Ξενία Ναυπλίου

Το «Ξενία» Ναυπλίου (εναλλακτικά «Ξενία» Ακροναυπλίας) αποτελούσε μια πρώην ξενοδοχειακή μονάδα του Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού (ΕΟΤ) η οποία βρίσκεται εντός του ομώνυμου κάστρου της Ακροναυπλίας, στην πόλη του Ναυπλίου. Η μονάδα αποτέλεσε μέρος του ευρύτερου κρατικού προγράμματος τουριστικής αξιοποίησης του ΕΟΤ το οποίο αποσκοπούσε στην ανάπτυξη των τουριστικών υποδομών της Ελλάδας κατά τη μεταπολεμική περίοδο. Το κτίριο σχεδιάστηκε το 1958 από τον αρχιτέκτονα Ιωάννη Τριανταφυλλίδη, αποτελώντας χαρακτηριστικό δείγμα του ελληνικού αρχιτεκτονικού μοντερνισμού, και τέθηκε σε λειτουργία το 1961. Το συγκρότημα λειτούργησε ως πρότυπη τουριστική μονάδα για σχεδόν τέσσερις δεκαετίες, προτού διακόψει οριστικά τη λειτουργία του το 1999. Το 2000, στο πλαίσιο αποκρατικοποιήσεων, το ακίνητο μεταβιβάστηκε σε ιδιώτη έπειτα από προκήρυξη σχετικού διαγωνισμού, ωστόσο, μέχρι και σήμερα δεν έχουν πραγματοποιηθεί εργασίες αποκατάστασης ή επαναλειτουργίας του, με αποτέλεσμα οι κτιριακές εγκαταστάσεις να παραμένουν εγκαταλελειμμένες. Ιστορικό Σχεδιασμός και Ανέγερση Μονάδας (1958-1961) Στα πλαίσια της τουριστικής ανασυγκρότησης της Ελλάδας κατά την μεταπολεμική περίοδο, ο ΕΟΤ προχώρησε κατά την διάρκεια των δεκαετιών του 1950 και 1960 στην κατασκευή μιας πληθώρας τουριστικών και ξενοδοχειακών εγκαταστάσεων στην επικράτεια, μεταξύ των οποίων και στην πόλη του Ναυπλίου. Ειδικότερα, ο ΕΟΤ λαμβάνοντας υπόψιν την υψηλή ιστορική αξία αλλά και πλούσια γεωμορφολογία της Αργολίδας και κατ' επέκταση του Ναυπλίου υιοθέτησε την πρόταση κατασκευής ενός ξενοδοχείου Β' τάξεως εντός της πόλης του Ναυπλίου, καθώς και της οριοθέτησης και δημιουργίας ενός τουριστικού συγκροτήματος (τύπου πλαζ) στον κόλπο της Αρβανιτιάς. Στο πλαίσιο αυτό, ο ΕΟΤ ανέθεσε το 1958 τη μελέτη για το νέο ξενοδοχείο στην Ακροναυπλία το οποίο θα εντασσόταν υπό την ομπρέλα της αλυσίδας «Ξενία» στον αρχιτέκτονα Ιωάννη Τριανταφυλλίδη, όπου και του οποίου οι κατασκευαστικές εργασίες ολοκληρώθηκαν το 1961, χρονιά κατά την οποία το κτίριο άνοιξε τις πύλες του στο κοινό. Την εποχή εκείνη το ξενοδοχείο διέθετε 58 δωμάτια, ενώ η πρόσβαση σε αυτό ήταν εφικτή μέσω οδού που διανοίχτηκε την εποχή εκείνη όπου και απέληγε σε όμορη τουριστική μονάδα του ΕΟΤ στην ανατολική Ακροναυπλία. Το «Ξενία» είχε οριοθετηθεί εντός τμήματος του κάστρου της Ακροναυπλίας και διέθετε κήπο και βεράντα, καθώς και μια πληθώρα εγκαταστάσεων αναψυχής, ενώ η τελετή εγκαινίων του πραγματοποιήθηκε στις 18 Ιουνίου του 1961 υπό την παρουσία κυβερνητικών και περιφερειακών εκπροσώπων. Λίγο αργότερα μόλις το 1962, ο Ιωάννης Τριανταφυλλίδης προχώρησε μέσω του ΕΟΤ στην κατασκευή εγκαταστάσεων πλαζ στον κόλπο της Αρβανιτιάς, οι οποίες λειτούργησαν παράλληλα με το ξενοδοχείο, δημιουργώντας έτσι μια ολοκληρωμένη παροχή υπηρεσιών στην ευρύτερη περιοχή της Ακροναυπλίας. Αναστολή Λειτουργίας (1999) Το Ξενία» συνέχισε την λειτουργία του για αρκετές δεκαετίες, με κύριο τέλμα την δεκαετία του 1980, κατά την οποία η εμφάνιση μεγάλων ιδιωτικών ξενοδοχειακών μονάδων, αλλά και η κακοδιαχείριση των εγκαταστάσεων από τον ΕΟΤ, οδήγησαν σε σταδιακή παρακμή τόσο τις μονάδες της επικράτειας, όσο και το ξενοδοχείο της Ακροναυπλίας. Η μονάδα αυτή διατήρησε τον ξενοδοχειακό της χαρακτήρα μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1990, όπου και αργότερα λειτούργησε αποκλειστικά ως βοηθητικός χώρος του ΕΟΤ, περίοδο κατά την οποία οι πτέρυγες των δωματίων είχαν σφραγιστεί, ενώ μόνο ο χώρος του ισογείου και του υπογείου εξακολουθούσαν να λειτουργούν αυτοτελώς για τους προαναφερθέν λόγους. Απόπειρα επαναλειτουργίας (2000) Με την οριστική αναστολή λειτουργίας των εγκαταστάσεων το 1999, ο ΕΟΤ προχώρησε το 2000 στην υπογραφή σύμβασης μίσθωσης διάρκειας 30 ετών με την εταιρεία «Αργολικός Ήλιος Α.Ε.», η οποία ανέθετε στην τελευταία την υποχρέωση εκσυγχρονισμού της μονάδας και την επαναφορά της στην προτέρα κατάσταση. Στο πλαίσιο αυτό, παρά την έγκριση σχετικών μελετών ανακαίνισης από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο (ΚΑΣ) το 2005 και διαφόρων παρατάσεων από την Εταιρεία Ακινήτων Δημοσίου (ΕΤΑΔ) έως και σήμερα καμία παρέμβαση δεν πραγματοποιήθηκε από τον ανάδοχο, ενώ το σύνολο της μονάδας παραμένει αναξιοποίητο. Παράλληλα, τον Φεβρουάριο του 2026, το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο (ΚΑΣ) απέρριψε την πρόταση κήρυξης του «Ξενία» Ναυπλίου ως μνημείο νεότερης αρχιτεκτονικής, διαγράφοντας έτσι τις όποιες πιθανότητες διάσωσης του κτηριακού συγκροτήματος, το οποίο πλέον χαρακτηρίζεται από εκτεταμένες φθορές και ζημιές ως προς τον σκελετό και τις εγκαταστάσεις του, κρίνοντας έτσι την όποια παρέμβαση για αποκατάσταση ανέφικτη. Τεχνικά Χαρακτηριστικά Ένταξη στο Τοπίο Η θεμελιώδης φιλοσοφία του προγράμματος «Ξενία», όπως την εκφράζει θεωρητικά ο Άρης Κωνσταντινίδης μέσα από την έννοια των «Δοχείων Ζωής» (Vessels for Life), απαιτούσε την οργανική εναρμόνιση των κτιρίων με το φυσικό τους περιβάλλον. Στο πλαίσιο αυτό, το «Ξενία» Ναυπλίου δεν επιχειρεί να επιβληθεί στον βράχο της Ακροναυπλίας μέσω μιας ογκώδους μνημειακότητας, αντιθέτως, η ογκοπλασία του διακρίνεται για την εύστοχη χωροθέτηση και την εναρμόνιση με την κλίμακα του τοπίου. Σε ό,τι αφορά τον όγκο της μονάδας, παρότι επρόκειτο για ένα τριώροφο κτίριο, αυτό αναπτύσσεται οριζόντια, ακολουθώντας τις φυσικές κλίσεις του εδάφους, ενώ η γραμμική του ανάπτυξη προσφέρει μια ομοιογένεια σε σχέση με τους γύρω βράχους, τη θάλασσα και το φρούριο του Παλαμηδίου που δεσπόζει στο φόντο. Παράλληλα, η επίπεδη στέγαση (ταράτσες) διασφαλίζει ότι ο όγκος του κτιρίου δεν διακόπτει βίαια τη γραμμή του ορίζοντα, ενώ η οριζόντια γεωμετρία δημιουργεί μια ισχυρή διαλεκτική αντίθεση με την κατακόρυφη, τραχιά υφή των μεσαιωνικών τειχών. Αρχιτεκτονικός Σχεδιασμός και Υλικά Κατασκευής Η κατασκευαστική δομή του «Ξενία» Ναυπλίου βασίζεται στη χρήση του οπλισμένου σκυροδέματος (reinforced concrete), του υλικού που αποτέλεσε την αιχμή του δόρατος της ελληνικής μοντέρνας αρχιτεκτονικής. Σύμφωνα με τον αυστηρό ορθολογισμό που διέκρινε την ομάδα του ΕΟΤ, η στατική επίλυση του κτιρίου αποτελεί ταυτόχρονα και τη μορφολογική του ταυτότητα. Στο πλαίσιο αυτό, ο στατικός φορέας συγκροτείται από έναν αυστηρό κάναβο υποστυλωμάτων και δοκών από οπλισμένο σκυρόδεμα, ο οποίος ορίζει τον ρυθμό της κατασκευής. Η επιλογή αυτή επέτρεψε την απελευθέρωση των εξωτερικών όψεων από την ανάγκη να φέρουν κατακόρυφα φορτία (façade libre), μια από τις βασικές αρχές του μοντερνισμού του Le Corbusier. Παράλληλα, το οπλισμένο σκυρόδεμα αφέθηκε συχνά ανεπίχριστο (beton brut), εκφράζοντας απόλυτη κατασκευαστική ειλικρίνεια και αναδεικνύοντας την αδρή του υφή, η οποία εναρμονίζεται οπτικά με τον βράχο της Ακροναυπλίας.Από την άλλη πλευρά, Οοι τοίχοι πλήρωσης (που δεν φέρουν βάρος) κατασκευάστηκαν κυρίως από επιχρισμένη οπτοπλινθοδομή, η οποία χρωματίστηκε, λειτουργώντας συμπληρωματικά προς τον στατικό σκελετό, ενώ η απελευθέρωση της όψης έδωσε στον Τριανταφυλλίδη την ελευθερία να τοποθετήσει εκτεταμένα υαλοστάσια, καταργώντας το παραδοσιακό, συμπαγές όριο μεταξύ εσωτερικού και εξωτερικού χώρου. Επιπλέον, ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά και αναγνωρίσιμα μορφολογικά στοιχεία των όψεων του «Ξενία» είναι η εκτεταμένη χρήση κατακόρυφων και οριζόντιων περσίδων (louvers), οι οποίες δεν αποτελούν ένα διακοσμητικό τέχνασμα, αλλά έναν άκρως λειτουργικό μηχανισμό βιοκλιματικού ελέγχου, καθώς αυτές ρυθμίζουν την ένταση του φυσικού φωτός, προσφέρουν ηλιοπροστασία κατά τους θερμούς καλοκαιρινούς μήνες και προστατεύουν την ιδιωτικότητα των ενοίκων. Χωροταξική Διαρρύθμιση Ισόγειο Το ισόγειο αποτελεί τον πυρήνα των δημόσιων λειτουργιών του κτηρίου, όπου η κύρια είσοδος οδηγεί στον χώρο υποδοχής (lobby), ο οποίος χαρακτηρίζεται από την εφαρμογή των αρχών του μοντερνισμού, σε συνδυασμό με στοιχεία που παραπέμπουν στην ελληνική αρχιτεκτονική παράδοση («εκμοντερνισμένος αρχαϊσμός»). Η αισθητική του χώρου βασίζεται στις καθαρές γεωμετρικές χαράξεις και την ανάδειξη των φυσικών υλικών, όπως το εμφανές σκυρόδεμα, η πέτρα και το ξύλο. Παράλληλα, η οργάνωση της κάτοψης ακολουθεί την αρχή του ελεύθερου σχεδίου (free plan), διευκολύνοντας τη ροή της κίνησης από την υποδοχή προς το καθιστικό, το μπαρ και το εστιατόριο. Στο πλαίσιο αυτό, κεντρικό στοιχείο του σχεδιασμού ήταν η ενοποίηση του εσωτερικού με το εξωτερικό περιβάλλον, όπου οι χώροι διημέρευσης περιβάλλονται από μεγάλες γυάλινες συρόμενες επιφάνειες, οι οποίες επιτρέπουν την οπτική και λειτουργική σύνδεση με τους ημιυπαίθριους χώρους και τις πλακόστρωτες βεράντες (οι τελευταίες λειτουργούν ως εξώστες θέασης (belvederes) προς την παλαιά πόλη και τον κόλπο της Αρβανιτιάς. Πτέρυγες Δωματίων Το «Ξενία» Ναυπλίου διέθετε συνολικά 58 δωμάτια, τα οποία αναπτύσσονταν γραμμικά στους ορόφους, ενώ η διάταξη των τελευταίων χαρακτηριζόταν από ορθολογισμό, με σκοπό τη βελτιστοποίηση του φυσικού φωτισμού και αερισμού των μονάδων. Στο πλαίσιο αυτό, τα δωμάτια είναι σχεδιασμένα ως αυτόνομες λειτουργικές μονάδες, εξοπλισμένες με χώρους υγιεινής, καθιστικού αλλά και βεράντας. Εσωτερική διαρρύθμιση Το ξενοδοχείο όπως και σχεδόν το σύνολο των αντίστοιχων μονάδων που εντάσσονταν στην κρατική αλυσίδα «Ξενία», υιοθετούσαν τις αρχές του ολιστικού σχεδιασμού (holistic design), κατά τον οποίο ο εκάστοτε αρχιτέκτονας επιμελούταν προσωπικά τον σταθερό αλλά και κινητό εξοπλισμό. Στο πλαίσιο αυτό, κυρίαρχο υλικό της επίπλωσης ήταν το ξύλο, το οποίο λειτουργεί ως αντισταθμιστικό στοιχείο στην υφή του σκυροδέματος, ενώ σχεδόν όλα τα έπιπλα ακολουθούν τις αρχές της λειτουργικής απλότητας, χωρίς πρόσθετα διακοσμητικά στοιχεία (ornaments). Παράλληλα, αντί για αυτόνομους και κινητούς αποθηκευτικούς χώρους, χρησιμοποιήθηκαν αρχιτεκτονικές εσοχές στην είσοδο κάθε δωματίου, ενώ με σκοπό την εξοικονόμηση χώρου και την ενίσχυση της αισθητικής του θερινού καταλύματος, οι εσοχές αυτές καλύπτονταν από υφασμάτινες συρόμενες κουρτίνες. Παράλληλα, ο εξοπλισμός περιλάμβανε κλίνες με ενσωματωμένα κομοδίνα, σύνθετα έπιπλα (γραφείο-μπουντουάρ) αλλά και καθίσματα. Καταληκτικά, σε ορισμένα δωμάτια τοποθετήθηκαν μετατρεπόμενοι καναπέδες-κρεβάτια (sofa-beds), ενώ η οπτική αρμονία ολοκληρωνόταν με τη χρήση μεταλλικών και ξύλινων λεπτομερειών στα κλιμακοστάσια και στα στηθαία των εξωστών. Παραπομπές