Շաորի ամրոց

Շաորի ամրոց (վրաց.՝ შაორის ციხე), հայտնի է նաև Քյոռօղլու բերդ անվանումով։ Բրոնզի դարի մեգալիթյան կառույց Վրաստանի Սամցխե-Ջավախեթի մարզում։ Գտնվում է Փոքր Կովկաս լեռնաշղթայի համանուն լեռան վրա, ծովի մակարդակից 2752 մ բարձրության վրա, Փարվանա լճից հյուսիս-արևմուտք։ Ընդգրկված է Վրաստանի ազգային նշանակության մշակութային անշարժ հուշարձանների ցանկի մեջ։ Նկարագիր Շաորի ամրոցը տեղագրական և ճարտարապետական բազմաթիվ ընդհանրություններ ունի Աբուլի բերդի հետ։ Կառուցված է խոշոր հրաբխային բազալտով, առանց որևէ կապող շինարարական շաղախի և քարերը պարզապես շարված են միմյանց վրա։ Ամրոցը կազմված է երկու մասից, որոնցից յուրաքանչյուրը տեղակայված է լեռան գագաթի վրա։ Կենտրոնական մասը իրենից ներկայացնում է ոչ ճիշտ ուղղանկյուն և կառուցված է ամենաբարձր հատվածում։ Այնտեղ կարելի է հայտնվել արևելյան մուտքից, որի լայնությունը 1 մ է, իսկ բարձրությունը՝ 1,3 մ։ Ամրոցի դիրքն ու ընդարձակությունը քիչ հավանական է դարձնում այն հանգամանքը, որ այն երբևէ գործածվել է որպես քաղաքային կյանքի կենտրոն։ Շատ հավանական է, որ այն ծառայել է կրոնական նպատակների համար։ Հնագիտություն Շաորի ամրոցը առաջին անգամ գրավոր աղբյուրներում հիշատակվում է 18-րդ դարի վրաց աշխարհագրագետ և պատմաբան Վախուշտիի աշխատություններում։ Հայազգի հնագետ և բանասեր Լեոն Մելիքսեթ-Բեկը առաջինն էր, որ փորձեց 1938 թվականին կանոնավոր կերպով ուսումնասիրել Վրաստանի միաձույլ հուշարձանները, այդ թվում Շաորի ամրոցը։ Շաորի ամրոցում երբեք հնագիտական պեղումներ չեն իրականացվել, որը դժվարեցնում է նրա թվագրումն ու որևէ կոնկրետ մշակույթի դրա վերագրումը։ Շինարարության տեխնիկական և նյութական կողմը նմանություն ունի Թռեղք-Վանաձորյան մշակույթին, ըստ որի ամրոցի կառուցման ժամանակաշրջան է մատնանշվում մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի առաջին կեսը։ Բնակավայրերի տեղաբաշխումը և մշակութային առանձնահատկությունները վկայում են այն մասին, որ նրանց, ում պատկանել են այս լեռնային ամրոցները, հսկողություն են իրականացրել վարելահողերի ու բնական պաշարների վրա։ Այս ամրությունները կարող էին իրականացնել նաև տնտեսական և պաշտպանական գործողություններ՝ իշխող վերնախավի ներքին տիրույթների համար։ Պատկերասրահ Ծանոթագրություններ