Κουρσούμ Τζαμί (Καστοριά)

Το Κουρσούμ Τζαμί (τουρκικά: Kurşunlu Camii) είναι ιστορικό τζαμί της οθωμανικής εποχής στην πόλη της Καστοριάς, Δυτική Μακεδονία. Το τζαμί βρίσκεται κοντά στο παλιό κέντρο της πόλης, στην οδό Μητροπόλεως. Ιστορία Το Κουρσούμ Τζαμί, που πήρε το όνομά του από τη μολύβδινη στέγη του, ήταν το πιο σημαντικό τζαμί της Καστοριάς. Η κατασκευή του χρονολογείται μετά την οθωμανική κατάκτηση, είτε τον δέκατο πέμπτο είτε τον δέκατο έκτο αιώνα. Ο Τσαμίσης και ο Μουτσόπουλος έγραψαν ότι κτίστηκε στη θέση προγενέστερης βυζαντινής εκκλησίας, η οποία με τη σειρά της ανεγέρθηκε στη θέση αρχαίου ειδωλολατρικού ναού. Ένας τουρμπές ή ταφικό μνημείο βρισκόταν στην αυλή του Τζαμιού και είχε τέσσερις τοίχους από τούβλα και καμάρες που περικλείονταν από έναν τρούλο. Επί Οθωμανών, το τζαμί λειτούργησε ως τόπος λατρείας για αρκετούς αιώνες έως ότου η Καστοριά έγινε τμήμα της Ελλάδας. Ο τελευταίος ιμάμης πούλησε το τζαμί πριν την αναχώρηση του μουσουλμανικού πληθυσμού της πόλης. Το 1925 το τζαμί κηρύχθηκε διατηρητέο μνημείο από την Ελλάδα. Ο δήμος Καστοριάς επιχείρησε το 1935 να πάρει άδεια και να κατεδαφίσει το τζαμί για αισθητικούς λόγους. Στην κίνηση αντιτάχθηκε ο τοπικός έφορος και το Υπουργείο Παιδείας και αντ' αυτού κατεδαφίστηκε μόνο το προστώο του τζαμιού και ο κοντινός τουρμπές. Σε αντίθεση με πολλά άλλα οθωμανικά τζαμιά στην Καστοριά, το Κουρσούμ Τζαμί γλίτωσε την καταστροφή λόγω συνεχούς χρήσης. Το τζαμί χρησιμοποιήθηκε αρχικά ως βιβλιοθήκη, αργότερα ως μουσείο και η πιο πρόσφατη χρήση του ως αποθήκη αρχαιοτήτων, κλειστή στο κοινό. Το Κουρσούμ Τζαμί είναι το μόνο σωζόμενο τζαμί στην Καστοριά και στις αρχές του 20ού αιώνα βρισκόταν σε μέτρια κατάσταση διατήρησης. Το μεγαλύτερο μέρος της εξωτερικής επένδυσης των τείχων έχει πέσει και το τζαμί έχει υποστεί κάποιες ζημιές. Χωρίς επίβλεψη για χρόνια, το τζαμί κινδύνευε να καταρρεύσει. Σώζεται μόνο το κάτω μισό του μιναρέ και ο τρούλος του τζαμιού καλυπτόνταν εξωτερικά με βλάστηση. Εσωτερικά, το κτίριο έχει καλές ακουστικές ιδιότητες. Στα μέσα της δεκαετίας του 2010, το ενδιαφέρον για το τζαμί αναζωπυρώθηκε όταν αρκετοί φοιτητές από την Πολυτεχνική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης επέλεξαν το τζαμί για μεταπτυχιακές σπουδές. Το έργο τους, μέρος του διατμηματικού μεταπτυχιακού προγράμματος «Προστασία, συντήρηση και αποκατάσταση πολιτιστικών μνημείων», μια κυβερνητική πρωτοβουλία, κατέγραψε την ιστορία του τζαμιού και έδωσε προτάσεις για μελλοντικές χρήσεις. Η παρουσία των μαθητών ήταν αμφιλεγόμενη, καθώς μέρος του δημοτικού συμβουλίου Καστοριάς αντιτάχθηκε στη χρηματοδότηση των καταλυμάτων τους. Οι λόγοι που αναφέρθηκαν ήταν ότι η μουσουλμανική κοινότητα απουσίαζε στη σύγχρονη Καστοριά και η αντίθεση για αναστήλωση τζαμιών στην Ελλάδα, ενώ στην Τουρκία υπήρχαν συζητήσεις για τη μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί. Οι προσπάθειες αυτές οδήγησαν στην Αρχή Αρχαιότητας Καστοριάς, σε συνεργασία με το Ελληνικό Υπουργείο Πολιτισμού, να διαθέσει πόρους για περαιτέρω μελέτη για εργασίες αποκατάστασης και συντήρησης. Αργότερα, ένα εκατομμύριο ευρώ διατέθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας για την αποκατάσταση του τζαμιού. Τον Σεπτέμβριο του 2022 ξεκίνησαν οι εργασίες αφαιρώντας χώματα μέσα και γύρω από το τζαμί και ενισχύοντας τα θεμέλια του κτιρίου. Κατά την ανασκαφή αποκαλύφθηκαν τα θεμέλια παλαιότερης μεσαιωνικής βυζαντινής βασιλικής και 25 μεσαιωνικές ταφές που περιείχαν 47 άτομα. Άλλα αντικείμενα που αποκαλύφθηκαν ήταν χάλκινα νομίσματα, μεταλλικά κουμπιά, γυαλί και τμήματα ρούχων. Αν και ακόμη αδιευκρίνιστο, ο Τσαμίσης και ο Ορλάνδος είπαν ότι η βασιλική θα μπορούσε να ήταν αφιερωμένη είτε στην Παναγία είτε στην Αγία Παρασκευή. Η τρίκλιτη βασιλική μετατράπηκε σε νεκροταφείο τον δέκατο τρίτο αιώνα. Μετά την οθωμανική κατάκτηση τον 15ο αιώνα, το τζαμί χτίστηκε πάνω στα θεμέλια της βασιλικής και το οικοδομικό υλικό από την εκκλησία χρησιμοποιήθηκε για τη νέα κατασκευή. Οι εργασίες αποκατάστασης πρόκειται να ολοκληρωθούν το 2025, με το τζαμί να περιέρχεται στη δικαιοδοσία της Καστοριάς για δημόσια χρήση και πολιτιστικές εκδηλώσεις. Παραπομπές Εξωτερικοί σύνδεσμοι