Valide Sulton masjidi

Valide Sulton masjidi (yunoncha: Τζαμί Βαλιδέ Σουλτάνας, turkcha: Valide Sultan Camii, maʼnosi „Sulton ona masjidi“) – sobiq masjid boʻlib, janubiy Gretsiyaning Krit orolidagi Retimnon shahrida joylashgan. Masjid tax. 1650-yillarda, Usmonliylar davrida, shahar XVII asrda Usmonliylar tomonidan zabt etilganidan koʻp oʻtmay qurilgan. Masjid Sulton Mehmed IVning onasi Turhon Sultonga bagʻishlangan boʻlib, uning sharafiga shunday nomlangan. Gretsiyadagi usmonliylar davriga oid masjidlarning aksariyati kabi, u endi ibodat uchun ochiq emas va uning atrofida hozir qurilgan koʻplab inshootlar sababli jamoatchilik kirish ham mumkin emas. Tarixi Masjid haqidagi eng qadimgi tarixiy eslatma 1654-yilga, shahar usmonliylar tomonidan zabt etilishidan atigi bir necha yil oʻtgan davrga taalluqli. 1671-yildagi hujjatda uning Konstantinopoldagi (hozirgi Istanbul) Bahçe Kapısındagi Valide Sulton masjidiga bogʻliqligi tilga olinadi. U sultonning onasi Turhon Hadicha nomi bilan atalgan, u Retimnonda maktab ham asos solgan boʻlib, u binoda hozir Retimnonning birinchi boshlangʻich maktabi joylashgan. Mahalliy darajada u shaharning „Katta darvoza“ mavzesida qurilgani uchun „Katta darvoza masjidi“ nomi bilan tanilgan. Masjid asrlar davomida Retimnonning musulmon aholisiga xizmat qilgan, 1923-yilda Gretsiya va Turkiya oʻrtasida musulmon va nasroniy aholi almashinuvidan soʻng esa 1925-yilga kelib oʻz holiga tashlab qoʻyilgan. Meʼmorchiligi Bugun zamonaviy shahar muhitining binolari bilan oʻralgan sobiq masjid ikki gumbazdan iborat; namoz qiblasi mehrob esa ustunlar bilan ikki tomondan oʻralgan boʻlib, ularning tagkursilari sifatida teskari aylantirib qoʻyilgan ikki korinf kapiteli ishlatilgan. Mehrobning yarim doira shaklidagi ravoqi daraxt soyaboni tasviri boʻrtmasi hamda Qur’on oyatidan (aniqrogʻi, Oli Imron surasi, 37) iqtibos keltirilgan bitik bilan oʻralgan. Kirish qismi tepasida 1816-yil sanasi tushirilgan yozuv Hilmi Ibrohim posho tomonidan amalga oshirilgan taʼmirlashni eslatadi. Uning minorasi 1878-yilga kelib qayta qurilgan. Buni sobiq masjidga oʻrnatilgan lavhada koʻrish mumkin, unda xayriyachi sifatida retimnonlik mahalliy kishi Mehmet Ogʻa Bolanakis tilga olinadi. Minora bir xil shaklli toshlardan qurilgan, tashqi koʻrinishi silindrsimon, uch qismi esa piramidasimon shaklga ega. Sobiq masjidning avval sahnda boʻlgan favvorasi hozir Bosfor koʻchasidagi bir doʻkon ichida joylashgan. Unda yarimoy va olti qirrali yulduz boʻrtma naqshlari tushirilgan toʻqqizta kichik ustun bor. Yana qarang Gretsiyada Islom Usmoniylar davrida Gretsiya Gretsiyadagi sobiq masjidlar roʻyxati Manbalar Havolalar Vikiomborda „Valide Sulton masjidi“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.