ქვემო მაჩხაანი

ქვემო მაჩხაანი — სოფელი საქართველოში, სიღნაღის მუნიციპალიტეტში (კახეთის მხარე), ქვემო მაჩხაანის ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: ქვემო მაჩხაანი, ყარაღაჯი, ხირსა, ხორნაბუჯი). მდებარეობს გომბორის ქედის სამხრეთ-აღმოსავლეთ დაბოლოებაზე, ზღვის დონიდან 640 მ-ზე, სიღნაღიდან 17 კმ-ში. ისტორია და კულტურა ქვემო მაჩხაანი მდებარეობს ისტორიულ ქიზიყში. გადმოცემით სოფლის სახელი მომდინარეობს თბილისის დასავლეთით მდებარე სოფელ მაჩხანიდან. ძნელბედობის დროს აქედან მოსახლეობა კახეთში გადასახლებულა და დაუარსებია ორი სოფელი — ქვემო მაჩხაანი და ზემო მაჩხაანი. იოანე ბატონიშვილი თავის „ქართლ-კახეთის აღწერაში“ იხსენიებს 2 სოფელ მაჩხაანს (სავარაუდოდ, ზემო და ქვემო მაჩხაანი). ქვემო მაჩხაანი XIX საუკუნის ქიზიყის ერთ-ერთ სავაჭრო და კულტურულ ცენტრს წარმოადგენდა და დაბად იწოდებოდა. სოფლის გარშემო სახნავი მიწების სიმცირის გამო ქვემო მაჩხაანელებს ვენახები ალაზნის ველზე ჰქონდა ძველი ანაგისა და ყარაღაჯის მახლობლად (ყარაღაჯის დღევანდელი მოსახლეობა მთლიანად ქვემო მაჩხაანიდან არის ჩასახლებული). სოფელში შემორჩენილია გვიანდელი შუა საუკუნეების იოანე ნათლისმცემლის დარბაზული ეკლესია, 1899 აგებული სახალხო თეატრი; არის იტალიის ეროვნული გმირის ფორე მოსულიშვილის სახლ-მუზეუმი. დემოგრაფია 2024 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 567 ადამიანი. ლიტერატურა ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 514. სქოლიო