Hessen

Hessen (Almanca telaffuz: [ˈhɛsn̩] ( dinle)), Almanya Federal Cumhuriyeti'nin orta güneybatısında yer alan bir eyaletidir. 6 milyonu aşkın nüfusuyla ülkenin en kalabalık 5. eyaletidir, yaklaşık 21.000 kilometrekarelik yüzölçümüyle de en büyük 7. eyaletini oluşturmaktadır. Eyalet başkenti Wiesbaden olup, nüfusu en fazla olan şehri Frankfurt'tur. Bugünkü eyalet 19 Eylül 1945'te Büyük Hessen (Almanca: Groß-Hessen) olarak kuruldu. İlk kurulan eyalet olarak demokratik bazlı bir anayasaya sahiptir. Geçmişte Volksstaat Hessen (Türkçe: Hesse Halk Devleti), Prusya kazası olarak ve 1944'te de Hür-eyalet Prusya'dan ayrılan Hessen-Nassau kazası olarak oluşmuştur. Etimoloji Hessen ismi Almanya'nın diğer bölgelerinde görüldüğü gibi bu bölgede eskiden yaşamış Cermen kavimlerinden ismini almıştır. Bölgeye ismini veren kavmin Chatti kabilesi olduğu düşünülmektedir. Bu isim 7. yüzyılda Chassi olarak, 8. yüzyıldan itibaren ise Hassi veya Hessi biçiminde kaydedilmiştir. Coğrafya Hessen eyaleti 21.115 km² alana sahiptir. Coğrafi merkezi Vogelsbergkreis kazasında Mücke-Flensungen'dadır. Almanya'nın ortasında bulunan Hessen Eyaletinin komşu eyaletleri ise Kuzey-Ren Vestfalya, Aşağı Saksonya, Thüringen, Bavyera, Baden-Württemberg ve Rheinland-Pfalz'dır. Hessen'in ortasında Orta bölge dağlarında en yüksek rakım 950 metredir. Eyaletin coğrafi yapısı genel itibarıyla yüksek rakımlı tepeler ve dağlık alanlardan oluşmaktadır. Yerleşim ve sanayi merkezleri dışında kalan bölgeler, ağırlıklı olarak tarım ve ormancılık faaliyetlerine ayrılmıştır. Güneyden kuzeye doğru uzanan geniş, ormanlık kuşak, tabiat parkları ile tanımlanan doğal alanları meydana getirmektedir. Hessen, Almanya'nın en ormanlık eyaletlerinden biri olup, eyalet yüzölçümünün yaklaşık yüzde 42'sini ormanlar kaplamaktadır. Bu ormanlık kuşak içerisinde Odenwald, Taunus, Westerwald ve Siegerland öne çıkan başlıca bölgeler arasında yer almaktadır. Hessen'da Almanya'nın batısında baskın olan okyanusal iklim görülmektedir. Yılın büyük bölümü yağmurlu geçmektedir. Ren nehri yamaçlarında güneşli gün sayısının fazla olması nedeniyle şaraplık üzüm bağları bulunmaktadır. Su kütlesi Hessen eyaletinden başta Ren nehri olmak üzere Main, Weser, Lahn, Fulda, Dill ırmakları geçmektedir. Nehirler genelde kanallaştırılma çabalarından sonra gemi ile yük taşımacılığına açılmıştır. Eyalette büyük çapta göller olmasa da baraj ve yapay göller bulunmaktadır. Tarih Hessen, bugünkü eyalet sınırları içerisinde çeşitli derebeylikler ve kazalar kurulmadan önce uzun bir zaman diliminde Roma İmparatorluğu'nun sınırlarını korumayla görevli sancak konumunda idi. Romalılar imparatorluk sınırlarını Cermen halkına karşı koruyabilmek için sınır boyunca Limes adında kütük kazıklı ve gözetleme kuleleriyle donatmışlardır. Orta Çağ'dan itibaren bölgenin önemliliği sonucu zenginleşen derebeylerin, toprak ağalarının yönetimlerinde kalmış, sonra şehir devletçikleri oluşmuştur. Şehir devletçikleri daha sonra Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu altında birleştirilmiştir. II. Dünya Savaşı'ndan sonra Ren'in batısındaki Hessen toprakları Fransa tarafından tekrar işgal edilirken, geri kalan bölge ABD işgal bölgesinin bir parçasıydı. Fransızlar, Hessen'in bir kısmını bölgenin geri kalanından ayırdı ve yeni kurulan Rheinland-Pfalz eyaleti içine dahil etti. Öte yandan Birleşik Devletler, 19 Eylül 1945'te Büyük Hesse (Groß-Hessen) eyaletini, Hesse-Darmstadt ve eski Prusya Hessen-Nassau eyaletini ilan etti. Eyaletin 4 Aralık 1946'da Groß-Hessen olan ismi, resmî olarak Hessen olarak değiştirildi. II. Dünya Savaşı sonrasında Amerikan işgal yönetiminin yönlendirmeleriyle 19 Eylül 1945 tarihinde eyalet statüsü kazanmış, 1946 yılında gerçekleştirilen halk oylamasıyla eyalet anayasasının kabul edilmesinin ardından Hessen Eyaleti resmen ilan edilmiştir. Demografi Nüfusu 6 milyonu aşkın olmasına karşın yaşlanan Alman halkı ve eyalete dışarıdan gelen göç yoğunluğunun sürekli düşmesi sonucunda eyalet nüfusunun 2050'de 5 milyonun altına düşmesi tahmin edilmektedir. Hessen Eyaleti'nde nüfusun %80'inden fazlası internet kullanıcısı olup, hanelerin neredeyse tamamında sabit telefon hattı bulunmaktadır. Kablo televizyon ve internet hizmetlerinden yararlanma oranı yüksektir. Hızlı internet bağlantıları (VDSL, 16–32 Mbit) yaygın olarak kullanılmakta, GSM kapsama alanı ise yaklaşık %99 seviyesine ulaşmaktadır. Hane başına ortalama 1,5 binek otomobil düşmektedir. Eyalette genel işsizlik oranı yaklaşık %4,5 düzeyindeyken, göçmen nüfus içerisinde bu oran %10'un üzerine çıkmaktadır. Diplomasız gençlerin oranı göçmenler arasında %20'nin üzerinde iken, Alman vatandaşları arasında %6'nın altında seyretmektedir. Hessen Eyaleti nüfusunun önemli bir bölümü, II. Dünya Savaşı sonrasında daha sonra Doğu Bloku olarak adlandırılacak ülkelerden göç eden Alman kökenli kişilerden oluşmaktadır. Almanca, kırsal bölgelerde çeşitli yerel şivelerle konuşulmakla birlikte, eyalete özgü tekil bir Almanca lehçesi bulunmamaktadır. Bununla birlikte bölgesel ağızlar genel olarak “Hessisch” (Hessence) adıyla anılmaktadır. Din Hessen'de yaygın din Hristiyanlıktır. 2016 yılında devlet desteği ile yürütülen bir anket araştırmasına göre toplumun %63'ü kendisini Hristiyan olarak tanımlamıştır. Bu bağlamda Protestanlık, toplumun %36'sı, Katolik Kilisesi ise %24'ünü oluşturmaktadır. Toplumun %32'si dinsizdir. Müslümanlar toplumun %3'ünü oluşturmaktadır. Yönetim Hessen Eyaleti, anayasal temellere dayanan parlamenter demokratik bir yönetim sistemiyle idare edilmektedir. Yüzde 5'lik seçim barajını aşan siyasi partiler, beş yıllık bir dönem için Eyalet Parlamentosu'na temsilci gönderme hakkı elde etmektedir. Yürütme yetkisi, Eyalet Başbakanı'nın başkanlık ettiği ve çeşitli bakanlardan oluşan bir kabine aracılığıyla kullanılmaktadır. Yasama süreçlerinin anayasaya uygunluğunu denetleme yetkisine sahip olan Eyalet Yüksek Mahkemesi, Eyalet Parlamentosu tarafından seçilen 11 üyeden oluşmaktadır. Eyalet Başbakanı, eyaletin hem siyasi hem de resmi temsilcisi konumundadır. 1918 yılına kadar hüküm süren Alman kraliyet ailelerine mensup bireylerin parlamentoya üye olabilmeleri anayasal olarak yasaklanmıştır. Hessen, uzun bir süre boyunca Sosyal Demokrat Parti (SPD) yönetimi altında kalmıştır. Ancak 1999 yılından itibaren, Hristiyan Demokrat Birlik (CDU) ile Hür Demokrat Parti (FDP) arasında kurulan koalisyon hükûmeti yönetimi devralmıştır. 2008 yılında yapılan eyalet seçimlerinde ise hiçbir parti tek başına parlamentoda çoğunluğu sağlayamamış, bu nedenle görevdeki Başbakan Roland Koch, hükûmet kurulamaması nedeniyle yönetimi vekâleten sürdürmüştür. İdari bölümler Hessen 21 ilçeye (Landkreise) ve 5 bağımsız şehre (Kreisfreie Städte), ayrıca her biri Darmstadt, Gießen ve Kassel olmak üzere 3 yönetimsel bölgede (Regierungsbezirk) gruplanır. Aşağıda bu idari bölgeler ile bu bölgelerin otomobil plakaları ve yönetim merkezleri verilmiştir: Bağımsız şehirler ve otomobil plakaları: Darmstadt DA Frankfurt F Kassel KS Offenbach am Main OF Wiesbaden WI Şehirler Hessen Eyaleti'nin yerleşim yoğunluğu, güneyde Frankfurt metropol alanını da kapsayan Rhein-Main bölgesinden başlayarak, kuzeydeki idari merkez Kassel kentine kadar uzanan bir hat boyunca dağılım göstermektedir. Eyaletin ekonomik yapısında Frankfurt, başlıca endüstri ve finans merkezi olarak öne çıkmaktadır. Bununla birlikte, bölge aynı zamanda dinlenme ve turizm odaklı doğal ve kültürel alanlarıyla da dikkat çekmektedir. Wiesbaden, Bad Vilbel ve Bad Ems gibi şehirler, termal kaplıcaları ve tarihi kumarhaneleriyle tanınmaktadır. Ren Nehri kıyısında konumlanan tarihi kentler ile bu nehir boyunca sıralanan manzaralı kaleler ve şatolar, uluslararası düzeyde önemli turistik çekim merkezleri arasında yer almaktadır. Orta Çağ ve öncesine ait tarihî dokuyu koruyan yerleşim alanları arasında, eski bir krallık merkezi olan Marburg, başpiskoposluk geçmişine sahip Limburg ve derebeylik geleneğiyle öne çıkan Nassau gibi şehirler dikkat çekmektedir. Ekonomi Almanya'nın başlıca ekonomi ve sanayi kollarını oluşturan kimya, teknoloji, finans ve otomotiv üretimi gibi sektörler, Frankfurt metropolü ve çevresinde yoğun bir şekilde konumlanmıştır. Frankfurt, stratejik nehir ulaşımı ve uluslararası hava trafiğine açık yapısıyla önemli bir lojistik merkez işlevi görmektedir. Avrupa Merkez Bankası'nın da Frankfurt'ta bulunması, kenti yalnızca Almanya'nın değil, aynı zamanda Avrupa'nın önde gelen finans merkezlerinden biri hâline getirmektedir. Eyalet topraklarının yaklaşık üçte biri tarımsal faaliyetler için kullanılmakta olup, kırsal alanlar tarım ve hayvancılıkla bütünleşik bir yapıya sahiptir. Avrupa'nın 3. büyük havaalanı Fraport AG(Frakfurt am Main) dir. Lufthansa AG, Alman Demiryolu, Alman Posta Grubu, ReWe Grubu, Frankfurt Havaalanı, Telekom AG, Opel ve Volkswagen eyaletin en önemli kuruluşlarıdır. Opel AG'in 15 bin kişi çalıştıran Avrupa üretim AR-GE merkezi Rüsselsheim'da yer almaktadır. Altyapı Eyaletin Biblis bölgesinde Biblis Nükleer Santrali adlı bir atom enerji santrali bulunmaktadır. Ulaşım Eyalet, Avrupa'nın en büyük ve kalabalık havaalanlarından biri olan Frakfurt am Main Havalimanı'nı barındırmaktadır. Büyük havaalanı dışında nehir yük ve gezi gemiciliğine sahip Ren ve Main nehirlerini bulundurmaktadır. Eyaletin en derin kırsal bölgelerine kadar ulaşan asfalt yolların yanında, Frankfurt-Köln metropollerini birbirine bağlayan Bundesautobahn 3 ve Avrupa karayolu ulaşımının en önemli kısımlarından birini oluşturan A5 otoyolu da bu eyalette bulunmaktadır. Hızlı tren güzergahına (Intercity) sahiptir. Frankfurt şehri, büyük bir tren garı ile modern bir havaalanına sahiptir. Şehir otobüs, metro ve tramvay hatları ile kaplıdır. Eyalet, haritalandırılmış gezi amaçlı, kapsamlı ve tren ve otobüs bağlantılı bisiklet tur yolları ile baştan başa kaplıdır. Eğitim Eyalet sayıca zengin, saygın ve köklü eğitim kurumları ile tanınmaktadır. Bu kurumların başlıcaları arasında Frankfurt am Main'de yer alan Johann Wolfgang Goethe Üniversitesi, Justus-Liebig-Universität Gießen, Marburg Philipps Üniversitesi, Darmstadt Teknik Üniversitesi ve Kassel Üniversitesi bulunur. Müze açısından zengin olan eyalette, paleontolik çağlar müzeleri, Roma ve German imparatorluk müzeleri, yerel folklorik müzeler, teknoloji müzeleri, kültür ve tabiat müzeleri, modern sanat müzeleri yer almaktadır. Spor Eyalet birçok spor dalında Federal Liglerde (Bundesliga) mücadele veren kulüplere sahiptir. Bunun yanında çeşitli jimnastik dallarında dünya şampiyonu olan kulüp ve sporcular bulunmaktadır. Eyalette çok sayıda yaz ve kış spor tesisleri bulunmaktadır. Medya Hessen eyaletinin Neu-Isenburg şehri Almanya'nın matbaacılık merkezidir. Başlıca yerli ve yabancı yayımlar burada basılmaktadır. Eyaletin özel ve resmî, bölgesel ye eyalet çapında yayın yapan birçok televizyon ve radyoları bulunmaktadır. Başlıca kentleri Wiesbaden Eyalet başkenti Frankfurt Metropol kent Hofgeismar Kassel Marburg Üniversite şehri Giessen Üniversite hastane şehri Wetzlar Fulda Darmstadt T. Üniversite şehri Offenbach a.M. Bensheim Limburg an der Lahn Başpiskoposluk kenti Taunusstein Taunus Tabiat Parkı Borken hessen Maden müzesi ve gölleri (Weilburg an der Lahn) Almanya'nın ilk Kralı Konrad I. doğup büyüdüğü kent Kardeş şehir ve bölgeler Aşağıda Hessen eyaletinin kardeş bölgeleri verilmiştir: Kaynakça Dış bağlantılar Resmi web sitesi 12 Kasım 2002 tarihinde Library of Congress sitesinde arşivlendi