کند؛ زیرا ۴۰ سال پس از تشکیل جزیره نیز هنوز قابل توجه بود. فرسایش در بستر دریا نیز اهمیت زیادی دارد و قله‌های آتشفشانی سورتلا (Surtla)، سیرتلینگور (Syrtlingur) و یولنیر (Jólnir) در زیر آب ناپدید شده‌اند. با نرخ کنونی فرسایش و در صورت رخ ندادن فوران‌های جدید، جزیره در آغاز ۲۲ میلادی به‌طور کامل فرسایش خواهد یافت. منابع مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Surtsey». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۸ نوامبر ۲۰۱۴. پیوند به بیرون