جزایر حوار

جزایر حَوار مجموعه‌ای از جزیره‌های مسکونی از توابع کشور پادشاهی بحرین است که در جنوب خاوری جزایر اصلی بحرین واقع شده‌اند. این مجمع‌الجزایر شامل ۳۶ جزیره است که ۱۶ جزیره آن بزرگ‌تر از بقیه هستند. جمعیت این جزایر در سال ۲۰۰۱ برابر با ۳۸۷۵ نفر بود و مجموع مساحت جزایر حوار ۵۰٫۶ کیلومتر مربع است. جزیره اصلی حوار، ۱۷ کیلومتر درازا و ۳ کیلومتر پهنا دارد. جزیره حوار دارای ذخیرهٔ گاز طبیعی است. جزایر حوار واقع در خلیج بحرین در خلیج فارس و بخشی از استان جنوبیه بحرین هستند و یکی از نقاط دیدنی این کشور به‌شمار می‌آیند. این جزیره دارای مکان‌های آسایش و خواب و پذیرایی است. در این جزایر یک هتل ۴ ستاره، به اضافه ویلاهای متفرقه وجود دارد. همچنین مکان‌هایی برای غواصی و ماهی‌گیری نیز در نظر گرفته شده‌است. فاصلهٔ حوار تا رأس‌البر در جنوبی‌ترین نقطه جزیره اصلی بحرین ۲۰ کیلومتر است و به وسیلهٔ قایق‌های تندرو گردشگران از بحرین به جزیره حوار می‌روند و مدت مسافرت از بندر بحرین تا جزیره ۴۵ دقیقه است. این جزیره مسکن اصلی قبیله دواسر بوده‌است. نام حوار در عربی به معنی بچه شتر است و از این‌رو که ساکنان، جزایر حوار را مانند بچه‌شتری در برابر شتر مادر یعنی جزایر بحرین در نظر گرفته‌اند این نام به این گروه از جزیره‌ها داده شده‌است. بزرگ‌ترین جزیره از این جزایر حوار نام دارد و بقیه جزایر بزرگ‌تر این مجمع‌الجزایر عبارتند از: رُبَض غربی، ربض شرقی، عُجَیره، الحاجیات، اَلمَحْزوره، جنان، ام جنی، بو سداد، الوکور، سواد شمالی، سواد جنوبی، بوتمر و ام خودره. پوشش گیاهی و پرندگان گیلانشاه خالدار، قار ساحلی، هوبره و پرستوهای پشت‌سفید جزو مهمترین گونه‌های جانوری موجود در جزیره هستند. همچنین می‌توان گفت که این جزیره یکی از با ارزش‌ترین و مهم‌ترین پناهگاه‌های حیات وحش پرندگان، لاک‌پشت‌های دریایی، ماهی‌ها و دلفین‌ها و جزء مناطق حفاظت شده کشور بحرین است. کشمکش سرزمینی مجموعهٔ جزیره‌های حوار در نزیکی خاک کشور قطر واقع شده‌است و تنها یک کیلومتر از خاک کشور قطر فاصله دارند. چندین سال بر سر مالکیت این جزیره‌ها مناقشاتی بین دو کشور بحرین و قطر در جریان بوده‌است. آل ثانی قبیله حاکم بر قطر مدعی است که منطقه حوار و جزایر هم‌گروه با آن به اشغال بحرین درآمده و در اصل متعلق به قطر و خاندان آل ثانی است. آل ثانی این‌گونه استدلال می‌کنند که این مناطق در فاصله بسیار کوتاهی از قطر قرار گرفته‌اند اما بیش از بیست کیلومتر از بحرین فاصله دارند. آل خلیفه قبیله مسلط بر بحرین نیز مدعی است که در سده هجدهم پس از جنگ با ایرانی‌ها در ۱۷۸۲ و شکست ناصر المذکور حاکم بحرین و بوشهر، منطقه زباره در ساحل شمال غرب قطر را در حاکمیت خود گرفته و در آن مستقر شده بود و از این‌رو هم‌اینک نیز بر این منطقه ادعای سرزمینی دارد. اختلافات دو خاندان حاکم در بحرین و قطر زمانی به اوج خود رسید که بالگردهای قطری در بهار ۱۹۸۶، کارگران ساختمانی مشغول به کار ساختن یک پست دیده‌بانی ساحلی در فشست و دبال در نزدیک ساحل قطر را ربوده و از آنجا دور ساختند. این کشمکش با میانجی‌گری عربستان به پایان رسید و بحرین با عقد یک پیمان ترک مخاصمه توافق کرد تأسیسات خود را از منطقه خارج کند. اما هنگامی که قطر در سال ۱۹۹۱ مسئله اختلافات سرزمینی را به دیوان بین‌المللی لاهه ارجاع کرد، اختلافات به اوج خود رسید و هر دو مدعی شدند که نیروهای دریایی هر یک مانع کشتیرانی طرف مقابل در آب‌های مورد کشمکش شده‌اند. بر پایه رای داوری دیوان بین‌المللی دادگستری اختلافات مرزی طرفین در ۲۰۰۱ به پایان رسید. بحرین همچنان جزایر حوار و قطعه الجرده را در کنترل خود گرفت اما از ادعای خود بر جزیره جنان و زباره دست کشید. بر پایه این رای، قطر مناطق عمده‌ای از دریا و منابع آن را به دست آورد. قطر و بحرین به نشانه دوستی در پایان اختلاف بر سر زباره، برای ایجاد یک پل دوستی میان قطر و بحرین که زباره را به بحرین پیوند می‌دهد، به توافق رسیده‌اند. مجمع‌الجزایر حوار در این گروه از جزایر، حوار بزرگترین جزیره است و بیش از ۴۱ کیلومتر مربع از ۵۴٫۵ کیلومتر مربع مساحت کل این جزایر را داراست. دیگر جزیره‌ها به ترتیب اندازه عبارتند از: سواد جنوبی، سواد شمالی، ربض شرقی، ربض غربی، و ام حَزوَره. موارد زیر که بین حوار و جزایر بحرین واقع شده‌اند در حکم دیوان بین‌المللی دادگستری بخشی از جزایر حوار در نظر گرفته نشده‌اند. اما در مجمع‌الجزایر حوار گنجانده شده‌اند. با این حال دولت بحرین آن‌ها را در فرم ثبت‌نام برای برنامه میراث جهانی ۲۰۰۲ آن‌ها را به عنوان بخشی از مجمع‌الجزایر حوار درج کرده است. این جزیره‌ها از سوی قطر مورد مناقشه نیستند. جزیره جنان جزیره جنان، جزیره کوچکی در جنوب جزیره حوار، نیز در حکم دادگاه بین‌المللی ۲۰۰۱ مورد توجه قرار گرفت. بر اساس توافق قبلی، زمانی که قطر و بحرین هر دو تحت حمایت بریتانیا بودند، جنان جدا از مجمع‌الجزایر حوار تشخیص داده شد و دادگاه آن را به‌طور جداگانه مورد بررسی قرار داد. این جزیره سپس به قطر واگذار شد. منابع کتاب بلدیة البحرین:(الأماکن الأثریة فی البحرین) انتشار سال ۱۹۷۹ کتاب:(السیاحة والتسویق والتجارة) انتشار سال ۱۹۸۸ سیاحة فی جزر الحوار، اصدار بلدیة العاصمة. لفتنانت کولونیل، سیر آرنولد ویلسون، «(تاریخ عمان والخلیج)» ، انتشار سال ۱۹۸۸ میلادی. احمدی، حمید (استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران)، مقاله «کشمکش‌های سرزمینی در کشورهای خلیج فارس»، برای ارائه به همایش خلیج فارس، کیش، ۸–۱۰ اردیبهشت ۱۳۸۹.