ზანავი (ბორჯომის მუნიციპალიტეტი)

ზანავი — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ბორჯომის მუნიციპალიტეტში (ყვიბისის ადმინისტრაციული ერთეული). მდებარეობს ბორჯომის ხეობაში, მდინარე მტკვრის მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 840 მეტრზე, ბორჯომიდან დაშორებულია 9 კილომეტრით. სოფელში მოიპოვება მინერალური წყალი. ისტორია ზანავ მდებარეობს ისტორიულ ხეობაში, რომელიც თორის მხარეში მტკვრის ხეობის სოფლებს აერთიანებდა. ოსმალეთის მიერ სამცხის დაპყრობის შემდეგ „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის” (1595) მიხედვით, ზანავი პეტრეს ლივის ქაშუეთის ნაჰიეში შედიოდა და 9 500 ახჩა გადასახადს იხდიდა. 1639 წელს, ირან-ოსმალეთის ზავის შემდეგ, თორი და ხეობა ქართლს შეუერთდა, მაგრამ XIX საუკუნემდე თითქმის დაცლილი იყო. ამჟამად იქ ქართლიდან და იმერეთიდან მოსული მოსახლეობა ცხოვრობს. ზანავის ისტორიული ძეგლებიდან აღსანიშნავია წმინდა გიორგის დარბაზული ეკლესია და ღვთისმშობლის ეკლესიის ნანგრევები (გადარჩენილი მხოლოდ აღმოსავლეთი კედელი). სოფლის დასავლეთით, რველისა და ზანავის გამყოფ ქედზე არის ასევე სალოცავი — ელიობა, რომლის ნანგრევებში გამოირჩევა სამხრეთი შესასვლელი, საკურთხევლის ორი კვადრატული თახჩა და საშუალო ზომის გათლილი ქვების ჰორიზონტალური წყობა. სამივე სალოცავი განვითარებული ფეოდალიზმის ხანისაა. დემოგრაფია 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 251 ადამიანი. ლიტერატურა ბერძენიშვილი დ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 3, თბ., 2014. — გვ. 306. სქოლიო