Veli Paşa Camii (Yanya)

Veli Paşa Camii (Yunanca: Τζαμί του Βελή Πασά), Yunanistan'ın Yanya kentinde bulunan bir camidir. Cami, 16. yüzyılda Osmanlı döneminde inşa edilmiştir. Cami, 19. yüzyılın başında Yanyalı Veli Paşa tarafından yenilenmiş ve özellikle medrese ve mutfaklardan oluşan bir kompleks oluşturmuştur. Günümüzde artık ibadete açık değildir. Tarihçe Yanya Kalesi'nden yaklaşık 500 metre uzaklıkta, Litaritsia tepesinin güneybatısında, Aziz Stefan'a adanmış bir Bizans kilisesinin bulunduğu yere günlük ibadet için ilk mescit inşa edildi. Tarihçiler, bu ilkel binanın inşa tarihinin belirsiz olduğunu, 17. yüzyılın başlarında (1617'den biraz sonra) ya da sonlarının olduğunu öne sürmektedirler. 1670 tarihli belgelere göre cami o zamanlar kurucusu Bali Kethuda'nın adını taşımaktaydı. Daha sonra çevredeki bölgeye atıfla “Çekur camisi” adı verildi. 19. yüzyılın başlarında Epir bölgesinin yarı özerk hükümdarı Tepedelenli Ali Paşa, ilk iki oğlu Muhtar ve Veli için caminin bulunduğu bölgeye saray yaptırdı. Özellikle Rumeli beylerbeyi ve Mora valisi olan ikincisi, burada 1804 tarihli bir vakıfta dini bir kurum kurdu. Büyük bir toprak sahibi olup, yeni bir cami, medrese, mutfaklar ve başta kütüphane ve han olmak üzere ek binalar yaptırdı. Birinci Balkan Savaşı'nda Yunanistan'ın Yanya'yı ve Epir'in büyük bir kısmını ilhak etmesinden sonra cami kışla haline getirildi ve minaresi 1930 civarında yıkıldıktan sonra Kültür ve Spor Bakanlığı tarafından el konuldu. Bina daha sonra Yanya belediyesine iade edildi ve 1978–1979 ve 1983 yıllarında 8. Bizans Eski Eserler Dairesi tarafından restore edildi. Caminin medresesi, şehrin Ulusal Direniş Müzesi'ni barındırıyordu, ancak 2021'de kapatıldı ve binanın Yanya Belediyesi himayesinde restorasyonu planlandı. Mimarisi Caminin 6 × 6,5 m. boyutlarında bir ibadethanesi bulunmaktadır ve üzerini sekizgen kasnağı dört tromp üzerine oturan bir kubbe ile örtülmektedir. Kuzeyde, başlangıçta açık olan ve üç küçük kubbeyle taçlanan, muhtemelen binanın inşasından sonra duvarla örülmüş bir revak bulunmaktadır. Günümüze sadece kaidesi kalan minare, batı cephesinde, revak ile mescit arasında yer almaktadır. Duvar işçiliği kesme taştan sözde izodom aparatı ile karakterize edilirken, ana kubbe ve sundurmanın çatısı arduvazla kaplıdır. İçeride zengin bir mermer mihrabın unsurları korunmuştur. Caminin kuzeyinde mutfak binası ve medrese bugün ayaktadır. Eski Kur'an okulu, Yanya Ulusal Savunma Müzesi'ne ev sahipliği yapıyor. Kaynakça Bibliyografi Demetracopoulou, Polyxena (2009). "Veli Pasha complex". Ersi Brouskari (Ed.). Ottoman Architecture in Greece. Elizabeth Key Fowden tarafından çevrildi. Atina: Kültür ve Spor Bakanlığı. ss. 174-175. ISBN 9789602147931. . Mikropoulos, Anastasios (2008). Elevating and safeguarding culture using tools of the information society: dusty traces of the muslim culture. Earthlab. ISBN 978-960-233-187-3. Neumeier, Emily (2017). "Rivaling Elgin: Ottoman Governors and Architectural Agency in the Morea". Benjamin Anderson; Felipe Rojas (Ed.). Antiquarianisms: Contact, Conflict, Comparison. Oxford: Oxbow Books. ss. 134-161. ISBN 978-1-78570-687-5. Erişim tarihi: 17 Mart 2022. Plagou, Angeliki (2016). Περιφέρεια Ηπείρου: Περιφερειακή Ενότητα Ιωαννίνων: Όπου η Ομορφιά Περισσεύει (Yunanca). Londra: AKAKIA Publications. ISBN 978-1-911352-35-8. Erişim tarihi: 25 Ekim 2023. Prountzos, Athanasios (2004). Ο Προσανατολισμός των μουσουλμανικών Τεμενών Καλούτσιανης και Βελή Πασά στα Ιωάννινα (Yunanca). Atina: Atina Ulusal Teknik Üniversitesi. Pyrsinellas, Vasileios (1959). "Ιστορία της πόλεως των Ιωαννίνων". Ηπειρωτική Εστία (Yunanca). Cilt 8. ss. 762-763. Smyris, Georgios (2000). "Τα μουσουλμανικά τζαμιά των Ιωαννίνων και η πολεοδομία της Οθωμανικής Πόλης" [The Muslim Mosques of Ioannina and the Urban Planning of the Ottoman Town]. Ηπειρωτικά Χρονικά (Yunanca). Cilt 34. ss. 9-90. ISSN 1108-4758. Tassi, Konstantina (2017). Οι Μουσουλμάνοι των Ιωαννίνων: από την Αυτοκρατορία στο Έθνος κράτος 1913-1923 (Yunanca). Yanya Üniversitesi. Erişim tarihi: 25 Ekim 2023. Vrakas, Fotis (2007). Η Ήπειρος του χτες – Η Ήπειρος της οθωμανικής περιόδου 15ος - 20ος (Yunanca).