کعبه

کعبه شریفه (په عربي: الکعبه) یا د خدای کور (په عربي: بیت الله) یوه سپېڅلې ودانۍ ده چې د سعودي عربستان د مکې معظمې ښار د مسجدالحرام په مرکز کې واقع ده. کعبه، چې خپل مربع ډوله جوړښت ته اشاره کوي، په اسلام کې یو له سپېڅلو ځایونو څخه ده. بيت الله شريف لومړی ځل ملائيکو جوړه کړي ده وروسته بيا حضرت آدم عليه السلام، حضرت شيث بن آدم عليه السلام، حضرت ابراهيم عليه السلام او حضرت اسماعيل عليه السلام او وروسته د قريشو لخوا ورغول شوه چې خپله جناب رسول الله صلی الله عليه وسلم د هغه په رغولو کې برخه اخيستې او د قريشو د مشرانو په ګډون يې د حجر اسود ډبره په خاص ځای کې ځای پر ځای کړې ده مسجد الحرام، چې کعبه یې په مرکز کې ده، هغه مقدس جومات دی چې د نړۍ ټول مسلمانان د لمانځه پر مهال د هغې لوري ته مخ اړوي. د لمانځه په جریان کې دا تمایل “قبلې” په نامه یادیږي. د اسلام د اصولو له مخې، هر مسلمان چې مالي او بدني توان ولري، باید لږ تر لږه یو ځل په خپل ژوند کې حج ته ولاړ شي او ځانګړي مناسک ترسره کړي. کعبه په ځمکه کې لومړنی کور دی چې د خدای د عبادت لپاره جوړ شوی دی. الله تعالی فرمایي: «إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِلْعَالَمِينَ» ژباړه: «لومړنی کور چې د خلکو لپاره بنسټ ایښودل شوی، هغه کور دی چې په مکه مکرمه کې دی، له برکتونو ډک او د نړۍ لپاره د لارښوونې سرچینه ده.» د کعبې شاوخوا یو جومات جوړ شوی چې مسجد الحرام نومېږي. په ټوله نړۍ کې ټول مسلمانان د لمانځه پر مهال کعبې ته مخامخ ودرېږي، او د لمانځه پر مهال دې لوري ته مخامخ قبله ویل کېږي. د اسلام د ارکانو له مخې، هر مسلمان، که مالي او فزیکي توان ولري، باید په خپل ژوند کې لږ تر لږه یو ځل حج ته لاړ شي او د کعبې طواف په څیر نور مذهبي مراسم ترسره کړي. د کعبې د نوم تاریخ کعبه په لفظي ډول هرې مستطیل ودانۍ ته اشاره کوي. په تاریخي روایتونو کې راغلي، چې کعبه لس ځله بیا رغول شوې ده. که موږ د هغې ریښه‌يي بنسټ او بیا د بیا رغونې جوړښت ته وګورو، نو په ترتیب سره: لومړی پرښتې، بیا آدم (ع)، شیث (ع)، ابراهیم او اسماعیل (علیهما السلام)، عمالقه، د بني جرهم قبیله، قریش، عبدالله بن زبیر، حجاج، سلطان مراد عثماني، او په پای کې پاچا فهد بن عبدالعزیز هر یوه د مسجد الحرام بیا رغونه کړې ده. والله اعلم د کعبې نور نومونه "بیت العتیق" (لرغونی یا آزاد شوی کور)، "بیت الحرام" (مقدس کور)، "بیت المعمور" (د اوسېدو کور)، او "بیت المحرم" (حرام شوی یا منع شوی کور) د کعبې نور نومونه دي چې په قرآن کریم کې ذکر شوي دي. تقدس: کعبه د اسلام له ستنو یا ارکانو سره مستقیمه اړیکه لري، په ځانګړې توګه د حج زیارت، چې پکې د کعبې زیارت او طواف شامل دي. کعبه د لمونځونو د ادا کولو پر مهال د مسلمانانو لپاره قبله هم ده. تاریخ او ودانۍ د کعبې په اړه ډېری شته معلومات له اسلامي سرچینو څخه راځي. د اسلامي روایتونو او سرچینو پرته، د دې ودانۍ په اړه ډېر له اسلام څخه مخکې تاریخي راپورونه یا اسناد نشته. قرآن کریم د کعبې په اړه وایي: «اِنَّ أَوَّل بَیتٍ وُضِعَ لِلنَاسِ لَلَّذی بِبَکَّةَ مُبَارَکاً وَهُدًی لِلعَالَمینَ» (آل عمران/۹۶) دا ودانۍ د مکې تر فتحې پورې د بتانو د عبادت او ذخیره کولو ځای وو. هر کال، د نورو هیوادونو او ښارونو خلک هلته د بتانو لیدلو یا د خپلو بتانو د ساتلو او ساتلو لپاره راتلل. دوی د بتانو د درناوي لپاره کعبې ته ډیری ډالۍ او قربانۍ وړاندې کړې او د مکې له خلکو سره یې سوداګري کوله. قریشو د کعبې شاوخوا مختلف بتونه ځای پر ځای کړي وو، لکه: لات ، عزاء ، اصفه ، نائله ، منات ، او نور. د دې بتانو ترټولو لوی هبل و، چې دوی وايي د مکې له فتحې وروسته د هغه په امر او د علي لخوا مات شو. علي محمد صلی الله علیه وسلم په خپلو اوږو بار کړ ترڅو بتونه مات کړي او وروسته یې د کعبې ستنه سره ځای په ځای کړه. د اسلام څخه وروسته دوره کې، کعبه څلور ځله ویجاړه او بیا ورغول شوه. کعبه دوه ځله د امویانو او د هغه وخت د مکې والي عبدالله بن زبیر ترمنځ د جګړو په جریان کې ویجاړه شوه. لومړی ځل اور واچول شو او دوهم ځل یې د حجاج بن یوسف د لښکرو لخوا د کاڼو په ګوزارونو سره وویشتل شو. د مکې دریم ویجاړتیا په 930 میلادي کال کې ده کله چې قرمطیانو - چې اسماعیلي شیعه ګان وو. د کعبې څلورم ویجاړتیا د 1629 میلادي کال کې د سیلاب پایله وه. د کعبې ستنې د کعبې ستنې : د کعبې د څلورو کونجونو څخه هر یو ته ستنه ویل کیږي او کعبه په څلورو ستنو جوړه شوې ده: د اهل سنت (او عموماً د ټولو مسلمانانو) له نظره، د کعبې ارکان ددې مبارکې ودانۍ هغه څلور اصلي ګوښې دي چې هر یو یې ځانګړی نوم لري: رکن حجرالاسود، رکن عراقی، رکن شامی او رکن یمانی؛ چې رکن یمانی او حجرالاسود د کعبې په جنوبي او شرقي برخو کې موقعیت لري او د طواف د پیل لپاره ترټولو مهمې برخې ګڼل کیږي. د کعبې څلور ارکان: 1. رکن حجرالاسود (شمال ختیځ): هغه ځای چې مشهور توره ډبره (حجرالاسود) په کې ځای پر ځای شوې ده او د طواف د پیل ځای دی. 2. رکن عراقی (شمال لویدځ): دا رکن د عراق په لورې سمون لري او له همدې امله ورته دا نوم ورکړل شوی دی. 3. رکن شامی (شمال لویدځ): دا رکن د شام (سورېې، فلسطین او...) په لوري سمون لري او له همدې امله دا نوم ورکړل شوی. 4. رکن یمانی (جنوب لویدځ): دا رکن د کعبې په جنوبي برخه کې دی او ډېر درناوی کیږي. الحجر الاسود : حجره اسود هغه ډبره ده چې له جنت څخه راوړل شوې ده ، جناب رسول الله صلی الله عليه وسلم فرمايلي :[ نزلَ الحجرُ الأسودُ من الجنَّةِ وهو أشدُّ بياضاً من اللَّبنِ فسودتهُ خطايا بني آدم] (حجر اسود چې کله له جنت څخه راوړل شوه رنګ له شيدو څخه سپين ؤ وروسته د بنی آدمو د ګناهونو په وجه توره شوه ) (الترمذي 877 ) . د کعبې شريفې ځانګړنې: د کعبې معظمې جګوالی (ارتفاع) : 15 متره د دروازې جګوالی له ځمکې څخه : 2.25 متره د دروازې لوړوالی : 3.10 متر د حجر اسود لوړوالی : 1.10 متره د حطيم شريف دديوال لوړوالی : 1.32 متره د ملتزم شريف له خوا اوږدوالی : 12.84 متره بيت الله مربع شکله ده چې ابعاد يې په لاندې ډول دي : – طول يې د ملتزم لخوا 12.84m – طول يې د حطيم لخوا 11.28m – طول يې د رکن يماني او حطيم تر مينځ 12.11m – د رکنينو تر مينځ 12.52m – د حجر اسود لوړوالی 1.1m – د کعبې د دروازې اندازه 1.9mx3.1m د کعبې جغرافیایي همغږي د کعبې جغرافيايي موقعيت د عصري نقشې او سپوږمکۍ سيسټمونو په کارولو سره په سمه توګه ټاکل شوی دی. د هغې همغږي په لاندې ډول دي: عرض البلد: ۲۱ درجې ۲۵ دقیقې ۲۱ ثانیې شمال (شمالي ۲۱° ۲۵' ۲۱") طول البلد: ۳۹ درجې ۴۹ دقیقې ۳۴.۲۵ ثانیې ختیځ (ختیځ ۳۹° ۴۹' ۳۴.۲۵ انچه) د دې جغرافیایي همغږۍ پوهیدل د نړۍ په ګوټ ګوټ کې د مسلمانانو لپاره خورا مهم دي. د فرضي لمانځه د ترسره کولو لپاره د کعبې (قبلې) په لور دقیق تمایل اړین دی. د دې جغرافیایي همغږۍ او وسیلو په کارولو سره، د سیارې د هرې نقطې لپاره د قبلې سمت محاسبه کیدی شي. د کعبې د بنسټ ډبره بيت الله شريف لومړی ځل ملائيکو جوړه کړي ده وروسته بيا حضرت آدم عليه السلام، حضرت شيث بن آدم عليه السلام، حضرت ابراهيم عليه السلام او حضرت اسماعيل عليه السلام او وروسته د قريشو لخوا ورغول شوه چې خپله جناب رسول الله صلی الله عليه وسلم د هغه په رغولو کې برخه اخيستې او د قريشو د مشرانو په ګډون يې د حجر اسود ډبره په خاص ځای کې ځای پر ځای کړې ده. په کعبه کې د قریشو له خوا د کعبې له جوړولو مخکې، دوه دروازې وې: یوه په ختیځه برخه کې (د دروازې اوسنی موقعیت) او بله په لویدیځه برخه کې؛ دوی له یوې څخه ننوتل او له بلې څخه به وتل؛ خو قریشو یوازې په ختیځه برخه کې یوه دروازه نصب کړه. خو په ۱۳۷۷ (قمري) او بیا په ۱۴۱۷ (قمري) کې د سعود بن عبدالعزیز او فهد بن عبدالعزیز په امر د کعبې چت دوه چتونه لري چې لرګي یې په منځ کې په یوه قطار کې ایښودل شوي او ساتل کیږي. د هغې شاوخوا مرمر ډبرې نصب شوي او د هغې تر څنګ یوه زینه شتون لري چې د پورته چت ته د رسیدو لپاره نصب شوې ده. دا اوس مهال د کعبې په دروازه کې، د ځمکې له سطحې څخه دوه متره لوړ، د کعبې په شمال ختیځ دیوال کې موقعیت لري. د کعبې وروستۍ دروازه، چې ۳۰۰ کیلوګرامه وزن لري، د احمد بن ابراهیم بدر لخوا د خالص سرو زرو څخه جوړه شوې وه او په ۱۹۷۹ کال کې یې پخوانۍ دروازه بدله کړه. توره ډبره توره ډبره، یا حجر الاسود ، د مکې معظمې د لوی جومات یوه برخه ده. مسلمانان په دې باور دي چې دا یوه مقدسه ډبره ده چې له اسمان څخه رالیږل شوې او د ابراهیم او اسماعیل لخوا په کعبې کې ځای پر ځای شوې ده. دا ډبره د کعبې په تور ستنه کې د 30 سانتي مترو په سپینو زرو چوکاټ کې ځای پر ځای شوې ده، چې له ځمکې څخه 1.5 متره پورته ده. حجر الاسود (تور ډبره – د جنت ټوټه)دا ډبره له آسمان څخه د فرښتو لخوا راوړل شوې ده او و دا د حاجیانو د طواف پیل ټکی دی یا له همدې ځایه د بیت الله شاوخوا طواف پیلیږي. دا ډبره په حرم کې د الله تعالی له ښکاره آیاتو څخه ګڼل کیږي. په روایت کې راغلي چې دا ډبره په اصل کې تر شیدو هم سپینه وه، خو د بندګانو د ګناهونو له امله توره شوه. د دغه ډبرې طول 25 سانتې او عرض يې 17 ساتنې دي چې د سپينو زرو په يوه حلقه کې قرار لري. د حجرالاسود معجزه: ابن عباس رضی الله عنهما روایت کوي چې رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: «حجرالاسود به د قیامت په ورځ د دوو سترګو او یوې ژبې سره راشي. هغه به خبرې کوي او د هغو کسانو لپاره شاهدي ورکوي چې په حقه یې استلام کړې وي.» نو دا ډبره د جنت یوه ټوټه ده او د مومنانو لپاره د هغې ښکلول یا مسح کول د رسول الله صلی الله علیه وسلم له سنتو څخه دي. په داسې حال کې چې ډبره پخپله د هیڅ ګټې یا زیان څښتنه نه ده. کله چې ګڼه ګوڼه وي، یوازې ورته اشاره کول او «الله اکبر» ویل کافي دي، او د مسلمانانو تکلیفولو ته اړتیا نشته. رسول الله صلی الله علیه وسلم د حجرالاسود او یماني ستنې په اړه فرمایلي دي: «په حقیقت کې په دوی لاس وهل ګناهونه له منځه وړي.»