جزیره تلگراف

جزیره تلگراف (که با نام‌های جزیره مقلب و صغیر نیز شناخته می‌شود) در خور الشم، بخش داخلی خلیج خصب، در فاصله کمتر از ۴۰۰ متری ساحل استان مُسَندَم و کمتر از ۵۰۰ متری جنوب جزیره بسیار بزرگ‌تر اما کمتر شناخته‌شده شم واقع شده است که هر دو بخشی از سلطنت عمان هستند. این جزیره ۱۶۰ متر طول و تا ۹۰ متر عرض دارد که مساحتی معادل ۱٫۱ هکتار را تشکیل می‌دهد. نام «تلگراف» از ایستگاه تقویت‌کننده کابل تلگرافی گرفته شده است که در سال ۱۸۶۴ در این جزیره ساخته شد. جزیره تلگراف از توابع شهرستان بخاء در شبه‌جزیره و استان مسندم در کشور پادشاهی عمان است، و یکی از نقاط دیدنی عمان به‌شمار می‌آید. این جزیره در مقابل روستای قانا در خلیج مسندم واقع شده است. در دوران اشغالگری انگلیس دکل کابل تلگراف دریایی بر فراز خاک این جزیره نصب کرده بودند، از این رو نام جزیره (جزیره تلگراف) می‌خوانده‌اند. جزیره‌ای غیرمسکونی است. خور در محل این جزیره توسط کوه‌های بلند احاطه شده است که دارای زمین‌شناسی قابل توجهی در لایه‌های سنگی است؛ این لایه‌ها بر اثر فشارهای عظیم ناشی از برخورد (و فرورانش) صفحه عربستان با صفحه اوراسیا به سمت پایین متمایل شده‌اند. در سده نوزدهم، این مکان محل استقرار یک ایستگاه تقویت‌کننده بریتانیایی بود که برای تقویت تلگراف در طول «کابل زیردریایی خلیج فارس» (در ادامه ببینید) استفاده می‌شد که بخشی از خط تلگراف لندن به کراچی بود. مأموریت در این ایستگاه برای اپراتورها آسان نبود؛ گرمای شدید تابستان و خصومت قبایل محلی، زندگی را بسیار دشوار می‌کرد. به همین دلیل، طبق گفته برخی از نمایندگان مسافرتی و روزنامه‌نگاران، اصطلاح انگلیسی «go round the bend» (به معنی از فرط فشار دیوانه شدن) از این‌جا آمده است؛ اشاره‌ای به این‌که گرما باعث می‌شد افسران بریتانیایی برای بازگشت به تمدن بی‌تاب شوند، که به معنای سفری به دور خمیدگی در تنگه هرمز به سمت هند بود. امروزه، جزیره تلگراف یادآوری از امپراتوری بریتانیا است. این جزیره که در اواسط دهه ۱۸۷۰ رها شد، متروکه مانده و تنها ویرانه‌های ایستگاه تقویت‌کننده و اقامتگاه اپراتورها در آن دیده می‌شود. با رشد گردشگری در منطقه خلیج فارس، این جزیره به‌طور منظم مورد بازدید جهازهای حامل گردشگرانی قرار می‌گیرد که برای دیدن ویرانه‌ها و ماهیگیری و غواصی در آب‌های اطراف آن به اینجا می‌آیند. زمین‌شناسی شبه‌جزیره مسندم جزیره تلگراف در یک آبدره در انتهای شمالی شبه‌جزیره مسندم واقع شده است که بخشی از رشته‌کوه عمان را تشکیل می‌دهد؛ رشته‌کوهی که جورج مارتین لیس زمین‌شناس آن را به عنوان زائده‌ای توصیف کرده که «مانند یک مهمیز به حیاتی‌ترین بخش‌های ایران پیشروی کرده است». به عنوان بخشی از لبه صفحه تکتونیکی عربستان، لایه‌های سنگی تحت فشار عظیمی قرار دارند زیرا این صفحه به زیر صفحه اوراسیا فرومی‌رود. نتیجه این است که مسندم در شمالی‌ترین نقطه خود با سرعت تقریبی ۶ میلی‌متر در سال به سمت پایین رانده می‌شود که نتایج چشمگیری به همراه دارد. چشمه‌های آب شیرینی که زمانی روی زمین جاری بودند ممکن است به زیر آب رفته باشند، که احتمالاً منشأ داستان‌هایی دربارهٔ غواصی ملوانان به درون دریا برای جمع‌آوری آب شیرین در کیسه‌های چرمی بوده است. کابل تلگراف خلیج فارس پیش‌زمینه گسترش امپراتوری بریتانیا در سده نوزدهم نیازمند یک دستگاه ارتباطی سریع و قابل اعتماد بود تا دولت بریتانیا در لندن بتواند دستورات را صادر و اطلاعات را به سرعت دریافت کند. شورش‌های ۱۸۵۷ در هند و به دنبال آن ضمیمه شدن هند در سال ۱۸۵۸، این نیاز را تشدید کرد. تا سال ۱۸۵۶، کابل‌هایی کشیده شده بود که بریتانیا را به شمال آفریقا و امپراتوری عثمانی متصل می‌کرد. طرحی برای کشیدن کابل از طریق بین‌النهرین به دهانه خلیج فارس زمانی که ترک‌ها از دادن مجوز خودداری کردند، با شکست مواجه شد. تا سال ۱۸۵۸، دولت بریتانیا از طریق کمک‌های بلاعوض و یارانه‌ها، به‌طور فعال طرح‌هایی را برای ایجاد پیوند تلگرافی بین بریتانیا و هند تشویق می‌کرد. در سال ۱۸۵۹، شرکت تلگراف دریای سرخ یک کابل زیردریایی را از طریق دریای سرخ و اقیانوس هند به بمبئی کشید. مشخص شد که کابل به اندازه کافی برای تحمل شرایط مقاوم نیست و انعطاف لازم در ساختار کابل لحاظ نشده بود که منجر به قطعی در خط شد. این کابل یک شکست بود و هیچ پیامی بین لندن و بمبئی رد و بدل نشد. دولت بریتانیا در سال ۱۸۶۲ اداره تلگراف هند و اروپا را برای برقراری پیوند تلگرافی بین کراچی و خطوط امپراتوری عثمانی ایجاد کرد. برنامه این بود که کابل در طول سواحل مکران بین فاو، بوشهر و گوادر کشیده شود. تعدادی توافق‌نامه محلی با رهبران قبایل در طول مسیر پیشنهادی منعقد شد و کابلی از کراچی تا گوادر کشیده شد. با این حال، دولت ایران از دادن مجوز برای تمدید خط به قلمرو عثمانی خودداری کرد. توجه‌ها معطوف به خلیج فارس شد و به دنبال گزارش سرهنگ دوم پاتریک استوارت، تصمیمی برای کشیدن کابل به مسندم از گوادر گرفته شد. کابل‌گذاری در سال ۱۸۶۴، دولت هند برای ساخت هسته مرکزی با شرکت گوتاپرکا قرارداد بست. کارخانه تلگراف هنلی مسئولیت ساخت زره کابل را بر عهده داشت و سر چارلز برایت به عنوان مهندس مشاور منصوب شد. از آن‌جا که سیگنال‌های تلگراف در طول مسافت تمایل به ضعیف شدن داشتند، لازم بود مجموعه‌ای از ایستگاه‌های تقویت‌کننده در طول مسیر کابل ساخته شود تا آن‌ها را تقویت کند؛ از این رو تصمیم گرفته شد یک ایستگاه تقویت‌کننده در مسندم ساخته شود. کابل در جزیره سنگی کوچکی در خور الشم در شبه‌جزیره مسندم به خشکی رسید. به همین دلیل این جزیره به جزیره تلگراف معروف شد. یک ایستگاه تقویت‌کننده در این جزیره که حدود یک مایل از ساحل فاصله داشت، به دلیل ترس از قبایل ناآرام در سرزمین اصلی، به ویژه قبیله ظهوریین که در نزدیکی تنگه مقلب زندگی می‌کردند، ساخته شد. کار کابل‌گذاری بخش گوادر به مسندم یک ماه به طول انجامید. ایستگاه مسندم توسط زیمنس به تجهیزات تلگرافی مجهز شد. اقامتگاه‌هایی برای اپراتورهای تلگراف به همراه خدمه ساخته شد و دو کشتی فرسوده نیز برای کارکنانی که می‌خواستند از یکنواختی زندگی در جزیره دوری کنند، تجهیز گردید. آن‌ها برای اوقات فراغت خود چند قایق و تحویل منظم روزنامه داشتند. امید بر این بود که این امکانات در کنار کار نگهداری کابل و بازدیدهای کشتی‌های بخار برای تعویض کارکنان و آوردن آذوقه، کارکنان را مشغول نگه دارد. بخش مسندم به بوشهر در ۲۵ مارس ۱۸۶۴ و بخش بین کراچی و دهانه خلیج فارس در فاو در ۵ آوریل تکمیل شد. متأسفانه عثمانی‌ها در تکمیل اتصال بغداد به فاو با مشکلاتی مواجه شدند که عمدتاً به دلیل حملات قبایل متخاصم در بین‌النهرین بود؛ این حملات تنها پس از مذاکره با شیوخ محلی و با استقرار نگهبانان در فواصل کوتاه در طول خط متوقف شد. اتصال کامل سرانجام در سال ۱۸۶۵ برقرار گردید. ایستگاه تلگراف در دسامبر ۱۸۶۸، زمانی که مسیر کابل به هنگام و جاسک تغییر یافت، رها شد. در سال ۱۸۷۰، پس از آن‌که کابل جدیدی از بمبئی به عدن کشیده شد، استفاده از کابل خلیج فارس به میزان قابل توجهی کاهش یافت. بهره‌برداری کابل خلیج فارس هرگز کاملاً قابل اطمینان نبود و با وقفه و خطا در ایستگاه‌های تقویت‌کننده همراه بود. رسیدن یک پیام از کراچی به لندن معمولاً حداقل پنج روز طول می‌کشید. مشکل دیگر تأثیر مخرب کرم کشتی (تردو) (یک نرم‌تن دوکفه‌ای کرم‌مانند) بر عایق گوتاپرکای کابل‌ها بود که نسبت به عایق کائوچوی طبیعی مورد استفاده در کابل‌های دیگر در مناطق آب گرم، آسیب‌پذیری بیشتری در برابر آن‌ها داشت. در سال ۱۸۶۵، برای رفع این مشکلات، برنامه‌ریزی شد تا خط دومی از روی خشکی در سراسر ایران کشیده شود؛ هرچند این خط ساخته شد، اما در سال ۱۸۶۸ به دلیل اعتراض عثمانی‌ها که آن را رقابتی غیرضروری با خط فاو به بغداد می‌دانستند، کنار گذاشته شد. پس از برپایی ایستگاه تقویت‌کننده در جزیره تلگراف، مشخص شد که این مکان نامناسب است؛ گرمای شدید زندگی را برای اپراتورها طاقت‌فرسا کرده و منجر به مرگ دو نفر در عرض دو سال شده بود. مخالفت قبایل، اگرچه گاهی کاهش می‌یافت، اما هرگز به‌طور کامل برطرف نشد؛ در نتیجه همواره لازم بود یک ناوچه توپ‌دار در نزدیکی جزیره حضور داشته باشد. پس از تخلیه، جزیره تلگراف همچنان یک نقطه راهبردی مهم باقی ماند، چنان‌که تصمیم دولت بریتانیا در سال ۱۹۰۴ برای نصب میله‌های پرچم در آن‌جا گواه این مطلب است. با این حال، توافقی بر سر این‌که کدام پرچم برافراشته شود حاصل نشد؛ پرچم بریتانیا یا نشان آبی نیروی دریایی سلطنتی هند. اولی به معنای حاکمیت بر جزیره بود که بریتانیا فاقد آن بود، در حالی که دومی ممکن بود مسئولیتی برای دفاع از آن بر عهده بریتانیا بگذارد که دولت تمایلی به آن نداشت. در نهایت تصمیم گرفته شد هیچ‌کدام از پرچم‌ها برافراشته نشود و تمام میله‌های پرچم به جز یکی برداشته شد. میله پرچم از دریای آزاد قابل مشاهده نبود، اما مشخص نیست که آیا مقامات در لندن هرگز به این واقعیت پی برده بودند یا خیر. گردشگری شبه‌جزیره مسندم یک مقصد گردشگری محبوب است که دارای هتل‌های مدرن در شهر خصب و اطراف آن و گشت‌های دریایی به خور الشم است. جهازهای گردشگری گشت‌های روزانه‌ای به جزیره تلگراف دارند و برای چند ساعت در کنار جزیره لنگر می‌اندازند تا بازدیدکنندگان بتوانند از پله‌ها بالا رفته و از ویرانه‌های در حال فروپاشی ایستگاه تقویت‌کننده و اقامتگاه اپراتورها دیدن کنند. با این حال، تغییرات جزر و مد بین ۲ تا ۳ فوت می‌تواند پیاده کردن مسافران را در ساعات خاصی از روز دشوار کند. بازدیدکنندگان همچنین می‌توانند در آب‌های اطراف به شنا و غواصی سطحی بپردازند. خور آرام و پناه گرفته است و امکان دیدن دلفین‌هایی که در کنار جهازها در مسیر خصب شنا می‌کنند، وجود دارد. جزیره تلگراف در حال حاضر تحت یک پروژه توسعه گردشگری بزرگ برای ساخت یک سالن چندمنظوره، سکوی دریایی و مسیر پیاده‌روی کوهستانی قرار دارد. ارجاعات فرهنگی در قسمتی از نمایش تلویزیونی تخیلی انبار ۱۳ با عنوان «Around the Bend» که در ۱۰ اوت ۲۰۱۰ از شبکه سای‌فای پخش شد، یک تلگراف نظامی خیالی از این جزیره توسط یکی از شخصیت‌ها به عنوان عاملی برای «جنون خشونت‌آمیز» شناسایی می‌شود. مأمور لاتیمر پس از لمس اهرم آن، دچار جنون می‌شود. منابع سلطنة عمان، مسقط: وزارة الاعلام، ۱۹۹۲: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) السلطان:قابوس، البوسعید، موسوعة دلیل الأعلام: مسقط، چاپ اول، سال ۱۹۹۸ میلادی. (به عربی). عمان فی عام ۱۹۸۶ (عام الحصاد والتراث) إصدار وزارة الإعللام، دارالعرب للطباعة والنشر والتوزیع، ۱۹۸۶ میلادی. دکتر:ادوارد، هندرسون، “ (ذکریات عن دولة الإمارات و سلطنة عمان) “، چاپ موتیف ایت للنشر، مطبعة راشد، عجمان ۱۹۸۸ میلادی.