Valide masjidi

Valide masjidi (yunoncha: Βαλιδέ Τζαμί, turkcha: Valide Camii Valide sulton masjidi), mahalliy ravishda Valide Jami nomi bilan tanilgan, Gretsiyaning Shimoliy Egey mintaqasidagi Lesbos orolining Mitilini shahrida joylashgan sobiq masjid. Usmonlilar davrida 1615-yilda qurilishi yakunlangan masjid binosi 1920-yillarda, Bolqon urushlari va Yunon-turk aholi almashinuvidan soʻng tashlab ketilgan boʻlib, qisman vayron holatga kelib qolgan. Tavsifi Masjid shaharning eski turk mahallasida – Epano Skalada joylashgan. Kirish qismi tepasidagi bunyodkor yozuviga koʻra, u 1615-yilda qurilgan boʻlib, bu uni oroldagi eng qadimgi masjidlardan biriga aylantiradi. Biroq boshqa bir manbada hozirgi inshoot 1780-yilda eskiroq masjid oʻrnida qurilgani va hozirgi koʻrinishi 1867-yildagi taʼmirlash natijasi ekani aytiladi. U toshdan qurilgan, bir qavatli, qiya tomli inshootdir. Ilgari marmar zinapoya orqali kiriladigan, marmardan yasalgan koʻp burchakli suv favvorali tosh yotqizilgan hovli mavjud boʻlgan. Binoning barcha toʻrt tomonida metall panjaralar bilan himoyalangan katta derazalarning simmetrik juftlari va oval tom oynalari bor. Ichki pol yogʻoch taxtalar bilan qoplangan, esonarteksni namozxonadan ajratib turuvchi besh yoʻnalishli ravoq yoʻlagi boʻlgan. Shift rangli freskalar bilan bezatilgan, keyinchalik oroldan musulmon aholi ketganidan soʻng ularning usti qoramtir boʻyoq bilan boʻyalgan. Taxminan 6-metr (20 ft) balandlikdagi mehrob stukko bezaklariga ega edi. Usmonli uslubidagi minora Ayvalikda qazib olingan qizil toshdan qurilgan boʻlib, asl i15-metr (49 ft) balandlikdagi minora gumbazli tepa qismining bir boʻlagidan tashqari deyarli toʻliq saqlangan. Uning tag qismi olti burchakli, tanasi esa silindrsimon. Bino va uning minorasi 1981-yilda Gretsiya Madaniyat vazirligi tomonidan muhofaza qilinadigan yodgorliklar sifatida belgilangan. 2018-yil boshida Lesbos Qadimiy yodgorliklar eforati nazorati ostida binoni restavratsiya qilish ishlari uchun €1.2 million yevro miqdoridagi pul ajratildi. 2020-yilda Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdoʻgʻon tomonidan Avliyo Sofiyani muzeydan masjidga qaytarish ortidan Valide masjidini restavratsiya qilishni toʻxtatish chaqiriqlari yangradi. 2024-yil holatiga koʻra, sobiq masjid yopiq, qisman vayron holda qolmoqda. Yana qarang Gretsiyada Islom Usmoniylar davrida Gretsiya Gretsiyadagi sobiq masjidlar roʻyxati Manbalar Havolalar Vikiomborda „Zincirli masjidi (Serres)“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.