Ναός Αγίου Σπυρίδωνα (Κέρκυρα)

Το Ιερό Προσκύνημα του Αγίου Σπυρίδωνα είναι ελληνορθόδοξη εκκλησία που βρίσκεται στην Κέρκυρα, στην Ελλάδα. Χτίστηκε τη δεκαετία του 1580 (ολοκληρώθηκε το 1589). Στεγάζει τα λείψανα του Αγίου Σπυρίδωνα και βρίσκεται στην παλιά πόλη της Κέρκυρας. Είναι μονόχωρη βασιλική, επηρεασμένη από τον τύπο της Επτανησιακής Βασιλικής, και το ύψους 40 μέτρων καμπαναριό της, που χτίστηκε το 1620, είναι το ψηλότερο στα Επτάνησα. Είναι η πιο γνωστή εκκλησία της Κέρκυρας. Αρχιτεκτονική και Καμπαναριό Ο ναός ανήκει στον ρυθμό της μονόκλιτης βασιλικής. Μια ιδιαιτερότητα του ναού είναι η έλλειψη κύριας εισόδου στη δυτική όψη, λόγω της παρουσίας της εφαπτόμενης οικίας της οικογένειας Βούλγαρη. Αν και ο εξωτερικός διάκοσμος είναι ιδιαίτερα λιτός, το εσωτερικό του ναού διακρίνεται για τον πλούτο της διακόσμησής του. Το εντυπωσιακό πυργοειδές καμπαναριό, που βρίσκεται στην ανατολική πλευρά του ναού, χτίστηκε το 1620 και παρουσιάζει μεγάλη ομοιότητα με το καμπαναριό της εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου των Ελλήνων στη Βενετία. Φέρει κόκκινο θόλο και ένα χαρακτηριστικό μπλε ρολόι, το οποίο τοποθετήθηκε στα μέσα του 19ου αιώνα. Αρχικά διέθετε ξύλινο κλιμακοστάσιο, το οποίο αντικαταστάθηκε το 1933 από σιδερένιο με 103 σκαλοπάτια. Λιτανείες και Εορτές Στην Κέρκυρα το σκήνωμα του Αγίου Σπυρίδωνος λιτανεύεται τέσσερις φορές το χρόνο σε ανάμνηση θαυματουργικών επεμβάσεων του Αγίου, ενώ τιμάται ιδιαίτερα και την ημέρα της μνήμης του: Κυριακή των Βαΐων: Για την απαλλαγή του νησιού από επιδημία πανώλης το 1629. Μεγάλο Σάββατο: Γιατί το έτος 1533 το νησί επλήγη από μεγάλη καταστροφή της σοδιάς των σιτηρών (λιμός). 11 Αυγούστου: Για την διάσωση του νησιού από σφοδρή επιδρομή των Τούρκων το 1716. Κατά την πολιορκία, αποδίδεται στον Άγιο η εμφάνιση ως μοναχός με αναμμένο πυρσό που προκάλεσε πανικό στον οθωμανικό στρατό μετά από καταστροφική καταιγίδα. Πρωτοκύριακο Νοεμβρίου: Για δεύτερη επιδημία πανώλης το 1673. 12η Δεκεμβρίου: Εορτή του Αγίου Σπυρίδωνα. Το σκήνωμα τοποθετείται όρθιο στη «θύρα» του ναού για προσκύνημα (δεν λιτανεύει έξω). Εσωτερικό και Κειμήλια Το εσωτερικό του ναού διακρίνεται για τον πλούσιο διάκοσμό του και τις επιρροές από τη Δύση. Το σημερινό τέμπλο του ναού, κατασκευασμένο από μάρμαρο της Πάρου, κατασκευάστηκε το 1864 και είναι έργο του αυστριακού αρχιτέκτονα Μάουερς. Η πρόσοψη του μαρμάρινου τέμπλου μοιάζει με την εξωτερική είσοδο μιας εκκλησίας σε στυλ μπαρόκ. Οι αξιόλογες εικόνες του τέμπλου είναι έργα του Κερκυραίου ζωγράφου, Σπύρου Προσαλένδη. Η οροφή (ουρανία) της εκκλησίας, το πρώτο δείγμα αυτού του τύπου στην Κέρκυρα, χωρίζεται σε 17 τμήματα με χρυσά πλαίσια που απεικονίζουν σκηνές από τη ζωή και τα θαύματα του Αγίου Σπυρίδωνα. Ο αρχικός ζωγράφος της οροφής ήταν ο Παναγιώτης Δοξαράς (1727). Με το πέρασμα του χρόνου οι πίνακες του Δοξαρά φθάρηκαν από την υγρασία και αντικαταστάθηκαν από αντίγραφα που φιλοτέχνησε το 1852 ο Κερκυραίος ζωγράφος Νικόλαος Ασπιώτης. Το μόνο ίχνος από το έργο του Δοξαρά είναι το επίχρυσο περίγραμμα. Στο ναό φυλάσσονται επίσης σημαντικά έργα τέχνης, όπως: Ο Εσταυρωμένος (17ος αι.) του Κρητικού ζωγράφου Εμμανουήλ Τζάνε (Μπουνιαλή). Η εικόνα της Αγίας Λουκίας (1772) του Κερκυραίου ζωγράφου Σπυρίδωνα Σπεράντζα. Λάρνακα Μέσα στην εκκλησία υπάρχει κρύπτη στα δεξιά του τέμπλου όπου φυλάσσεται το σκήνωμα του Αγίου. Η λάρνακα φιλοτεχνήθηκε στη Βιέννη το 1867 από σκληρό ξύλο με εξωτερική ασημένια επένδυση. Πρόκειται για διπλή σαρκοφάγο, όπου η μεγαλύτερη εμπεριέχει τη μικρότερη. Η εσωτερική σαρκοφάγος είναι καλυμμένη με κόκκινο βελούδο και έχει αφαιρούμενο πάτο για να διευκολύνει την αλλαγή των παντόφλων του αγίου. Η έλλειψη οποιουδήποτε υπόγειου θαλάμου για να στεγάσει τα λείψανα του αγίου ήταν σκόπιμη, με στόχο να είναι όσο το δυνατόν πιο προσβάσιμα. Στην κρύπτη κρέμονται από το ταβάνι 53 θυμιατήρια, 18 από τα οποία είναι χρυσά και τα υπόλοιπα από ασήμι. Ανάμεσά τους διακρίνονται δύο μεγάλα καντήλια που αφιερώθηκαν το 1716, σε ανάμνηση της σωτηρίας του νησιού από τους Τούρκους. Λείψανο Αγ. Σπυρίδων Αρχικά το λείψανο του Αγίου παρέμεινε στην Κύπρο για τριακόσια χρόνια μετά τον θάνατό του (358 μ.Χ.). Περίπου στο τέλος του 7ου αιώνα μ.Χ., λόγω των επιδρομών των Σαρακηνών, μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη από τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό. Σύμφωνα με την παράδοση, λίγες μέρες πριν την πτώση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, ο ιερέας Γρηγόριος Πολύευκτος πήρε τα λείψανα του Αγίου Σπυρίδωνα και της Αγίας Θεοδώρας της Αυγούστας και τα μετέφερε μέσω Σερβίας, Θράκης και Μακεδονίας στην Ήπειρο. Τρία χρόνια περιπλανήθηκε από τόπο σε τόπο μέχρις ότου φτάσει στην Κέρκυρα το 1456. Όλο αυτό το διάστημα είχε τοποθετήσει τα λείψανα σε σακιά με άχυρα και όποιος τον ρωτούσε τους έλεγε πως είναι τροφή για το υποζύγιό του. Ο ιερέας Γρηγόριος Πολύευκτος βρήκε στην Κέρκυρα έναν συμπολίτη του πρόσφυγα, τον ιερέα Γεώργιο Καλοχαιρέτη, και του κληροδότησε το λείψανο. Μετά τον θάνατό του, ο Γεώργιος Καλοχαιρέτης άφησε κληρονομιά στους γιους του, Λουκά και Φίλιππο, το λείψανο του Αγίου. Οι δύο αδελφοί θέλησαν να μεταφέρουν το λείψανο στη Βενετία, αλλά μετά από αντιδράσεις του κερκυραϊκού λαού και απόφαση της Ενετικής Γερουσίας, η μεταφορά δεν πραγματοποιήθηκε. Το 1512 συντάχθηκε στην Άρτα δωρητήριο συμβόλαιο στο όνομα της Ασημίνας Καλοχαιρέτη, κόρη του Φιλίππου, η οποία παντρεύτηκε τον Σταμάτιο Βούλγαρι(η). Έτσι το λείψανο πέρασε στην οικογένεια Βούλγαρη ως μέρος της προίκας της. Η Ασημίνα άφησε διαθήκη (25 Νοεμβρίου 1571) που όριζε πως το Ιερό Λείψανο παραμένει ως κληρονομιά στους απογόνους της. Οι μετακινήσεις του Λειψάνου Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι μετακινήσεις του Λειψάνου εντός του νησιού πριν την οριστική του εγκατάσταση. Η πρώτη τοποθέτηση του λειψάνου έγινε στον ναό του Αγίου Αθανασίου. Το 1528 μεταφέρθηκε στον καθεδρικό ναό του Ταξιάρχου Μιχαήλ στο Καμπιέλο. Την ίδια χρονιά (1528) η οικογένεια Βούλγαρη έχτισε ιδιωτικό ναό στο Σαν Ρόκκο (σημερινή πλατεία Σαρόκκου) προς τιμήν του Αγίου, όπου και φυλάχθηκε το σκήνωμα. Το 1537, κατά την πολιορκία της Κέρκυρας από τους Τούρκους, η οικογένεια Βούλγαρη μετέφερε για ασφάλεια το σκήνωμα στο ναό των Αγίων Αναργύρων στο Παλαιό Φρούριο και μετά την πολιορκία επέστρεψε στο Σαν Ρόκκο. Η εκκλησία αυτή κατεδαφίστηκε γύρω στα 1577 λόγω της επέκτασης των τειχών του φρουρίου και το λείψανο μεταφέρθηκε προσωρινά στον ναό του Αγίου Νικολάου των Ξένων στην Γαρίτσα. Στη δεκαετία του 1580 (ολοκλήρωση το 1589), οι ιδιοκτήτες του σκηνώματος αποφάσισαν την οικοδόμηση του νέου ναού και τα λείψανα μεταφέρθηκαν στη σημερινή τους θέση. Το Ιερό Λείψανο ανήκε για αιώνες στην οικογένεια Βούλγαρη, οι απόγονοι της οποίας το 1925 το παραχώρησαν οριστικά στην εκκλησιαστική αρχή του νησιού. Το 1967 ο ιερός ναός αναγνωρίστηκε επισήμως ως Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου με την επωνυμία «Ιερό Προσκύνημα Αγίου Σπυρίδωνος Κερκύρας». Οίκος Ρομανόφ Πάνω από τη δυτική θύρα του νάρθηκα βρίσκεται το αυτοκρατορικό οικόσημο του Οίκου των Ρομανόφ ως υπενθύμιση ότι η εκκλησία ήταν υπό την ονομαστική προστασία της Ρωσίας την περίοδο 1807-1917. Κοντά στον ίδιο χώρο ένας πίνακας απεικονίζει τον άγιο να αγγίζει το κεφάλι του Κωνστάντιου Β' θεραπεύοντας τον αυτοκράτορα. Ενετικά αφιερώματα Η Βενετική Γερουσία πρόσφερε ένα επιχρυσωμένο ασημένιο λυχνάρι που έφερε ανάγλυφα του Αγίου και του λιονταριού του Αγίου Μάρκου σε ανάμνηση των θαυμάτων του Αγίου κατά τη δεύτερη μεγάλη πολιορκία της Κέρκυρας το 1716. Το καντήλι κρέμεται στη δυτική γωνία του σηκού κοντά στο γυναικωνίτη. Η επιγραφή στο φωτιστικό έχει ως εξής: OB SERVATAM CORCYRAM DIVO SPVRIDIONI TVTELARI SENATVS VENETVS ANNO MDCCXVI Το οποίο μεταφράζεται ως: «Για τη Σωτηρία της Κέρκυρας, στον Πολιούχο Άγιο Σπυρίδωνα, η Γερουσία της Βενετίας, έτος 1716».Η μεγαλύτερη λάμπα της εκκλησίας βρίσκεται κοντά στον άμβωνα και προσφέρθηκε στον άγιο από τον Ενετό Ύπατο Ναύαρχο Αντρέα Πιζάνι και τους υπόλοιπους Βενετούς ηγέτες με την επιγραφή: DIVO SPVRIDIONI TVTELARI VTRAQVE CLASSE PROTECTA ANDREA PISANI SVPREMO DVCE VTRIVSQVE CLASSIS NOBILES EX VOTO ANNO MDCCXVII Που μεταφράζεται: «Προς τον Προστάτη Άγιο Σπυρίδωνα που προστάτεψε τους δύο στόλους υπό την ηγεσία του Αντρέα Πιζάνι, Αρχηγού και των δύο στόλων, οι ευγενείς προσφέρουν το ανάθημα, έτος 1717». Παραπομπές Εξωτερικοί σύνδεσμοι Ιερό Προσκύνημα Αγίου Σπυρίδωνος