Էլիզաբեթի դիտարկումների աշտարակ

Էլիզաբեթի դիտարկումների աշտարակ (հունգ.՝ Erzsébet-kilátó), կառուցվել է Յանոշ լեռան գմբեթաձև գագաթին, որը գտնվում է ծովի մակարդակից 527 մետր բարձրության վրա և համարվում է Բուդապեշտի ամենաբարձր կետը։ Պատմություն Դիտարկումների աշտարակը, որտեղից գեղեցիկ տեսարան է բացվում դեպի հունգարական մայրաքաղաքը և նրա շրջակայքը, հայտնի է դեռևս վաղեմի ժամանակներից։ 1882 թվականին այստեղ է բարձրացել Էլիզաբեթ Բավարացին։ 1902 թվականին հյուրանոցատերերի կոնգրեսում ձեռնարկատեր Ֆրեդերիկ Գլյուկը առաջարկեց աշտարակի փայտե հարթակը վերակառուցել որպես դիտարկման հրապարակ և լիարժեք տեսարժան վայր, որն էլ կարող էր գրավել բազմաթիվ զբոսաշրջիկների։ 1907 թվականին հավաքագրվեցին անհրաժեշտ միջոցներ և դիտարկման աշտարակի վերակառուցման նախագծումը հանձնարարվեց հունգարացի պատմական կառույցների վարպետ Ֆրիդեշ Շուլեկին, որը մինչ այդ վերակառուցել էր Մատյաշի եկեղեցին և կառուցել Ձկնորսի ամրոցը։ 1908 թվականի գարնանը սկսվեց աշտարակի շինարարությունը, և այն դարձավ Հունգարիայում առաջին երկաթբետոնե կոնստրուկցիաներով կառույցը։ Վերակառուցման համար անհրաժեշտ կրաքարերը լեռան վրա բարձրացնելու համար կառուցվեց հատուկ ճոպանուղի։ Ջրի մատակարարման նպատակով կառուցվեց ժամանակավոր ջրատար։ 1910 թվականի սեպտեմբերի 8-ին բացվեց դիտարկման աշտարակը և, ի պատիվ թագուհի Ելիզավետա Բավարացու, կոչվեց նրա անունով։ Շինարարության ընթացքում աշտարակը դարձավ ամենամեծերից մեկը Եվրոպայում։ Նեոռոմանական ոճով կառուցված աստիճանաձև չորսօթյականոց աշտարակն ուներ շրջանաձև տեսք։ Աշտարակի բարձրությունը կազմում է 23,5 մետր, դիտարկման հրապարակի վերին օթյակ կարելի է հասնել հարյուրմեկ աստիճանավոր շրջանաձև սանդուղքով։ Աշտարակի նախասրահում Ֆրեդերիկ Գլյուկի նախաձեռնությամբ և միջոցներով տեղադրվեց Ելիզավետա թագուհու մարմարե արձանը։ Պատերի վրա կատարվել են խճանկարային նկարազարդումներ Վիկտոր Տարդոշ-Կրենների էսքիզներով։ Պարզ եղանակային պայմաններում աշտարակի վերևից բացվում է մինչև 75-80 կիլոմետր հեռավորությամբ համայնապատկեր, իսկ հազվագյուտ օրերի կարելի է տեսնել Բարձր Տատրաների ձյունածածկ գագաթները։ Սոցիալիզմի տարիներին աշտարակի վերին հրապարակը զարդարում էր հսկայական կարմիր աստղը, որը տեսանելի էր բավականին հեռավորությունից։ 21-րդ դարի սկզբին խարխլված աշտարակը վերակառուցվեց։ Դիտարկման աշտարակը այցելուների համար բաց է ամեն օր, ժամը 8-ից մինչև 20-ը, մուտքն անվճար է։ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ 95 лет Башне Елизаветы на горе Яноша (венг.)