اومان

اومان (Oman؛ عربي ٻولي: عمان)، سرکاری طور تی "سلطنت عمان" (Sultanate of Oman؛ عربی: سلطنة عُمان) ھڪ عرب ملڪ جو نالو جيڪو عرب جزيري نما جي ڏکڻ-اوڀر واري سامونڊي ڪناري تي اولھه ايشيا ۾ واقع آهي. ان جي اتر-اولھه ۾ گڏيل عرب امارتون، اولھه ۾ سعودي عرب ۽ ڏکڻ-اولھه ۾ يمن آھي. ان جون سامونڊي حدون ايران ۽ پاڪستان سان لڳن ٿيون. اومان ۾ مطلق العنان بادشاھت آھي. جتي جو حاڪم سال 1970ع کان وٺي سلطان قابوس بن سعيد السعيد آھي. عربي سرڪاري ٻولي آھي ۽ مسقط هن جو سڀ کان وڏو شهر ۽ گادي جو هنڌ آهي. اهو گڏيل قومن، عرب ليگ، گلف ڪوآپريشن ڪائونسل، نان الائنڊ موومينٽ، ۽ آرگنائيزيشن آف اسلامي تعاون جو ميمبر آهي. ان ۾ تيل جا ذخيرا عالمي سطح تي 22 هين نمبر تي آهن. 2010 ۾، گڏيل قومن جي ترقياتي پروگرام اومان کي دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ سڌريل ملڪ جي طور تي درج ڪيو ويو گذريل 40 سالن دوران ترقي جي لحاظ کان. ان جي معيشت جو هڪ حصو سياحت ۽ واپار مڇي، تاريخون ۽ ٻين زرعي پيداوار شامل آهي. ورلڊ بئنڪ عمان کي اعلي آمدني واري معيشت جي طور تي درجه بندي ڪري ٿو ۽ 2024 ع ۾ عمان عالمي امن انڊيڪس جي مطابق دنيا ۾ 37 هين پرامن ملڪ جي حيثيت رکي ٿو. اشتقاق "عُمان" نالي جو سڀ کان پراڻو معلوم لکت وارو ذڪر مليحه آثارِ قديمه مرڪز ۾ مليل هڪ قبر تي ملي ٿو، جيڪا لڳ ڀڳ 220 ق.م. جي آهي. ان تي قديم ڏکڻ عربي رسم الخط ۾ 𐩲𐩣𐩬 ۽ آرامي رسم الخط ۾ 𐡏𐡌𐡍 لکيل آهي. اهو سمجهيو وڃي ٿو ته "عُمان" جو نالو پليني بزرگ جي "اومانا" ۽ ڪلائوڊيئس بطليموس جي "اومانون" واري ذڪر کان به اڳ جو آهي. اوڻيهين صديءَ کان اڪثر محققن "اومانا" کي صحار سان لاڳاپيل قرار ڏنو. پر آثارِ قديمه جي جديد تحقيقن کان پوءِ هن راءِ ۾ تبديلي آئي. عربي ٻوليءَ ۾ "عُمان" جي نالي بابت عام راءِ اها آهي ته اهو ʿāmin يا ʿamūn مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ "آباد" يا "مستقل رهندڙ ماڻهو" آهي، جيڪو خانہ بدوش بدو قبيلن جي ابتڙ استعمال ٿيندو هو. ڪجهه روايتن موجب عُمان جو نالو ڪنهن شخص جي نالي تي پيو، جهڙوڪ عمان بن ابراهيم الخليل، عمان بن سبأ بن يغثان بن ابراهيم يا عمان بن قحطان. ٻيون روايتون چون ٿيون ته "عُمان" جو نالو مأرب، يمن جي هڪ ماٿريءَ تان ورتو ويو، جيڪا ازد قبيلي جو اصل وطن هئي. ازد هڪ قديم بدوي قبيلو هو، جنهن جو ذڪر اسلام کان اڳ وارن سبائي ڪتبن ۾ ملي ٿو، خاص طور تي شعر أوتر (210–230ع) جي دور جي تحريرن ۾. عُمان تاريخ ۾ ٻين نالن سان پڻ سڃاتو ويندو رهيو آهي. قديم سوميري ۽ ميسوپوٽيميا جي ماڻهن ان کي "مگان" سڏيو، جيڪو مگان تهذيب ڏانهن اشارو هو. جڏهن ته فارسين ان کي "مزون" چيو، جيڪو "مزن" مان نڪتل هو ۽ جنهن جي معنيٰ بادل ۽ وهندڙ پاڻي آهي. اهو نالو قديم زماني کان عُمان ۾ زراعت جي ترقي، استحڪام ۽ تهذيب جي واڌ ويجهه سان لاڳاپيل سمجهيو وڃي ٿو. عربي ماخذن ۾ عُمان کي هڪ آزاد خطي طور بيان ڪيو ويو آهي. اصطخري ۽ ابن حوقل لکيو آهي ته: "عُمان هڪ اهڙو علائقو آهي جنهن جا پنهنجا آزاد علائقا ۽ خوشحال ماڻهو آهن." ابن خلدون به عُمان کي انهن عرب علائقن مان هڪ قرار ڏنو، جيڪي عرب جزيري ۾ آزاد رياستن جي صورت ۾ موجود هئا، جهڙوڪ يمن، حجاز، حضرموت، الشحر ۽ عُمان. هن عُمان جي حڪومتي نظام کي "مڪمل سلطاني علائقو" سڏيو. تاريخ قبل از تاريخ عُمان جي ظفار گورنريٽ ۾ واقع "العيبوط الاول" نالي ماڳ تي 2011ع ۾ اهڙا سئو کان وڌيڪ پٿريلا اوزار مليا، جيڪي آفريڪا جي مخصوص نوبين پيچيدگي سان تعلق رکن ٿا. انهن اوزارن جي عمر روشنيءَ ذريعي تاريخ معلوم ڪرڻ واري طريقي سان لڳ ڀڳ 106,000 سال مقرر ڪئي وئي. ان مان اهو امڪان مضبوط ٿئي ٿو ته انساني آباديون ديرين پليئسٽوسين دور ۾ آفريڪا کان عربستان ڏانهن منتقل ٿيون. تازن سالن ۾ اوڀرئين سامونڊي ڪناري تي پٿر جي دور ۽ نئين پٿر جي دور جا ڪيترائي ماڳ دريافت ٿيا آهن. انهن مان اهم ماڳن ۾ "سيوان-غنيم" شامل آهي، جيڪو بر الحڪمان علائقي ۾ واقع آهي. برونز دور جي ام النار ثقافت ۽ وادي سوق ثقافت سان لاڳاپيل آثار وڏي تعداد ۾ محفوظ آهن. بات، الجنه ۽ العين جي ماڳن تان چڪ تي ٺهيل مٽيءَ جا ٿانوَ، هٿ سان ٺاهيل پٿريلا برتن، ڌاتوڪاري جا آثار ۽ يادگار عمارتون ملي چڪيون آهن. قديم تاريخ مگان تهذيب سوميري ٻولي جي تختين ۾ عُمان کي "مگان" سڏيو ويو آهي، جڏهن ته اڪادي ٻولي ۾ ان جو نالو "مڪن" لکيو ويو آهي. هي نالو عُمان جي قديم ٽامي جي ذخيرن سان ڳنڍيل آهي. مگان تهذيب موجوده عُمان ۽ متحده عرب امارات جي علائقي ۾ موجود هڪ قديم تهذيب هئي، جنهن جو ذڪر لڳ ڀڳ 2300 ق.م. جي سوميري ميخي لکتن ۾ ملي ٿو. اها تهذيب 550 ق.م. تائين ٽامي ۽ ڊيورائيٽ پٿر جي اهم فراهم ڪندڙ طور مشهور رهي، خاص طور تي ميسوپوٽيميا لاءِ. لوهي دور کان اسلامي دور کان اڳ وارو زمانو اٺين صدي ق.م. دوران اهو سمجهيو وڃي ٿو ته يعرب، جيڪو قحطاني نسل مان هو، يمن سميت سڄي علائقي تي حڪومت ڪندو هو، جنهن ۾ عُمان پڻ شامل هو. بعد ۾ واثل بن حمير بن عبد شمس (سبا) بن يشجب بن يمن بن يعرب بن قحطان عُمان جو حڪمران ٿيو. ان بنياد تي ڪيترائي مورخ مڃين ٿا ته يعاربه قبيلي جا ماڻهو يمن مان عُمان ۾ آباد ٿيندڙ پهريان عرب هئا. فارسي دور ويهين صديءَ جي ستر ۽ اسي واري ڏهاڪي ۾ جان سي. ولڪنسن جهڙن محققن زباني روايتن جي بنياد تي راءِ ڏني ته ڇهين صدي ق.م. ۾ هخامنشي سلطنت عُمان جي ٻيٽ نما خطي تي پنهنجو ڪنٽرول قائم ڪيو هو، ۽ ممڪن آهي ته انهن جي حڪومت جو مرڪز صحار جهڙي سامونڊي آبادي هجي. عُمان جو اتر وارو حصو غالباً فارسي هخامنشي سلطنت جي مڪا نالي صوبي جو حصو هو. سڪندر اعظم جي فتوحات جي زماني تائين به اهو صوبو ڪنهن نه ڪنهن صورت ۾ موجود رهيو هوندو. مرڪزي عُمان ۾ هڪ مقامي ثقافتي مجموعو ملي ٿو، جنهن کي سمد الشان جي نالي سان "ديرين لوهي دور" جي ثقافت سڏيو وڃي ٿو. جڏهن ته عُمان جي اترئين حصي ۾ "اسلام کان اڳ وارو آخري دور" ٽئين صدي ق.م. کان ٽئين صدي عيسويءَ تائين جاري رهيو. اهو اڃا تائين بحث هيٺ آهي ته فارسين ڏکڻ اوڀر عربستان تي مڪمل ڪنٽرول قائم ڪيو يا نه، ڇاڪاڻ ته آثار قديمه مان ملندڙ فارسي شواهد تمام گهٽ آهن. آرمان پيئر ڪوسين ڊي پرسيل جي مطابق شَمِّر بن واثل بن حمير 536 ق.م. ۾ ڪورش اعظم جي بالادستي کي تسليم ڪيو هو. بعد ۾ ساساني سلطنت جي فوجن، جن جي اڳواڻي وهرز ڪري رهيو هو، حبشي-فارسي جنگن دوران عُمان کي پنهنجي قبضي ۾ آندو. ساساني لشڪر جي لڳ ڀڳ 4000 سپاهين تي مشتمل ڇانوڻي "جمشيدگرد" (موجوده جبل غرابه يا فليج السوق) ۾ قائم ڪئي وئي. ازد قبيلن جي هجرت پهريئين هزار سال ق.م. جي پوئين اڌ دوران سامي ٻوليون ڳالهائيندڙ قبيلن جون لهرون وچ ۽ اولهه عربستان مان اوڀر طرف منتقل ٿيون. انهن مان سڀ کان اهم قبيلو ازد هو. ازد قبيلي جا ماڻهو مڇيگيري، زراعت، مالداري ۽ چوپائي پالڻ ذريعي گذر سفر ڪندا هئا. اڄ به ڪيترائي عماني خاندان پنهنجو نسب عربستان جي ٻين علائقن سان ڳنڍين ٿا. عربن جي عُمان ڏانهن هجرت اتر اولهه ۽ ڏکڻ اولهه عربستان مان شروع ٿي. جيڪي قبيلو هتي اچي آباد ٿيا، انهن کي مقامي آبادي سان زرخيز زمينن تي قبضي لاءِ مقابلو ڪرڻو پيو. جڏهن عرب قبيلن عُمان ۾ اچڻ شروع ڪيو ته اهي ٻه وڏا گروهه هئا: هڪ گروهه ازد قبيلي جو هو، جيڪو مأرب بند جي ٽٽڻ کان پوءِ 120ع يا 200ع ڌاري يمن مان هجرت ڪري آيو. ٻيو گروهه اسلام جي ظهور کان ڪيترائي صديون اڳ نجد (موجوده سعودي عرب) مان آيو، جن کي نزار بن معد جي نسل سان منسوب ڪيو وڃي ٿو. ڪجهه مورخن جو خيال آهي ته يعاربه، جيڪي قحطان جي پراڻي شاخ سان واسطو رکندا هئا، يمن مان عُمان ۾ آباد ٿيندڙ پهريان ماڻهو هئا ۽ بعد ۾ ازد قبيلو آيو. عُمان ۾ آباد ٿيل ازد قبيلو نصر بن ازد جي نسل مان هو ۽ بعد ۾ "الازد العماني" جي نالي سان مشهور ٿيو. پهرين ازد هجرت کان ستر سال پوءِ، ازد جي هڪ ٻي شاخ، جنهن جي اڳواڻي مالك بن فهم ڪري رهيو هو ۽ جنهن کي تنوخي سلطنت جو باني سمجهيو وڃي ٿو، عُمان ۾ اچي آباد ٿي. الڪلبي جي روايت موجب مالڪ بن فهم پهريون ازد شخص هو جيڪو عُمان ۾ آباد ٿيو. چيو وڃي ٿو ته هن پهريون ڀيرو قلهات ۾ رهائش اختيار ڪئي. پوءِ هو ڇهه هزار کان وڌيڪ سپاهين ۽ گهوڙن سان گڏ فارسي مرزبان جي فوج سان "سلامت" جي جنگ ۾ وڙهيو ۽ فارسين کي شڪست ڏني. تنهن هوندي به جديد محققن جي نظر ۾ اها روايت جزوي طور افسانوي نوعيت رکي ٿي ۽ شايد مختلف زمانن جي هجرتن، جنگين ۽ مقامي روايتن جو گڏيل عڪس هجي. ستين صدي عيسويءَ ۾ عمانين جو اسلام سان رابطو ٿيو ۽ هنن اسلام قبول ڪيو. عمانين جي اسلام قبول ڪرڻ جو سهرو عمرو بن العاص کي ڏنو وڃي ٿو، جنهن کي اسلامي پيغمبر محمد ﷺ عُمان ڏانهن موڪليو هو. عمرو بن العاص جعفر ۽ عبد سان مليو، جيڪي ان وقت عُمان جا حڪمران هئا، ۽ انهن خوشيءَ سان اسلام قبول ڪيو. امامتِ عُمان عُمان جا ازد واپاري مقصدن لاءِ بصره ويندا هئا، جيڪو اموي خلافت جي دور ۾ اسلامي دنيا جو هڪ اهم مرڪز هو. عماني ازد قبيلن کي بصره ۾ هڪ مخصوص علائقو ڏنو ويو، جتي هو آباد ٿي سگهيا ۽ پنهنجا واپاري ۽ سماجي معاملا هلائي سگهيا. بصره ۾ رهندڙ ڪيترائي عماني ازد امير واپاري بڻجي ويا، ۽ پنهنجي اڳواڻ المهلب بن ابي صفرة جي قيادت هيٺ اوڀر طرف خراسان تائين پنهنجو سياسي ۽ فوجي اثر وڌائڻ لڳا. اباضيت جو آغاز بصره ۾ ان جي باني عبدالله بن اباض جي هٿان ٿيو. هي فرقو خوارج جي هڪ نسبتاً اعتدال پسند شاخ هو، جيڪا پهرين فتني دوران امام علي جي حمايت ڪندڙ گروهن مان نڪتي هئي، پر 657ع ۾ جنگ صفين کان پوءِ ثالثي (تحڪيم) کي رد ڪندي ڌار ٿي وئي. تقريباً 650ع ڌاري عراق ۾ رهندڙ عُماني ازد قبيلن هن عقيدي کي اختيار ڪيو، ۽ اهو سندن غالب مذهبي مسلڪ بڻجي ويو. بعد ۾ عراق جي گورنر حجاج بن يوسف ۽ اباضين وچ ۾ تڪرار پيدا ٿيو، جنهن سبب ڪيترائي اباضي عُمان موٽي آيا. انهن موٽندڙن ۾ مشهور عالم جابر بن زيد پڻ شامل هو. سندس ۽ ٻين عالمن جي واپسيءَ عُمان ۾ اباضي تحريڪ کي تمام گهڻو مضبوط ڪيو. حجاج بن يوسف عُمان کي به پنهنجي تابع ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جتي ان وقت عباد بن جلندا جي پٽن سليمان ۽ سعيد جي حڪومت هئي. حجاج مجاعه بن شِوَه کي فوج سان موڪليو، جنهن جو مقابلو سعيد بن عباد سان ٿيو. ان جنگ ۾ سعيد جي فوج کي سخت نقصان پهتو ۽ هو جبل اخضر ڏانهن هٽي ويو. مجاعه سندس تعاقب ڪندي وادي مستل تائين پهتو ۽ سعيد کي لڪڻ واري هنڌ تان ڪڍي ڇڏيو. ان کان پوءِ مجاعه ساحلي علائقن ڏانهن وڌيو جتي سندس مقابلو سليمان بن عباد سان ٿيو. هن ڀيري سليمان جي فوجن فتح حاصل ڪئي. بهرحال حجاج هڪ ٻي فوج عبدالرحمان بن سليمان جي قيادت هيٺ موڪلي، جنهن آخرڪار جنگ کٽي عُمان تي قبضو ڪري ورتو. عام طور تي مڃيو وڃي ٿو ته امامت عمان جو پهريون چونڊيل نظام اموي خلافت جي خاتمي کان ٿوري ئي دير پوءِ، 750ع يا 755ع ڌاري قائم ٿيو، جڏهن جنح بن عباده الهنائي کي امام چونڊيو ويو. ڪجهه ٻيا مؤرخ چون ٿا ته جنح بن عباده اموي دور ۾ صرف والي هو، جڏهن ته عُمان جو پهريون چونڊيل امام جلندا بن مسعود هو، جنهن کي 751ع ۾ چونڊيو ويو. پهرين امامت نائين صدي عيسويءَ ۾ پنهنجي عروج تي پهتي. ان دور ۾ هڪ مضبوط سامونڊي سلطنت وجود ۾ آئي، جنهن جو بحري ٻيڙو نار جي علائقي تي اثرانداز هو. انهيءَ زماني ۾ عباسي خلافت، ڏور اوڀر ۽ آفريڪا سان واپار وڏي پيماني تي وڌيو. امامن جي طاقت بعد ۾ اندروني اقتداري تڪرارن، عباسي مداخلتن ۽ سلجوقي سلطنت جي اڀار سبب گهٽجڻ لڳي. نبهاني خاندان 11هين ۽ 12هين صديءَ دوران عُمان جو سامونڊي ڪنارو سلجوقي سلطنت جي اثر هيٺ رهيو. 1154ع ۾ سلجوقين کي هٽايو ويو ۽ نبهاني خاندان اقتدار ۾ آيو. نبهانين "ملوڪ" (بادشاهن) جي حيثيت سان حڪومت ڪئي، جڏهن ته امامن جو ڪردار گهڻو ڪري علامتي رهجي ويو. سندن گاديءَ جو هنڌ بهلا هو. بنو نبهان لوبان جي واپار تي ڪنٽرول رکندا هئا. هي واپاري رستو صحار کان يبرين نخلستان تائين ۽ اتان بحرين، بغداد ۽ دمشق تائين پکڙيل هو. روايت موجب آم جو وڻ پڻ نبهاني دور ۾ الفلاح بن محسن طرفان عُمان ۾ متعارف ڪرايو ويو. 1507ع ۾ نبهاني اقتدار ڪمزور ٿيڻ لڳو، جڏهن پرتگالي فوجن مسقط تي قبضو ڪيو ۽ آهستي آهستي اتر ۾ صحار کان وٺي ڏکڻ اوڀر ۾ صور تائين ساحلي علائقن تي پنهنجو ڪنٽرول وڌايو. پورچوگالي دور واسڪو ڊي گاما جي رأس اميد نيڪ کان ڦري هندستان تائين ڪامياب سامونڊي سفر (1497ع–1498ع) کان هڪ ڏهاڪو پوءِ، افونسو ڊي البوڪرڪي هرمز تي قبضو ڪيو، ۽ پرتگال 1507ع کان 1650ع تائين 143 سالن تائين عُمان تي حڪمراني ڪئي. پورچوگالين کي پنهنجي سامونڊي واپاري رستن جي حفاظت لاءِ هڪ مضبوط اڏي جي ضرورت هئي، تنهنڪري هنن مسقط کي مضبوط ڪيو ۽ اتي قلعا تعمير ڪيا. مسقط ۾ پورچوگالي طرزِ تعمير جا ڪجهه آثار اڄ به موجود آهن. بعد ۾ 16هين صديءَ جي شروعات ۾ پورچوگالين عُمان جي ٻين ڪيترن سامونڊي شهرن تي پڻ قبضو ڪيو، ته جيئن فارس نار جي داخلا ۽ علائقي جي واپار تي ڪنٽرول قائم ڪري سگهن. هي سڀ قلعا بصره کان هرمز ٻيٽ تائين پکڙيل پورچوگالي فوجي نيٽ ورڪ جو حصو هئا. 16هين صديءَ دوران عثمانين فارس نار ۽ عُمان تي پرتگالي اثر کي چئلينج ڪيو. 1552ع ۾ عثماني بحريه جي هڪ ٻيڙي بيڙي مسقط جي قلعي تي عارضي قبضو ڪيو، پر قلعي جي ڀرپاسي کي تباهه ڪرڻ کان پوءِ جلد واپس هلي وئي. عمان نار جي جنگ ۾ پورچوگالين عثماني ٻيڙي بيڙي کي فيصلائتي شڪست ڏني. 17هين صديءَ جي پوئين حصي ۾ پورچوگالين عُمان ۾ پنهنجن اڏن کي استعمال ڪندي فارس نار جي سڀ کان وڏي سامونڊي جنگ وڙهي. ان جنگ ۾ پرتگالي فوجن جو مقابلو ڊچ اوڀر هند ڪمپني ۽ انگريز اوڀر هند ڪمپني جي گڏيل ٻيڙي بيڙي سان ٿيو، جنهن کي صفوي سلطنت جي حمايت حاصل هئي. جنگ جو نتيجو غير فيصلائتو رهيو، پر ان سان فارس نار ۾ پرتگالي اثر گھٽجي ويو. يعربي خاندان (1624ع–1744ع) 17هين صديءَ ۾ عُماني ٻيهر يعربي خاندان جي امامن هيٺ متحد ٿيا. ناصر بن مرشد 1624ع ۾ رستاق ۾ چونڊجڻ کان پوءِ پهريون يعربي امام بڻيو. امام ناصر ۽ سندس جانشين 1650ع واري ڏهاڪي ۾ پرتگالين کي عُمان جي ساحلي علائقن مان ڪڍڻ ۾ ڪامياب ٿيا. وقت گذرڻ سان عُمانين هڪ سامونڊي سلطنت قائم ڪئي، جنهن پرتگالين جو پيڇو ڪري اوڀر آفريڪا ۾ سندن سموريون ملڪيتون کسي ورتيون ۽ انهن کي عُماني علائقن ۾ شامل ڪيو. زنجبار تي قبضو ڪرڻ لاءِ عُمان جي امام سيف بن سلطان سواحلي ڪناري ڏانهن پيشقدمي ڪئي. سندس اڳڀرائي ۾ سڀ کان وڏو رڪاوٽ فورٽ جيسس هو، جتي ممباسا ۾ پرتگالي ڇانوڻي موجود هئي. ٻن سالن جي گهيري کان پوءِ 1698ع ۾ اهو قلعو امام سيف بن سلطان جي قبضي ۾ آيو. سيف بن سلطان 1700ع ۾ بحرين تي به قبضو ڪيو. 1718ع ۾ امام سلطان جي وفات کان پوءِ يعربي خاندان اندر اقتدار لاءِ تڪرار شروع ٿيو، جنهن خاندان کي ڪمزور ڪيو. يعربي خاندان جي طاقت گهٽجڻ کان پوءِ امام سيف بن سلطان ثاني پنهنجي مخالفن خلاف نادر شاهه ايران کان مدد گهري. مارچ 1737ع ۾ فارسي فوج سندس مدد لاءِ پهتي. پر جلفار مان فارسي فوجن 1743ع ۾ يعربي حڪمرانن خلاف بغاوت ڪئي. پوءِ فارسي سلطنت 1747ع تائين عُمان جي سامونڊي ڪنارن تي قبضو ڪرڻ جي ڪوشش ڪندي رهي. ارڙهين ۽ اوڻويهين صديون عُمانين فارسين کي ڪڍڻ کان پوءِ، احمد بن سعيد البوسعيدي 20 نومبر 1744ع تي عُمان جو چونڊيل امام بڻيو، ۽ رستاق گاديءَ جو هنڌ رهيو. سندس خاندان، آل بوسعيد خاندان، 2026ع تائين عُمان تي حڪمراني جاري رکندو آيو آهي. امامت جي بحاليءَ کان پوءِ عُمانين چونڊ واري نظام کي جاري رکيو، پر جيڪڏهن حڪمران خاندان مان ڪو ماڻهو اهل سمجهيو ويندو هو ته کيس ترجيح ڏني ويندي هئي. 1783ع ۾ امام احمد جي وفات کان پوءِ سندس پٽ سعيد بن احمد چونڊيل امام ٿيو. سعيد جو پٽ حمد بن سعيد مسقط جي گورنر کي معزول ڪري علائقي جا گهڻا قلعا پنهنجي قبضي ۾ آندا ۽ پاڻ لاءِ "سيد" جو لقب اختيار ڪيو. بعد ۾ سيد حمد جي چاچي سيد سلطان بن احمد اقتدار سنڀاليو. سلطان کان پوءِ سندس پٽ سيد سعيد بن سلطان جانشين ٿيو. سڄي اوڻيهين صديءَ دوران، امام سعيد بن احمد کان سواءِ، جنهن 1803ع ۾ پنهنجي وفات تائين امام جو لقب برقرار رکيو، عزان بن قيس ئي عُمان جو واحد چونڊيل امام هو. سندس حڪمراني 1868ع ۾ شروع ٿي. تنهن هوندي به برطانيا امام عزان کي حڪمران طور قبول ڪرڻ کان انڪار ڪيو، ڇاڪاڻ ته کيس برطانوي مفادن لاءِ مخالف سمجهيو ويندو هو. هن راءِ 1871ع ۾ امام عزان جي معزولي ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو، جڏهن سندس سؤٽ ترڪي بن سعيد کيس هٽايو. ترڪي بن سعيد مرحوم سيد سعيد بن سلطان جو پٽ ۽ زنجبار جي سلطان برغش بن سعيد جو ڀاءُ هو، جنهن کي برطانيا وڌيڪ قبول جوڳو سمجهندو هو. مسقط جي شڪست کاڌل حڪمران ۽ عُمان جي امام سلطان کي جديد پاڪستان جي علائقي گوادر تي خودمختياري ڏني وئي. برطانوي سرپرستيءَ واري حيثيت برطانوي سلطنت ڏکڻ اوڀر عربستان تي پنهنجو اثر قائم ڪرڻ جي خواهشمند هئي، ته جيئن ٻين يورپي طاقتن جي وڌندڙ طاقت کي روڪي سگهي ۽ 17هين صديءَ دوران اُڀرندڙ عُماني سامونڊي طاقت کي محدود ڪري سگهي. 18هين صديءَ جي پڇاڙيءَ کان برطانوي سلطنت مسقط جي سلطانن سان معاهدن جو هڪ سلسلو شروع ڪيو. انهن معاهدن جو مقصد مسقط ۾ برطانوي سياسي ۽ معاشي مفادن کي اڳتي وڌائڻ هو، جڏهن ته سلطانن کي فوجي تحفظ فراهم ڪيو ويندو هو. 1798ع ۾ برطانوي اوڀر هند ڪمپني ۽ آل بوسعيد خاندان جي وچ ۾ پهريون معاهدو سيد سلطان بن احمد پاران دستخط ڪيو ويو. هن معاهدي جو مقصد فرانسيسي ۽ ڊچ واپاري مقابلي کي روڪڻ ۽ بندر عباس ۾ برطانوي واپاري ڪوٺي قائم ڪرڻ جي رعايت حاصل ڪرڻ هو. 1800ع ۾ ٻيو معاهدو ٿيو، جنهن موجب هڪ برطانوي نمائندو مسقط جي بندرگاهه ۾ رهندو ۽ ٻين ملڪن سان لاڳاپيل سمورن خارجي معاملن جي نگراني ڪندو. جيئن جيئن عُماني سلطنت ڪمزور ٿيندي وئي، تيئن تيئن 19هين صديءَ دوران مسقط تي برطانوي اثر وڌندو ويو. 1854ع ۾ مسقط جي سلطان ۽ برطانوي حڪومت جي وچ ۾ ڪوريا موريا ٻيٽ برطانيا حوالي ڪرڻ جو معاهدو ٿيو. برطانوي حڪومت مسقط تي غالب ڪنٽرول حاصل ڪري ورتو، جنهن جي نتيجي ۾ ٻين ملڪن جي مقابلي کي گهڻي حد تائين روڪيو ويو. 1862ع کان 1892ع تائين سياسي رهواسي لوئيس پيلي ۽ ايڊورڊ راس فارس نار ۽ مسقط ۾ اڻسڌي حڪمراني ذريعي برطانوي بالادستي قائم رکڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. 19هين صديءَ جي آخر تائين، آفريڪي علائقن ۽ انهن مان حاصل ٿيندڙ آمدني وڃائڻ کان پوءِ، برطانوي اثر ايترو وڌي ويو جو سلطان برطانوي قرضن تي گهڻو دارومدار رکڻ لڳا ۽ اهم معاملن ۾ برطانوي حڪومت سان صلاح ڪرڻ جا پابند ٿيا. اهڙي طرح سلطنت عملي طور برطانوي اثر واري دائري ۾ اچي وئي. زنجبار سواحلي سامونڊي ڪناري جي وڏي غلام مارڪيٽ ۽ لونگ جي اهم پيداوار واري مرڪز طور عُماني سلطنت جو انتهائي قيمتي حصو بڻجي ويو. ان اهميت کي ڏسندي سيد سعيد بن سلطان 1837ع ۾ زنجبار کي سلطنت جي گادي بڻايو. 1856ع ۾ برطانوي ثالثيءَ هيٺ زنجبار ۽ مسقط ٻه الڳ سلطنتون بڻجي ويون. سيب جو معاهدو حجر جبل، جنهن جو حصو جبل اخضر آهي، ملڪ کي ٻن الڳ حصن ۾ ورهائي ٿو: اندروني علائقو ۽ مسقط جي قبضي وارو ساحلي علائقو. 19هين صديءَ دوران مسقط ۽ عُمان ۾ برطانوي اثر وڌڻ سبب اندروني عُمان ۾ امامت جي تحريڪ ٻيهر زور ورتو، جيڪا گذريل 1,200 سالن کان مختلف مرحلن ۾ ظاهر ٿيندي رهي هئي. مسقط ۾ رهندڙ برطانوي سياسي ايجنٽ موجب، اندروني عُمان جي بيزاري جو بنيادي سبب مسقط تي برطانيا جو تمام گهڻو اثر هو، جيڪو مقامي ماڻهن جي سماجي ۽ سياسي حالتن کي نظرانداز ڪندي صرف پنهنجن مفادن لاءِ ڪم ڪندو هو. 1913ع ۾ امام سالم الخروصي مسقط خلاف بغاوت شروع ڪئي، جيڪا 1920ع تائين جاري رهي. آخرڪار سلطنت ۽ امامت جي وچ ۾ سيب جو معاهدو ٿيو. هي معاهدو برطانيا جي وچ ۾ ثالثيءَ سان ٿيو، جنهن وقت برطانيا کي اندروني عُمان ۾ ڪو خاص معاشي مفاد نه هو. معاهدي تحت اندروني عُمان ۾ امامت کي خودمختيار حڪمراني ملي ۽ ساحلي عُمان يعني مسقط ۽ عُمان جي سلطنت جي خودمختياري تسليم ڪئي وئي. 1920ع ۾ امام سالم الخروصي وفات ڪري ويو ۽ محمد الخليلی نئون امام چونڊيو ويو. 1923ع ۾ سلطنت ۽ برطانوي حڪومت جي وچ ۾ هڪ نئون معاهدو ٿيو، جنهن موجب سلطنت کي مسقط ۾ رهندڙ برطانوي سياسي ايجنٽ سان صلاح ڪرڻي پوندي هئي ۽ تيل جي کوٽائي لاءِ برطانوي هندستان جي اعليٰ حڪومت کان منظوري وٺڻي پوندي هئي. 31 جولاءِ 1928ع تي ڳاڙهي لڪير وارو معاهدو دستخط ٿيو، جنهن تحت ڪيترين عالمي تيل ڪمپنين وچ اوڀر ۽ عربستان ۾ گڏيل طور تيل جي کوٽائي تي اتفاق ڪيو. 1929ع ۾ انهن ڪمپنين عراق پيٽروليم ڪمپني (IPC) قائم ڪئي. 13 نومبر 1931ع تي سلطان تيمور بن فيصل تخت تان دستبردار ٿيو. سلطان سعيد جي حڪمراني (1932ع–1970ع) سلطان سعيد بن تيمور 10 فيبروري 1932ع تي باضابطه طور مسقط جو سلطان بڻيو. سلطان سعيد بن تيمور جي حڪمراني، جنهن کي برطانوي حڪومت جي مڪمل حمايت حاصل هئي، اڪثر مؤرخن طرفان جاگيرداراڻِي، قدامت پسند ۽ الڳ ٿلڳ پاليسين واري دور طور بيان ڪئي ويندي آهي. برطانوي حڪومت سلطنت جي انتظامي معاملن تي وڏي حد تائين اثرانداز هئي؛ دفاعي سيڪريٽري، خفيه ادارن جو سربراهه، سلطان جو اعليٰ صلاحڪار ۽ ٻن وزيرن کان سواءِ تقريباً سمورا اهم عملدار برطانوي هئا. 1937ع ۾ سلطان ۽ عراق پيٽروليم ڪمپني (IPC) جي وچ ۾ هڪ معاهدو ٿيو، جنهن تحت ڪمپني کي تيل جي تلاش ۽ کوٽائي جون رعايتون ڏنيون ويون. IPC ۾ برطانوي حصيداري 23.75 سيڪڙو هئي. سلطنت ۾ تيل نه ملڻ باوجود ڪمپني کي فهود جي علائقي ۾ اميدوار تيل جا ذخيرا نظر آيا، جيڪو امامت جي علائقي اندر واقع هو. IPC سلطان کي مالي سهائتا فراهم ڪئي ته جيئن هو امامت جي ممڪن مزاحمت کي منهن ڏيڻ لاءِ فوج تيار ڪري سگهي. ٻي عالمي جنگ ٻي عالمي جنگ جي شروعات کان پوءِ، 10 سيپٽمبر 1939ع تي عمان جي سلطان جرمني خلاف جنگ جو اعلان ڪيو. جنگ دوران عمان، برطانيا جي واپاري سامونڊي رستن جي تحفظ ۾ هڪ اهم اسٽريٽجڪ مرڪز هو. جنگ جي سڄي عرصي دوران عمان تي ڪو سڌو حملو نه ٿيو. 1943ع ۾ برطانوي شاهي هوائي فوج مصيره ٻيٽ تي (RAF Masirah) ۽ راس الحد ۾ هوائي اڏا قائم ڪيا. ان کان علاوه هوائي-سامونڊي بچاءُ وارا يونٽ به عمان ۾ مقرر ڪيا ويا. نمبر 244 اسڪواڊرن آر اي ايف برسٽول بلينهم V هلڪا بمبار ۽ ويڪرز ويلنگٽن XIII جهاز استعمال ڪندي عمان جي نار ۽ اتر عرب سمنڊ ۾ آبدوزن خلاف ڪارروايون ڪندو هو. ساڳئي وقت نمبر 209 اسڪواڊرن آر اي ايف، نمبر 265 اسڪواڊرن آر اي ايف ۽ نمبر 321 اسڪواڊرن آر اي ايف ڪنسوليڊيٽيڊ پي بي واءِ ڪيٽالينا سامونڊي جهازن ذريعي نگراني ڪندا هئا. 16 آڪٽوبر 1943ع تي جرمن آبدوز جرمن آبدوز يو-533 عمان جي نار ۾ تباهه ڪئي وئي. ان تي نمبر 244 اسڪواڊرن جي برسٽول بلينهم جهاز طرفان کوٽائي بم (Depth Charges) اڇلايا ويا. آبدوز جو ڍانچو تقريباً 108 ميٽر کوٽائيءَ ۾ فجيره جي سامونڊي ڪناري کان 25 ناٽيڪل ميل پري وڃي ويٺو. ان حادثي ۾ 52 عملي جا ماڻهو مارجي ويا، جڏهن ته صرف هڪ ملاح گونٿر شمٽ زنده بچيو، جنهن کي خور فڪان ڀرسان HMIS Hiravati جهاز تي سوار ڪري جنگي قيدي بڻايو ويو. هي آبدوز جو ڍانچو اڄ به غوطه خورن لاءِ مشهور هنڌ آهي. مڪمل آزاديءَ جي سڃاڻپ ڊسمبر 1951ع ۾ عمان ۽ برطانيا جي وچ ۾ دوستي، واپار ۽ سامونڊي نيويگيشن بابت هڪ معاهدو ٿيو. هن معاهدي ذريعي مسقط ۽ عمان جي سلطنت کي هڪ مڪمل خودمختيار رياست طور تسليم ڪيو ويو. 1955ع ۾ مڪران جي سامونڊي پٽي جو هڪ ساحلي علائقو پاڪستان ۾ شامل ڪيو ويو ۽ بلوچستان صوبي جو ضلعو بڻايو ويو، جڏهن ته گوادر اڃا عمان جي قبضي هيٺ رهيو. 8 سيپٽمبر 1958ع تي پاڪستان عمان کان گوادر 30 لک آمريڪي ڊالرن عيوض خريد ڪيو. ان کان پوءِ گوادر، مڪران ضلعي جي هڪ تحصيل بڻجي ويو. جبل اخضر جنگ امام الخليلي جي وفات کان پوءِ سلطان سعيد بن تيمور اندروني عمان تي قبضو ڪرڻ ۾ دلچسپي ظاهر ڪئي. هن برطانوي حڪومت کي آگاهه ڪيو ته امامت ۾ نئين چونڊن دوران پيدا ٿيندڙ سياسي افراتفريءَ مان فائدو وٺي سگهجي ٿو. مسقط ۾ موجود برطانوي سياسي ايجنٽ جو خيال هو ته عمان جي اندروني علائقن ۾ موجود تيل جي ذخيرن تائين رسائي حاصل ڪرڻ جو واحد طريقو اهو آهي ته سلطان جي مدد ڪري امامت تي قبضو ڪرايو وڃي. 1946ع ۾ برطانوي حڪومت سلطان کي هٿيار، بارود، فوجي سامان ۽ برطانوي آفيسر مهيا ڪرڻ جي آڇ ڪئي ته جيئن هو عمان جي اندروني حصي تي حملو ڪري سگهي. مئي 1954ع ۾ امام الخليلي وفات ڪري ويو ۽ غالب الهنائي نئون امام چونڊيو ويو. تيل جي رعايتن بابت اختلافن سبب سلطان سعيد بن تيمور ۽ امام غالب الهنائي جي وچ ۾ لاڳاپا تيزيءَ سان خراب ٿيڻ لڳا. ڊسمبر 1955ع ۾ سلطان سعيد بن تيمور، مسقط ۽ عمان فيلڊ فورس جون فوجون عمان جي اهم مرڪزن تي قبضي لاءِ موڪليون، جن ۾ نزويٰ (امامت عمان جي گاديءَ جو هنڌ) ۽ عبري شامل هئا. عمان جي اندروني علائقن جي ماڻهن، جن جي اڳواڻي امام غالب الهنائي، سندس ڀاءُ طالب الهنائي (رستاق جو والي) ۽ سليمان بن حميار (جبل اخضر جو والي) ڪري رهيا هئا، برطانوي حمايت يافته سلطنتي حملن خلاف امامت جو دفاع ڪيو. هي ويڙهه تاريخ ۾ جبل اخضر جنگ جي نالي سان مشهور ٿي. جولاءِ 1957ع تائين سلطان جون فوجون پوئتي هٽڻ تي مجبور ٿي ويون، پر انهن تي مسلسل گهات لڳائي حملا ڪيا ويا، جنهن سبب کين وڏو جاني نقصان برداشت ڪرڻو پيو. تنهن هوندي به سلطان سعيد، برطانوي فوجي مداخلت جي مدد سان بغاوت کي دٻائڻ ۾ ڪامياب ٿيو. هن مدد ۾ ڪيميرونين (اسڪاٽش رائفلز) جا ٻه دستا، برطانوي فوج جون زرهي گاڏيون ۽ شاهي هوائي فوج جا جهاز شامل هئا. امامت جون فوجون پوءِ جبل اخضر جي ڏکئي ۽ ناقابلِ رسائي جبلن ڏانهن هلي ويون. ڪرنل ڊيوڊ سمائلي، جيڪو سلطان جي هٿياربند فوج جي تنظيم لاءِ مقرر ڪيو ويو هو، 1958ع جي سرءُ ۾ جبل کي گهيري ۾ آڻڻ ۾ ڪامياب ٿيو ۽ وادي بني خروس مان مٿئين سطح تائين پهچڻ جو رستو ڳولي ورتائين. 4 آگسٽ 1957ع تي برطانوي پرڏيهي سيڪريٽري، عمان جي اندروني علائقن ۾ رهندڙ ماڻهن کي اڳواٽ اطلاع ڏيڻ کانسواءِ هوائي حملا ڪرڻ جي منظوري ڏني. جولاءِ کان ڊسمبر 1958ع تائين برطانوي هوائي فوج 1,635 حملا ڪيا، جن دوران 1,094 ٽن بم ۽ 900 راڪيٽ عمان جي اندروني علائقن تي ڪيرايا ويا. انهن حملن جو نشانو باغي فوجون، جبلن جي چوٽين تي آباد ڳوٺ، آبپاشيءَ جا واهه ۽ زرعي فصل هئا. 27 جنوري 1959ع تي سلطنتي فوجن اوچتي ڪارروائي ڪندي جبل اخضر تي قبضو ڪري ورتو. امام غالب، سندس ڀاءُ طالب ۽ سليمان بن حميار سعودي عرب ڏانهن فرار ٿيڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا، جتي 1970ع واري ڏهاڪي تائين امامت جي بحاليءَ جي تحريڪ جاري رهي. جلاوطن امامت جي حامين عمان جي مسئلي کي عرب ليگ ۽ گڏيل قومون جي آڏو پيش ڪيو. 11 ڊسمبر 1963ع تي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي عمان بابت مسئلي جي جاچ لاءِ هڪ خاص ڪميٽي قائم ڪئي، جيڪا پنهنجي رپورٽ جنرل اسيمبلي کي پيش ڪرڻي هئي. 1965ع، 1966ع ۽ 1967ع ۾ گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي مسلسل قراردادون منظور ڪيون، جن ۾ برطانوي حڪومت کان مطالبو ڪيو ويو ته: عماني عوام خلاف سمورا جابراڻا قدم ختم ڪيا وڃن؛ عمان تي برطانوي ڪنٽرول ختم ڪيو وڃي؛ عماني عوام جي خود اراديت ۽ آزاديءَ جي حق کي تسليم ڪيو وڃي. ظفار جنگ ظفار جنگ 1963ع ۾ شروع ٿي، جنهن ۾ سوويت يونين جي حمايت يافته باغي قوتون سرڪاري فوجن سان وڙهنديون رهيون. جڏهن بغاوت ظفار تي سلطان جي قبضي لاءِ سنگين خطرو بڻجي وئي، تڏهن 1970ع ۾ سلطان قابوس بن سعيد پنهنجي والد سلطان سعيد بن تيمور کي هڪ بي خون فوجي بغاوت ذريعي اقتدار کان هٽائي ڇڏيو. هن تبديليءَ کي برطانيا جي حمايت حاصل هئي. سلطان قابوس فوج کي جديد بڻايو، رياستي انتظاميا ۾ سڌارا آندا ۽ سماجي تبديليون متعارف ڪرايون. 1976ع تائين اردن، سعودي عرب، ايران، پاڪستان ۽ برطانيا جي مدد سان ظفار بغاوت مڪمل طور ختم ڪئي وئي. جديد تاريخ (1970ع کان اڄ تائين) 1970ع ۾ پنهنجي والد کي اقتدار تان هٽائڻ کان پوءِ سلطان قابوس بن سعيد ملڪ کي ٻاهرين دنيا لاءِ کوليو. هن ملڪ جي نالي مان "مسقط ۽" جا لفظ ختم ڪري صرف "عمان" رکيو ۽ اقتصادي سڌارن جو آغاز ڪيو. هن جي جديديت واري پاليسيءَ هيٺ صحت، تعليم ۽ سماجي ڀلائيءَ تي خرچن ۾ نمايان اضافو ڪيو ويو. سعودي عرب عمان جي تعليمي نظام جي ترقيءَ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو ۽ پنهنجي خرچ تي ڪيترائي استاد عمان موڪليا. 1970ع ۾ عمان ۾ غلامي تي مڪمل پابندي لڳائي وئي. 1971ع ۾ عمان گڏيل قومون ۾ شامل ٿيو، ساڳئي سال بحرين، قطر ۽ متحده عرب امارات پڻ رڪن بڻيا. 1981ع ۾ عمان ڇهن ملڪن تي ٻڌل خليجي سهڪار ڪائونسل جو باني رڪن بڻيو. وقت سان گڏ سياسي سڌارا پڻ متعارف ڪرايا ويا. 1995ع ۾ ملڪ موجوده قومي جهنڊو اختيار ڪيو، جيڪو اڳوڻي جهنڊي سان گهڻي حد تائين مشابهت رکندڙ هو، پر ان جي پٽي وڌيڪ ويڪري ڪئي وئي. 1997ع ۾ شاهي فرمان ذريعي عورتن کي ووٽ ڏيڻ ۽ مجلس الشورى جي چونڊن ۾ اميدوار طور بيهڻ جو حق ڏنو ويو. ساڳئي سال ٻن عورتن کي ڪاميابي سان مجلس الشورى جو ميمبر چونڊيو ويو. 2002ع ۾ 21 سالن يا ان کان وڌيڪ عمر وارن سڀني شهرين کي ووٽ جو حق ڏنو ويو، جڏهن ته نون ضابطن تحت مجلس الشورى جون پهريون چونڊون 2003ع ۾ منعقد ٿيون. 2004ع ۾ سلطان عمان جي پهرين خاتون وزير شيخا عائشه بنت خلفان بن جميل السيابيه کي قومي دستڪاري اٿارٽي جي سربراهه طور مقرر ڪيو. انهن سڌارن جي باوجود حڪومت جي حقيقي سياسي ڍانچي ۾ محدود تبديليون آيون، ڇو ته سلطان فرمانن ذريعي حڪومت هلائڻ جاري رکيو. 2005ع ۾ لڳ ڀڳ 100 شڪي اسلام پسند گرفتار ڪيا ويا ۽ 31 ڄڻن کي حڪومت جو تختو اونڌو ڪرڻ جي ڪوشش جي الزام ۾ سزا ٻڌائي وئي، پر ساڳئي سال جون ۾ کين عام معافي ڏني وئي. بيجنگ اولمپڪس 2008ع کان اڳ، 14 اپريل 2008ع تي عمان وچ اوڀر ۾ اولمپڪ مشعل جي سفر جو هڪ مرڪز بڻيو، جتي مشعل 20 ڪلوميٽرن جو سفر طئي ڪيو. 2011ع ۾ عرب بهار جي تحريڪن کان متاثر ٿي عمان ۾ به احتجاجي مظاهرا ٿيا. مظاهرين حڪومت جي خاتمي جو مطالبو نه ڪيو، پر سياسي سڌارن، بهتر زندگيءَ جي سهولتن ۽ روزگار جي وڌيڪ موقعن جو مطالبو ڪيو. فيبروري 2011ع ۾ فساد روڪ پوليس احتجاج ڪندڙن کي منتشر ڪيو. ان جي جواب ۾ سلطان قابوس روزگار، مالي سهولتن ۽ ٻين فائدن جو اعلان ڪيو. آڪٽوبر 2011ع ۾ مجلس الشورى جون چونڊون ٿيون، جن بابت سلطان قابوس واعدو ڪيو ته ان کي وڌيڪ اختيار ڏنا ويندا. ايندڙ سال حڪومت انٽرنيٽ تي حڪومت خلاف تنقيد ڪندڙن خلاف ڪارروائي شروع ڪئي. سيپٽمبر 2012ع ۾ ڪيترن ئي ڪارڪنن تي مقدما هلايا ويا، جن تي آن لائين "توہين آميز ۽ اشتعال انگيز" مواد شايع ڪرڻ جو الزام هو. انهن مان ڇهن ڄڻن کي قيد جون سزائون ڏنيون ويون. 2013ع ۾ عالمي صحت تنظيم (WHO) عمان کي مليريا جي مقامي منتقلي ختم ڪندڙ ملڪ طور تسليم ڪيو. 10 جنوري 2020ع تي سلطان قابوس بن سعيد وفات ڪري ويو. هو ان وقت عرب دنيا جو سڀ کان ڊگهي عرصي تائين حڪمراني ڪندڙ حڪمران هو. سندس جاءِ تي سندس سڳو سئوٽ هيثم بن طارق عمان جو نئون سلطان بڻيو. 12 جنوري 2021ع تي سلطان هيثم پنهنجي وڏي پٽ ذي يزن بن هيثم کي عمان جو پهريون ولي عهد مقرر ڪيو ۽ بنيادي قانون ۾ ترميم ذريعي کيس تخت جو سرڪاري وارث قرار ڏنو ويو. جاگرافي عمان 16° اتر ويڪرائي ڦاڪ ۽ 28° اتر ويڪرائي ڦاڪ جي وچ ۾، ۽ 52° اوڀر ڊگھائي ڦاڪ ۽ 60° اوڀر ڊگھائي ڦاڪ جي وچ ۾ واقع آهي. ملڪ جي مرڪزي حصي جو وڏو علائقو بجريءَ واري ريگستاني ميدان تي مشتمل آهي، جڏهن ته اتر ۾ حجر جبل ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ ظفار جبل واقع آهن. ملڪ جا اهم شهر انهن جبلن ۽ سامونڊي پٽيءَ جي ويجهو آباد آهن، جن ۾ گاديءَ جو هنڌ مسقط، اتر ۾ صحار ۽ صور، عمان، جڏهن ته ڏکڻ ۾ صلاله ۽ مسندم گورنري شامل آهن. عمان جي اندروني حصن جي آبهوا گرم ۽ خشڪ آهي، جڏهن ته سامونڊي ڪنارن تي نمي وڌيڪ هوندي آهي. مسندم اپٻيٽ، جيڪو هرمز جي نار تي انتهائي اهم حڪمتِ عملي واري هنڌ تي واقع آهي، عمان جو هڪ ڌار علائقو (ايڪسلائيو) آهي، جيڪو متحده عرب امارات جي سرزمين سبب باقي عمان کان جدا ٿيل آهي. مدحاء عمان جو هڪ ٻيو ڌار علائقو آهي، جيڪو متحده عرب امارات جي سرزمين جي اندر واقع هڪ گهيرو (اينڪليو) آهي ۽ مسندم اپٻيٽ ۽ عمان جي مکيه علائقي جي وچ ۾ واقع آهي. مدحاء، مسندم گورنري جو حصو آهي ۽ تقريباً 75 چورس ڪلوميٽر (29 چورس ميل) ايراضيءَ تي پکڙيل آهي. 1969ع ۾ مدحاء جي سرحد جو سرڪاري تعين ڪيو ويو. مدحاء جو اتر-اوڀر وارو ڪنڊ فجيره ويندڙ شاهراهه کان رڳو 10 metres (33 ft) جي مفاصلي تي واقع آهي. مدحاء جي اندر ئي متحده عرب امارات جو هڪ ننڍڙو گهيرو علائقو نحوه پڻ موجود آهي، جيڪو شارجه امارت سان تعلق رکي ٿو. هي علائقو نئين مدحاء شهر کان تقريباً 8 ڪلوميٽر (5.0 mi) اولهه طرف واقع آهي ۽ هتي لڳ ڀڳ چاليهه گهر، هڪ صحت مرڪز ۽ ٽيليفون مرڪز موجود آهن. عمان جو مرڪزي ريگستان سائنسي تحقيق لاءِ اهميت رکي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ هتي وڏي تعداد ۾ شهابِ ثاقب مليا آهن، جن جو استعمال ڌرتيءَ ۽ شمسي نظام بابت سائنسي تجزين ۾ ڪيو ويندو آهي. آبهوا فارس نار جي ٻين ملڪن وانگر عمان به دنيا جي گرم ترين آبهوا رکندڙ ملڪن مان هڪ آهي. اونهاري جي موسم دوران مسقط ۽ اتر عمان ۾ سراسري گرمي پد 30 to 40 °C (86.0 to 104.0 °F) جي وچ ۾ رهندو آهي. عمان ۾ برسات تمام گهٽ پوندي آهي. مسقط ۾ سالياني برسات جو اوسط لڳ ڀڳ 100 mm (3.9 in) آهي، جيڪا گهڻو ڪري جنوري مهيني ۾ وسندي آهي. ڏکڻ ۾ ظفار جبلن ۽ صلاله جي ڀرپاسي واري علائقي ۾ آبهوا جزوي طور اُڀرندي خطي جهڙي آهي. هتي جون جي آخر کان سيپٽمبر تائين هندي سمنڊ مان ايندڙ موسمي هوائن سبب برساتون پونديون آهن، جنهن ڪري اونهاري ۾ هوا ٿڌي نمي ۽ گهڻي ڌنڌ سان ڀرجي ويندي آهي. صلاله ۾ اونهاري دوران گرمي پد عام طور 20 to 30 °C (68.0 to 86.0 °F) جي وچ ۾ رهندو آهي، جيڪو اتر عمان جي مقابلي ۾ گهڻو ٿڌو هوندو آهي. جبلستاني علائقن ۾ برسات جو مقدار وڌيڪ هوندو آهي، ۽ جبل اخضر جي اوچن حصن ۾ سالياني برسات شايد 400 millimetres (16 in) کان به وڌيڪ هجي. جبلن ۾ گرمي پد گهڻو گهٽجڻ سبب هر ڪجهه سالن کان پوءِ برفباري پڻ ٿيندي آهي. سامونڊي ڪنارن جا ڪي علائقا، خاص طور مصيره ٻيٽ جي ڀرسان، اهڙا به آهن جتي ڪنهن سڄي سال دوران برسات ئي نه پوي. عام طور تي عمان جي آبهوا تمام گرم آهي، ۽ مئي کان سيپٽمبر تائين گرمي پد ڪڏهن ڪڏهن 54 °C (129.2 °F) تائين به پهچي ويندو آهي. 26 جون 2018ع تي قريات شهر دنيا ۾ 24 ڪلاڪن دوران سڀ کان وڌيڪ گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد جو رڪارڊ قائم ڪيو، جتي رات جو گهٽ ۾ گهٽ گرمي پد 42.6 °C (108.7 °F) رهيو. آبهوا بابت عالمي قدمن جي حوالي سان گڏيل قومن جي 2019ع جي پائيدار ترقياتي اشاري موجب عمان کي اڃا ڪيترن ئي چئلينجن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو. توانائي جي استعمال ۽ حياتياتي ٻارڻ جي برآمدن سان لاڳاپيل في فرد ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ اخراج تمام گهڻو آهي، جڏهن ته آبهوا سان لاڳاپيل قدرتي آفتن کان متاثر ٿيندڙ آباديءَ جو تناسب نسبتاً گهٽ آهي. واديون عمان ۾ ڪيترين ئي وادين جو وجود آهي. عربي ٻوليءَ ۾ وادي اهڙي دريائي ماٿري يا نديءَ جي پيٽ کي چيو ويندو آهي، جيڪا عام حالتن ۾ سڪي هوندي آهي، پر برساتن دوران پاڻيءَ سان ڀرجي ويندي آهي. حياتياتي گوناگوني ڏکڻ عربستان ۾ عام ملندڙ ريگستاني جھاڙيون ۽ ريگستاني گاھ عمان ۾ پڻ ملن ٿيون، پر اندرين مٿاڇري واري علائقي ۾ ٻوٽن جي واڌ تمام گهٽ آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو گهڻو ڪري بجري واري ريگستان تي مشتمل آهي. ظفار ۽ جبلن ۾ مون سون جي وڌيڪ برسات سبب اونهاري دوران نباتات وڌيڪ سرسبز ٿي ويندي آهي؛ ظفار جي سامونڊي ميداني علائقن ۾ ناريل جي کجي گهڻي تعداد ۾ پوکي ويندي آهي، جڏهن⁠تہ جبلن ۾ لوبان پيدا ڪيو ويندو آهي، جتي ڪَنير ۽ اڪيشيا جي مختلف قسمن جي به گهڻي واڌ ٿئي ٿي. حجر جبل هڪ الڳ حياتياتي علائقو آهن ۽ اوڀر عربستان جا سڀ کان اوچا جبل آهن، جتي جهنگلي جيوت ۾ عربي تَهر به شامل آهي. مقامي کير پياريندڙ جانورن ۾ چيتو، لڪڙڀڳو، لومڙي، بگهڙ، سهو، اورڪس ۽ جهنگلي ٻڪرو شامل آهن. پکين ۾ ڳِجهُ، عقاب، سارس پکي، بسٽارڊ، عربي تتر، ماکي خور پکي، باز ۽ سج پکي شامل آهن. 2001ع ۾ عمان ۾ کير پياريندڙ جانورن جون نَوَ خطري هيٺ آيل جنسون، پکين جون پنج خطري هيٺ آيل جنسون ۽ اوڻيهه خطري هيٺ آيل ٻوٽن جون جنسون موجود هيون. خطري هيٺ آيل جيوت جي تحفظ لاءِ فرمان جاري ڪيا ويا آهن، جن ۾ عربي چيتو، عربي اورڪس، جبلائي هرڻ، گوئٽرڊ هرڻ، عربي تَهر، سائي سامونڊي ڪڇون، هاڪس بل ڪڇون ۽ اوليو رڊلي ڪڇون شامل آهن. تنهن هوندي به عربي اورڪس محفوظ علائقو اهو پهريون ماڳ هو، جيڪو يونيسڪو جي عالمي ورثي واري فهرست مان خارج ڪيو ويو، جڏهن حڪومت 2007ع ۾ تيل جي ڳولا ڪندڙ ڪمپنين لاءِ رستو صاف ڪرڻ خاطر ان علائقي جو رقبو 90 سيڪڙو گهٽائي ڇڏيو. مقامي ۽ قومي ادارن عمان ۾ جانورن سان غيراخلاقي سلوڪ بابت خدشا ظاهر ڪيا آهن. خاص طور تي آوارا ڪتا (۽ گهٽ حد تائين آوارا ٻليون) اڪثر اذيت، بدسلوڪي يا نظراندازي جو شڪار ٿيندا آهن. آوارا ڪتن جي آبادي گهٽائڻ لاءِ واحد منظور ٿيل طريقو پوليس اهلڪارن طرفان کين گوليون هڻي مارڻ آهي. عماني حڪومت ڪتن ۽ ٻلين جي نسل بندي (spay/neuter) جو ڪو پروگرام لاڳو ڪرڻ يا جانورن لاءِ پناهه گاهون قائم ڪرڻ کان انڪار ڪيو آهي. ٻليون، جيتوڻيڪ ڪتن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ قبول ڪيون وڃن ٿيون، پر پوءِ به کين نقصانڪار جانور سمجهيو ويندو آهي ۽ اهي اڪثر بک يا بيماري سبب مري وڃن ٿيون. تازن سالن ۾ عمان وھيل ڏسڻ (Whale Watching) لاءِ هڪ مشهور مرڪز بڻجي ويو آهي، جتي سخت خطري هيٺ آيل عربي ڪُٻڙ واري وھيل، اسپرم وھيل ۽ ننڍي نيري وھيل نمايان طور ڏٺيون وڃن ٿيون. سياست عمان هڪ وحداني رياست ۽ مطلق بادشاهت آهي، جنهن ۾ قانون سازي، انتظاميا ۽ عدليه جا سمورا اختيار آخرڪار موروثي سلطان جي هٿ ۾ آهن. ان ڪري فريڊم هائوس ملڪ کي باقاعدگيءَ سان "آزاد نه" قرار ڏيندو رهيو آهي. سلطان رياست جو سربراهه آهي ۽ پرڏيهي معاملن ۽ دفاع جي کاتن تي سڌو ڪنٽرول رکي ٿو. هن وٽ مطلق اختيار آهن ۽ هو فرمانن ذريعي قانون جاري ڪري ٿو. بين الاقوامي ادارو براءِ جمهوريت ۽ چونڊ مدد جي عالمي جمهوري حالت وارن اشارن ۽ جمهوري نگراني موجب، عمان مجموعي جمهوري قدمن ۾ گهٽ کان وچولي سطح تائين اچي ٿو، خاص طور سياسي شرڪت، چونڊن ۾ شرڪت ۽ شهري سماج جي ميدانن ۾ ڪمزوريون موجود آهن. قانوني نظام عمان هڪ مطلق بادشاهت آهي، جتي سلطان جو قول قانوني قوت رکي ٿو. عدليه سلطان جي ماتحت آهي. عمان جي آئين موجب شريعت قانون سازي جي ذريعن مان هڪ آهي. سول عدالتن جي نظام اندر شريعت عدالتن جا شعبا خانداني قانون جي معاملن، جهڙوڪ طلاق ۽ وراثت، جا ذميوار آهن. جيتوڻيڪ حتمي طاقت سلطان وٽ مرڪوز آهي ۽ عمان ۾ سرڪاري طور اختيارن جي ورهاست موجود ناهي، مرحوم سلطان قابوس انهن وزيرن کي دفاع، پرڏيهي معاملن ۽ ناڻي واري وزارت جا مڪمل لقب ڏيڻ کان پاسو ڪيو، جيڪي اهي ذميواريون نڀائيندا هئا، ۽ انهن عهدن کي شاهي دائري اندر رکڻ کي ترجيح ڏني. موجوده سلطان هيثم انهن کاتن جي ذميوار وزيرن کي مڪمل لقب ڏنا آهن، جڏهن ته دفاع واري کاتي کي نائب وزيراعظم جي سطح تي بلند ڪيو آهي. 1970ع کان سموري قانون سازي شاهي فرمانن ذريعي ڪئي وئي آهي، جنهن ۾ 1996ع جو بنيادي قانون پڻ شامل آهي. سلطان وزيرن ۽ ججن کي مقرر ڪري ٿو، معافي ڏئي سگهي ٿو ۽ سزائون گهٽائي سگهي ٿو. سلطان جو اختيار اڻ ٽر آهي ۽ سلطان پنهنجي مرضيءَ جي مڪمل تابعداري جي اميد رکي ٿو. انصاف جي فراهمي گهڻي حد تائين ذاتي نوعيت واري آهي، ۽ مناسب قانوني ڪارروائي جا تحفظ محدود آهن، خاص طور سياسي ۽ سلامتي سان لاڳاپيل ڪيسن ۾. رياست جو بنيادي قانون عماني قانوني نظام جو بنياد سمجهيو وڃي ٿو ۽ ملڪ جي آئين طور ڪم ڪري ٿو. بنيادي قانون 1996ع ۾ جاري ٿيو ۽ هينئر تائين صرف ٻه ڀيرا ترميم ٿيو آهي: 2011ع ۾ احتجاجن جي جواب ۾، ۽ 2021ع ۾ عمان جو ولي عهد جو عهدو ٺاهڻ لاءِ. جيتوڻيڪ عمان جو قانوني ضابطو نظرياتي طور شهري آزادين ۽ شخصي آزاديءَ کي تحفظ ڏئي ٿو، پر حڪومت طرفان ٻنهي کي اڪثر نظرانداز ڪيو ويندو آهي. عورتون ۽ ٻار ڪيترن شعبن ۾ قانوني امتياز کي منهن ڏين ٿا. عورتن کي ڪجهه رياستي فائدن، جهڙوڪ رهائشي قرضن، کان محروم رکيو ويندو آهي، ۽ شخصي حيثيت واري قانون تحت کين برابر حق نٿا ملن. عورتون صحت ۽ توليدي حقن بابت پنهنجي خوداختياريءَ تي به پابنديون محسوس ڪن ٿيون. عمان جي قانون ساز اداري جو نالو ٻه ايواني مجلس عمان آهي، جنهن ۾ مٿيون ايوان مجلس الدوله ۽ هيٺيون ايوان مجلس الشورى شامل آهن. سياسي جماعتون ممنوع آهن، جيئن مذهب جي بنياد تي ڪنهن به وابستگي تي پڻ پابندي آهي. مٿئين ايوان ۾ 71 ميمبر آهن، جن کي سلطان نمايان عمانين مان مقرر ڪندو آهي؛ هن ايوان وٽ صرف مشاورتي اختيار آهن. مجلس الشورى جا 84 ميمبر عام ووٽ ذريعي چونڊيا ويندا آهن ۽ سندن مدت چار سال هوندي آهي. ميمبرن کي ٽن سالن لاءِ مقرر ڪيو ويندو آهي، جنهن کي هڪ ڀيرو ٻيهر وڌائي سگهجي ٿو. آخري چونڊون 29 آڪٽوبر 2023ع تي ٿيون، ۽ ايندڙ چونڊون آڪٽوبر 2027ع ۾ ٿيڻيون آهن. عمان جو قومي ترانو السلام السلطاني اڳوڻي سلطان قابوس لاءِ وقف آهي. انتظامي ورهاست سلطنت عمان انتظامي طور 11 محافظتن (عربي: محافظات) ۾ ورهايل آهي. اهي محافظتون وڌيڪ 63 ولايتن (عربي: ولايات) ۾ ورهايل آهن.