Տետոփլիսծղարօ

Տետոփլիսծղարօ (վրաց.՝ დედოფლისწყარო), քաղաք Վրաստանի հարաւ-արեւելեան մասը, Կախեթի մարզ երկրամասին մէջ, Տետոփլիս Ծղարոյի շրջանի վարչական կեդրոնն է։ Խորհրդային ժամանակաշրջանին յայտնի է եղած է Ծիթելի Ծղարօ անուամբ։ Բնակչութիւնը՝ 5940 մարդ (2014),10 110 մարդ (1991),5611 մարդ (1 Յունուար 2022),4126 մարդ (1923),5569 մարդ (17 Յունուար 1939),8492 մարդ (15 Յունուար 1959),9026 մարդ (15 Յունուար 1970),9460 մարդ (17 Յունուար 1979),10 249 մարդ (12 Յունուար 1989),7724 մարդ (17 Յունուար 2002),5940 մարդ (5 Նոյեմբեր 2014),5951 մարդ (2016),5916 մարդ (2017),5844 մարդ (2018),5786 մարդ (2019),5737 մարդ (2020),5719 մարդ (2021),5602 մարդ (2023)։ Քաղաքը կը գտնուի Թբիլիսիէն 115 քմ դեպի հարաւ-արեւելք հեռաւորութեան վրայ։ Վրացական երկաթուղիի ամէնաարեւելեան կայանը կը գտնուի Տետոփլիսծղարօյի մէջ։ Քաղաքի մօտակայքը կը գտնուի միջնադարեան Խորնաբուջի ամրոցը։ Պատմութիւն Այս վայրը առաջին անգամ կը յիշատակուի միջնադարեան տարեգրութիւններուն մէջ որպէս ռազմական կայան, որ հիմնադրուած է Վրաստանի Դաւիթ Դ. Շինարար թագաւորին կողմէ (գահակալած՝ 1089–1125): Աւանդութիւնը բնակավայրին անունը, որ բառացիօրէն կը նշանակէ «Թագուհիին աղբիւրը», կը կապէ Թամար թագուհիին հետ (գահակալած՝ 1184–1213): Վրաստանի բռնակցումէն ետք, ռուսերը 1803-ին հոն հիմնեցին ռազմական բերդ մը՝ պաշտպանուելու համար Տաղստանի ապստամբներու յարձակումներէն, եւ գիւղը վերանուանեցին Ցարսքիէ Քոլոտցի (ռուսերէն՝ Царские Колодцы), այսինքն՝ «արքայական ջրհորներ»։ 1869-ին, գերմանացի ձեռներէցներ Քարլ Հայնրիխ ֆոն Սիմենս եւ Էռնսթ Վերնըր ֆոն Սիմենս գիւղին մօտակայքը հիմնեցին նաւթավերամշակման գործարան մը, որ գործեց մինչեւ 1870-ական թուականներու կէսերը: Վրաստանի կարճատեւ անկախութեան շրջանին (1918–1921), գիւղը պահպանեց իր ռազմական կառոյցներն ու մեծ կայազօրը: 18 Փետրուար 1921-ին, վրացական զօրքերու հետ ժամեր տեւած ծանր մարտերէ ետք, բնակավայրը գրաւուեցաւ ներխուժող խորհրդային ռուսական ուժերուն կողմէ: Այս ճակատամարտին ընթացքին սպաննուեցաւ ռուս հրամանատար Փիոթր Քուրիշքոն: Խորհրդային կառավարութիւնը անունը փոխեց Ծիթելծղարոյի (վրացերէն՝ წითელწყარო, «Կարմիր աղբիւր») եւ 1963-ին բնակավայրին շնորհեց քաղաքի կարգավիճակ: 1991-ին վերականգնուեցաւ պատմական Տետոփլիս Ծղարօ անունը: Քաղաքին մօտակայքը կը գտնուին միջնադարեան Խորնապուժի բերդին աւերակները: Տետոփլիս Ծղարոյի շրջանին մէջ կը գտնուի նաեւ Վաշլովանի պետական արգելոցը: Ծանօթագրութիւններ