ბეთლემის მაცხოვრის შობის ქვედა ეკლესია

ბეთლემის მაცხოვრის შობის ქვედა ეკლესია — ეკლესია საქართველოში, თბილისში. მდებარეობს სოლოლაკის ქედის ჩრდილოეთ მხარეს, ზემო ბეთლემისგან დასავლეთით, დაახლოებით 50 მ-ის დაშორებით, მასზე ქვემოთ მდებარეობს. „ჩაწერილი ჯვრის“ ტიპის ეკლესია აგურითაა ნაშენი და ქვით მოპირკეთებული აგურის ციტადელზეა აღმართული. გუმბათი ოთხ თავისუფლად მდგომ ბურჯს ეყრდნობა. აფსიდა ნახევარწრიულადაა შვერილი. ფასადი დეკორატიული თაღებითა და მაღალი, სწორკუთხა შეღრმავებებითაა დანაწევრებული. გუმბათის სარკმლები თაღებშია ჩაწერილი. მათ ზემოთ კედლის სიბრტყეში მართკუთხა ჩაღრმავებები და ასევე აგურის წყობით გამოყვანილი წრეები გუმბათს სარტყელივით შემოუყვებიან. ტაძარში შესასვლელი ჩრდილოეთიდან და დასავლეთიდანაა მოწყობილი. ჩრდილოეთის კარისკენ ქვის ფართო, ორმხრივი კიბე მიემართება. თაღოვან საპირეში მოქცეული რკინის კარის თავზე — ლუნეტში მაცხოვრის ხელთუქმნელი ხატის ფერწერული გამოსახულებაა. დასავლეთით ტაძარს საცხოვრებელი სახლი ებჯინება, რომელიც შესასვლელი კარის წინ აღმართულ მძლავრ ბოძებს ეყრდნობა, ხოლო ფასადის ზედა ნაწილს უშუალოდ ერწყმის კიდეც. აქ XVIII საუკუნეში მოციქულთა სწორის, პირველმოწამისა და მთავარდიაკვნის, წმინდა სტეფანეს სახელობის დედათა მონასტერი ააგეს. საბჭოთა პერიოდში ტაძარი დაიხურა და არ ფუნქციონირებდა. ტაძარი რესტავრირებულ იქნა XX საუკუნის 90-იან წლებში, ინტერიერი მოიხატა იესო ქრისტეს ცხოვრების ამსახველი სიუჟეტებით. ინტერიერის მოხატულობა 1991–97 წლებში მხატვრების დ. ხიდაშელისა და მ. ჩაკვეტაძის მიერაა შესრულებული. აკურთხეს მაცხოვრის შობის სახელზე და ამჟამად აქ მოქმედი ეკლესიაა. ლიტერატურა საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია : ენციკლოპედია. ტ. 1, 2015 კვირკველია, თ., ძველთბილისური დასახელებანი, თბ., 1985 რესურსები ინტერნეტში კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი, № 3918