Σταθμός Μοναστηράκι (Μετρό Αθήνας)

Ο Σταθμός Μοναστηράκι είναι κομβικός σταθμός του μετρό της Αθήνας, επί της γραμμής 1, στη χιλιομετρική θέση 9,069 από τον σταθμό Πειραιά, και της γραμμής 3. Βρίσκεται στο κέντρο της Αθήνας και πήρε το όνομά του από την ομώνυμη γύρω περιοχή. Μέσω εσωτερικής διασύνδεσης, ο σταθμός προσφέρει τη δυνατότητα μετεπιβίβασης μεταξύ των δύο γραμμών που εξυπηρετεί. Ιστορικό Δημιουργία Ο σταθμός ήταν τμήμα της πρώτης επέκτασης του ατμήλατου αρχικά σιδηρόδρομου που ένωνε τον Πειραιά με την Αθήνα, αν και τελικώς η γραμμή ηλεκτροδοτήθηκε το 1904. Η επέκταση ξεκινούσε από τον έως τότε τερματικό σταθμό Θησείο, συνέχιζε επιφανειακά, κατά μήκος της Αρχαίας Αγοράς έως το Μοναστηράκι, και στη συνέχεια με υπόγεια σήραγγα έφτανε στον αρχικό (1895 - 1930) σταθμό Ομόνοια, ο οποίος βρισκόταν βορειανατολικά του μεγάρου του Δημαρχείου. Το νεοκλασικό κτίριο εισόδου στον σταθμό στο Μοναστηράκι σχεδιάστηκε από τον πολιτικό μηχανικό Νικόλαο Μπαλάνο, ο οποίος όμως είχε ασχοληθεί έμπρακτα και με την αρχιτεκτονική, και ο ίδιος μάλιστα ήταν και ένας από τους τεχνικούς που σχεδίασαν και την υπόγεια σήραγγα που ένωνε το Μοναστηράκι με την Ομόνοια. Η επιλογή της κατασκευής σήραγγας στο τμήμα Μοναστηράκι - Ομόνοια έγινε προκειμένου να αποφευχθεί η διχοτόμηση του αστικού ιστού της Αθήνας (καθώς ο αστικός ιστός τότε άρχιζε βόρεια από την Αρχαία Αγορά, από το Μοναστηράκι και μετά) και μάλιστα ήταν η πρώτη χρονολογικώς σήραγγα και παραμένει η παλαιότερη σήραγγα στο σύνολο των σημερινών 3 γραμμών του δικτύου του Μετρό της Αθήνας. H κατασκευή έγινε με την μέθοδο «cut-and-cover», δηλαδή εκσκαφή και επικάλυψη, κατά μήκος της οδού Αθηνάς. Κατά τη διάρκεια της κατασκευής του σταθμού στο Μοναστηράκι, έγιναν και αρκετές απαλλοτριώσεις για την τελική διαμόρφωση της ομώνυμης πλατείας. Η κατασκευή του σταθμού, και γενικότερα της επέκτασης, ξεκίνησε το 1890 και εγκαινιάστηκε, μαζί με την υπόλοιπη επέκταση έως την Ομόνοια, στις 17 Μαΐου 1895. Το αρχικό όνομα του σταθμού ήταν Μοναστήριον και έχει διατηρηθεί στις παραδοσιακές πινακίδες στις αποβάθρες του σταθμού της γραμμής 1. Ο σταθμός είναι εν μέρει υπαίθριος, τύπου ανοικτού ορύγματος σε χαμηλότερο επίπεδο από το έδαφος, και εν μέρει υπόγειος, και εξ ολοκλήρου σε τοξοειδή ανάπτυξη, καθώς είναι πάνω σε έντονη στροφή, με αποτέλεσμα επίσης, κατά τη στάση των τρένων, να δημιουργείται σε κάποια σημεία επικίνδυνα μεγάλο κενό μεταξύ συρμού και αποβάθρας. Κατά τη διάρκεια του Απριλίου και του Μαΐου του 2025, ωστόσο, τοποθετήθηκαν προεξοχές από σκληρό καουτσούκ στην άκρη της αποβάθρας της κατεύθυνσης προς Ομόνοια, μειώνοντας έτσι εμφανώς τα κενά αυτά. Διαθέτει δύο πλευρικές αποβάθρες. Η σημερινή του μορφή ανάγεται στο 2003, όταν έγιναν έργα εκσυγχρονισμού του παλαιότερου σταθμού και ταυτόχρονα εγκαινιάστηκε ο σταθμός που εξυπηρετεί τη γραμμή 3. Όπως ισχύει και στον σταθμό Θησείο, το νεοκλασικό κτίριο εισόδου στο σταθμό είναι επισήμως διατηρητέο, όχι όμως και το χαμηλότερο εσωτερικό του ή οι αποβάθρες της γραμμής 1. Σταθμός Γραμμής 3 Ο σταθμός της γραμμής 3 ξεκίνησε να κατασκευάζεται το 1991 μαζί με τα πρώτα έργα για τη γραμμή 2 και τη γραμμή 3, αλλά προβλήματα λόγω του σαθρού υπεδάφους (καθώς υπήρχε διαρκώς σχιστόλιθος και πλήθος από διαδοχικούς υδροφόρους ορίζοντες στο βάθος εκσκαφής του) και της επαναχάραξης της γραμμής από το Σύνταγμα, σε συνδυασμό και με την εξεύρεση πλήθους αρχαιοτήτων, οδήγησαν στον επανασχεδιασμό του και στην εκσκαφή της σήραγγας με συμβατικά μέσα (κατά συνέπεια, με βραδύ ρυθμό), αντί με μηχάνημα διάνοιξης σηράγγων (TBM, Tunnel Boring Machine, κοινώς «μετροπόντικα»). Η μεγαλύτερη χρονική καθυστέρηση της επέκτασης από Σύνταγμα προς Μοναστηράκι, ωστόσο, έγινε λόγω των αντιδράσεων της Εκκλησίας, η οποία φοβήθηκε ότι το πέρασμα της σήραγγας κάτω από την οδό Μητροπόλεως θα επέφερε κίνδυνο αστάθειας στον Μητροπολιτικό Ναό Αθηνών και έπεισε το 1995 τον Κώστα Λαλιώτη του ΥΠΕΧΩΔΕ να αλλάξει την χάραξη. Ως αποτέλεσμα, η διαδρομή της σήραγγας μετατοπίστηκε από τη Μητροπόλεως στην οδό Ερμού. Εγκαινιάστηκε στις 22 Απριλίου 2003 και είναι εξ ολοκλήρου υπόγειος. Λόγω των γεωλογικών ιδιαιτεροτήτων του σημείου, βρίσκεται σε αρκετά χαμηλότερο επίπεδο από τις αποβάθρες της γραμμής 1, με τις αποβάθρες του σε βάθος 32 μέτρα, διαθέτει μια κεντρική αποβάθρα και στα δυτικά της, γραμμή εναπόθεσης αμαξοστοιχιών. Ο σταθμός αυτός υπήρξε αρχικά ο δυτικός τερματικός σταθμός της γραμμής 3 μέχρι και τις 26 Μαΐου 2007, όταν ξεκίνησε η λειτουργία της επέκτασης του δικτύου προς τον τότε τερματικό σταθμό Αιγάλεω. Αρχαιολογικά ευρήματα Εντός του σταθμού εκτίθεται μεγάλος αριθμός αρχαιολογικών ευρημάτων, τα οποία αποκαλύφθηκαν κατά τη διάρκεια της κατασκευής του σταθμού. Συγκεκριμένα, ήρθαν στο φως οικιστικά λείψανα από τον 8ο αιώνα π.Χ. (Γεωμετρική περίοδος) έως και τον 19ο αιώνα μ.Χ., καθώς και κτίρια, εργαστήρια, τάφοι και πλήθος συστημάτων ύδρευσης και αποχέτευσης. Ο σταθμός Μοναστηράκι έχει κατασκευαστεί επί της κοίτης του Ηριδανού ποταμού, τμήματα της οποίας, καθώς και υδραυλικά έργα διευθέτησης και εγκιβωτισμού του από την κλασική εποχή και μετέπειτα έργα κάλυψης του Αδριανού είναι ορατά από ειδικά διαμορφωμένο χώρο του σταθμού. Παράλληλα βγήκαν στο φως πολλά ακόμη αντικείμενα αρχαιολογικής αξίας, όπως μαρμάρινα γλυπτά και αρχιτεκτονικά μέλη, ψηφιδωτά δάπεδα, τοιχογραφίες, διακοσμητικά εγχάρακτα επιχρίσματα, αγγεία, νομίσματα, μεταλλικά και οστέινα αντικείμενα. Έργα τέχνης Την οροφή του ισογείου του ιστορικού νεοκλασικού κτιρίου του σταθμού (στο επίπεδο έκδοσης εισιτηρίων) κοσμεί το έργο της Λήδας Παπακωνσταντίνου «Ο κόσμος στα χέρια μου». Αποτελείται από 324 κομμάτια πλέξιγκλας που καταλαμβάνουν χώρο 134 τετραγωνικών μέτρων. Η εγκατάσταση του έργου έλαβε χώρα το 2010. Φωτογραφίες Σταθμός ανταπόκρισης με αστικά λεωφορεία και τρόλεϊ Στάση ΜΟΝΑΣΤΗΡΑΚΙ [060970] (Ερμού, ρεύμα προς Γκάζι) 025: ΙΠΠΟΚΡΑΤΟΥΣ - ΠΡΟΦ. ΔΑΝΙΗΛ 026: ΙΠΠΟΚΡΑΤΟΥΣ - ΒΟΤΑΝΙΚΟΣ Στάση ΜΟΝΑΣΤΗΡΑΚΙ [060410] (Ερμού, ρεύμα προς Ομόνοια) 2: ΑΝΩ ΚΥΨΕΛΗ - ΠΑΓΚΡΑΤΙ - ΚΑΙΣΑΡΙΑΝΗ 4: ΑΝΩ ΚΥΨΕΛΗ - ΑΓ. ΑΡΤΕΜΙΟΣ - ΣΤ. ΑΓ. ΙΩΑΝΝΗΣ 5: ΛΑΜΠΡΙΝΗ - ΠΛ. ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ - ΤΖΙΤΖΙΦΙΕΣ 11: ΑΝΩ ΠΑΤΗΣΙΑ - Ν. ΠΑΓΚΡΑΤΙ - Ν. ΕΛΒΕΤΙΑ 15: ΠΕΤΡΑΛΩΝΑ - ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΑ - ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ 025: ΠΡΟΦ. ΔΑΝΙΗΛ - ΙΠΠΟΚΡΑΤΟΥΣ 026: ΒΟΤΑΝΙΚΟΣ - ΙΠΠΟΚΡΑΤΟΥΣ 035: ΤΑΥΡΟΣ - ΠΕΤΡΑΛΩΝΑ - ΑΝΩ ΚΥΨΕΛΗ 227: ΑΝΩ ΠΕΤΡΑΛΩΝΑ - ΑΓ. ΑΡΤΕΜΙΟΣ 400: ΠΕΙΡΑΙΑΣ - ΣΤ. ΔΟΥΚ. ΠΛΑΚΕΝΤΙΑΣ (ΝΥΧΤΕΡΙΝΗ) 500: ΠΕΙΡΑΙΑΣ - ΚΗΦΙΣΙΑ (ΠΛ. ΠΛΑΤΑΝΟΥ) (ΝΥΧΤΕΡΙΝΗ) Στάση ΜΟΝΑΣΤΗΡΑΚΙ [060301] (Αθηνάς) 035: ΑΝΩ ΚΥΨΕΛΗ - ΠΕΤΡΑΛΩΝΑ - ΤΑΥΡΟΣ 227: ΑΓ. ΑΡΤΕΜΙΟΣ - ΑΝΩ ΠΕΤΡΑΛΩΝΑ 400: ΣΤ. ΔΟΥΚ. ΠΛΑΚΕΝΤΙΑΣ - ΠΕΙΡΑΙΑΣ (ΝΥΧΤΕΡΙΝΗ) 500: ΚΗΦΙΣΙΑ (ΠΛ. ΠΛΑΤΑΝΟΥ) - ΠΕΙΡΑΙΑΣ (ΝΥΧΤΕΡΙΝΗ) Είσοδοι - 'Εξοδοι Οδός Ηφαίστου / Οδός Αθηνάς Οδός Αθηνάς / Οδός Θέμιδος Πλατεία Μοναστηρακίου Δομή σταθμού Παραπομπές