قەتەر

وڵاتی قەتەر (بە عەرەبی: دولة قطر) قەتەر (بە فەرمی: دەوڵەتی قەتەر)، دەوڵەتێکی عەرەبیی کەنداوە کە لە ڕۆژهەڵاتی نیمچەدوورگەی عەرەبی، لە باشووری ڕۆژاوای ئاسیا، هەڵکەوتووە و سەر بە کەنداوی عەرەبییە. پایتەختی دەوحەیە. لە باشوور سنووری وشکانی هاوبەشی لەگەڵ عەرەبستانی سعوودی هەیە و لە ڕێگەی دەریاوەش سنووری هاوبەشی لەگەڵ دەوڵەتی ئیماراتی عەرەبی یەکگرتوو و شانشینی بەحرەین هەیە.دوای کۆتایی هاتنی حوکمی عوسمانی، قەتەر لە سەرەتای سەدەی بیستەم قەتەر چووە ژێر دەسەڵاتى بریتانیا، تا لە ساڵی ١٩٧١ سەربەخۆیی خۆی بەدەستهێنا. لە نیوەی سەدەی نۆزدەهەمەوە، دوای ماوەیەکی کورت لە هاتنیان لە پارێزگای ئەشیقەر لە ناوچەی نەجد، بنەماڵەی ئال سانی حوکمی قەتەریان کردووە.سیستمی حوکمڕانی لە قەتەر میرنشینی دەستووری میراتییە و سەرۆکی دەوڵەت ئەمیری شێخ تەمیم بن حەمەد بن خەلیفە ئال سانییە. گەلی قەتەر لە ڕیفراندۆمێکی دەستووری بە نزیکەی ٩٨٪ دەنگی بەڵێ، دەستوری نوێیان پەسەند کرد.بەپێی ئاماری ساڵی ٢٠٢٢، ژمارەی دانیشتووانی قەتەر ٢٬٩٨٠٬٣٣٨ کەس بوو؛ لەوانە ٣٨٠٬٠٠٠ کەس هاووڵاتیی قەتەرن و ٢٬٦٠٠٬٣٣٨ کەس دانیشتووی بیانیی و نیشتەجێبوون. قەتەر دوای عەرەبستانى سعودی، بە یەکێک لە پارێزگارترین کۆمەڵگا کانی دەوڵەتانی ئەنجومەنی هاوکاری کەنداو دادەنرێت ئایینی فەرمی ئیسلامە . هەروەها قەتەر یەکێکە لە وڵاتانی خاوەن داهاتی بەرز، و لەسەر ئاستی وڵاتانی عەرەبیدا خاوەنی بەرزترین داهات بووە و لەسەر ئاستی جیهانیش پێنجەم بووە بۆ ساڵی ٢٠٢٣ی زایینی. قەتەر خاوەنی یەدەگى گازی سروشتی زۆرە لەگەڵ ژمارەیەکی زۆر کەمی دانیشتووان؛ بە جۆرێک سێیەم گەورەترین یەدەگی گازى سروشتی لە جیهاندا هەیە و گەورەترین وڵاتی هەناردەکاری گازى شلکراوەیە لە جیهاندا، هەروەها خاوەنی سێزدەیەمین گەورەترین یەدەگی سەلمێنراوی نەوتە. نەتەوە یەکگرتووەکان قەتەر وەک وڵاتێک پۆلێن دەکات کە گەشەپێدانی مرۆیی زۆر بەرزی هەیە، چونکە یەکێکە لە پێشکەوتووترین وڵاتانی عەرەبی لە بواری گەشەپێدانی مرۆییدا. قەتەر وەک وڵاتێک پۆلێن دەکرێت کە بەرزترین داهاتی تاکەکەسی هەیە لە جیهاندا. قەتەر کارەکتەرێکی سەرەکی و کاریگەرە لە ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست. قەتەر میوانداری جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ کرد، و بوو بە یەکەم وڵاتی عەرەبی کە ئەم کارە بکات. قەتەر وەک هێزێکی ناوەندی لە جیهانی عەرەبدا دەرکەوتووە، بەهۆی سامانی سروشتی و هەروەها تۆڕی میدیایی فراوانبووی لە ئاستی جیهاندا. هەروەها بەپێی هەندێک ڕاپۆرت، لە ماوەی بەهاری عەرەبیدا پشتگیریی دارایی ژمارەیەک گروپی یاخیبوو کردووە.ژمارەیەک لە توێژەران و ڕێکخراوە ناحکومییەکان تۆماری مافی مرۆڤ لە قەتەر بە گشتی بەلاوازى دادەنێن، و ئاماژە بە سنووردارکردنی ئازادییە مەدەنییەکان، وەک ئازادیی دروستکردنی کۆمەڵە، ئازادیی دەربڕین و ئازادیی ڕۆژنامەوانی دەکەن. هەروەها ڕەخنە لە شێوازی مامەڵەکردن لەگەڵ هەزاران کرێکاری کۆچبەر دەگیرێت، کە لەلایەن هەندێک ڕێکخراوەوە بە کاری زۆرملێ پۆلێن کراوە، بە تایبەتی لە پڕۆژەکانی ناوخۆی وڵات.پێشبڕکێی جامی جیهانی تۆپی پێی ساڵی ٢٠٢٢ بە قەتەر درا لە ژێر بارودۆخێکی جێی مشتومڕ، و بوو بە یەکەم دەوڵەتی عەرەبی و ئیسلامی کە میوانداری ئەم ڕووداوە جیهانییە کرد.قەتەر هەروەها لە ساڵی ٢٠٠٦ میوانداری یارییە ئاسیاییەکان کرد، و میوانداری یارییە ئاسیاییەکانی ساڵی ٢٠٣٠ش دەکات. دانیشتوان بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی قەتەر ٢,٢٦٧,٩١٦ کەس بووە کە دەکاتە ٠.٠٣ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣١.٧ ساڵە. ھەروەھا ٩٩ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین. زمان زمانی سەرەکی لە ووڵاتی قەتەر عەرەبیە ، وە لە زۆر لە شوێن و دەزگاکان ھاوشانی ئەو زمانە زمانی ئینگلیزیش بەکاردەھێنرێ. ئایین ئایینی سەرەکی ووڵاتەکە ئایینی ئیسلام وە لە پاڵ ئایینی ئیسلام کەمایەتی کاتۆلیک و ھیندوو تیایدا دەژین. جەژنە سەرەکیەکانی وڵات ١ی ینایەر - سەری ساڵی {ڕۆژێکی ڕەسمی نیە لەووڵات!} ١٨ەی دیسمبەر - ڕۆژی نیشتیمانی ووڵات ١تا ٤ ی شەوال - جەژنی ڕەمەزان (تایبەت بە مووسڵمانان) ٩ی زولحەجە - ڕۆژی وەساتانی حاجیانی عەڕەفە (تایبەت بە مووسڵمانان) ١٠ تا ١٣ ی زولحەجە - جەژنی قووربان (تایبەت بە مووسڵمانان) ماوەی کارکردنی فەرمانبەران ماوەی کارکردنی فەرمانبەران لە ٧ بەیانی تا ٢ی پاش نیوەڕۆیە بەڵام لە مانگی ڕەمەزان ماوەکە بۆ دوو کاتژمێر کەم دەکرێتەوە واتا لە ٨ ی بەیانی تاوەکوو ١ی دوای نیوەڕۆیە. ھێزە سەربازیەکانی ووڵات ھێزی سەربازی قەتەڕی ھێزی دەریایی (ئاوی) قەتەڕی ھێزی کێوی قەتەڕی ڕاگەیاندن ووڵاتی قەتەڕ لەپێشکەوتووترین ئاستی ڕاگەیاندنە لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست بەبوونی چەند کەناڵێکی پێشکەوتوو لەوانە کەناڵی جەزیرە کە ئەم کەناڵ چەندین کەناڵی لاوەکیشی ھەیە وەک مناڵان و وەرزشی و دۆکەمێنتاری. مۆزەخانەکانی قەتەڕ مۆزەخانەی قەتەڕی نیشتمانی مۆزەخانی قەتەڕی ئیسلامی مۆزەخانەی قەتەڕی نوێ وەرزش لەم ووڵاتە گرنگی بە سێ لایەنی وەرزش دەدرێت یەکەمیان تۆپی پێ، دووەمیان هونەری جەنگی تایکواندۆ ئەوەی تر ئەسپ سواری بەتایبەتی ئەوەی یەکەمیان کە قەتەر بۆ ساڵی ۲٠۲۲ میوانداری پاڵەوانیەتی جامی جیھانی فیفا دەکات. ئابووری ووڵات قەتەڕ سیستەمێکی تایبەتی ھەیە بۆ ووڵاتەکەی ، داھاتی ئابووری ووڵات لەسەر نەوتەکەیان وەستاوە کە ڕۆژانە نزیکی ١ ملیۆن بەرمیل نەوت ئەفرۆشنە دەرەوەی وڵات. سەرچاوەکان دەروازەی ئاسیا دەروازەی جوگرافیا دەروازەی وڵاتەکان دەروازەی قەتەر دەروازەی ئیسلام