Ζάκρος

Η Ζάκρος είναι χωριό και έδρα ομώνυμης κοινότητας του δήμου Σητείας και της τέως Επαρχίας Σητείας του νομού Λασιθίου στην ανατολική ακτή της Κρήτης στο νότιο Κρητικό πέλαγος. Γενικά στοιχεία Στην περιοχή βρίσκονται τα ερείπια της αρχαίας Μινωικής πόλης της Ζάκρου και αποτελούν σήμερα σημαντικό αρχαιολογικό χώρο του Μινωικού πολιτισμού. Θεωρείται ότι υπήρξε ένα από τα τέσσερα κύρια διοικητικά κέντρα των Μινωιτών, ενώ το προστατευμένο λιμάνι της και η στρατηγική της θέση την κατέστησαν σημαντικό εμπορικό κέντρο για το εμπόριο προς τα ανατολικά. Στην πόλη κυριαρχούσε το παλάτι της Ζάκρου, το οποίο κτίστηκε το 1900 π.Χ. περίπου, ξανακτίστηκε το 1600 π.Χ περίπου και καταστράφηκε το 1450 π.Χ μαζί με τα υπόλοιπα κύρια κέντρα του Μινωικού πολιτισμού. Σήμερα τα ερείπια του παλατιού, που βρίσκονται δίπλα στη θάλασσα, στην Κάτω Ζάκρο, είναι εμφανή και επισκέψιμα, καθιστώντας τη Ζάκρο δημοφιλή τουριστικό προορισμό. Γεωγραφικά στοιχεία Η Ζάκρος μερικές φορές χωρίζεται Πάνω Ζάκρο, το τμήμα που βρίσκεται ψηλότερα στο λόφο, και Κάτω Ζάκρο, το τμήμα που είναι κοντά στη θάλασσα. Ένα φαράγγι, γνωστό ως το «Φαράγγι των Νεκρών» διασχίζει τόσο το πάνω όσο και το κάτω τμήμα της αρχαίας πόλης και φέρει το όνομά του από τους πολυάριθμους τάφους της Μινωικής Εποχής, που βρέθηκαν στις σπηλιές κατά μήκος των πλευρών του. Η Πάνω Ζάκρος απέχει 38 χιλιόμετρα από τη Σητεία. Ο δρόμος περνάει από το Παλαίκαστρο όπου και στη συνέχεια κατευθύνεται νότια. Το σημερινό δημοτικό διαμέρισμα της Ζάκρου περιλαμβάνει τους οικισμούς Κάτω Ζάκρος, Αδραβάστοι, Αζοκέραμος, Κελλάρια, Κλησίδι, Άγιος Γεώργιος και Σφάκα. Διοικητικά Δείτε: Κοινότητα Ζάκρου Η Ζάκρος αναφέρεται επίσημα το 1925 στο ΦΕΚ 27Α - 31/01/1925 να ορίζεται έδρα της ομώνυμης νεοϊδρυθείσας κοινότητας. Το 1997 με το ΦΕΚ 244Α - 04/12/1997 προσαρτήθηκε στον τότε δήμο Ιτάνου και το 2010 με το ΦΕΚ 87Α - 07/06/2010 αποσπάσθηκε από το δήμο Ιτάνου και προσαρτήθηκε στον δήμο Σητείας και αποτελεί έδρα κοινότητος. Αρχαιολογία Η Ζάκρος ανασκάφηκε πρώτη φορά από τον Ντ. Χόγκαρθ της Βρετανικής Αρχαιολογικής Σχολής Αθηνών οπότε και αποκαλύφθηκαν δώδεκα σπίτια, όμως η ανασκαφή σταμάτησε. Το 1961 ο Νικόλαος Πλάτων ξεκίνησε εκ νέου την ανασκαφή και ανακάλυψε το Παλάτι της Ζάκρου. Στον χώρο ανακαλύφθηκαν επίσης αγγεία καθώς και αργιλικές πλάκες με επιγραφές σε Γραμμική Α.Τέλος ανακαλύφθηκε αρχαίος λαβύρινθος όμοιος με αυτούς της Κνωσού και της Φαιστού. Η αρχιτεκτονική δομή του ανακτόρου ακολουθεί εκείνη των άλλων μινωικών ανακτόρων του νησιού: γύρω από μία κεντρική αυλή αναπτύσσονται τα υπόλοιπα κτίρια (εργαστήρια, δωμάτια κατοικίας κ.ά.), υπάρχουν αίθουσες με πολύθυρα και δεξαμενές καθαρμών. Ανάκτορο Ζάκρου Το Μινωικό ανάκτορο της Ζάκρου, που βρίσκεται στην ανατολική Κρήτη κοντά στο χωριό Κάτω Ζάκρο του νομού Λασιθίου, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα και πιο εντυπωσιακά μινωικά κέντρα της Εποχής του Χαλκού. Χτίστηκε περίπου γύρω στο 1900 π.Χ.και γνώρισε αναδόμηση γύρω στο 1600 π.Χ. μετά από καταστροφές, πιθανόν λόγω σεισμών, μέχρι να καταστραφεί οριστικά γύρω στο 1450 π.χ. παράλληλα με άλλα μεγάλα μινωικά ανάκτορα της Κρήτης. Το ανάκτορο εκτεινόταν σε 8.000–10.000 τετραγωνικά μέτρα και περιλάμβανε πάνω από 300 δωμάτια οργανωμένα γύρω από μια κεντρική αυλή, όπως τα άλλα μεγάλα μινωικά παλάτια (Κνωσός, Φαιστός, Μάλια). Η δομή του περιλάμβανε χώρους κατοικίας, εργαστήρια παραγωγής, αποθήκες, αίθουσες τελετών και υπόγειες δεξαμενές ή λουστράλ βάσεις, που πιθανόν χρησιμοποιούνταν για θρησκευτικές ή τελετουργικές δραστηριότητες. Η θέση του ήταν στρατηγική: κοντά σε φυσικό λιμάνι και σε δίοδους όπως το Φαράγγι των Νεκρών, εξασφάλιζε τόσο την εμπορική επικοινωνία όσο και την άμυνα. Το ανάκτορο λειτούργησε ως διοικητικό, εμπορικό και θρησκευτικό κέντρο, με έντονη οικονομική δραστηριότητα: εξάγονταν προϊόντα όπως λάδι, κρασί και ξύλο, ενώ εισάγονταν πολύτιμα υλικά, όπως μέταλλα, ελεφαντόδοντο και ημιπολύτιμοι λίθοι, από την Αίγυπτο και τη Μέση Ανατολή. Οι συστηματικές ανασκαφές ξεκίνησαν κυρίως τη δεκαετία του 1960 από τον Έλληνα αρχαιολόγο Νικόλαο Πλάτωνα, και απέφεραν εξαιρετικά ευρήματα: γραφικές πινακίδες με τη Γραμμική Α, τελετουργικά σκεύη, εργαλεία, κοσμήματα και πολυτελή αντικείμενα. Η κατάσταση του ανακτόρου πριν από τις ανασκαφές ήταν σχεδόν ανέπαφη, γεγονός που το καθιστά μοναδικό πηγή πληροφοριών για τη Μινωική κοινωνία και τον τρόπο ζωής της εποχής. Πολλά από αυτά τα αντικείμενα εκτίθενται σήμερα στα Αρχαιολογικά Μουσεία Ηρακλείου, Σητείας και Αγίου Νικολάου. Σήμερα, το ανάκτορο είναι επισκέψιμο και αποτελεί σημαντικό τουριστικό και πολιτιστικό αξιοθέατο της Κρήτης, προσφέροντας στους επισκέπτες τη δυνατότητα να κατανοήσουν τόσο τη μεγαλοπρέπεια της μινωικής αρχιτεκτονικής όσο και την κοινωνικοοικονομική και θρησκευτική ζωή της εποχής. Παραπομπές Εξωτερικοί σύνδεσμοι Η Ζάκρος στην επίσημη ιστοσελίδα του Υπουργείου Πολιτισμού Αρχειοθετήθηκε 2009-05-06 στο Wayback Machine.