İskender Bey Camii

İskender Bey Camii (Yunanca: Τζαμί του Ισκεντέρ Μπέη), Evrenosoğlu İskender Bey Camii veya Büyük Cami, Yunanistan'ın kuzeyindeki Yenice-i Vardar kasabasında bulunan tarihi bir Osmanlı camisidir. Yenice-i Vardar'ın kurucusu Gazi Evrenos'un torunu Evrenosoğlu İskender Bey tarafından 16. yüzyılın başlarında yaptırılmıştır. Cami günümüzde oldukça harap durumdadır ve kullanıma açık değildir. Bir zamanlar Yenice-i Vardar'da bulunan yirmi camiden günümüze ulaşan üç camiden biridir. Tarih İskender Bey Camii, 1481-1512 yılları arasında veya 16. yüzyıl başlarındaki Gazi Evrenos Bey'in torunu Evrenosoğlu İskender Bey tarafından inşa etirildiği düşünülmektedir. Bir diğer görüş ise İskender Bey'in, dedesi tarafından yaptırılan bu camiyi onarttığı şeklindedir. On yedinci yüzyılda Yenice-i Vardar'ı ziyaret eden Evliya Çelebi burayı pek çok kişi tarafından ziyaret edilen kasabanın "en gelişmiş, düzenli, döşeli, güzel" binası olarak tanımlamıştır. 1911-1912'deki Birinci Balkan Savaşı'nda topçu ateşi nedeniyle ağır hasar almıştır. 1912 yılında Yenice-i Vardar ve Makedonya bölgesinin Yunanistan Krallığı tarafından ilhak edilmesinin ardından Yunanistan Merkez Bankası tarafından özel mülk olarak satılmış ve 1950 yılına kadar depo, ardından da pamuk fabrikası olarak kullanılmıştır. 1974 ve 2000 yıllarında kültür anıtı ilan edilmiştir. Yunanistan Kültür Bakanlığı'nın 2021 yılı sonlarından bu yana sürdürdüğü kamulaştırma süreci devam etmektedir. Mimari Çarşının ortasına inşa edilmiş camiyi Evliya Çelebi "kurşun kaplı kubbeli bir mescid" olarak tanımlamaktadır. Bizans mimarisine özgü tuğla çatı kiremitleri, aralarında İskender Bey Camii'nin de bulunduğu Yunanistan'daki pek çok Osmanlı eserinde kullanılmıştır. Cami, merkezi ibadet bölümü ve eyvanı ile şekillenen eyvanlı bir biçimde inşa edilmiştir. İskender Bey Camii, Selanik'teki Alaca İmaret Camii ile birlikte Yunanistan'da bu tarzda inşa edilmiş iki camiden biridir. Caminin, merkez kubbeye aynı eksen boyunca bağlanan iki büyük yarım kubbeyle örtülü, dikdörtgen planlı yan odaları bulunmaktadır. Bu özelliğiyle cami Osmanlı mimarisinde eşsiz bir özelliğe sahiptir. Camide Yunanistan'daki Osmanlı camileri arasında üç bölmeli olanla birlikte en yaygın şekilde kullanılan beş bölmeli bir revak bulunmaktadır. Kubbenin özgün çapı on dört metredir. Son yıllarda caminin çeşitli kullanımları nedeniyle hem iç hem de dış cephesi birçok değişikliğe uğramış, ana kubbesi yıkılmıştır. Eski fotoğraflarda görülen ve 1930'lara kadar ayakta olan minaresinden günümüze yalnızca kaidesi ulaşabilmiştir. Caminin haziresi ve yakınındaki eski çeşme de günümüze ulaşamamıştır. Profesör Machiel Kiel İskender Bey Camii'ni "Osmanlı mimarisinin geniş hakimiyetinde başka hiçbir yerde bulamadığımız türden son derece özgün bir bina" olarak tanımlamaktadır. Galeri Ayrıca bakınız Yunanistan'da İslam Yunanistan'daki eski camilerin listesi Yunanistan'daki Osmanlı camileri listesi Osmanlı Yunanistanı Kaynakça Bibliyografya Ameen, Ahmed (2017). Islamic architecture in Greece: Mosques. Alexandria, Egypt: Center for Islamic Civilization studies, Bibliotheca Alexandrina. Skiadaresis, Georgios (2012). The Ottoman monuments of Giannitsa. Ephorate of Antiquities of Pella. Stavridopoulos, Ioannis (2015). Μνημεία του άλλου: η διαχείριση της οθωμανικής πολιτιστική κληρονομιάς της Μακεδονίας από το 1912 έως σήμερα [Other People's Monuments: the Management of the Ottoman Cultural Heritage of Macedonia from 1912 to the present] (Tez) (Yunanca). Ioannina: University of Ioannina.