პანონიის ლიმესი

პანონიის ლიმესი (ლათ. Limes Pannonicus; გერმ. Pannonischer Limes) — ძველი რომაული გამაგრებული საზღვრის ნაწილი, რომელიც ცნობილია როგორც დუნაიური ლიმესი და გადაჭიმულია დაახლოებით 420 კმ-ზე (260 მილი) ავსტრიაში მდებარე კლოსტერნოიბურგის რომაული ლაგრიდან დღევანდელი სერბიის სინგიდუნუმის (ბელგრადი) კასტრუმამდე. ამ ლაგრების გარნიზონები იცავდნენ პანონიის პროვინციებს ჩრდილოეთიდან თავდასხმებისგან ავგუსტუსის დროიდან (ძვ. წ. 31 – ახ. წ. 14) V საუკუნის დასაწყისამდე. ზოგიერთ ადგილზე რომაული ლიმესის ეს მონაკვეთი ასევე კვეთდა მდინარეს და შედიოდა ბარბაროსების ტერიტორიაზე (ბარბარიკუმი). გეოგრაფია რომის იმპერიის დროს, პანონიის რეგიონი იყოფოდა პანონია სუპერიორად, ანუ ზემო პანონიად დასავლეთში და პანონია ინფერიორად ანუ ქვემო პანონიად აღმოსავლეთში. ზემო პანონია ძირითადად მოიცავს დღევანდელ ავსტრიას, ხორვატიას, უნგრეთს, სლოვაკეთსა და სლოვენიას, ხოლო ქვემო პანონია მოიცავს დღევანდელ უნგრეთს, ხორვატიას, სერბეთსა და ბოსნია და ჰერცეგოვინას. ისტორია დუნაიური ლიმესი იყო რომის იმპერიის ევროპული ნაწილის ერთ-ერთი ყველაზე არეული რეგიონი და 400 წელზე მეტი რომაული მმართველობის განმავლობაში, პანონია იყო მისი ყველაზე მნიშვნელოვანი პროვინციებიდან ერთ-ერთი, განსაკუთრებით 271 წელს დაკია ტრაიანეს მიტოვების შემდეგ, რადგან ამ მომენტიდან ლიმესის ამ მონაკვეთზე მიგრირებადი ხალხების ზეწოლა კიდევ უფრო გაიზარდა. ლიმესს ასევე დიდი გავლენა ჰქონდა სამოქალაქო მოსახლეობის ეკონომიკურ და კულტურულ ცხოვრებაზე, რადგან მისი შიდა ნაწილი იყო საზღვრის ჯარების მთავარი მომარაგების არეალებიდან ერთ-ერთი და ისინი თავის მხრივ იყვნენ პროვინციის სწრაფი რომანიზაციის გარანტორები. ოკუპაციური ძალების უმრავლესობა განთავსებული იყო ლაგრებში (castra), მცირე ციხეებში (castella), სადამკვირვებლო კოშკებში, burgi-ში და გამაგრებულ ხიდისთავებში, რომლებიც რეგულარული ინტერვალებით იყო აშენებული მდინარის სანაპიროზე. საგანგებო სიტუაციაში, ამ ნაწილებს ძალას მატებდნენ ლეგიონები, რომელთა შტაბ-ბინები ოთხ მთავარ სამხედრო გარნიზონის ქალაქში იყო. დუნაისკენ წინსვლით, რომის იმპერია ჩაბმული გახდა ტრანსდუნაიური გერმანული და სარმატული ბარბაროსული და მიგრანტი ხალხებთან კონფლიქტების გრძელ სერიაში, რომელიც საბოლოოდ V საუკუნეში დამთავრდა დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემით. რესურსები ინტერნეტში Monuments Board of the Slovak Republic (ed.): Danube Limes in Slovakia. Ancient Roman Monuments on the Middle Danube. Printed Final Document to nominate the Slovakian Limes as a UNESCO World Heritage Site. Bratislava, 2011, pdf 5.76 MB, retrieved 4 May 2013 Zsolt Máté et al.: Frontiers of the Roman Empire. Ripa Pannonica in Hungary (RPH). Nomination statement Vol. 1. National Office of Cultural Heritage, Budapest, 2011, ISBN 978-963-7474-31-6, pdf 3.07 MB, retrieved 4 May 2013 Zsolt Máté et al.: Frontiers of the Roman Empire. Ripa Pannonica in Hungary (RPH). Nomination statement Vol. 2. Maps and plans, showing the boundaries of the nominated property and the buffer zone. National Office of Cultural Heritage, Budapest, 2011, pdf 119 MB, retrieved 4 May 2013 Zsolt Visy: The Danube Limes Project Archaeological Research Between 2008–2011. University of Pécs, Department of Archaeology, Pécs, 2011, ISBN 978-963-642-447-3, pdf 24 MB, retrieved 4 May 2013