Տիեզերական հետազոտությունների ազգային կենտրոն

Տիեզերական հետազոտությունների ազգային կենտրոն կամ ՏՀԱԿ (ֆրանսերեն՝ Centre national d'études spatiales, CNES) Ֆրանսիայի ազգային տիեզերական գործակալությունն է։ Կենտրոնակայանը գտնվում է Փարիզի կենտրոնում, իսկ գործակալությունը վերահսկվում է Զինված ուժերի, Էկոնոմիկայի և ֆինանսների և Բարձրագույն կրթության, հետազոտությունների և նորարարության նախարարությունների կողմից։ Այն գործում է Թուլուզի տիեզերական կենտրոնից և Գվիանայի տիեզերական կենտրոնից։ ՏՀԱԿ-ի նախագահն է Ֆրանսուա Ժակը։ ՏՀԱԿ-ը Տիեզերքի, դրա կիրառությունների և տեխնոլոգիաների ինստիտուտի անդամ է։ Այն Եվրոպայի ամենամեծ ազգային կազմակերպությունն է իր տեսակի մեջ։ Պատմություն ՏՀԱԿ-ը ստեղծվել է նախագահ Շառլ դը Գոլի օրոք՝ 1961 թվականին։ Այն աշխարհի երրորդ ամենահին տիեզերական գործակալությունն է՝ խորհրդային տիեզերական ծրագրից՝ Ռուսաստան, և ՆԱՍԱ-ից՝ Միացյալ Նահանգներ, հետո։ ՏՀԱԿ-ը պատասխանատու էր ֆրանսիացի տիեզերագնացների պատրաստման համար, մինչև ՏՀԱԿ-ի վերջին ակտիվ տիեզերագնացները 2001 թվականին տեղափոխվեցին Եվրոպական տիեզերական գործակալություն։ 2015 թվականի դրությամբ, ՏՀԱԿ-ը աշխատում էր Գերմանիայի և մի քանի այլ կառավարությունների հետ՝ սկսելու չափավոր հետազոտական նախաձեռնություն, որի նպատակն էր մինչև 2015 թվականի կեսերը առաջարկել LOX/հեղուկ մեթանով աշխատող վերօգտագործելի կրող հրթիռ։ Եթե այն կառուցվեր, թռիչքային փորձարկումները, հավանաբար, չէին սկսվի մոտավորապես մինչև 2026 թվականը։ Նախագծային նպատակը վերօգտագործելի հրթիռի սպասարկման թե՛ արժեքի, թե՛ տևողության նվազեցումն էր, և այն մասամբ պայմանավորված էր ավելի ցածր արժեքով մրցակցային տարբերակների ճնշմամբ, որոնք ունեին նոր տեխնոլոգիական կարողություններ՝ ի տարբերություն Արիան 6-ի։ Ժամանակագրություն 1947․ Միավորված ուժերի հատուկ զենքի փորձարման կենտրոն հրթիռային փորձարկման և արձակման ենթակառուցվածքը կառուցվեց Ֆրանսիայի զինված ուժերի համար Ֆրանսիական Ալժիրում՝ Համագուիրի մոտ։ 1961․ ՏՀԱԿ-ը հիմնադրվեց՝ կենտրոնակայան ունենալով Փարիզում։ Պիեռ Օժեն դարձավ առաջին նախագահը, իսկ Ռոբեր Օբինիերը՝ առաջին գլխավոր տնօրենը։ 1962․ արձակվեց առաջին Բերենիկե հրթիռը։ 1963․ ՏՀԱԿ-ը դարձավ առաջին և միակ տիեզերական գործակալությունը, որը հաջողությամբ կատու արձակեց տիեզերք։ 1964․ ներկայացվեց Դիամանտ կրող հրթիռը։ 1965․ առաջին ֆրանսիական արբանյակը դուրս բերվեց ուղեծիր։ 1967․ Համագուիրի հարթակը փակվեց։ 1968․ ավարտվեց Թուլուզի տիեզերական կենտրոնի կառուցումը։ 1969․ ավարտվեց Գվիանայի տիեզերական կենտրոնի կառուցումը Ֆրանսիական Գվիանայում։ 1973․ ավարտվեց Էվրիի տիեզերական կենտրոնի կառուցումը։ 1982․ Ժան-Լու Կրետիենը դարձավ տիեզերք թռած առաջին ֆրանսիացի տիեզերագնացը։ 1986․ SPOT արբանյակային առաքելությունը բերեց բարձր լուծաչափով քաղաքացիական Երկրի պատկերահանման զարգացում։ 2001․ արձակվեց Յասոն-1-ը՝ ՏՀԱԿ-ի և ՆԱՍԱ-ի համատեղ արբանյակային առաքելությունը։ 2024․ արձակվեց Տիեզերական փոփոխական օբյեկտների մոնիտորը։ Ծրագրեր ՏՀԱԿ-ը կենտրոնանում է տիեզերք հասանելիության, տիեզերքի քաղաքացիական կիրառությունների, կայուն զարգացման, գիտական/տեխնոլոգիական հետազոտությունների և անվտանգության/պաշտպանության վրա։ Տիեզերք հասանելիություն Ֆրանսիան երրորդ տիեզերական տերությունն էր (Դիամանտ), որը հասավ տիեզերք՝ ԽՍՀՄ-ից և ԱՄՆ-ից հետո: Հետագայում երկրի արձակման տեխնոլոգիաների փորձի հիման վրա զարգացվեց Եվրոպայի Արիան կրող հրթիռների ընտանիքը։ Տիեզերքում առևտրային մրցակցությունը խիստ է, ուստի արձակման ծառայությունները պետք է հարմարեցվեն տիեզերական օպերատորների կարիքներին։ Արիան 5 կրող հրթիռի վերջին տարբերակները կարող են մեծ արբանյակներ արձակել գեոսինքրոն ուղեծիր կամ իրականացնել կրկնակի արձակում՝ մեկ հրթիռով արձակելով երկու լիաչափ արբանյակ, մինչդեռ եվրոպական բեռների և առևտրային արբանյակների համար օգտագործվող մյուս կրող հրթիռները՝ եվրոպական/իտալական Վեգան և ռուսական Սոյուզ-2-ը, համապատասխանաբար փոքր և միջին բեռնատարողության կրող հրթիռներ են։ Կայուն զարգացում ՏՀԱԿ-ը և նրա գործընկերները Եվրոպայում՝ Կոպեռնիկուս ծրագրի միջոցով, ինչպես նաև ամբողջ աշխարհում, ստեղծել են արբանյակներ, որոնք նվիրված են ցամաքի, օվկիանոսների և մթնոլորտի դիտարկմանը, ինչպես նաև վտանգների և ճգնաժամերի կառավարմանը։ Առավել հայտնի են SPOT արբանյակները, որոնք կրում են Վեգետացիա գործիքը, Տոպեքս/Պոսեյդոն, Յասոն-1 և Յասոն-2 օվկիանոսագրական արբանյակները, Արգոս համակարգը, Envisat-ը և Պլեյադես արբանյակները։ Քաղաքացիական կիրառություններ ՏՀԱԿ-ը մասնակցում է Գալիլեո նավիգացիոն համակարգի ծրագրին՝ Եվրոպական միության և Եվրոպական տիեզերական գործակալության (ԵՏԳ) հետ միասին, ինչպես նաև ավելի լայն միջազգային համատեքստում՝ Cospas-Sarsat միջազգային ծրագրին։ Անվտանգություն և պաշտպանություն Վերոնշյալ Գալիլեո նավիգացիոն ծրագիրը, թեև նախատեսված է հիմնականում քաղաքացիական նավիգացիոն օգտագործման համար, ունի նաև ռազմական նշանակություն, ինչպես ամերիկյան Գլոբալ տեղորոշման համակարգ և ռուսական ԳԼՈՆԱՍՍ արբանյակային նավիգացիոն համակարգերը։ Բացի Spot և ապագա Պլեյադես արբանյակներից, ՏՀԱԿ-ը աշխատում է պաշտպանական համայնքի համար որպես Հելիոս լուսանկարչական հետախուզական արբանյակների հիմնական կապալառու։ Շրջակա միջավայրի և անվտանգության գլոբալ մշտադիտարկումը՝ ԵՄ-ի, ԵՏԳ-ի և ազգային տիեզերական գործակալությունների համատեղ նախաձեռնությունը, միավորում է տիեզերական ռեսուրսները շրջակա միջավայրի մշտադիտարկման և բնակչության պաշտպանության համար, թեև այն ներառում է նաև արբանյակային աջակցություն զինված ուժերին՝ սահմանապահ պարեկության, ծովային անվտանգության և խաղաղապահ առաքելությունների ընթացքում։ Ընթացիկ առաքելություններ Ֆրանսիայի ներդրումը Միջազգային տիեզերակայանում ֆրանսիացի գիտնականներին հնարավորություն է տալիս իրականացնել ինքնատիպ փորձեր միկրոգրավիտացիայի պայմաններում։ ՏՀԱԿ-ը նաև ուսումնասիրում է ֆորմացիայով թռիչքը՝ մեթոդ, որի դեպքում մի քանի արբանյակներ թռչում են որպես ավելի ծանր և բարդ գործիքի բաղադրիչներ՝ մոտ և խիստ վերահսկվող դասավորությամբ, երբ արբանյակների միջև հեռավորությունը կարող է լինել ընդամենը տասնյակ մետրեր։ ՏՀԱԿ-ը ֆորմացիայով թռիչքը ուսումնասիրում է շվեդական ղեկավարությամբ իրականացվող Պրիզմա նախագծի շրջանակում և սեփական Սիմբոլ-x ռենտգենյան աստղադիտակի առաքելությամբ։ ՏՀԱԿ-ը ներկայում համագործակցում է այլ տիեզերական գործակալությունների հետ մի շարք նախագծերում, ներառյալ ուղեծրային աստղադիտակներ, ինչպիսիք են INTEGRAL-ը, XMM-Newton-ը և COROT-ը, ինչպես նաև տիեզերական զոնդեր, ինչպիսիք են Mars Express-ը, Venus Express-ը, Կասինի-Հյուգենսը և Ռոզետան։ ՏՀԱԿ-ը ՆԱՍԱ-ի հետ համագործակցել է այնպիսի առաքելություններում, ինչպիսիք են Երկրի դիտարկման PARASOL արբանյակը և CALIPSO շրջակա միջավայրի ու եղանակի արբանյակը։ Այն նաև համագործակցել է Հնդկաստանի տիեզերական գործակալության՝ ՀՏՀԿ-ի հետ, Megha-Tropiques Mission-ի շրջանակում, որը ուսումնասիրում է ջրի շրջապտույտը և դրա վրա կլիմայի փոփոխության ազդեցությունը։ ՏՀԱԿ-ը կարևոր դեր է խաղում ԵՏԳ-ի «Կենդանի մոլորակ» Երկրի դիտարկման արբանյակների ծրագրում՝ կառուցելով Հողի խոնավության և օվկիանոսի աղիության արբանյակը։ ՉԹՕ արխիվ 2006 թվականի դեկտեմբերին ՏՀԱԿ-ը հայտարարեց, որ իր ՉԹՕ արխիվը առցանց կհրապարակի հունվարի վերջին կամ փետրվարի կեսերին։ 6,000 զեկույցների մեծ մասը ներկայացվել էր հանրության և ավիաընկերությունների մասնագետների կողմից։ Ֆրանսիայի տիեզերական գործակալության պաշտոնյա Ժակ Առնուն նշել էր, որ տվյալները կուտակվել էին 30 տարվա ընթացքում, և ՉԹՕ դիտարկումները հաճախ հաղորդվել էին Ժանդարմերիային։ 20-րդ դարի վերջին երկու տասնամյակներում Ֆրանսիան միակ երկիրն էր, որի կառավարությունը վճարում էր ՉԹՕ հետազոտողներին։ Նրանք աշխատում էին ՏՀԱԿ-ի ՉԹՕ բաժնում՝ GEPAN-ում, որը հետագայում հայտնի էր որպես SEPRA, իսկ այժմ՝ GEIPAN։ 2007 թվականի մարտի 22-ին ՏՀԱԿ-ը իր կայքի միջոցով հանրությանը հասանելի դարձրեց իր ՉԹՕ ֆայլերը։ Վկաների ցուցմունքների, լուսանկարների, տեսագրությունների և ձայնագրությունների 100,000 էջերը 1954 թվականից ի վեր ավելի քան 1,600 դիտարկումների հավաքածու են և ներառելու են գործակալության կողմից GEIPAN ստորաբաժանման միջոցով ստացված բոլոր ապագա ՉԹՕ զեկույցները։ Կառավարման կառուցվածք ՏՀԱԿ-ը ղեկավարում են նախագահը կամ գլխավոր գործադիր տնօրենը, գործառնական տնօրենը և գլխավոր տնօրենի տեղակալը։ Ստորև ներկայացված է ՏՀԱԿ-ի նախագահների ցանկը՝ հիմնադրումից մինչև այսօր։ Հետևման կայաններ ՏՀԱԿ-ն ունի մի քանի հետևման կայաններ։ Ստորև ներկայացված է ոչ ամբողջական ցանկը․ Կուրու, Ֆրանսիական Գվիանա Իսուս Աուսագուել, Թուլուզից 20 կմ հեռավորության վրա Կերգելեն կղզիներ, Ֆրանսիական հարավային և անտարկտիկական տարածքներ Հարթեբեեստհուկի ռադիո աստղագիտական ​​աստղադիտարան, Հարավային Աֆրիկա Կիրունա, Շվեդիա, SPOT ծրագրի համար Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Պաշտոնական կայք