Îslenda

Îslenda (bi îslendî: Ísland) dewletek giravî li ser herêma Nordîk ye, ku di navbera Okyanûsa Atlantîka Bakur û Okyanûsa Arktîk de ye, li ser Kevirê Atlantîka Navîn di navbera Amerîkaya Bakur û Ewropayê de. Ew ji hêla çandî û siyasî ve bi Ewropa û welatê herî kêm niştecîh ê herêmê ve girêdayî ye. Paytext û bajarê wê yê herî mezin Reykjavîk e, ku dora 36% ji nifûsa 380,000 niştecîhên wî welatî ye. Zimanê fermî yê welêt îslendî ye. Îslenda di navbera lewheyên tektonîk de li ser şikestinekê ye, û çalakiya wê ya jeolojîk geyzer û teqînên volkanîkî yên pir caran pêk tê. Navxweyî ji deştek volkanîkî pêk tê ku bi zeviyên qûm û lava, çiya û cemedan ve tê taybetmendîkirin û gelek çemên cemedî di nav deştên nizm re diherikin deryayê. Îslenda ji hêla Çeka Kendavê ve germ dibe û xwedan avhewa nerm e, tevî ku li başûrê çembera Arktîkê ye. Dirêjbûn û bandora wê ya deryayî havînan sar dihêle, û piraniya giravên wê avhewayek polar heye. Li gorî destnivîsa kevnar Landnámabók, rûniştina Îslendayê di sala 874an de dest pê kir, dema ku serekê norwêcî Ingólfr Arnarson bû niştecihê yekem ê giravê. Di sedsalên paşerojê de, Norwêcî, û hindiktir jî skandînaviyên din, koçî Îslendayê kirin, bi xwe re janên (ango xulam an jî xulam) yên bi eslê xwe ji gelê galî anîn. Heya sedsala 20an, Îslenda bi giranî xwe dispêre masîgiriyê û çandiniyê. Pîşesazîkirina masîvaniyê û alîkariya Plana Marshall piştî Şerê Cîhanî yê Duyem bextewarî anî, û Îslenda bû yek ji neteweyên herî dewlemend û pêşkeftî yên cîhanê. Di sala 1994an de ew bû beşek ji Qada Aborî ya Ewropî, ku aboriya xwe di sektorên wekî darayî, biyoteknolojî, û çêkirinê de bêtir cihêreng kir. Îslenda li gorî welatên din ên OECD, xwedî aborîya bazarê ye ku bi bacên nisbeten kêm e û her weha endametiya sendîkayên herî bilind li cîhanê. Ew pergalek refaha civakî ya Nordîk diparêze ku lênihêrîna tenduristî ya gerdûnî û perwerdehiya sêyemîn peyda dike. Îslenda di danberhevên navneteweyî yên performansa neteweyî de, wek qalîteya jiyanê, perwerdehî, parastina azadiyên sivîl, şefafiya hukûmetê, û azadiya aborî, pir rêz digire. Ew xwedî nifûsa herî piçûk a endamên NATO ye û yekane ye ku bê artêşek domdar e, ku tenê xwedan parêzvanek behrê ya sivik e. Nifûs Çavkanî Nîşe Jêder Girêdanên derve Rûpelê Îslendayê (bi inglîzî)