Κέντρο Ανοιχτής Προστασίας Ηλικιωμένων

Τα ΚΑΠΗ (Κέντρα Ανοιχτής Προστασίας Ηλικιωμένων) είναι ένας θεσμός που προασπίζει τα κοινωνικά δικαιώματα της τρίτης ηλικίας. Ιδρύθηκε το 1984 με νομοθετική πρωτοβουλία του Υπουργείου Υγείας και Προνοίας. Ο θεσμός αναπτύχθηκε σταδιακά μέσω των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, και διευρύνθηκε σε όλη τη χώρα ώστε ως το 2017 να λειτουργούν περισσότερα από 900 κέντρα. Σκοπός Ο σκοπός των Κ.Α.Π.Η. είναι η πρόληψη ψυχολογικών και κοινωνικών προβλημάτων των ηλικιωμένων, η συνεργασία του κοινωνικού συνόλου και των ειδικών φορέων σχετικά με τα προβλήματα των ηλικιωμένων, και η υγειονομική πρόληψη. Υπηρεσίες Καθώς η λειτουργία των κέντρων είναι ευθύνη της τοπικής αυτοδιοίκησης, υπάρχουν διαφορές στις υπηρεσίες που προσφέρονται. Στην Αθήνα υπάρχουν περίπου 150 κέντρα, στον δήμο Θεσσαλονίκης 14. Δημιουργία Το 1981, με πρωτοβουλία του Ανδρέα Λεντάκη ως δημάρχου Υμηττού, ιδρύθηκε το 1ο Κέντρο Ανοιχτής Προστασίας Ηλικιωμένων (Κ.Α.Π.Η.), ο πρώτος δημοτικός σταθμός ανοιχτής φροντίδας ηλικιωμένων στην Ελλάδα. Λίγο αργότερα δημιουργήθηκε και δεύτερο Κ.Α.Π.Η. στον ίδιο δήμο, ο οποίος αριθμούσε τότε περίπου 17.000 κατοίκους. Τα Κ.Α.Π.Η. παρείχαν υπηρεσίες κοινωνικής μέριμνας, ιατρικής παρακολούθησης, φυσικοθεραπείας και ψυχαγωγίας, με δυνατότητα εξυπηρέτησης έως 300 ατόμων ανά μονάδα. Στους χώρους λειτουργούσαν εντευκτήρια πρωινής και απογευματινής απασχόλησης, όπου τα μέλη συμμετείχαν σε πολιτιστικές και ψυχαγωγικές δραστηριότητες, όπως προβολές ταινιών, θεατρικές παραστάσεις, μουσικές εκδηλώσεις και επιτραπέζια παιχνίδια. Προβλέπονταν επίσης λειτουργία καντίνας με είδη σε τιμές κόστους, ενώ στα άπορα μέλη παρέχονταν όλα δωρεάν, καθώς και δωρεάν φαρμακευτική κάλυψη. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην πρωτοβάθμια ιατρική φροντίδα. Στα Κ.Α.Π.Η. του δήμου λειτουργούσαν ιατρεία με παθολόγο ιατρό και επισκέπτρια νοσηλεύτρια, ενώ πραγματοποιούνταν και κατ’ οίκον επισκέψεις σε ανήμπορα μέλη. Παρέχονταν δωρεάν μικροβιολογικές εξετάσεις, μικροχειρουργικές επεμβάσεις, εμβολιασμοί και προληπτικός έλεγχος (μέτρηση αρτηριακής πίεσης, σακχάρου κ.ά.). Παράλληλα λειτουργούσαν οργανωμένα φυσικοθεραπευτήρια, εξοπλισμένα με μηχανήματα διαθερμίας, υπερήχων, ηλεκτροθεραπείας και παραφινόλουτρων, υπό επιστημονική εποπτεία. Παράλληλα κατά τη διάρκεια της θητείας του θεσμοθετήθηκε πρόγραμμα κατ’ οίκον κοινωνικής φροντίδας, γνωστό ως «Φροντίδα στο Σπίτι», το οποίο παρείχε υποστήριξη σε ηλικιωμένους, άτομα με περιορισμένη αυτονομία και μητέρες που αντιμετώπιζαν κοινωνικές ή οικονομικές δυσκολίες. Το πρόγραμμα περιελάμβανε κατ’ οίκον επισκέψεις, βασική νοσηλευτική φροντίδα, κοινωνική εργασία και υποστήριξη στην καθημερινή διαβίωση. Αναπτύχθηκε επίσης οργανωμένο πρόγραμμα κοινωνικής εργασίας, το οποίο περιλάμβανε: • ατομική κοινωνική υποστήριξη, • ομαδικές δραστηριότητες (ομάδες εθελοντών, θεατρική ομάδα, χορωδία, ομάδα κηπουρικής, επιτροπές προγραμμάτων), • συνεργασία με σχολεία, πολιτιστικούς φορείς και τοπικούς συλλόγους. Σημαντικό μέρος της δράσης αποτέλεσαν οι ημερήσιες εκδρομές και τα προγράμματα κοινωνικού τουρισμού. Κατά το 1988 πραγματοποιήθηκαν δεκάδες εκδρομές σε περιοχές της Αττικής και της περιφέρειας, ενώ μέλη των Κ.Α.Π.Η. φιλοξενήθηκαν σε κρατικές κατασκηνώσεις. Τους θερινούς μήνες οργανώνονταν καθημερινά θαλάσσια μπάνια με δημοτικό πούλμαν, το οποίο αποκτήθηκε με συνεισφορά δημοτών και επιχειρηματιών. Το 1988 τα δύο Κ.Α.Π.Η. του Δήμου Υμηττού εξυπηρετούσαν συνολικά περισσότερα από 1.000 εγγεγραμμένα μέλη. Η λειτουργία τους συνέβαλε στην κοινωνική επανένταξη των ηλικιωμένων και αποτέλεσε πρότυπο για την ανάπτυξη αντίστοιχων δομών σε άλλους δήμους της χώρας. Ο θεσμός των Κ.Α.Π.Η. επεκτάθηκε σταδιακά σε πανελλαδικό επίπεδο, ενώ ο Ανδρέας Λεντάκης περιόδευσε σε άλλους δήμους, προκειμένου να δώσει τεχνογνωσία για την οργάνωση και λειτουργία τους. Σε μεταγενέστερες αναφορές έχει υποστηριχθεί ότι η συμβολή του Λεντάκη στη διαμόρφωση του θεσμού των Κ.Α.Π.Η. δεν αναδείχθηκε επαρκώς σε πανελλαδικό επίπεδο. Παράλληλα, έχουν διατυπωθεί απόψεις περί σταδιακής απομάκρυνσης από το αρχικό πλαίσιο λειτουργίας των δομών αυτών σε ορισμένους δήμους, σε σύγκριση με το πρότυπο που εφαρμόστηκε στον Υμηττό κατά τη δεκαετία του 1980. Η δράση του Ανδρέα Λεντάκη στον τομέα της τοπικής κοινωνικής πολιτικής έχει αναγνωριστεί ως συμβολή στη θεμελίωση δημοτικών δομών πρωτοβάθμιας κοινωνικής φροντίδας στην Ελλάδα. Παραπομπές Βιβλιογραφικές πηγές Έφη Σαβουλίδου Λεντάκη, «ΑΝΔΡΕΑΣ ΛΕΝΤΑΚΗΣ 25 χρόνια μετά είναι ακόμη εδώ» εκδ. Ίδρυμα Πολιτισμού & Εκπ/σης «Ανδρέας Λεντάκης», 2022. Αναφορές στον Τύπο για την επέκταση του θεσμού των Κ.Α.Π.Η., τέλη δεκαετίας 1980. Στατιστική αποτύπωση ΚΑΠΗ Δήμου Υμηττού, 1988. Απολογιστική έκθεση κοινωνικών προγραμμάτων Κ.Α.Π.Η., 1987. Αρχείο Δήμου Υμηττού, Απόφαση Δημοτικού Συμβουλίου 1981. Δημοτικό Αρχείο Υμηττού, Πρόγραμμα εκδρομών 1988. Έκθεση λειτουργίας Κ.Α.Π.Η. Δήμου Υμηττού, 1984.