Shaori gotorlekua

Shaori gotorlekua (georgieraz: შაორის ციხე, translit.: shaoris tsikhe) Georgiako Samtskhe-Javakhetiko Akhalkalaki udalerrian dagoen egitura megalitiko prehistoriko bat da, Shaori mendiaren gailur harritsuan kokatua, itsas mailatik 2.752 metrora (9.029 oin) Kaukaso Txikian, Paravani aintziraren ipar-mendebaldean. Ziklopeen harri lehorreko tradizioan morterorik gabeko basalto bloke handiekin eraikia, gotorlekuak erronboide formako oinplano ezohikoa du, barne espazio zirkularrekin. Bi zatitan banatuta dago, gailur bereizietan kokatuta, erdiko gotorleku-eremua ekialdeko magalean dagoen ate estu baten bidez sartzen delarik. Gaur egun hondatuta dagoen egiturak antzekotasun topografikoak eta arkitektonikoak ditu Brontze Aroko gotorlekuekin, Abuli gotorlekua barne. Shaoriren eraikuntzaren data ez dago argi, indusketa arkeologikorik ez dagoelako. Hala ere, Trialetiko hilobi-tumuluekin dituen antzekotasunek K.a. II. milurtekoaren lehen erdian eraiki zela iradokitzen dute. Hego Kaukasoko beste ziklopeo muino-gotorleku batzuk bezala, Shaori Brontze Aro Ertain eta Amaierako gizarte-estratifikazio prozesuak eta lur laboragarrien eta baliabide estrategikoen gaineko eliteen kontrola islatzen ditu. Bere kokapen aldapatsuak eta barne-diseinuak etxeko erabilera ezinezkoa egiten badute ere, aditu batzuek gunearentzat erritual edo erlijio funtzioa proposatu dute. Shaori gotorlekua Georgiako Garrantzi Nazionaleko Kultur Monumentu Higiezinen artean dago. XVIII. mendeko Vakhushti printze geografo georgiarrak aipatu zuen lehen aldiz iturri historikoetan, eta XX. mendean Leon Melikset-Bekek aztertu zuen sistematikoki. Arkitektura Shaori gotorlekua, lehen Korogli bezala ere ezagutzen zena tokian bertan (azken finean, turkierazko Koroğlu hitzetik), ezaugarri topografiko eta arkitektoniko asko partekatzen ditu Abuli gotorlekuarekin, Paravani lakuaren inguruko eremuan estrategikoki kokatutako beste gotorleku ziklopeo garrantzitsu batekin. Shaori gotorlekua basalto bloke handiz eraikita dago, morterorik erabili gabe. Bi zatitan banatuta dago, bakoitza gailur malkartsu baten gainean kokatuta. Erdiko zatia laukizuzen irregular bat da, eremurik altuenean eraikia, eta ekialdetik metro bat zabal eta 1,3 metroko altuerako ate batetik sar daiteke bertara. Shaoriren kokapenak eta antolaketa espazialak etxeko gune ez-probable bihurtzen dute. Aitzitik, helburu erlijiosoetarako erabili izan zitekeen. Testuinguru historiko eta arkeologikoa Shaori gotorlekua lehen aldiz agertzen da XVIII. mendearen hasierako Vakhushti printze georgiar jakintsuaren geografian. Leon Melikset-Bek izan zen Georgiako monumentu monolitikoak sistematikoki aztertzen saiatu zen lehena, Shaori barne, 1938an. Ez da indusketa arkeologikorik egin Shaorin, eta horrek zaildu egiten du monumentua zehatz-mehatz datatzea edo kultura jakin bati esleitzea. Eraikuntza teknikaren eta materialen antzekotasunak ikusi dira Trialetiko hilobi-tumuluekin, eta horrek K.a. II. milurtekoaren lehen erdia eraikuntza-aldi posible gisa adierazten du. Oro har, ziklopeo gotorlekuen hedapena Hego Kaukasoko Brontze Aro Ertain eta Amaieran izandako gizarte-aldaketen testigantza arkeologikoa da, gizarte-bereizkuntza eta elite ahaldundu berrien agerpena islatuz. Gotorleku hauek normalean mendien magal malkartsuetan eraikitzen ziren. Kokapenen banaketak eta material kulturalak iradokitzen dute muino-gotorleku hauen arduradunek lur langarrien eta baliabideen gaineko kontrola zutela, baina baliteke funtzio ekonomikoak eta defentsakoak ere izan izana barnealdeko lurraldeetarako. Erreferentziak Kanpo estekak