ზვარეთი (ბოლნისის მუნიციპალიტეტი)

ზვარეთი (ყოფილი სარალარი) — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ბოლნისის მუნიციპალიტეტის რატევანისა და ზვარეთის ადმინისტრაციულ ერთეულში (ქვემო ქართლის მხარე). მდებარეობს მდინარე მაშავრის (ხრამის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 700 მ-ზე, ბოლნისიდან 5 კმ-ის დაშორებით. ისტორია სოფელს ამჟამინდელი სახელი ეწოდა 1990-იან წლებში ისტორიული ზვარეთის მიხედვით. სოფელი ზვარეთი წერილობით წყაროებში პირველად 1591 წელს იხსენიება როგორც იოანე ბარათაშვილის მამული. შემდეგ მას ქციის ხეობის (ხრამის ზემოწელი) სხვა სოფლებთან ერთად ბარათაშვილების ერთი შტო — გოსტაშაბიშვილები ფლობდნენ. ზვარეთი „ნადარბაზევის არგისის ხეობის“ სოფლებს შორის დასახელებულია იოანე ბატონიშვილის „ქართლ-კახეთის აღწერაში“ (1790-იანი წლები). სოფელი სარალარი (სარალიარი) XIX საუკუნეში უკვე აზერბაიჯანულენოვანი მოსახლეობით იყო დასახლებული. საბჭოთა პერიოდში ის შედიოდა ბოლნისის რაიონის ბოლნის-კაპანახჩის (შემდეგ — ქვემო ბოლნისი) სასოფლო საბჭოში, 1951 წლიდან — ქვეშის სასოფლო საბჭოში, 1960 წლიდან — ბოლნისის სადაბო (შემდეგ საქალაქო) საბჭოში, 1988 წლიდან კი — რატევანის სასოფლო საბჭოში. დემოგრაფია 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 351 ადამიანი, ეროვნებით აზერბაიჯანელი. ლიტერატურა ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 367. სქოლიო