ხირსა

ხირსა — სოფელი საქართველოში, კახეთის მხარის სიღნაღის მუნიციპალიტეტში. შედის ქვემო მაჩხაანის თემში. ისტორია ძვ. წ. ათასწლეულის I მესამედში წარმოიქმნა დაბის ტიპის მსხვილი სამოსახლო. განვითარებული იყო კერამიკის წარმოება. ძვ. წ. VI-IV საუკუნეებში ქალაქური ხელოსნური წარმოების ჩასახვისა და განვითარების პერიოდში ხირსა თანდათან დაქვეითდა. VI საუკუნეში საქართველოში ქრისტიანული რელიგიის ერთ-ერთმა მქადაგებელმა სტეფანე ქიზიყელმა (სტეფანე ხირსელმა) აქ მონასტერი დააარსა. ისტორიული ტრადიციით, იგი აქვეა დაკრძალული. წმინდა სტეფანეს მონასტერი დიდ როლს ასრულებდა კახეთის, კერძოდ, მის სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილის რელიგიურ ცხოვრებაში. დღეისათვის შემონახულია გუმბათოვანი ტაძარი, რომელიც აგებულია VI საუკუნის ბაზილიკის ადგილზე. ძეგლი მრავალჯერ არის გადაკეთებული (VIII-IX სს., XI ს., XVI ს.). დემოგრაფია 2024 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 335 ადამიანი. იხილეთ აგრეთვე ასურელი მამები ლიტერატურა ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, თბ., 1987. — გვ. 484–485. სქოლიო