Juda Universitato (Budapeŝto)

La Juda Universitato hungare Országos Rabbiképző – Zsidó Egyetem estas malgranda eklezia universitato en Hungario, en Budapeŝto. Ĝi estas la plej malnova juda ekzistanta universitato de la mondo (pli frue seminarioj funkciis jam en Padovo, Metz, Parizo kaj Breslau). Historio Ĝi estis establita en 1877 sub nomo Tutlanda Rabena Instituto, komence sen apogoj de ortodoksaj judoj. La studentoj lernis ne nur judaĵojn, sed ankaŭ sciencojn, eĉ sciojn pri Hungario. En 1944 la nazioj okupis la konstruaĵon kaj ili profitis ĝin kiel kolektejo de judoj. Adolf Eichmann vizitis la universitatan bibliotekon, poste li sendis 3000 volumojn al estonta muzeo pri formortantaj genroj en Pragon. Nur en la 1980-aj jaroj estis la libroj trovitaj en Prago, ili estis resenditaj al Budapeŝto en 1989. La biblioteko estas konsiderita unu el la plej gravaj kolektoj de la juda teologia literaturo ekster Israelo. Post tuj la 2-a mondmilito la universitato denove funkciis, tamen manko de profesoroj kaj studentoj kiel altlernejo por rabenoj. Tiu lernejo estis la unusola inter la socialismaj landoj, tial daŭre venis studentoj el tiuj landoj, eĉ el Israelo. Inter 1950 kaj 1985 Sándor Scheiber estis rektoro de la seminario, kiu redaktis gravajn publikaĵojn. Depost la socialismo la konstruaĵo renoviĝis. La lernado daŭras dum dek jaroj (la duono por gimnazio, la alia por seminario). La biblioteko nun havas 25,000 volumojn. Rektoroj Mózes Bloch: 1876 – 1907 Vilmos Bacher: 1907 – 1913 Lajos Blau: 1914 – 1932 Mihály Guttmann: 1933 – 1942 Sámuel Löwinger: 1942 – 1950 Ernő Róth kaj Sándor Scheiber (ĉiun duan jaron): 1950 – 1956 Sándor Scheiber: 1956 – 1985 József Schweitzer: 1985-1998 Alfréd Schőner: 1998 – 2019 Károly Vajda (filologo): 2019 – 2022 Elektitaj studentoj Sándor Büchler László Csanády (kulturhistoriisto) Róbert Dán Ármin Frisch Ignác Gábor Bernát Heller Ferenc Hevesi Simon Hevesi Pál Hirschler Ármin Hoffer Miksa Klein (rabeno) Gábor Lengyel János Oláh (hebreisto) Károly Preis Tamás Raj János Rathmann Jakab Steinherz Tamás Ungvári György Vajda (arabisto) Lajos Venetianer András Veres (literaturhistoriisto) Miksa Weisz Elektitaj instruistoj Emil Ádám József Bánóczi Lajos Blau Bertalan Edelstein Mózes Feldmann Gyula Fischer (rabeno) György Gábor (filozofo) Ignác Goldziher György Kozma Ármin Kecskeméti Sámuel Krausz Ede Neumann Gergely Nógrádi János Pelle (verkisto) Judit Ungárné Komoly Károly Vajda (filologo) Referencoj Eksteraj ligiloj [1]