Μονή Εσφιγμένου

Η Ιερά Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονή Εσφιγμένου είναι μία εκ των είκοσι μονών του Αγίου Όρους, η οποία κατατάσσεται δέκατη όγδοη στη σχετική ιεραρχική τάξη. Είναι κοινοβιακή και εορτάζει την ημέρα της Αναλήψεως, σαράντα ημέρες μετά το Πάσχα. Η νόμιμη ή νέα αδελφότητα που ιδρύθηκε το 2005, διαμένει από τη σύσταση στις Καρυές. Οι κεντρικές εγκαταστάσεις της μονής κατέχονται παράνομα από μοναχούς της παλαιάς αδελφότητας (επονομαζόμενους και ζηλωτές), οι οποίοι τη δεκαετία του 1970 προσχώρησαν στους παλαιοημερολογίτες και από το 2002 έχουν κηρυχθεί επίσημα ως σχισματικοί. Η μονή και η παλαιά αδελφότητα αποτελούν σημεία αναφοράς για τους ανά τον κόσμο παλαιοημερολογίτες. Τοποθεσία Η Μονή Εσφιγμένου είναι παραθαλάσσια, βρισκόμενη στη βορειοανατολική πλευρά του Αγίου Όρους, κοντά στην είσοδο χαράδρας και ανάμεσα σε τρεις λόφους. Πλησίον του κεντρικού κτιρίου της μονής διέρχεται χείμαρρος. Υποστηρίζεται πως στην ίδια τοποθεσία ήταν κτισμένη κατά την αρχαιότητα η πόλη Δίον. Νοτιοδυτικά της, βρίσκεται η σερβική Μονή Χιλανδαρίου. Ιστορία Η Εσφιγμένου θεωρείται μια από τις παλαιότερες μονές του Αγίου Όρους, με τον χρόνο ανέγερσης της αρχικής μονής, αν και όχι απόλυτα εξακριβωμένος, να ανάγεται στα τέλη του 10ου αιώνα ή στις αρχές του 11ου. Από την άλλη, σύμφωνα με την αγιορείτικη παράδοση, το αρχικό μοναστήρι ιδρύθηκε τον 5ο αιώνα από την αυτοκράτειρα Πουλχερία (408-450) και αργότερα καταστράφηκε από κατολίσθηση. Ωστόσο δεν υπάρχουν αποδείξεις περί αυτής της εκδοχής, καθώς σχετικά έγγραφα που την υποστήριζαν αποδείχθηκαν πλαστά. Σε κοντινή τοποθεσία επί της τωρινής μονής, υπάρχουν ερείπια, τα οποία η παράδοση ταυτίζει με την μονή που υποτίθεται πως καταστράφηκε από την κατολίσθηση. Οι πρώτες μαρτυρίες για την ύπαρξη της Μονής Εσφιγμένου χρονολογούνται στα τελευταία έτη του 10ού αιώνα και το πρώτο μισό του 11ου αιώνα (οπότε και αναφέρεται με τη σημερινή της ονομασία), ενώ στο Β΄ Τυπικό του Άθω που συντάχθηκε το 1045 ή 1046, καταγράφεται πέμπτη μεταξύ των τότε μονών της περιοχής. Το ίδιο έτος υπέστη μεγάλες καταστροφές από καταβύθιση τους εδάφους, ενώ μαρτυρείται και μια πειρατική επιδρομή το 1047, ωστόσο η μονή ανοικοδομήθηκε γρήγορα. Αναφέρεται πως εκείνη την περίοδο ασκήτευσε σε σπήλαιο κοντά στη μονή ο Άγιος Αντώνιος του Κιέβου. Ωστόσο αυτό αμφισβητείται ως μια μεταγενέστερη παράδοση που ανάγεται στα μέσα του 19ου αιώνα και οφείλεται στην προσπάθεια της Εσφιγμένου να εξασφαλίσει ρωσική υποστήριξη. Τα χρόνια μέχρι και τα μέσα του 13ου αιώνα αναφέρονται ως εποχή παρακμής. Ακολούθησε μια περίοδος ακμής χάρη στις δωρεές διαφόρων ηγεμόνων, όπως ο Σέρβος βασιλιάς Στέφανος Δουσάν και ο Βυζαντινός αυτοκράτορας Ιωάννης Η΄ Παλαιολόγος. Τον 13ο αιώνα εγκαταβίωσε στην Εσφιγμένου ο μετέπειτα Πατριάρχης Αθανάσιος Α΄. Κατά τον 14ο αιώνα, ηγούμενος του μοναστηριού διετέλεσε για μικρό χρονικό διάστημα ο Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς, σε μια περίοδο που υπολογίζεται πως η Εσφιγμένου διέθετε περίπου 200 μοναχούς. Με την οθωμανική κατάκτηση, η μονή πέρασε σε νέα φάση παρακμής. Το 1469 πειρατική επιδρομή ανάγκασε τη μονή να πουλήσει εκτάσεις στην Ιερισσό σε μία από τις χήρες του σουλτάνου Μουράτ Β΄. Ακολούθως, το 1491 η μονή επλήγη και από καταστροφική πυρκαγιά που ξέσπασε στις εγκαταστάσεις της. Λόγω της παραθαλάσσιας τοποθεσίας της, συνέχισε να αποτελεί στόχο πειρατικών επιδρομών, όπως π.χ. κατά τα έτη 1514 και 1533/1534. Μερικές δεκαετίες αργότερα, το 1569, υπολογίζεται πως βρισκόταν σε φάση ανασυγκρότησης, διαθέτοντας 51 μοναχούς. Το καθολικό κτίστηκε το 1810 στη θέση παλαιότερου ναού που κατεδαφίστηκε, ενώ η αγιογράφηση έγινε από τους Γαλατσάνους ζωγράφους τα έτη 1811 και 1818. Κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1821, η μονή χρησιμοποιήθηκε ως αρχηγείο των δυνάμεων του Εμμανουήλ Παπά με αποτέλεσμα να υποστεί μεγάλες καταστροφές από τα οθωμανικά στρατεύματα. Το 1965, αντιδρώντας στη συνάντηση του Οικουμενικού Πατριάρχη Αθηναγόρα με τον Πάπα Παύλο ΣΤ΄, η Εσφιγμένου και οι περισσότερες μονές του Αγίου Όρους διέκοψαν τη μνημόνευση του Πατριάρχη, θεωρώντας την ενέργειά του ως υποχώρηση έναντι του Βατικανού. Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, η εσφιγμενίτικη αδελφότητα, η οποία σύμφωνα με την απογραφή του 1971 αριθμούσε 40 άτομα, ενισχύθηκε μέσω της προσθήκης μιας συμπαγούς ομάδας παλαιοημερολογίτων (ΓΟΧ) μοναχών. Σταδιακά, οι υπόλοιπες μονές αναθεώρησαν τη στάση τους και επανέλαβαν τη μνημόνευση. Αντιθέτως, το 1972, επί ηγουμενίας του Αθανασίου (1903-1975), οι μοναχοί της Εσφιγμένου αποχώρησαν από την Ιερά Κοινότητα, το ανώτατο διοικητικό όργανο της Αθωνικής Πολιτείας, διακόπτοντας την επικοινωνία με τις υπόλοιπες αγιορείτικες μονές και τις ορθόδοξες Εκκλησίες της οικουμένης. Παράλληλα, απέκτησαν επικοινωνία με την παλαιοημερολογίτικη Σύνοδο του φλωρινικού αρχιεπισκόπου ΓΟΧ Αυξεντίου Πάστρα. Κειμήλια Εκτός από το καθολικό και την τράπεζα η Μονή διαθέτει μια πολύ καλή συλλογή βυζαντινών και μεταβυζαντινών εικόνων, από τις οποίες ξεχωρίζει η ψηφιδωτή εικόνα του Χριστού. Στο σκευοφυλάκιο φυλάσσεται τμήμα (δύο τεμάχια) σκηνής του Ναπολέοντα Βοναπάρτη, δώρο του Πατριάρχη Γρηγορίου Ε΄ προς τη μονή. Στην ιστορική βιβλιοθήκη της μονής υπάρχουν σπάνια εικονογραφημένα χειρόγραφα, όμως η κατάσταση των κειμηλίων, του αρχείου και του ίδιου του κτιρίου είναι άγνωστη, καθώς οι καταληψίες εμποδίζουν, παράνομα, την είσοδο στη μονή εκπροσώπων της αρμόδιας Εφορίας Αρχαιοτήτων του Υπουργείου Πολιτισμού. Παράλληλα στη μονή φυλάσσονται λείψανα που αποδίδονται σε διάφορους αγίους της Ορθοδοξίας και γενικότερα του Χριστιανισμού. Νέα αδελφότητα Το 2005 εξελέγη από την Ιερά Κοινότητα, νέα αδελφότητα για να επανδρώσει το μοναστήρι, αλλά δεν έχει σταθεί δυνατόν να εγκαταβιώσει σε αυτό, λόγω της συνεχιζόμενης κατάληψης. Ως εκ τούτου, η νέα αδελφότητα εδρεύει στις Καρυές. Ηγούμενος διετέλεσε έως τον θάνατό του το 2013 ο αρχιμανδρίτης Χρυσόστομος Κατσουλιέρης. Διάδοχός του και τωρινός ηγούμενος είναι ο αρχιμανδρίτης Βαρθολομαίος Γαζέτας. Η νέα αδελφότητα της μονής, απαρτίζεται από 23 συνολικά άτομα, μοναχούς και εξαρτηματικούς. Παλαιά αδελφότητα Από το 2002, οι μοναχοί της παλαιάς αδελφότητας είναι καθαιρεμένοι και θεωρούνται σχισματικοί από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και κάθε τοπική Εκκλησία και Πατριαρχείο. Επίσης, έχουν καταδικαστεί τελεσίδικα από την Ελληνική Δικαιοσύνη για πλειάδα αστικών και ποινικών αδικημάτων, μεταξύ των οποίων και για την κατάληψη κτηρίων της μονής. Οι καταληψίες παραμένουν στο κεντρικό κτήριο της Μονής με επικεφαλής τον Μεθόδιο Παπαλαμπρακόπουλο. Η παλαιά αδελφότητα αποτελεί σημείο αναφοράς για τους ανά τον κόσμο παλαιοημερολογίτες. Παράλληλα, απολαμβάνει διαχρονικά την υποστήριξη διαφόρων κοινοβουλευτικών κομμάτων και πολιτικών προσωπικοτήτων της Ελλάδας, όπως ο πρόεδρος των ΑΝΕΛ - και δηλωμένος παλαιοημερολογίτης - Πάνος Καμμένος, η Χρυσή Αυγή και ο πρόεδρος της Ελληνικής Λύσης, Κυριάκος Βελόπουλος. Την υποστήριξη τους στην παλαιά αδελφότητα έχουν δηλώσει κατά καιρούς και μη πολιτικές οργανώσεις και πρόσωπα, όπως οργανωμένοι οπαδοί της ΑΕΚ και του ΠΑΟΚ, αλλά και ο Ουκρανός πυγμάχος και παγκόσμιος πρωταθλητής βαρέων βαρών, Ολεκσάντρ Ούσικ. Δείτε ακόμη Άγιο Όρος Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς Πατριάρχης Άνθιμος ΣΤ΄ Άγιος Παΐσιος ο Αγιορείτης Παραπομπές Εξωτερικοί σύνδεσμοι Πολυμέσα σχετικά με το θέμα Μονή Εσφιγμένου στο Wikimedia Commons Επίσημος ιστότοπος