თეთრიხევი (თბილისი)

თეთრიხევი — დასახლება და მიკრორაიონი თბილისის სამგორის რაიონში. მდებარეობს ქალაქის აღმოსავლეთ ნაწილში, დასახლება ორხევის ჩრდილოეთით, სამგორის ვაკეზე. დაარსდა 1950-იანი წლების დასაწყისში, როგორც სამგორის სარწყავი სისტემისა და ამავე სახელწოდების ჰესის მშენებლებისა და თანამშრომლების დასახლება. ეტიმოლოგია დასახლების სახელი მომდინარეობს ამავე სახელწოდების მდინარე თეთრიხევისგან (სიგრძე 9 კმ). 1978 წლის ტოპონიმური ლექსიკონის მიხედვით, მდინარის ზემო წელს ორხევი ეწოდებოდა. ისტორია დაარსება და საბჭოთა პერიოდი დასახლების დაარსება საქართველოს სსრ-ში ომისშემდგომი ხუთწლედის ერთ-ერთი უმსხვილესი პროექტის — სამგორის სარწყავი სისტემის მშენებლობის ნაწილი იყო. პროექტი ითვალისწინებდა თბილისის აღმოსავლეთით ათიათასობით ჰექტარი გვალვიანი მიწის მორწყვას ახალი სასოფლო-სამეურნეო ბაზის შესაქმნელად. ათვისებულ მიწებზე იგეგმებოდა 7500 ჰა ხეხილის ბაღების, 5000 ჰა ვენახების, ამდენივე ბაღჩისა და ბოსტნის გაშენება, ასევე 18 200 ჰა-ს გამოყოფა მარცვლეულისა და ბამბისთვის. ამ პროექტის ფარგლებში დაიგეგმა სამი ჰესისგან შემდგარი კასკადის მშენებლობა, რომელთაგან ერთ-ერთი სოფელ თეთრიხევთან უნდა განთავსებულიყო. 1950 წელს, ადგილზე, რომელსაც პრესა უწყლო სამგორის ველზე „თეთრ ლაქად“ მოიხსენიებდა, ტრესტ „საქჰიდროენერგომშენის“ მშენებლები ჩავიდნენ და დასახლება დააარსეს. პირველი მაცხოვრებლები იყვნენ როგორც მშენებლები, ისე კოლმეურნეები საქართველოს სხვადასხვა რაიონიდან (კასპის, დმანისის, გარდაბნის), რომლებიც მშენებლობის პროცესში ახალ პროფესიებს ეუფლებოდნენ: დურგლები, ბეტონის მუშები, ზეინკლები-სტახანოველები. ოჯახებმა ჯერ კიდევ დაუსრულებელ სახლებში შესახლება 1951 წლიდან დაიწყეს. სამგორის არხიდან წყლის მიწოდების წყალობით, მაცხოვრებლებმა დამოუკიდებლად გააშენეს ბაღები, სადაც ხარობდა ბალი, ქლიავი, ვაშლი და ატამი, ასევე ვენახები და ბოსტნები, რითაც, თანამედროვეთა თქმით, გვალვიანი მიწა „მწვანე ოაზისად“ აქციეს. 1952 წლის სექტემბერში თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომმა ოფიციალურად გამოყო მიწის ნაკვეთები ახალი დასახლებებისთვის — თეთრიხევისა და ვაზიანისთვის. დასახლება ქალაქის საზღვრებში მოექცა და ათწლეულების განმავლობაში თბილისის სხვადასხვა რაიონის შემადგენლობაში შედიოდა: გარეუბნის (1954), საქარხნოს (1979) და სამგორის (1980-იანი წლების ბოლოდან). პოსტსაბჭოთა პერიოდი 1990-იან და 2000-იან წლებში დასახლება იმ პერიოდისთვის დამახასიათებელ ინფრასტრუქტურულ პრობლემებს შეეჯახა. 2001 წელს გაზეთი „სვობოდნაია გრუზია“ იტყობინებოდა, რომ მეზობელი დასახლების, თეთრიხევჰესის, მცხოვრებლები ხუთი თვის განმავლობაში სატელეფონო კავშირის გარეშე იყვნენ დარჩენილი კაბელის მოპარვის გამო. სტატიაში აღნიშნული იყო, რომ დასახლებაში ბევრი ხანდაზმული და მრავალშვილიანი ოჯახი ცხოვრობდა, ხოლო სატრანსპორტო მიმოსვლა გართულებული იყო. 2016 წლის აგვისტოში გაიხსნა ახალი სამარშრუტო ტაქსის ხაზი № 107, რამაც გააუმჯობესა თეთრიხევის სატრანსპორტო ხელმისაწვდომობა და დააკავშირა იგი ქალაქის სატრანსპორტო კვანძებთან, მათ შორის მეტროსადგურებთან „ისანი“ და „სამგორი“. 2024 წლის აპრილში დასახლებაში მოხდა ინციდენტი, რომელმაც მედიის ყურადღება მიიპყრო: ძლიერი ქარის დროს ელექტროგადამცემი ხაზის გაწყვეტის გამო რამდენიმე ძროხა დენის დარტყმით დაიღუპა. გეოგრაფიული მდებარეობა თეთრიხევი მდებარეობს თბილისის სამგორის რაიონში, სამგორის ვაკეზე. დასახლების ტერიტორიაზე გაედინება მდინარე თეთრიხევი, რომელიც ქვემო სამგორის არხს უერთდება დასახლება სამგორთან. გარემოს ეროვნული სააგენტოს 2019 წლის ანგარიშის მიხედვით, მდინარე ღვარცოფულია, რაც საშუალო დონის რისკს უქმნის მიმდებარე ინფრასტრუქტურულ ობიექტებს. ინფრასტრუქტურა ადგილობრივი ქალაქმწარმოებელი საწარმოა თეთრიხევჰესი — სამგორის კასკადის სამი ჰიდროელექტროსადგურიდან ერთ-ერთი, რომელიც ექსპლუატაციაში 1952 წელს შევიდა. სადგური ერთ-ერთი პირველი იყო საქართველოში, რომელიც 1990-იანი წლების დასაწყისში პირდაპირი მიყიდვის გზით პრივატიზდა. საზოგადოებრივი ტრანსპორტის ძირითადი სახეობა იყო სამარშრუტო ტაქსი № 107. მარშრუტი გადიოდა ჩანტლაძისა და მუხაძის ქუჩებზე, კახეთის გზატკეცილზე, მოსკოვის გამზირზე და დასახლებას აკავშირებდა ორხევის, ისნისა და სამგორის უბნებთან. თუმცა, დღეისათვის დასახლების ერთადერთ სატრანსპორტო მარშრუტად რჩება ავტობუსი № 356, რომელიც თეთრიხევჰესიდან იწყება, თეთრიხევს ჩანტლაძის ქუჩით კვეთს, გაივლის ორხევის მთავარ გზებს და ისნის მეტროსადგურამდე მიდის. 2019 წელს ამ მარშრუტზე (მაშინ მას 56 ნომერი ჰქონდა) ახალი, ISUZU-ს მარკის ავტობუსები დაინიშნა, რომლებიც კონდიციონერებითაა აღჭურვილი და შშმ პირებისთვისაა ადაპტირებული. სქოლიო