གྲྀས།

སའི་རྒྱ་ཚད་དང་ཆགས་རབས། གཞུང་འབྲེལ་དུ་ ཧེ་ལི་ནིག་རི་པཱབ་ལིཀ་ཟེར་སླབ་མི་ གྲྀས་འདི་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་ཤར་ལྷོ་ཁ་ཐུག་ལུ་དང་ བཱལ་ཀཱན་པེ་ནིན་སུ་ལ་གི་ལྷོ་ཁ་ཐུག་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཨཱལ་བེ་ནི་ཡ་དང་ བྱང་མ་སེ་ཌོ་ནི་ཡ་ དེ་ལས་ བཱལ་གེ་རི་ཡ་དང་ ཊར་ཀི་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ ས་མཚམས་མཐུད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སའི་རྒྱ་ཚད་ ཨིས་ཀོ་ཡར་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༡༣༡,༩༦༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། གྲྀས་འདི་ བདག་སྐྱོང་གི་ལུང་ཕྱོགས་༡༣ ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ ལུང་ཕྱོགས་འདི་ཚུ་ཡང་ ཡན་ལག་སྡེ་ཕྲན་༧༤ ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ས་ཆའི་ཆགས་ཚུལ་གྱི་ཐད་ཁར་ གྲྀས་འདི་ གངས་ཅན་གྱི་ས་ཁོངས་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུས་ཕྱོགས་བརྒྱུད་དེ་ པིན་ཌུས་ཟེར་བའི་སྒང་རྒྱུད་འདི་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། གྲྀས་ཀྱི་གནམ་གཤིས་འདི་ མེ་ཌི་ཊི་རཱ་ནི་ཡཱན་གྱི་གནམ་གཤིས་འདི་ཨིནམ་ལས་ བྱཱར་ལུ་ཚ་དྲོད་ཆེ་བའི་ཁར་ སྐམ་ཀྲོག་ཀྲོ་སྦེ་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་དང་ དགུན་ལུ་ཚ་དྲོད་རན་ཏོག་ཏོ་དང་རློན་གཤེར་ཅན་སྦེ་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། མི་རློབས་དང་མི་རིགས། སྤྱི་ལོ་༢༠༢༤ ལུ་ གྲྀས་ལུ་མི་རློབས་ས་ཡ་༡༠.༤ དེ་ཅིག་ཡོད་པའི་ཚོད་རྩིས་བཏོན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༩༨ དེ་ཅིག་ གི་རིག་གི་མི་རིགས་ཨིནམ་ལས་ མི་རློབས་མང་ཤོས་རང་ གི་རིག་གི་མི་རིགས་ཨིན། གྲངས་ཉུང་གི་མི་རིགས་གཞན་ ཨཱལ་བེ་ནི་ཡཱན་དང་ཊརགསི་ དེ་ལས་ མ་སེ་ཌོ་ནི་ཡཱན་དང་ཨཱར་མེ་ནི་ཡཱན་ དེ་ལས་ བཱལ་གེ་རི་ཡཱན་དང་ཇིའུས་ ལ་སོགས་པ་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན། གྲྀས་ཀྱི་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཁ་སྐད་འདི་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་སླབ་མི་ གིརིག་གི་ཁ་སྐད་འདི་ཨིན། གཞུང་སྐྱོང་དང་སྲིད་དོན་ལམ་ལུགས། གྲྀས་འདི་ བཙག་འཐུ་ཅན་གྱི་དམངས་གཙོའི་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། གྲྀས་ཀྱི་སྲིད་འཛིན་འདི་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ཨིནམ་དང་ བློན་ཆེན་འདི་ གཞུང་གི་དབུ་ཁྲིད་ཨིན། ཁྲིམས་བཟོའི་དབང་ཚད་འདི་ འཐུས་མི་༣༠༠ ཡོད་པའི་ གྲྀས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན། དྲང་ཁྲིམས་ལྷན་སྡེ་འདི་ འཛིན་སྐྱོང་དང་ཁྲིམས་བཟོ་ལྷན་སྡེ་གཉིས་ལས་ རང་དབང་ཅན་ཅིག་ཨིན། གྲྀས་ཀྱི་སྲིད་དོན་ལམ་ལུགས་འདི་ སྲིད་ཚོགས་སྣ་མང་གི་ལམ་ལུགས་ཨིནམ་དང་ ནིའུ་ཌེ་མོ་ཀེརེ་སཱི་དང་སི་རི་ཛ་ཟེར་མི་ སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་གཉིས་པོ་ སྲིད་ཚོགས་གཙོ་བོ་དང་སྦོམ་ཤོས་གཉིས་ཨིན། ཆོས་དང་ལམ་སྲོལ། གྲྀས་འདི་ལམ་སྲོལ་གྱིས་ཕྱུག་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཨིནམ་ལས་ ལམ་སྲོལ་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་སྦེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ལམ་སྲོལ་འདི་ཚུ་ ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་ལས་བཅད་དེ་སོང་ཡོདཔ་ཙང་ཙ་ར་ཨིན། གྲྀས་ལུ་ ཆོས་ལུགས་ཁྱབ་ཆེ་ཤོས་འདི་ ཨིས་ཊཱན་ཨོར་ཐོ་ཌོགསི་ཀིརིསཤ་ཊེ་ནི་ཏི་ཟེར་བའི་ ཡེ་ཤུ་པའི་ཆོས་ལུགས་འདི་ཨིནམ་ལས་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ ཆོས་ལུགས་འདི་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། གྲྀས་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་གྱིས་སྒྱུ་རྩལ་དང་ ནང་དོན་རིག་པ་ རྩོམ་རིག་ དེ་ལས་ ཚན་རིག་ཚུ་ལུ་ ཕན་གྲོགས་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་སྦོམ་སྦེ་འབད་ཡོད་པའི་མིང་གཏམ་ཡོདཔ་ཨིན། དུས་སྟོན་དང་ ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་མཛད་སྒོ་ དེ་ལས་ རང་ལུགས་ཀྱི་སྙན་ཆ་དང་ཞབས་ཁྲ་ཚུ་ གྲྀས་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་ནང་ལུ་ གལ་གནད་ཆེཝ་སྦེ་བརྩིཝ་ཨིན། དཔལ་འབྱོར་དང་ཚོང་འབྲེལ། གྲྀས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ མ་རྩའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་ཨིནམ་དང་ ལྟ་བཤལ་དང་གྲུ་གཏང་ནི་ དེ་ལས་ སོ་ནམ་ལས་སྡེ་ཚུ་ ཁོང་གི་དཔལ་འབྱོར་ལས་སྡེ་གཙོ་བོ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཡུ་རོབ་གཅིག་བསྡོམས་ཚོགས་པའི་འཐུས་མི་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ ཡུ་རོ་འདི་ ཁོང་གི་དངུལ་གཙོ་བོ་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། འདས་པའི་ལོ་ཚུ་ནང་ གྲྀས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་འདི་གོང་འཕེལ་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་༢༠༢༥ ལུ་ ཁོང་གི་ ནང་འཁོད་ཐོན་སྐྱེད་ཡོངས་འབོར་འདི་ ཡུ་ཨེས་ཌོ་ལཱར་ཐེར་འབུམ་༢༦༥.༡༧༡ དེ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ སྤྱི་ལོ་༢༠༢༥ གི་སྤྱི་ཟླ་དང་པའི་ནང་ ལཱ་གཡོག་མེད་པའི་གནས་ཚད་དེ་ བརྒྱ་ཆ་༨.༧ ལུ་ལྷོད་ཡོདཔ་ཨིན། གྲྀས་ཀྱི་ཕྱིར་ཚོང་འབད་སའི་རྒྱལ་ཁབ་གཙོ་བོ་ཚུ་ཡང་ ཨི་ཊ་ལི་དང་ཇཱར་མ་ནི་ དེ་ལས་ སཱའི་པྲས་ཚུ་ཨིནམ་དང་ ཁོང་གི་ནང་འདྲེན་མང་ཤོས་ར་ ཇཱར་མ་ནི་དང་རྒྱ་ནག་ དེ་ལས་ ཨི་ཊ་ལི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ལས་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ ཨེ་ཐེནས། གྲྀས་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ ཨེ་ཐེནསི་འདི་ བྱུང་རབས་དང་ དེང་སང་གི་མི་ཚེའི་གནས་སྟངས་གཉིས་ སྒྲིག་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ མཉམ་དུ་གནས་སའི་ ས་ཁོངས་ཅིག་ཨིན། ལམ་སྲོལ་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ཕྱུགཔོ་སྦེ་ཡོད་པའི་ ཨེ་ཐེནསི་འདི་ ནུབ་ཕྱོགས་ཡར་ཐོན་གནས་སྟངས་འགོ་བཙུགས་ས་ཨིན་པའི་ཁར་ དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་ འབྱུང་གནས་ཅིག་སྦེ་ ཆ་བཞགཔ་ཨིན། ཁྲོམ་འདི་ནང་ ལོ་ངོ་༣༠༠༠ ལྷགཔ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ རྒྱུན་མ་ཆད་པ་རང་ མི་སྡོད་ཡོདཔ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་གིས་ ནུབ་ཕྱོགས་འཛམ་གླིང་གི་ལམ་སྲོལ་དང་ བློ་རིག་གི་གཞི་འགྱམ་བཙུགས་ནི་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་སྦོམ་སྦེ་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨེ་ཐེནསི་འདི་ ཨེ་ཊི་ཀ་ལུང་ཕྱོགས་ནང་ཡོད་པའི་ པེ་ནིན་སུ་ལ་ཟེར་ ཕྱོགས་གསུམ་ཆུ་གླིང་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་འདི་གངས་རི་གཙོ་བོ་བཞི་གིས་མཐའ་བསྐོར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ པེན་ཊེ་ལི་ཀཱསི་གངས་རི་དང་ ཨའི་གཱ་ལིའོ་གངས་རི་ ཧའི་མེ་ཊུས་གངས་རི་ དེ་ལས་ པཱར་ནི་ཐ་གངས་རི་ཚུ་ཨིན། ཁྲོམ་འདི་ སའི་རྒྱ་ཚད་ ཨིས་ཀོ་ཡར་ཀི་ལོ་མི་ཊར་༣༨.༩༦ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། གནམ་གཤིས་ཀྱི་ཐད་ཁར་ ནམ་བྱཱར་ལུ་ཚ་དྲོད་ཆེ་བའི་ཁར་ སྐམ་ཀྲོག་ཀྲོ་སྦེ་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་དང་ དགུན་ལུ་ཚ་དྲོད་རན་ཏོག་ཏོ་དང་རློན་གཤེར་ཅན་སྦེ་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ ཁྲོམ་འདི་ནང་ མི་རློབས་༣༡༥,༥༠༠༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། ཨེ་ཐེནསི་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ ཁྲོམ་ཚོགས་རྙིང་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་གི་བྱུང་རབས་འདི་ ཡེ་ཤུའི་ལོ་ཚིགས་གོང་གི་དུས་ ༼བི་སི་/BC༽ ༡༤༠༠ དེ་ཅིག་ཁར་ལས་ འགོ་བཙུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་འདི་གི་མིང་འདི་ སྔོན་མའི་གིརིག་གི་ཤེས་རབ་དང་དམག་འཁྲུག་གི་ལྷ་མོ་ ཨ་ཐི་ནཱ་གི་མིང་ལས་རྟ་དྲང་སྟེ་ བཏགས་ཡོདཔ་ཨིན། སྔོན་གྱི་དུས་ལུ་ ཨེ་ཐེནསི་འདི་ དབང་ཚད་ཅན་གྱི་ཁྲོམ་ཚོགས་མངའ་སྡེ་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ སྒྱུ་རྩལ་དང་ལྷབ་སྦྱང་ དེ་ལས་ ནང་དོན་རིག་པའི་ལྟེ་བ་ཅིག་ཡང་ཨིན་པས། ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ སོ་ཀེརེ་ཊིསི་དང་ པེལེ་ཊོ་ དེ་ལས་ ཨེ་རིསི་ཀྲོ་ཊཱལ་ཚུ་བརྩིས་ཏེ་ ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ལེ་ཤ་ཅིག་གི་འབྱུང་གནས་ཅིག་ཨིན། ཁྲོམ་སྡེ་འདི་གིས་ དུས་རབས་༥ པའི་ནང་ ཨེ་ཐི་ནིའན་དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་འདི་ གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་ལས་ འཛམ་གླིང་ནང་ དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་གསར་བཟོ་འབད་ནི་ལུ་ ཕན་གྲོགས་སྦོམ་སྦེ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ནང་ཡོད་པའི་ ཨེ་ཀོརོ་པོ་ལིས་ཟེར་བའི་ས་ཁོངས་འདི་ ཡུ་ནིསི་ཀོ་གི་འཛམ་གླིང་སྲོལ་རྒྱུན་ས་ཁོངས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ས་ཁོངས་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་གི་མི་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ལྟ་སྐོར་འབད་སའི་ རྒྱལ་རབས་ཅན་གྱི་ས་ཁོངས་ཅིག་ཨིན། ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ གྲྀས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་དང་དངུལ་འབྲེལ་ དེ་ལས་ བཟོ་གྲྭའི་ལྟེ་བ་ཅིག་ཡང་ཨིན། ཁྲོམ་སྡེའི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལས་སྡེ་གཙོ་བོ་ཚུ་ཡང་ ལྟ་བཤལ་དང་གྲུ་གཏང་ནི་ དངུལ་འབྲེལ་དང་བཟོ་གྲྭ་ཚུ་ཨིན། ཨེ་ཐེནསི་ལུ་ཡོད་པའི་ པི་རེ་ཡུས་གྲུ་ཆགས་ས་འདི་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་གྲུ་ཆགས་ས་སྦོམ་ཤོས་དང་ བྲེལ་ཟིང་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོང་འབྲེལ་ནང་ ཕན་གྲོགས་སྦོམ་སྦེ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ལྟ་བཤལ་ལས་སྡེ་གིས་ཡང་ ཁྲོམ་སྡེ་གི་དཔལ་འབྱོར་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་སྦོམ་སྦེ་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཁྲོམ་འདི་གི་ རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ས་ཁོངས་དང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་མཐོང་སྣང་ཚུ་བལྟ་ནིའི་དོན་ལུ་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ ལྟ་བཤལ་པ་ ས་ཡ་ལས་བཅད་དེ་ ཨེ་ཐེནསི་ལུ་འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷག་པར་དུ་ ཁྲོམ་འདི་ནང་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ལས་སྡེ་དང་ དངུལ་འབྲེལ་ལས་སྡེ་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོདཔ་ལས་ ཁྲོམ་འདི་ ལུང་ཕྱོགས་འདི་ནང་ ཚོང་ལཱ་དང་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ལྟེ་བ་གཙོ་བོ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ ཁྲོམ་འདི་ནང་ལུ་ རྒྱལ་རབས་དང་དེང་སང་གི་སྒྱུ་རྩལ་དང་ ལམ་སྲོལ་ཚུ་གསལ་སྟོན་འབད་སའི་ འགྲེམས་སྟོན་ཁང་དང་གློག་བརྙན་ཁང་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཡོངས་གནའ་ཤུལ་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་དང་ ཨེ་ཀོརོ་པོ་ལིས་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ དེ་ལས་ བེ་ན་ཀི་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ཚུ་ ཨེ་ཐེནསི་ལུ་ ལམ་སྲོལ་གྱི་གཙུག་སྡེ་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིན། འདས་པའི་ལོ་ཚུ་ནང་ ཁྲོམ་འདི་ནང་ གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་དང་ སྐྱེལ་འདྲེན་ དེ་ལས་ མི་མང་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ གོང་འཕེལ་སྦོམ་སྦེ་ར་སོང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨེ་ཐེནསི་མེ་ཊོ་དང་ ཊཱམ་ དེ་ལས་ བཱསི་ཚུ་གིས་ མི་སེར་དང་ ལྟ་བཤལ་པ་ཚུ་ལུ་ སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་གདམ་ཁ་ཚུ་ འཇོན་ཐངས་ཅན་དང་ སྟབས་བདེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་བྱིན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ ཨེ་ཐེནསི་འདི་ ཤེས་རིག་དང་ཞིབ་འཚོལ་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་ཡང་ཨིན། དེ་ཡང་ རྒྱལ་ཡོངས་ཀ་པོ་ཌི་སི་ཊི་རི་ཡཱན་ཨེ་ཐེནསི་གི་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་དང་ ཨེ་ཐེནསི་གི་རྒྱལ་ཡོངས་འཕྲུལ་རིག་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ཚུ་བརྩིས་ཏེ་ མིང་གཏམ་ཅན་གྱི་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་དང་ གཙུག་སྡེ་ལེ་ཤ་ཅིག་ ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ནང་གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་འབདཝ་ལས་ བཅུད་བསྡུ་བ་ཅིན་ རྒྱལ་རབས་དང་ལམ་སྲོལ་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ དེ་ལས་ དེང་སང་གི་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ཡོད་པའི་ ཨེ་ཐེནསི་གི་ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ སྔ་རབས་དང་དེང་སང་གི་ལམ་ལུགས་གཉིས་ དུས་མཉམ་ལུ་གནས་པའི་ ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཅིག་ཨིན། རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཐོ།