کئا

کئا (به یونانی: Κέα) که با نام تزیا (به یونانی: Τζιά) و در دوران باستان با نام کئوس (به یونانی: Κέως، به لاتین: Ceos) نیز شناخته می‌شود، جزیره‌ای یونانی در مجمع‌الجزایر کیکلادها در دریای اژه است. کئا بخشی از واحد ناحیه‌ای کئا-کیتنوس است. کئا نزدیک‌ترین جزیره مسکونی کیکلادها به سرزمین اصلی یونان است و در حدود ۲۰ کیلومتر از دماغه سونیون و ۶۰ کیلومتر جنوب شرقی آتن قرار دارد. این جزیره از دوران باستان دارای سکونتگاه‌های مهمی بوده و یکی از ارزشمندترین مناطق باستان‌شناسی دریای اژه به‌شمار می‌رود. در دوران کلاسیک، کئا زادگاه شاعران و اندیشمندان نامداری چون سیمونیدس و اراسیستراتوس بود. جزیره در سده‌های میانه به دست جمهوری ونیز و سپس امپراتوری عثمانی افتاد و سرانجام پس از جنگ استقلال یونان به یونان پیوست. جغرافیا کئا غربی‌ترین جزیره مسکونی کیکلادها است و نزدیک‌ترین جزیره این مجمع‌الجزایر به آتیک به‌شمار می‌رود (در حدود یک ساعت با کشتی از لوریوم). آب‌وهوای آن خشک و زمین آن کوهستانی است. درازای جزیره از شمال به جنوب در حدود ۲۰ کیلومتر و پهنای آن از غرب به شرق نزدیک به ۱۰ کیلومتر است. مساحت جزیره نزدیک به ۱۳۲ کیلومتر مربع است و بلندترین نقطه آن، قله پروفیتیس ایلیاس، ۵۶۸ متر بالاتر از سطح دریای آزاد ارتفاع دارد. شهرداری کئا که جزیره ماکرونیسوس را نیز دربرمی‌گیرد، مساحتی نزدیک به ۱۴۹ کیلومتر مربع دارد. ساحل جزیره بیشتر پرشیب است و خلیج‌ها، غارهای دریایی و دماغه‌های کوچک فراوانی دارد. تنها خلیج طبیعی بزرگ آن، خلیج آگیوس نیکولائوس در ساحل شمال غربی، در برابر جریان‌ها و بادهای دریایی محافظت می‌کند. بخش‌های ساحلی سنگلاخ و کم‌گیاه‌اند، در حالی که درون جزیره حاصلخیز است و دره‌ها و جلگه‌های کوچک با پوشش گیاهی انبوه و بلوطستان‌های کوچک نمای آن را شکل می‌دهند. مرکز جزیره، یولیس (یولیدا)، در ارتفاع بالا و در درون خشکی قرار دارد (مانند بیشتر سکونتگاه‌های باستانی کیکلادی که از بیم دزدان دریایی در ارتفاع ساخته می‌شدند) و بسیار دیدنی است. دیگر روستاهای مهم جزیره عبارت‌اند از بندر کوریسیا و روستای ماهیگیری وورکاری. پس از دهه‌ها کاهش جمعیت، کئا در سال‌های اخیر به‌عنوان مقصدی مناسب برای سفرهای آخر هفته و قایقرانی تفریحی مورد توجه آتنی‌ها قرار گرفته‌است. جمعیت جزیره در سال ۲۰۱۹ برابر با ۲٬۵۶۸ نفر بود. مکان‌های محلی آگیا مارینا (کئا) خاوونا الینیکا (کئا) کاتو مریا یولیس کوریسیا کوندوروس اوتزیاس پیسس وورکاری پرا مریا تاریخ دوره نوسنگی کفالا (کئا) سکونتگاهی از دوره نوسنگی پایانی در کئا بود که بر روی پرتگاهی سنگی در بخش شمالی جزیره قرار داشت. این سکونتگاه تنها نمونه مهم از یک سکونتگاه باز (بدون حصار دفاعی) در این دوره است. برخی مناطق در آتیک مانند آتن و توریکوس و نیز در ایجاینا با کفالا ارتباط داشته‌اند. دوره نوسنگی پایانی در جنوب یونان به نام فرهنگ آتیکا-کفالا شناخته می‌شود. تاریخ‌گذاری اخیر کفالا آن را به حدود ۴۶۰۰–۴۵۰۰ پیش از میلاد نسبت می‌دهد، هرچند فرهنگ آتیکا-کفالا ممکن است تا هزاره چهارم پیش از میلاد (حدود ۳۵۰۰ پیش از میلاد) ادامه یافته باشد. جامعه نوسنگی کفالا احتمالاً ۴۵ تا ۸۰ نفر جمعیت داشت. ساکنان آن به کشاورزی غلات و پرورش گوسفند، بز، گاو و خوک می‌پرداختند و ماهیگیری نیز اهمیت زیادی داشت. سفال‌ها با پوشش قرمز و صیقل‌کاری تزیین می‌شدند. ابزارهای آنان از ابسیدین جزیره میلوس ساخته شده بود و ظروف سنگ مرمری نیز می‌ساختند. در دامنه پرتگاه و پایین‌تر از سکونتگاه، گورستانی با گورهای صندوقی یافت شده‌است. دیواره گورها از سنگ‌های تخت کوچک ساخته شده بود و هر گور چندین دفن داشت. کودکان معمولاً در خمره‌های سفالین (پیتوس) دفن می‌شدند. این گورستان احتمالاً حدود ۱۵۰ سال مورد بهره‌گیری بوده‌است. شواهدی از فلزکاری نیز یافت شده که از نخستین نمونه‌ها در دریای اژه است. قطعاتی از بوته‌های سفالی و مصنوعات کوچک مسی کشف شده‌اند. مس مورد کاربرد در کفالا احتمالاً از معادن لوریوم در شرق آتیک به دست می‌آمد. عصر برنز کئا محل سکونتگاهی از عصر برنز در مکانی به نام آگیا ایرینی است که در دوره مینوسی پسین و میسنی پیشین (۱۶۰۰–۱۴۰۰ پیش از میلاد) به اوج شکوفایی خود رسید. این سکونتگاه در کنار کارتایا، فیلاکوپی در میلوس و آکروتیری در سانتورینی از مهم‌ترین سکونتگاه‌های جنوب دریای اژه بود. دوره کلاسیک در دوره کهن، جزیره میان چهار دولت‌شهر (پولیس) تقسیم شده بود: یولیس، کارتایا، پویئسا و کورسوس. در دوره کلاسیک، کئا زادگاه سیمونیدس و برادرزاده‌اش باکخیلیدس — هر دو شاعر غنایی — و همچنین سوفسطایی پرودیکوس و پزشک اراسیستراتوس بود. ساکنان جزیره برای ستاره شباهنگ (شعرای یمانی) و زئوس قربانی می‌کردند تا نسیم‌های خنک تابستانی بوزد. سکه‌هایی از سده سوم پیش از میلاد با نقش سگ یا ستاره‌هایی با پرتوهای درخشان از جزیره به دست آمده که اهمیت شباهنگ را نشان می‌دهد. جزیره همچنین به خاطر معادن اخرای سرخ معروف به «میلتوس کئایی» شهرت داشت؛ ثئوفراستوس در اثر خود «دربارهٔ سنگ‌ها» به آن اشاره کرده‌است. در اوایل ۱۸۸۴، تئودور بنت و مابل بنت برای یافتن بقایای این معادن از جزیره دیدن کردند. ساکنان کئا در جنگ‌های ایران و یونان علیه خشایارشای یکم شرکت کردند و سپس به اتحادیه نخست دلوسی پیوستند. با کاهش توان آتن، شهرهای کئا از اتحادیه جدا شدند و یک سیاست مشترک (سیمپولیتیا) تشکیل دادند، اما آتن آن را منحل و جزیره را به اتحادیه دوم دلوسی بازگرداند. در دوره هلنی، کئا نخست به اتحادیه نسیوتن و سپس از حدود ۲۲۰ پیش از میلاد به اتحادیه آیتولی پیوست. از ۲۰۰ پیش از میلاد جزیره با رودس هم‌پیمان شد و سرانجام به روم واگذار گردید. سده‌های میانه در دوره بیزانس کلیساهای فراوانی ساخته شد و جزیره رونق یافت. پس از جنگ صلیبی چهارم در سال ۱۲۰۴، کئا به دست ونیزی‌ها افتاد. میخائیل خونیاتیس، اسقف اعظم آتن، پس از سقوط شهرش به دست صلیبیون در ۱۲۰۵ به این جزیره تبعید شد. بیزانسی‌ها جزیره را در ۱۲۷۸ به فرماندهی لیکاریو پس گرفتند. در حدود ۱۳۰۲ در جریان جنگ بیزانس و ونیز (۱۲۹۶–۱۳۰۲) دوباره به دست ونیزی‌ها افتاد که دژی بر فراز آکروپولیس باستانی یولیس ساختند. آلبانیایی‌ها نیز در جزیره ساکن شدند و سپس در جمعیت یونانی ادغام گشتند. دوره نوین کئا در ۱۵۳۷ از ونیزی‌ها به دست عثمانی‌ها افتاد. جزیره پس از جنگ استقلال یونان در ۱۸۲۱ به یونان پیوست. اچ‌ام‌اچ‌اس بریتانیک، سومین کشتی از رده اقیانوس‌پیماهای رده المپیک متعلق به وایت استار لاین و کشتی خواهر آرام‌اس المپیک و آرام‌اس تایتانیک، در ۲۱ نوامبر ۱۹۱۶ پس از برخورد با مین در کانال کئا در نزدیکی جزیره غرق شد و ۳۰ نفر جان باختند. بریتانیک بزرگ‌ترین کشتی غرق‌شده در جنگ جهانی اول بود. شیر سنگی کئا مهم‌ترین جاذبه جزیره شیر سنگی کئا در شمال شرقی یولیدا است. این پیکره‌ای شش متر درازا و سه متر بلندا از شیری آرمیده‌است که پیش از سده ششم پیش از میلاد از دل سنگ گرانیت تراشیده شده‌است. چهره خندان شیر ویژگی چشمگیر آن است. بر پایه افسانه، جزیره کئا روزگاری سرزمین پری‌های آب (نمف‌ها) بود که زیبایی آنان و جزیره‌شان رشک خدایان را برانگیخت. خدایان شیری فرستادند تا نمف‌ها را براند؛ با رفتن آنان، آب‌های فراوان جزیره نیز از میان رفت و جزیره خشک شد. پیشینه کلیسایی اسقف‌نشین ارتدکس نخستین نشانه وجود یک اسقف‌نشین یونانی در کئا در فهرستی از نیلوس دوکساپاترس، راهب سیسیلی نیمه دوم سده دوازدهم آمده‌است، هرچند ممکن است این مورد افزوده‌ای بعدی باشد، زیرا فهرست اسقفان یونانی کئا تنها از اواخر سده شانزدهم آغاز می‌شود. اسقف‌نشین کاتولیک لاتین در ۱۳۳۰ در چارچوب دوک‌نشین مجمع‌الجزایر ونیزی، کئا با نام «کئو» کرسی اسقف‌نشین کلیسای لاتین گردید. در ۱۶۰۰ نام آن به اسقف‌نشین ترمیا (جزیره کیتنوس) تغییر یافت و در ۱۶۵۰ پس از فتح عثمانی برچیده شد. امروزه کلیسای کاتولیک آن را به‌عنوان کرسی افتخاری فهرست کرده‌است. جمعیت تاریخی ژان ته ونو، جهانگرد فرانسوی، در ۱۶۵۶ از ۷۰۰ خانه در شهر اصلی کئا (یولیدا) گزارش داد و هم‌میهنش گیاه‌شناس ژوزف پیتون دو تورنفور در ۱۷۰۰ جمعیت آن را ۲۵۰۰ نفر برآورد کرد. مورخ یونانی یوآنیس پسیلاس جمعیت جزیره را در ۱۸۲۱ بیش از ۷۰۰۰ نفر تخمین زد، عددی که پس از شیوع طاعون در ۱۸۲۳ که ۱۶۰۰ تا ۲۰۰۰ نفر را کشت به‌شدت کاهش یافت. داده‌های رسمی سرشماری یونان کاهش تدریجی جمعیت را از حدود ۴۰۰۰ نفر در سده نوزدهم تا ۱۹۸۱ نشان می‌دهد و سپس با گسترش گردشگری روند افزایشی آغاز شده‌است. آب‌وهوا کئا دارای آب‌وهوای مدیترانه‌ای با تابستان‌های گرم است. غواصی = جزیره مقصدی برای کاوش طبیعت و غواصی اسکوبا است و دید عالی زیر آب، زیست دریایی غنی و امکان غواصی در لاک‌پشتی‌ها، غارها و لاشه کشتی‌ها را فراهم می‌کند. دمای آب میان ۲۰ تا ۲۶ درجه سلسیوس متغیر است. مهم‌ترین جاذبه برای غواصان تفریحی لاشه کشتی بخارپایروی «پاتریس» است که در ۱۸۶۸ غرق شد و در ژرفای ۲۸ متری قرار دارد. این کشتی مسافری ۶۶ متری متعلق به شرکت کشتیرانی یونان و مستقر در سیروس بود. پاتریس در ۲۴ فوریه ۱۸۶۸ با نزدیک به ۱۲۰ مسافر به صخره‌ای در خلیج کوندوروس برخورد کرد و به دلیل نزدیکی به ساحل تلفات جانی نداشت. لاشه اچ‌ام‌اچ‌اس بریتانیک در ۱٫۵ مایل دریایی دورتر از ساحل و در ژرفای نزدیک به ۱۲۲ متر قرار دارد. کشتی فرانسوی اس‌اس بوردیگالا نیز لاشه‌ای تازه‌کشف‌شده در ۸۰۰ متری بندر جزیره و در ژرفای ۵۳ متر است. بوردیگالا اقیانوس‌پیمایی ۱۸۰ متری بود که در آلمان ساخته شده بود و در ۱۴ نوامبر ۱۹۱۶ غرق شد. چهره‌های سرشناس سیمونیدس (ح. ۵۵۶ پ.م. – ۴۶۸ پ. م) — شاعر غنایی باکخیلیدس (سده پنجم پ. م) — شاعر غنایی پرودیکوس (سده پنجم پ. م) — سوفسطایی ترامنس (اواخر سده پنجم پ. م) — دولتمرد آتنی آریستون کئوسی (سده سوم پ. م) — فیلسوف مشایی امانوئیل پاپادوپولوس (درگذشته ۱۸۱۰) — ژنرال روسی ملتیوس سوم قسطنطنیه — پاتریارک قسطنطنیه کیپاریسوس استفانوس (۱۸۵۷–۱۹۱۷) — ریاضی‌دان در ادبیات کئا صحنه بخش بزرگی از رمان «خواننده ستایش» نوشته ماری رنولت است. حمل‌ونقل ارتباط منظم کشتیرانی میان کئا و لوریوم در سرزمین اصلی و نیز با جزیره همسایه کیتنوس برقرار است. جستارهای وابسته سکونتگاه‌های کیکلادها منابع مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Kea (island)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۵ آوریل ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Kea (Insel)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای آلمانی ، بازبینی‌شده در ۵ آوریل ۲۰۲۶. پیوند به بیرون وبگاه رسمی جزیره کئا GigaCatholic — اسقف‌نشین کئا راهنمای سفر ۱۸۸۵ به کئوس (زئا)