Եբրայագիտության համալսարան (Բուդապեշտ)

Եբրայագիտության համալսարան, Բուդապեշտ քաղաքում գտնվող բարձրագույն ուսումնական հաստատություն (հունգ.՝ Országos Rabbiképző – Zsidó Egyetem, կամ Országos Rabbiképző Intézet, գերմ.՝ Landesrabbinerschule in Budapest)։ Տեղակայված է Հունգարիայի մայրաքաղաք Բուդապեշտում, բացվել է 1877 թվականին՝ Պադովայում, Մեցում, Փարիզում և Վրոցլավում առաջին եվրոպական ռաբբինական սեմինարիաների կառուցումից մի քանի տասնամյակ անց։ Այնուամենայնիվ, այն մնում է աշխարհի ամենահին գործող հաստատությունը, որտեղ ռաբբիններ են ավարտում։ Պատմություն 19-րդ դար Հունգարաբնակ հրեական հասարակության աճող լիբերալ հատվածը, որը հայտնի է որպես նեոլոգներ, հետաքրքրված էր աշխարհիկ կրթություն ստացած հոգևորականներով, և նրանց առաջնորդները ձգտում էին ունենալ ժամանակակից սեմինարիա։ Հունգարացի ռաբբինները խիստ դեմ էին ռաբբինական սեմինարիային։ Բուդապեշտում դրա հիմնադրումը կանխելու համար նրանք պատվիրակություն ուղարկեցին Ավստրիայի կայսր Ֆրանցիսկոս Հովսեփի մոտ՝ Վիեննա։ Սակայն կայսրը բարեհաճ էր ռաբբինական դպրոցի նկատմամբ և նույնիսկ ֆինանսավորեց դրա կառուցումը՝ հունգարացի հրեաներին վերադարձնելով այն գումարը, որը նրանք ստիպված էին վճարել 30 տարի առաջ որպես ռազմական հարկ 1848 թվականի Հունգարական հեղափոխությունից հետո: 1877 թվականի հոկտեմբերի 4-ին Յոժեֆ կյորուտում բացվեց ճեմարանը: Դրա առաջին տնօրենը Մովսես Լյոբ Բլոխն էր, որին օգնում էին Դավիթ Կաուֆմանը և Վիլհելմ Բախերը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ 1944 թվականին գերմանական զորքերը գրավեցին Հունգարիան և մարտի 19-ին մտան Բուդապեշտ: Հաջորդ օրը ռաբբինական ճեմարանը բռնագրավվեց Շուտցշտաֆելի կողմից և վերածվեց բանտի: Այնտեղից Ադոլֆ Այխմանը կազմակերպեց հազարավոր հունգարացի հրեաների և որոշ քաղաքական կալանավորների արտաքսումը համակենտրոնացման ճամբարներ, հիմնականում՝ Օսվենցիմ: Գերմանական ներխուժումից անմիջապես առաջ ամենաարժեքավոր ձեռագրերը տեղափոխվել էին ստորգետնյա սեյֆ: Այնուամենայնիվ, գրադարանի կարևոր մասը բռնագրավվեց նացիստների կողմից: 3000 գիրք ուղարկվեց Պրահա: Միայն 1980-ականներին Պրահայի Հրեական թանգարանի նկուղում հայտնաբերվեցին գրքեր, և դրանցից մի քանիսը 1989 թվականին վերադարձվեցին Բուդապեշտ: Գրադարանը մնում է համալսարանի հպարտության աղբյուրը: Այն համարվում է հրեական աստվածաբանական գրականության ամենակարևոր հավաքածուներից մեկը Իսրայելից դուրս։ Կոմունիստական ​​դարաշրջան Նացիստների պարտությունից անմիջապես հետո ռաբբինական ճեմարանը վերսկսեց իր գործունեությունը և վերաբացվեց Գերմանիայի կապիտուլյացիայից երկու ամիս առաջ: Սակայն ուսանողների թիվը բավարար չէր գիմնազիայի բաժինը պահպանելու համար: Դրա փոխարեն կազմակերպվեց մանկավարժական քոլեջ՝ կրոնի և եբրայերենի ուսուցիչների շրջանավարտների համար։ Կոմունիստական ​​կառավարության հակակրոնական քաղաքականությանը չնայած, Բուդապեշտի ռաբբինական ճեմարանը մնաց գործող: Այն իր տեսակի մեջ միակն էր Արևելյան Եվրոպայում, բայց խիստ կախված էր ազգային իշխանություններից: Կրոնական կյանքը կարգավորվում էր Կրոնի նախարարության կողմից, որը պատասխանատու էր Հունգարիայում ռաբբինական թափուր պաշտոնները լրացնելու համար։ Լինելով իր տեսակի մեջ միակ վայրը Արևելյան դաշինքում, Բուդապեշտի ճեմարանն ուներ հատուկ առաքելություն: Ուսանողներ էին գալիս Արևելյան Եվրոպայի բոլոր երկրներից, Խորհրդային Միությունից և նույնիսկ Իսրայելից՝ ռաբբի կամ կանտորի կոչում ստանալու համար։ Նրանք ապրում էին փոքր, պարզ կահավորված հանրակացարաններում, երբեմն՝ իրենց ընտանիքների հետ միասին։ 1950 թվականից մինչև իր մահը՝ 1985 թվականը, Շանդոր Շայբերը ճեմարանի տնօրենն էր։ Նա խմբագրել է միջնադարից մինչև 20-րդ դար հրեական ուսումնասիրությունների վերաբերյալ կարևոր հրատարակություններ։ Անկախության շրջան Կոմունիզմի փլուզումից հետո, արտասահմանից եկած նվիրատվությունների շնորհիվ, ճեմարանի շենքը վերանորոգվել է, գրադարանը արդիականացվել, և արժեքավոր հին գրքերից մի քանիսը վերականգնվել են։ Ուսուցման լեզուներ Չնայած ճեմարանի հիմնադրման ժամանակ կրոնական առարկաները հիմնականում դասավանդվում էին գերմաներենով, որը հասկանալի էր տարբեր շրջանների ուսանողների համար, անմիջապես լուրջ ջանքեր գործադրվեցին դասավանդման մեծ մասը հունգարերեն փոխանցելու համար։ Աշխարհիկ առարկաները (մաթեմատիկա, ֆիզիկա, պատմություն) դասավանդվում էին հունգարերենով հենց սկզբից, քանի որ Հունգարիայի հրեա մտավորականները լավ տիրապետում էին հունգարերենին։ Սեմինարիա հրավիրված մի շարք հայտնի պրոֆեսորներ (մասնավորապես՝ Մովսես Բլոխը) ստորագրել են պայմանագրեր, որոնք պարունակում էին մի քանի տարվա ընթացքում հունգարերենը տիրապետելու և դրանով առարկաներ դասավանդելու պայման։ Կոմունիստական ​​շրջանում գրեթե բոլոր առարկաները դասավանդվում էին հունգարերենով. այլ սոցիալիստական ​​երկրների, այդ թվում՝ ԽՍՀՄ-ի ուսանողների համար առաջին դասընթացներում կարող էին օգտագործվել այլ լեզուներ, մասնավորապես՝ ռուսերեն, գերմաներեն և անգլերեն, սակայն ուսանողները պետք է սովորեին հունգարերեն, ապա դասընթացներ անցնեին այդ լեզվով։ Ժամանակակից եբրայերենը չէր օգտագործվում կամ ուսումնասիրվում մինչև կոմունիստական ​​դարաշրջանի ավարտը՝ սիոնիստական ​​քարոզչության մեղադրանքներից խուսափելու համար։ Եբրայերենով կրոնական տեքստեր կարդալիս օգտագործվում էր տեղական աշկենազյան արտասանությունը։ Ներկայումս գործում է լեզվի բաժին, և ժամանակակից եբրայերենը պարտադիր է բոլոր ուսումնական դասընթացներում։ Դասավանդվում են նաև մի քանի այլ լեզուներ, այդ թվում՝ աստվածաշնչյան եբրայերեն, իդիշ, լադինո, հին հունարեն և անգլերեն։ Դասընթացները դասավանդվում են հիմնականում հունգարերենով և երբեմն անգլերենով: Ուսումնական սկզբնական ծրագիր Հաստատությունը գտնվում էր կրոնի նախարարության հսկողության ներքո, որը ուսուցիչներին նշանակում էր խորհրդի (բաղկացած տասներկու հոգևորական և տասներկու աշխարհիկ անդամներից) առաջադրմամբ, որի նախագահը Մ. Շվայգերն էր, իսկ քարտուղարը՝ դոկտոր Ջ. Սիմոնը, 1877 թվականից ի վեր: Ուսումնական ծրագիրը տևում էր տասը տարի և բաժանված էր երկու հավասար ժամանակահատվածների. մեկը նվիրված էր ցածր բաժնին, մյուսը՝ վերին բաժնին։ Առաջինը համապատասխանում էր «Օբերգիմնազիումին». և ընդունվելու պահանջը «Ընդհանուր գիմնազիումի» դիպլոմի առկայությունն էր կամ ընդունելության քննություն հանձնելը, որը ներառում էր եբրայերենի և թալմուդի որոշակի քանակություն՝ աշխարհիկ ուսումնասիրություններից բացի։ Այս բաժնի դիպլոմները ճանաչվում էին պետության կողմից և պահանջում էին ընդունելություն համալսարանների կամ տեխնոլոգիական դպրոցների ցանկացած բաժին։ Բարձրագույն բաժնի կողմից առաջարկվող դասընթացներն ավարտելուց հետո, ներառյալ համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետում հաճախելը, հաջորդում էր մեկ տարվա փորձաշրջան։ Սա ավարտվեց փետրվարին բանավոր քննությամբ, այն բանից հետո, երբ թեկնածուն ներկայացրեց երեք գրավոր թեզ՝ համապատասխանաբար աստվածաշնչյան, ռաբբինական-թալմուդական և պատմական կամ կրոնա-փիլիսոփայական թեմաներով: Ավարտելուց հետո նա ստացավ ռաբբինական դիպլոմ, որը ճանաչվեց պետության կողմից: Ուսուցման կանոնավոր ընթացքը լրացնելու համար երկու ամբիոններում էլ կային ուսանողական միություններ։ Կազմակերպում Ներկայումս հաստատությունը Հունգարիայում հավատարմագրված բարձրագույն ուսումնական հաստատություն է, որը առաջարկում է հրեական ուսումնասիրությունների բակալավրի, մագիստրոսի և դոկտորական աստիճաններ: Ինստիտուտի գրադարանի կատալոգը պարունակում է ավելի քան 110,000 միավոր, այդ թվում՝ ձեռագրեր, տպագիր գրքեր, ամսագրեր և այլն, որոնք հասանելի են ընթերցասրահում գտնվող բոլորին: Ծանոթագրություններ Աղբյուրներ This article incorporates text from a publication now in the public domain: Gotthard Deutsch & Ludwig Blau (Blau Lajos) (1901–1906). "LANDESRABBINERSCHULE IN BUDAPEST (Országos Rabbiképzö Intézet)". In Singer, Isidore; et al. (eds.). The Jewish Encyclopedia. New York: Funk & Wagnalls. Moshe Carmilly-Weinberger: The Rabbinical Seminary of Budapest, 1877-1977: A centennial volume. Sepher-Hermon Press, New York 1986. 0-87203-148-9 Գրականություն József Bánóczi, Gesch. des Ersten Jahrzehnts der Landes-Rabbinerschule (Supplement to the Annual Report for 1887-88); Ludwig Blau, Sámuel Löw Brill, pp. 27–32, Budapest, 1902; S. Schill, A Budapesti Országos Rabbiképzöintézet Története, Budapest, 1896; Annual Reports (with literary supplements)