შალგოს ციხესიმაგრე

შალგოს ციხესიმაგრე (უნგრ. Salgó vára) — ციხესიმაგრე უნგრეთში სალგოტარიანის მახლობლად, ნოგრადის მედიე, ბუდაპეშტიდან 120 კმ-ში. თავდაპირველად აშენებული იყო როგორც კოშკი კაჩიჩების კლანის მიერ XII საუკუნეში, რათა გაეძლო მონღოლების შემოსევებისთვის. შემდგომში მეფე ბელა IV-მ ის ციხესიმაგრედ გადააკეთა. ჰუსიტური ომების დროს, ციხესიმაგრე დაიპყრეს 1460 წელს და შემდეგ დაიპყრო ოსმალეთის იმპერიის არმიამ XVI საუკუნეში. ციხის მფლობელობა საბოლოოდ გადავიდა ბალინტ ბალაშსა და მის ოჯახზე, ოჯახის ერთ-ერთმა წევრმა ციხე უგულებელყო და ნანგრევებად დატოვა. დღეს შალგოს ციხესიმაგრე კარგად ცნობილი ტურისტული ადგილია. შალგოს ციხესიმაგრე ჩანს ახლომდებარე შომოშკას ციხესიმაგრის კოშკებიდან, რომელიც სლოვაკეთის საზღვარზე მდებარეობ. ისტორია თავდაპირველად ეს იყო მხოლოდ კვადრატული ფორმის ქვის კოშკი. „შალგო“ ითარგმნება როგორც „ბრწყინვა“, თუმცა ჯერ კიდევ არ არის ნათელი, იყო თუ არა შალგო იმ ვულკანური მწვერვალის სახელი, რომელზეც ციხე დგას, თუ ამ ადგილს ეს სახელი მას შემდეგ დაერქვა, რაც კოშკი აშენდა. თავდაპირველად გამაგრებული კოშკი იდგა დღევანდელი ციხის ადგილას. ის აშენებული იყო კაჩიჩების კლანის მიერ, რომლებიც იყვნენ ამ ბორცვების ბატონები XIII საუკუნეში. კოშკი აშენდა 1241-1242 წლების განმეორებითი მონღოლური შემოსევების გამო, რადგან მხოლოდ გამაგრებულ ქალაქებს ან ციხეებს შეეძლოთ მათი თავდასხმებისთვის წინააღმდეგობის გაწევა. მონღოლებს არ შეეძლოთ ალყის შემორტყმა. ერთი შემოსევის შემდეგ, მეფე ბელა IV-მ ბრძანა მამულების და ქალაქების გამაგრება, ასევე ახალი ციხესიმაგრეების მშენებლობა. შემდეგ შალგო განვითარდა როგორც პატარა კოშკი (7.5 x 9.5 მ) პატარა ციხის ეზოთი. ითვლება, რომ კოშკის სარდაფი გამოიყენებოდა როგორც საპყრობილე. კოშკის ქვეშ აშენდა წყლის შეგროვების ცისტერნა ვულკანურ კლდეზე წყლის მიწოდების სირთულეების გამო. ამ ციხეს ჰქონდა ორი ცისტერნა და წყალი აუცილებელი იყო არა მხოლოდ სასმელად, არამედ ხანძრის ჩასაქრობადაც. XV საუკუნე 1460 წელს ჰუსიტებმა დაიპყრეს შალგოს პატარა ციხესიმაგრე. მეფე მატიაშ ჰუნიადმა იმავე წელს უკან დაიბრუნა იგი და გადასცა იმრე საპოლიაის. ამ პერიოდიდან დაიწყო შალგოს ციხის ოქროს ხანა. ქვედა ციხის ეზო შემდგომში გაფართოვდა, ხოლო ზედა ციხის ეზო გადაიხურა და საცხოვრებელ სივრცედ იქცა. ციხის ბატონი არ ცხოვრობდა ციხეში, მაგრამ მისი შემცვლელი, კასტელანი, ცხოვრობდა ზედა ეზოში. ქვედა ციხის ეზოში იყო თავლები და საწყობები. XVI საუკუნეში კლდის აღმოსავლეთ მხარეს აშენდა უზარმაზარი ხუთკუთხედი ბასტიონი (14 x 15 მ). ამ გაძლიერებულმა შენობამაც კი ვერ გაუძლო ოსმალურ თავდასხმას. ლეგენდები მოგვითხრობს, რომ კარა ჰამზა ბეიმ, სეჩენისა და ჰატვანის გუბერნატორმა, ციხე ხრიკით აიღო. მან თავის ჯარისკაცებს დაავალა, რომ ხის ფესვები დაელაგებინათ ზარბაზნების საზიდარებზე და ციხესიმაგრის ქვეშ აეგორებინათ. კოშკში მყოფმა ჯარისკაცებმა იფიქრეს, რომ ფესვები ნამდვილი ზარბაზნები იყო, რადგან ნისლში კარგად ვერ ხედავდნენ. შეშინებულებმა მათ გადასცეს შალგოს ციხესიმაგრე. სინამდვილეში ციხესიმაგრე ოსმალეთის არმიამ ნანგრევებად აქცია ზარბაზნებით. მათ არტილერია განათავსეს მეზობელი ბორცვის თავზე, შალგოს საპირისპიროდ, რომელსაც კის-შალგო (პატარა-სალგო) ან ბოსორკანიკო (ალქაჯების კლდე) ეწოდება. ბალინტ ბალაში, დიდი უნგრელი პოეტი, შევიდა ციხესიმაგრეში, როცა ოსმალეთის არმია ჯერ კიდევ იდგა ციხეში. მისი სიკვდილის შემდეგ მისმა შვილებმა ბალინტმა და ფერენც კოვერმა ვერ გადაწყვიტეს, ვინ იყო მფლობელი და მათ შორის გაიმართა გაჭიანურებული სასამართლო პროცესი. 1593 წელს მიხაელ პალფიმ და კრისტოფ ტიფენბახმა ხელახლა დაიკავეს ციხე. ბალინტ ბალაში გარდაიცვალა 1594 წელს ესტერგომის ალყის დროს. ბალინტის დისშვილმა მემკვიდრეობით მიიღო ციხის ნანგრევები, მაგრამ მან მიატოვა ის. თანამედროვეობა ნანგრევები დაიფარა ბალახითა და ბუჩქებით XIX საუკუნემდე, 1845 წელს შანდორ პეტეფი, კიდევ ერთი ცნობილი უნგრელი პოეტი, ავიდა ციხის ნანგრევებში. ნანგრევების ატმოსფერამ მას შთააგონა დაეწერა რომანტიკული პოემა სახელწოდებით „შალგო“. ეს არის ტრაგიკული ამბავი კომპოლტის კლანის შესახებ, შალგოს ბატონების შესახებ, რომლებიც მართავდნენ რეგიონს, რომელიც მათი ძალაუფლების ქვეშ იყო. ამბავი ეფუძნება ტრადიციულ ლეგენდას. დღეს შალგოს ციხესიმაგრე კარგად ცნობილი ტურისტული ადგილია. გალერეა რესურსები ინტერნეტში Salgo web site სქოლიო