Hayriyye Medresesi

Hayriyye Medresesi veya Medrese-i Hayriyye (Yunanca: Χαϊρηγέ μεντρεσές), Yunanistan'ın Gümülcine kentinde bulunan eski bir medrese ve azınlık okuludur. 1730 yılında Osmanlı döneminde kurulmuş olup Osmanlı Kayalı Medresesi kompleksini ve bir zamanlar Softalar Medresesi'nin bulunduğu halk pazarındaki bazı yeni binaları içermektedir. Medreseler, Osmanlı İmparatorluğu'nun hakimiyeti sırasında kurulan İslami okullardır. Din görevlileri temel eğitimlerini bu okullardan alacaklardı. Yunanistan'daki Müslüman azınlığın eğitimi Lozan Antlaşması ile belirlenmektedir. II. Dünya Savaşı sırasında Bulgarların Gümülcine'yi işgaline kadar beş medresenin varlığı biliniyordu, ancak günümüzde Hayriyye tüm Batı Trakya'da ayakta kalan iki medreseden biridir. Hayriyye Medresesi, 1949-1951 yıllarında Gümülcine müftülüğünün yetkisi altında yeniden kurulmuş olup günümüzde Gümülcine'de kızlar da dahil olmak üzere Müslüman azınlık için orta öğretim okulu olarak faaliyet göstermektedir. Konumu Modern okul, Belediye Pazarı'nın güneyinde, 8 Konstantinu Paleologu Caddesi'ndeki eski Softalar Medresesi'nin yerinde 1949-1951'de kurulan modern bina kompleksi ve Osmanlı döneminden kalma tarihi kompleks (Kayalı medresesi) olmak üzere iki bina kompleksinden oluşur. Medresenin külliyesi aynı zamanda Kayalı Camii'yi de içermektedir. Günümüzde medrese külliyesine öğrenci yurdu olarak kullanılan (Gümülcine dışında yaşayan öğrenciler için) yeni bir bina eklenmiş, eski okulun hücreleri dershaneye dönüştürülmüştür. 2016-2017 eğitim öğretim yılından itibaren erkek öğrenci yurtlarının yanı sıra, uzak yerlerden gelen ve günlük ulaşımı neredeyse imkansız olan kız öğrenciler için kız öğrenci yurtları da bulunmaktadır. Öğrenci yurtları okula bitişik, uygun şekilde tasarlanmış bir binada bulunmaktadır. Tarihçe Hayriyye Medresesi, 1730 yılında (Caminin girişindeki Osmanlıca kitabeden anlaşıldığına göre hicri 1142) Hacı Zekeriya Efendi tarafından inşa edilmiş olup, medresesi, Kayalı Camii ve öğrenci yurtlarını kapsamaktadır. Medrese 19 odadan oluşmaktaydı ve 92 öğrenci kapasiteliydi. Debağ Hacı İbrahim tarafından yaptırılan medresenin iç avlusunda, üzerindeki Osmanlıca kitabeye göre 1819 tarihli bir çeşme bulunmaktadır. Geçmişte Gümülcine'de beş medrese vardı ve bunların tamamı Bulgaristan'ın Batı Trakya'yı 1941-44'te işgaline kadar faaliyetteydi. 1949'da Avrupa Konseyi, Yunanistan ile Türkiye arasında işbirliği teklifinde bulundu ve 20 Nisan 1951'de Yunanistan ile Türkiye arasında Trakya Müslümanlarının eğitimini etkileyen bir kültür-eğitim anlaşması Ankara'da imzalandı. Günümüzde Trakya'da 2621/1998 sayılı kanunun kapsamına giren sadece iki medrese açıktır (Hayriyye Medresesi ile Şahinler köyündeki bir okul daha). Bu okullar, Müslüman din adamlarına temel eğitim verecek üç yıllık ruhban okulları olarak başladı. 1960'lı yıllara kadar medrese müderrisliği unvanı bir kişinin öğretmen olarak atanabilmesi için yeterliydi. Daha sonra ve çok yakın zamana kadar öğretmenler, sadece azınlık çocuklarının erişebildiği Selanik Özel Pedagoji Akademisi'ne devam edenler arasından atanıyordu ve öğrencilerinin büyük çoğunluğu (Gümülcine veya Şahinler'deki) Hayriyye Medresesi mezunuydu. Daha sonra dört yıllık eğitime, 1960 yılı sonundan 1998'e kadar ise beş yıllık eğitime geçildi. 1998 yılında öğrenim süresi altı yıla çıkarıldı. Böylece devlet kilise liseleriyle eşit sayıldılar (2621/23.06.1998 sayılı kanunun 4. maddesi 4). 2000-2001 yıllarında kızlar da okula kaydolmuş ve bu nedenle iki okul, başlangıçtaki kuruluş amaçları olan Müslüman din adamlarının yetiştirilmesi amacına hizmet etmeye son vermiştir. Günümüzde hem orta dereceli okullara eşdeğerdirler hem de Trakya'nın Müslüman toplumuna hizmet etmektedirler. Kayalı Camisi'nin restorasyon çalışmaları Eylül 2012'de başladı. Eğitim Okulun işletme giderleri, burada yaşayan öğrencilere yemek ve barınma sağlayan öğrenci yurtlarının yanı sıra öğrenimleri için dini kitapların basımı öğrenci harçları, Yunan devletinin sübvansiyonları ve Müslüman Mülk Yönetimi Komitesi'nin desteği ile karşılanmaktadır. Öğretim sırasında gerekli olan dini ders kitaplarını kendisi basmakta ve bunları Şahinler'deki ilgili okula da sağlamaktadır. 2016-2017 öğretim yılından itibaren Müslüman medreselerinin ayrıntılı müfredatında değişiklikler oldu. Bir yandan dini içerikli derslerin sayısı artırılırken diğer yandan mezunlara geniş yelpazede çalışma olanağı sağlamak amacıyla STEM derslerinin varlığı oluşturuldu. Aralık 2018'de Hayriyye Medresesi öğrencileri, din ve Türkçe derslerine sınırlama getiren yasayı protesto etmek amacıyla derslerden kaçınmış, hatta okula barikat kurmuş; Yunan medyası konuya yer vermediği için eleştirildi. Kaynakça