دبی

دبی، پرجمعیت‌ترین شهر امارات متحده عربی و پایتخت امارت دبی است. این شهر در کنار نهری در کرانه جنوب‌شرقی خلیج فارس واقع شده است. در سال ۲۰۲۵، جمعیت آن ۴ میلیون نفر بوده است، که ۹۲٪ آن‌ها مهاجران هستند. منطقه شهری گسترده‌تر شامل شارجه می‌شود و تا سال ۲۰۲۳ جمعیتی بالغ بر ۵ میلیون نفر داشته است، در‌حالی‌که منطقه کلان‌شهری دبی-شارجه-عجمان جمعیتی بالغ بر ۶ میلیون نفر دارد. اولین اشاره‌های تاریخی در دبی از سال ۱۰۹۵ میلادی ثبت شده است و اولین نشانه‌های شهرسازی در دبی به سال ۱۷۹۹ برمی‌گردد. دبی در سال ۱۸۳۳ به دست شیخ مکتوم بن بطی بن سهیل آل مکتوم به‌طور رسمی به عنوان یک شهر بنیان نهاده شد. جایگاه جغرافیایی مهم این شهر، باعث شد تا در قرن بیستم به یک بندر مهم تبدیل شود. کشف معادن نفت یک بار دیگر شکوفایی اقتصاد شیخ نشین دوبی را به همراه آورد. نفت در 1346ش/1967 در حدود 96 کیلومتری ساحل دوبی توسط یک کمپانی آمریکایی کشف شد که تا 1348ش/1969 به مقدار بسیار کمی استخراج می¬شد. اما پس از این سال، به ویژه بعد از چهار برابر شدن قیمت نفت در 1352ش/1973 تولید آن به شدت افزایش یافت. از طریق درآمدهای نفتی یک فرودگاه بین¬المللی و یک بندر عمیق با پانزده اسکله ساخته شد که 25 درصد سرمایه تأمین پروژه عظیم اسکله شهر، با نام راشد، توسط خانواده ی مهاجر ایرانی تأمین شد. تأثیر کشف نفت را به خوبی می¬توان از میزان رشد جمعیت شهر حدس زد؛ جمعیت دوبی در فاصله سال¬های 1968 تا 1975 به سه برابر افزایش یافت که ناشی از جذب مهاجران خارجی بود.. با کشف نفت در دبی، دبی و کشور قطر تصمیم به راه‌اندازی یک واحد پولی جدید به اسم «مجلس نقد قطر و دبی»، به جای «روپیهٔ خلیج» که قبل از این پول رایج بود گرفتند. کشف نفت منجر شد تا کارگران خارجی برای کار در این شهر به سرعت به آن نقل مکان کنندد. دبی جدید از زمانی که بریتانیا آن را در سال ۱۹۷۱ ترک کرد شروع به شکل گرفتن کرد. در این زمان، دبی به همراه ابوظبی و ۴ شیخ‌نشین دیگر کشور امارات متحده عربی را پایه‌گذاری کردند. یک سال بعد شیخ‌نشین رأس‌الخیمه به کشور امارات پیوست اما قطر و بحرین تصمیم گرفتند که هرکدام یک کشور خودکفا باشند. در سال ۱۹۷۳ درهم امارات به عنوان واحد پولی رسمی امارات معرفی شد و به این ترتیب دبی و قطر اتحادیهٔ پولی بین خود را منحل کردند. در سال ۱۹۷۹ در یکی از محله‌های دبی با اسم جبل علی یک منطقهٔ آزاد تجاری ساخته شد که به شرکت‌های خارجی اجازه واردات و صادرات بدون محدودیت را می‌داد. با شروع جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۰ سرمایه‌داران و تاجران پول‌ها و دارایی‌های خود را از این شهر خارج کردند که باعث شد اوضاع اقتصادی این شهر برای مدتی بحرانی بشود اما با دگرگونی فضای سیاسی، دوباره رونق خود را به دست آورد. امروزه دبی به عنوان یک شهر جهانی و بازرگانی موفق و مهم در منطقه جای خود را پیدا کرده است. اقتصاد دبی با صنعت نفت شروع به رشد کرد و با صنعت سیاحت و توریسم آن را تحکم بخشید. بیشتر درآمد دبی از منطقه آزاد جبل علی، فروش ملک به شهروندان خارجی در مناطق آزاد، اعطای اقامت، صدور دوباره کالا، ترانزیت مسافر و کالا و همچنین قسمت بزرگی نیز از گردشگری و دیگر خدمات مالی و بازرگانی تأمین می‌شود. دبی به تازگی توجه جهانیان را از راه ساخت و سازهای بزرگ و همین‌طور رویدادهای تفریحی و ورزشی هیجان‌انگیز به خود جلب کرده است. در سال‌های پایانی دههٔ ۲۰۰۰ میلادی به خاطر بحران‌های مالی گسترده در جهان، ساخت و ساز املاک در دبی برای مدت ۳ سال با دشواری جدی روبه‌رو شد. هر چند دبی توانست بنا بر یک برنامه تدریجی و مداوم خود را بهبود بخشد. در سال ۲۰۱۲ دبی ۲۲مین شهر گران‌قیمت جهان و گران‌قیمت‌ترین شهر خاورمیانه معرفی شد. در سال ۲۰۱۳، مقامات دبی توانستند حق برگزاری اکسپو را به دست آورند که این رویداد مهم را در اکسپو ۲۰۲۰ برگزار کردند. این اولین بار بود که یک شهر از خاورمیانه توانست میزبانی این نمایشگاه بزرگ جهانی را به‌دست‌آورد. ریشهٔ نام در دههٔ ۱۸۲۰ میلادی، دبی توسط مورخان بریتانیایی «الوصل» نامیده می‌شد. به دلیل سنت‌های شفاهی منطقه، تعداد کمی پرونده مربوط به فرهنگ تاریخی و افسانه‌ای دبی وجود دارد که به صورت نوشته درآمده است. به همین دلیل ریشه‌های واژهٔ دبی در منابع عربی بسیار مورد مناقشه قرار دارد. به گفتهٔ فدل هندهال (Fedel Handhal)، محقق تاریخ و فرهنگ امارات متحده عربی، کلمهٔ دبی ممکن است از کلمهٔ «دَبا» تشکیل شده باشد که اشاره‌ای به جریان آهستهٔ رودخانهٔ قدیمی این شهر با نام خور است. همچنین احمد محمد عبید شاعر و محقق نیز می‌گوید که ریشهٔ کلمهٔ دبی، دَبا است اما منظور از دبا نوعی ملخ بوده است. افزون بر این دیدگاه‌ها، زبان‌شناس زانا وحیدزاده (دانا پیشدار) نظریه دیگری ارائه کرده است. او بر این باور است که «دُبی» می‌تواند از واژه‌ای به معنای «پول» برگرفته شده باشد که نشان‌دهندهٔ رونق و شکوفایی این مرکز تجاری است. تاریخچه تاریخ پیدایی دوبی چندان روشن نیست اما از سه سده اخیر فراتر نمی رود. در اوایل قرن بیستم، خرابه های قلعه¬ای نظامی در قسمت مرکزی شهر دوبی قرار داشت که گفته می¬شد بقایای قلعه ی پرتغالی ها است. لیکن نمی¬توان این آثار را دلیلی بر قدمت عنوان دوبی از دوران حضور پرتغالی¬ها در خلیج فارس(اخراج در 1031/1622م) تلقی کرد. ظاهراً این شهر در اصل روستایی بوده است که در اواخر قرن هجدهم یا چند دهه قبل از آن بنیانگذاری شده بود. در آن دوران، دوبی وابسته به شیخ نشین ابوظبی بود که ساکنان آن ماهیگیر - محتملاً از قبیله بنی یاس- بودند. اگرچه پیماننامه صلح عمومی مقامات هند بریتانیا و شیوخ سواحل خلیج فارس در 1235/1820، به امضای رئیس خردسال دوبی، محمد بن هزاع بن زعل، نیز رسید، اما این روستا همچنان جزئی از ابوظبی به شمار می رفت نقطه عطف در تاریخ دوبی، مهاجرت گروهی مرکب از 800 تن از آل بوفلاسه، از طوایف قبیله بنی یاس، از ابوظبی به دوبی بود که در 1249/1833 اتفاق افتاد. این مهاجرت نتیجه اختلافات درون قبیله ای بنی یاس بودکه در اواسط قرن هجدهم از منطقه¬ی نجد عربستان* به ابوظبی مهاجرت کرده بودند(مایلز، همانجا). سکونت آل¬بوفلاسه در دوبی موقعیت آن را به یک شیخ نشین ارتقا داد. رهبران مهاجران بوفلاسه عبید بن سعید و مکتوم بن بُطی بودند که ظاهراً حکومت دوبی از سوی حاکم آن به راحتی به این دو منتقل شد. عبید تا زمان مرگش در 1836 حکومت دوبی را در دست داشت و پس از آن مکتوم بن بُطی قدرت را بدست گرفت و سلسله آل¬مکتوم را بنیان نهاد. در سراسر قرن هجدهم، شیخ نشین دوبی در نزاع متوالی با ابوظبی مالک قبلی آن، و شیخ نشین شارجه بود. در برابر این نزاع طولانی، امیران دوبی سیاست ممانعت از اتحاد دو رقیب خویش و مهمتر از آن سیاست نزدیکی به مقامات بریتانیایی خلیج فارس را در پیش گرفتند. قرارداد ترک مخاصمه با سایر شیخ نشینان که در 1251/ 1835 به ابتکار و اجبار انگلیس انجام شد، تقویت موقعیت دوبی را به همراه داشت. دائمی شدن این قرارداد نیز در 1269/1853 و پذیرش حکمیت استعمار انگلیس در نزاع¬های شیوخ و قبایل عرب همسو با منافع دوبی بود. در 1310/1892 حاکم دوبی، راشد بن مکتوم (1886-1894) به همراه دیگر شیخ نشینان خلیج فارس پیمانی با مقامات بریتانیا به امضا رساند که به موجب آن شیخ¬نشینان عرب تحت حمایت انگلیس قرار گرفتند و در مقابل حکام عرب حق هیچ گونه مکاتبه، مراوده¬ و انعقاد پیمانی با دولت¬های دیگر جز انگلستان را نداشتند. این پیمان که بعدها به پیمان انحصاری معروف گشت، تا حدود 80 سال بعد پابرجا بود ). پیمان فوق که در واقع تحت تأثیر هراس دولت بریتانیا از فعالیت مقامات ایرانی در ایجاد ارتباط با شیوخ عرب، از جمله حاکم دوبی، و هراس از توافق دول فرانسه و روسیه بر سر تلاش برای تضعیف موقعیت و سلطه انگلیس بر خلیج فارس در سال 1297/1880، بسته شد، از سوی حاکم دوبی، راشد بن مکتوم(1894-1886م)، که به سبب اختلافات داخلی و ترس از تفوق رقبای خویش دست یاری به سوی مقامات بریتانیایی دراز کرده بود، مورد استقبال قرار گرفت از اواخر قرن نوزدهم دوبی اهمیتی روزافزون ¬یافت. این موضوع نتیجه¬ی سیاست ارتباط نزدیک با انگلستان و نیز اختلافات و درگیری¬های دائمی شیخ ابوظبی با شارجه، بود؛ به گونه¬ای که در اواخر دهه¬ی 1870 به عنوان مهمترین بندر سواحل جنوبی خلیج فارس، بزرگتر از ابوظبی شده بود. این دوره آغاز نخستین مرحله ی توسعه ی شهر دوبی به شمار می رود که از حدود 1290/1873 آغاز گشته بود. آشوب¬های داخلی عمان در بین سال¬های 1895 تا 1920/1313 - 1339، که منجر به بسته شدن راه تجاری مسقط شده بود، به این توسعه کمک کرد. تداوم توسعه¬ی دوبی موجب شد که این بندر در اوایل قرن بیستم به آرامی جای بنادر ایران را که به گونه¬ای سنتی انبار کالاهایی بود که وارد خلیج فارس می¬شد، بگیرد. با این تغییر دوبی انبار محصولاتی شد که از هند و یا از طریق آن، و ایران وارد خلیج فارس می¬گشت و سپس به سوی دیگر شیخ نشین¬های خلیج فارس، ایران و هند صادرات مجدد می¬شد. افزون بر عوامل فوق، مهمترین عامل توسعه ی دوبی کساد بازارهای تجاری بندر لنگه و انتقال نقش بندرگاهی و تجاری آن به دوبی در 1320/1902 بود(عبدالله، ص 104). کساد تجارت بندر لنگه در پی اعمال قوانین جدید گمرکی دولت ایران بود که موجب مهاجرت بازرگانان ایرانی به بندر دوبی گشت. پس از مهاجرت این تاجران، گروهی از صنعتگران، کسبه و صیادان مروارید ایرانی نیز روانه¬ی دوبی شدند. تداوم محدودیت¬های تجاری دولت ایران تا بعد از 1339/1920موجب استقرار دائمی این ایرانیان در دوبی گشت.خیل عظیمی از این مهاجران از بَستک از توابع شهرستان لار، بودند. به همین سبب محل اصلی سکونت ایرانیان در دوبی به محله بَستَکیُه معروف گشت که در سال¬های بعد سرآمد محلات دوبی شد. جمعیت شهر در آغاز سده بیستم، ده هزار تن یا کمی بیشتر بود که مخلوطی از اعراب بومی، ایرانیان و بلوچ¬ها و اعراب مهاجر از کویت، بحرین، الحسا و سودان بودند. مذهب غالب ساکنان سنی مالکی و عده¬ای نیز حنبلی، بود. اما با مهاجرت ایرانیان و به ویژه قبیله بحارینه (بهارینه) که اصلی ایرانی دارند، شمار شیعیان نیز چشمگیر شد. حکومت قطر و دبی و مکران بر خلاف اکثر امیر نشین‌های امارات، حکومت این شهر با حکومت قطر در سال ۱۹۶۶ میلادی سکه‌ای مشترک زدند که به نام «مجلس نقد قطر و دبی» معروف بود، این «سکه» تا قبل از قیام دولت اتحاد امارات در این دو کشور رایج بوده است. دبی بندری گردشی با جاذبه‌های مدرن و بعضی جاذبه‌های تاریخی و طبیعی است. حاکم این امارت، شیخ محمد بن راشد است و نایب حاکم شیخ حمدان بن راشد است. شاید شهر دبی مهم‌ترین شهر امارات باشد. بعد از امارت ابوظبی، پایتخت سیاسی کشور امارات متحده عربی، دبی پایتخت تجارتی امارات به‌شمار می‌آید. از جاذبه‌های این شهر: بازار طلا، جزایر مصنوعی و اماکن تاریخی است. فرمانروایان آل مکتوم حکام امارت دبی شیخ‌نشین دبی توسط خانوادهٔ «آل مکتوم» تأسیس شد و تا به امروز نیز این خانواده بر آن حکومت می‌کنند. زنجیره مستقیم فرمانروایان آل مکتوم و مؤسسان امارت دبی عبارتند از: مکتوم بن بطی آل مکتوم (۱۸۳۳–۱۸۵۲) سعید بن بطی آل مکتوم (۱۸۵۲–۱۸۵۹) حشر بن مکتوم آل مکتوم (۱۸۵۹–۱۸۸۶) راشد بن مکتوم آل مکتوم (۱۸۸۶–۱۸۹۴) مکتوم بن حشر آل مکتوم (۱۸۹۴–۱۹۰۶) بطی بن سهیل آل مکتوم (۱۹۰۶–۱۹۱۲) سعید بن مکتوم آل مکتوم (۱۹۱۲–۱۹۲۹) راشد بن سعید آل مکتوم (۱۹۵۸–۱۹۹۰) مکتوم بن راشد آل مکتوم (۱۹۹۰–۲۰۰۶) محمد بن راشد آل مکتوم (۲۰۰۶ – تا امروز) جغرافیا بیشتر پایتخت‌ها و شهرهای مهم دارای پرواز مستقیم به دبی هستند. بیش از ۸۰ خط هوایی به فرودگاه بین‌المللی دبی می‌رود و از آنجا برمی‌گردد که موجب شده یکی از پرترددترین فرودگاه‌های دنیا شود. طول خط ساحلی دبی ۶۴ کیلومتر است. آب‌وهوا دبی دارای آب و هوای بسیار گرم و مرطوب است. دبی در فصل تابستان بسیار گرم، پر باد و مرطوب است و به‌طور میانگین دارای دمایی در حدود ۴۰ درجهٔ سانتی‌گراد (۱۰۴ درجهٔ فارنهایت) در روز و ۳۰ درجهٔ سانتی‌گراد (۸۶ درجهٔ فارنهایت) در شب است. همچنین در اغلب روزهای سال آسمانی آفتابی مشاهده می‌شود. دبی در فصل زمستان نیز گرم است و به‌طور میانگین دارای دمای ۲۳ درجهٔ سانتی‌گراد (۷۳ درجهٔ فارنهایت) در روز و ۱۴ درجهٔ سانتی‌گراد (۵۷ درجهٔ فارنهایت) در شب است. میانگین بارش در دبی ۸۸٫۶ میلی‌متر (۳٫۴۹ اینچ) در سال است. به دلیل آب و هوای نامناسب، بسیاری از محصولات کشاورزی به خصوص میوه‌ها در دبی قابل کشت نیستند. این شرایط باعث می‌شود که دبی وابستگی زیادی به واردات محصولات غذایی داشته باشد. به ویژه میوه‌ها که نیازمند شرایط آب و هوایی خاص برای رشد هستند، اغلب از کشورهای دیگر وارد می‌شوند. نوع حکومت و سیاست دولت دبی در چهارچوب سلطنت مشروطه عمل می‌کند و از سال ۱۸۳۳ میلادی (۱۲۱۲ هجری شمسی) توسط خاندان آل مکتوم اداره می‌شود. شیخ محمد آل مکتوم حاکم فعلی شیخ‌نشین دبی است. او نایب رئیس پادشاه امارات متحده عربی، نخست‌وزیر و رئیس مجلس وزیران امارات متحده عربی نیز است. شهرداری دبی (به عربی: بلدیه دبی) در سال ۱۹۵۴ میلادی و توسط حاکم وقت آن زمان، راشد بن سعید آل مکتوم برای برنامه‌ریزی، خدمات شهری و نگه‌داری از امکانات محلی تأسیس شد. ریاست شهرداری دبی در حال حاضر در دست حمدان بن راشد آل مکتوم، نایب رئیس دبی است که بر کار سازمان‌هایی از قبیل وزارت راه، برنامه‌ریزی و بررسی و محیط زیست و وزارت بهداشت و دارایی نظارت دارد. همچنین شهرداری دبی مسئول بهداشت شهر و زیرساخت‌های فاضلاب نیز است. نیروی پلیس دبی در سال ۱۹۵۶ و در نایف تأسیس شد تا به اجرای قانون بپردازد. این نیرو تحت فرمان مستقیم شیخ محمد آل مکتوم، حاکم فعلی شیخ‌نشین دبی است. شیخ‌نشینهای دبی و راس الخیمه تنها شهرهایی در کشور امارات هستند که دستگاه قضایی آن‌ها با دستگاه قضایی فدرال کشور امارات مطابقت ندارد. جمعیت بر اساس سرشماری انجام شده توسط مرکز آمار دبی، جمعیت این شیخ‌نشین تا سال ۲۰۰۹ میلادی ۱٬۷۷۱٬۰۰۰ بوده است. مساحت شهر دبی ۴٬۷۷۱ کیلومتر مربع است و تراکم جمعیت بیش از ۴۰۸٫۱۸ بر کیلومتر مربع است که این مقدار بیش از ۸ برابر کل کشور است. دبی اولین شهر گران‌قیمت در منطقه، و بیستمین شهر گران‌قیمت جهان است. سبک معماری دبی دارای سبک‌های مختلفی از معماری‌های جهان است. اما بسیاری از تفاسیر مدرن معماری غربی را می‌توان در این شهر پیدا کرد. دبی نه تنها در نوآوری و ساخت‌وساز غربی در بین جهان عرب رتبهٔ اول را دارد بلکه به صورت بین‌المللی هم در رده‌های بالای ساخت و ساز قرار دارد. ساخت و ساز در دبی خیلی سریع‌تر از کشورهای غربی پیش می‌رود و علتش این است که نیروی کار ارزانی از آسیا در اختیار گرفته است. یکی از مهم‌ترین علل پیشرفت در ساخت و ساز این است که دبی در حال متنوع ساختن اقتصادش است. در واقع دبی نمی‌خواهد به درآمد نفت که تصور می‌شود تا سال ۲۰۲۵ تمام شود، تکیه کند. از جمله اقداماتی که دبی را برجسته کرده، ساخت بلندترین برج جهان با ارتفاع ۸۲۸ متر و ساخت جزایر مصنوعی جهان و جزایر نخلی است. رودخانهٔ خور دبی شهر دبی را به ۲ بخش دیره و بر دبی تقسیم کرده است. ۴ پل از روی خور و یک تونل به نام نفق الشندقه که از زیر آب می‌گذرد این ۲ قسمت را به هم مربوط می‌کنند. (دیره در شرق (راست) و بر دبی در غرب (چپ) قرار دارند) (توضیح: طبق نقشه جغرافیایی دیره در شمال و بر دبی در جنوب دبی قرار گرفته است، به احتمال قوی نگارنده این مطلب حین نگارش بر روی یکی از پل‌های مذکور و رو به دریا ایستاده بوده) دیره محلی بازاری، سنتی و قدیمی و کارگری است. اما بخش بر دبی محلی است که مسئولین دبی قصد دارند از آن شهری مدرن با بافت مدرن درست کنند. خیابان شیخ زاید با ساختمان‌های مجلل و بلند، پایین شهر جدید دبی شده است و بزرگ‌ترین برج دنیا را در خود جای داده است. بالای شهر دبی، ساحل کناری جمیرا خواهد بود با انواع ویلاهای مجلل چندین میلیون دلاری و پالم‌هایی که در دل خلیج فارس پی ریزی و بنا شده. حدود ۵۰ درصد سرمایهٔ وارد شده در سال‌های اخیر به دبی از طریق بخش املاک بوده، به‌طوری‌که متقاضیان با خرید خانه‌ها و آپارتمان‌ها به صورت هوایی و ۹۹ ساله، صاحب امتیاز اقامت خواهند شد. قبلاً اختیار خانه بدون اجاره کردن آن برای بیگانه‌تباران امکان‌پذیر نبود. جزیره‌های نخلی سه مجمع‌الجزایر ساخت بشر است که در شهر دبی، امارات متحده عربی در آب‌های خلیج فارس قرار دارد. این سه جزیره که به شمایل یک درخت نخل هستند، نخل جمیرا، نخل دیره و نخل جبل علی نام دارند. کاربرد این جزایر مسکونی، سرگرمی و تجاری است. شهر آسمان‌خراش‌ها از زمانی که امارات متحده عربی شروع به توسعه اقتصادی کرده است، سرمایه‌گذاران بسیاری را به سمت خود جذب کرده که این شهر را به یکی از قطب‌های اقتصادی مهم منطقه و جهان تبدیل کرده است. دبی، چند مورد از شاخص‌ترین آسمان‌خراش‌های جهان را دارد که به‌واسطهٔ آن، معماری پیشگام خود را به نمایش گذاشته است. دبی با ۳۹۵ آسمان‌خراش، چهارمین شهر جهان از نظر سازه‌ها و ساختمان‌های بلند است. ترابری کنترل حمل و نقل در دبی توسط «سازمان جاده‌ها و حمل و نقل» انجام می‌شود. در سال ۲۰۰۹ توسط سازمان آمار شهرداری دبی گزارش شد که حدود ۱٬۰۲۱٬۸۸۰ خودرو در این شهر وجود دارد. آمار در سال ۲۰۱۰ نشان داد که تنها ۶ درصد از ساکنان این شهر از وسایل حمل و نقل عمومی استفاده می‌کنند. این در حالی است که دولت دبی به شدت در حال سرمایه‌گذاری بر روی زیرساخت‌های حمل و نقل عمومی در سطح شهر است. اما با این وجود تعداد خودروهای شخصی اضافه شده در هر سال کاهش نمی‌یابد. این پدیده بروز ترافیک‌های سنگین در دبی را سبب شده است. هوایی فرودگاه بین‌المللی دبی (یاتا: DXB؛ ایکائو: OMDB) مرکز اصلی هواپیمایی امارات یا پرواز امارات (به انگلیسی: Fly Emirates) است. هواپیمایی امارات نام خطوط هوایی رسمی دولت دبی است که در حال حاضر به ۱۱۱ شهر در ۶۲ کشور از ۶ قاره جهان به‌طور مستقیم پرواز دارد. پرواز امارات از سمت سازمان بین‌المللی حمل و نقل هوایی به عنوان «برترین شرکت هواپیمایی سال ۲۰۱۱» انتخاب شده است. این فرودگاه هم‌اکنون ۱۲اُمین فرودگاه شلوغ جهان از لحاظ تعداد مسافران است. همچنین ۵اُمین فرودگاه شلوغ جهان از لحاظ تعداد مسافران بین‌المللی است. علاوه‌بر آن این فرودگاه با حمل ۱٬۹۳۷ میلیون تن محموله و بار، ۸اُمین فرودگاه شلوغ باری جهان در سال ۲۰۰۹ بوده است. در همان سال ۲۰۰۹ نیز ۴۴اُمین فرودگاه شلوغ جهان بر پایهٔ تردد هواپیما بوده است. رتبهٔ این فرودگاه از نظر شلوغی در جهان در سال‌های گذشته به قرار زیر است: بر پایه تعداد مسافران: این فرودگاه تا قبل سال ۲۰۰۷ در فهرست ۳۰ فرودگاه شلوغ جهان نبوده است. در سال ۲۰۰۷ رتبهٔ ۲۷ و در سال ۲۰۰۸ رتبهٔ ۲۰ و در سال ۲۰۰۹ رتبهٔ ۱۵ و در سال ۲۰۱۰ رتبهٔ ۱۳ و در سال ۲۰۱۱ رتبهٔ ۱۲ را بدست آورد. بر پایه تعداد مسافران بین‌المللی: در سال ۲۰۰۵ رتبهٔ ۱۱ و در سال ۲۰۰۶ رتبهٔ ۱۰ و در سال ۲۰۰۸ رتبهٔ ۶ و در سال ۲۰۱۰ رتبهٔ ۵ را بدست آورد. بر پایه حمل بار و محموله: در سال ۲۰۰۲ رتبهٔ ۲۱، در ۲۰۰۳، ۲۰۰۴ و ۲۰۰۵ رتبهٔ ۱۸، در ۲۰۰۶ رتبهٔ ۱۷، در ۲۰۰۷ رتبهٔ ۱۳، در ۲۰۰۸ رتبهٔ ۱۱ و در ۲۰۰۹ و ۲۰۱۰ رتبهٔ ۸ را به دست آورد. فرودگاه مکران دارای ۳ ترمینال لوکس است که پروازهای شرکت‌های خارجی از ترمینال ۱ و ۲ و پروازهای هواپیمایی امارات از ترمینال ۳ صورت می‌پذیرد. ترمینال ۳ فرودگاه دبی بزرگ‌ترین ساختمان جهان از نظر مساحت است. مساحت این ترمینال ۱٬۵۰۰٬۰۰۰ مترمربع است. فرودگاه بین‌المللی دبی دارای یک مرکز خرید به نام «دوتی فیری» (به انگلیسی: Duty Free) (به معنی معاف از گمرک) نیز است. این فرودگاه جوایز بسیاری به خاطر طراحی و سرویس عالی‌اش برده است. به جزء فرودگاه بین‌المللی دبی، یک فرودگاه دیگر با نام فرودگاه بین‌المللی آل مکتوم (یاتا: DWC؛ ایکائو: OMDW) در منطقهٔ جبل علی دبی ساخته شده است، که ساخت آن از سال ۲۰۰۴ آغاز شد و در سال ۲۰۱۰ اولین فاز آن افتتاح شد. فاز اول این فرودگاه جدید، ظرفیت حمل بیش از ۲۵۰٬۰۰۰ تن بار و جابجایی ۵ میلیون مسافر در سال را دارد. علاوه‌بر آن یک باند مخصوص برای هواپیمایی ایرباس آ-۳۸۰ (Airbus A380) را دارد. در صورت ساخت کامل فرودگاه آل مکتوم، این فرودگاه با ۵ باند فرود و ۴ ترمینال، بزرگ‌ترین فرودگاه جهان می‌شود که خواهد توانست بیش از ۱۶۰ میلیون مسافر و ۱۲ میلیون تن محموله را در سال جابه‌جا کند. انتظار می‌رود که این فرودگاه در سال ۲۰۱۷ به صورت کامل بهره‌برداری شود. زمینی پنج راه اصلی دبی را به شهرهای دیگر کشور امارات متصل می‌کند: آزادراه شیخ زاید، آزادراه امارات، بزرگ‌راه دبی-حتا، آزادراه دبی-الهباب، آزادراه عود میثا. علاوه‌بر این ۵ بزرگ‌راه اصلی، چند بزرگ‌راه دیگر نیز مناطق مختلف دبی را به هم متصل می‌کند. بخش غربی و شرقی دبی نیز توسط ۴ پل با نام‌های ال مکتوم، قرهود، بیزنس بی و پل شناور و ۱ تونل با نام شندغه وصل می‌شود. مطابق آمار، اتوبوس شهری دبی در سال ۲۰۰۸ در ۱۴۰ مسیر خدمت‌رسانی کرده است و ۱۰۹ میلیون نفر را در همان سال جابه‌جا کرده است. در پایان سال ۲۰۱۰ میلادی، ۲٬۱۰۰ اتوبوس در شهر دبی در حال خدمت‌رسانی بودند. ایستگاه‌های اتوبوس در دبی دارای تهویهٔ مطبوع و کولر گازی هستند و همین امر باعث تشویق ساکنان به استفاده از اتوبوس شهری به جای خودروی شخصی شده است. دبی دارای یک خطوط تاکسی‌رانی بسیار گسترده نیز است که بیشتر حمل و نقل این شهر توسط آن انجام می‌شود. این تاکسی‌ها به رنگ کِرِم هستند. بیش از ۳ هزار تاکسی در شیخ‌نشین دبی وجود دارد که هر روز به‌طور متوسط ۱۹۲٬۰۰۰ سفر انجام می‌دهند و ۳۸۵٬۰۰۰ مسافر را جابه‌جا می‌کنند. در سال ۲۰۰۹ میلادی، تاکسی دبی بیش از ۷۰ میلیون سفر انجام داد و به حدود ۱۴۰ میلیون مسافر خدمات‌رسانی کرد. خطوط مترو پروژهٔ ۳٫۹۸ میلیارد دلاری مترو دبی در حال حاضر بهره‌برداری شده است اما هنوز بخش‌هایی کوچکی از آن در دست ساخت است. افتتاح کامل خط قرمز و خط سبز این مترو در سال ۲۰۱۰ بود. خط سبز این مترو، منطقهٔ الراشدیه را به مرکز شهر و خط قرمز آن، فرودگاه بین‌المللی دبی را به جبل علی متصل می‌کند. راه‌اندازی خط آبی (۲۰۱۱) و خط بنفش (۲۰۱۲) نیز در دست ساخت است. مترو دبی دارای ۴۷ ایستگاه است که ۳۷ ایستگاه آن روی زمین و ۱۰ ایستگاه آن در زیر زمین است. مترو دبی اولین شبکهٔ خطوط مترو شهری است که در شبه جزیره عربستان ساخته شده است. مونوریل پالم جمیرا یک خطوط مونوریل است که در جزیرهٔ مصنوعی پالم جمیرا قرار دارد. این مونوریل، جزیرهٔ پالم جمیرا را به سرزمین اصلی دبی متصل می‌کند و به خط قرمز مترو دبی ختم می‌شود. این مونوریل در ۳۰ آوریل ۲۰۰۹ افتتاح شد. دریایی دبی دارای دو بندر اصلی است: بندر راشد و بندر جبل علی. بندر جبل علی بزرگ‌ترین بندرگاه ساخته شده به دست انسان، بزرگ‌ترین بندر خاورمیانه و ۷اُمین بندر شلوغ جهان است. یکی از روش‌های سنتی که می‌توان از بر دبی به دیره رفت، استفاده از قایق‌هایی مرسوم به عَبرَه است که در رودخانهٔ دبی با نام «خور» موجود است. همچنین اتوبوس‌های دریایی نیز در این رودخانه فعالیت می‌کند. فرهنگ دبی در حال غنی‌ساختن فرهنگش است با ساخت دهکده فرهنگی دبی که شامل موزه‌های هنری و کتابخانه‌ها و مدارس رقص و موزیک، فروشگاه کتاب‌های کمیاب و فضاهای باز برای تفریح و استراحت است. دبی دارای چندین سالن تئاتر است از جمله اُپرای دبی که میزبان بسیاری از کارهای هنری و تولیدات کشورهای غربی و نیز هنرمندان اماراتی است. جشنواره بین‌المللی فیلم دبی، جشنواره‌ای است که هر ساله در این شهر برگزار شده و ستاره‌های سینما را از سراسر جهان جذب می‌کند. گردشگری گردشگری یکی از استراتژی‌های مهم امیرنشین دبی برای سرازیری دلار به امارات متحده است. گردشگری دبی بیشتر بر خرید است اگر چه جذابیت‌های مدرن و تاریخی نیز دارد. در سال ۲۰۰۷ میلادی شهر دبی ۸اُمین شهر پربازدید جهان بود. انتظار می‌رود که در سال ۲۰۱۵ میلادی، ۱۵ میلیون گردشگر به دبی سفر کند. دبی مشهورترین شیخ‌نشین در میان شیخ‌نشین‌های هفتگانه کشور امارات متحده عربی است. دبی از دیگر امارت‌های امارات متحده عربی جدا و متمایز است زیرا درآمد نفت تنها ۶٪ از تولید ناخالص داخلی را تشکیل می‌دهد و درآمد اصلی آن از منطقه آزاد جبل علی و گردشگری است. شهر دبی با دیگر شهرهای کشور امارات متفاوت است و بخش زیادی از درآمد آن توسط صنعت گردشگری تأمین می‌شود. دبی به «پایتخت خرید خاورمیانه» مشهور است و به تنهایی بیش از ۷۰ مرکز خرید بزرگ (شامل دبی مال) را در خود جای داده است. جشنواره خرید دبی این فستیوال هر ساله به مدت یک ماه از ژانویه شروع می‌شود. این فستیوال کل دبی را به یک مرکز خرید تبدیل می‌کند. علاوه بر آن، این فستیوال دربرگیرنده برنامه‌های موسیقی، نمایشگاه‌های هنری و رقص محلی است. گردشگری فرهنگی برای بازدیدکنندگان دبی، فرهنگ بعد از خرید در درجه دوم جذابیت قرار دارد. مناظری از فرهنگ قدیم دبی درحالیکه این فرهنگ تحت سلطه سرعت سریع پیشرفت اقتصادی شده می‌تواند در مناطق اطراف نهرها دیده شود. ساختمان‌های اطراف نهر نشانگر یک شهر قدیمی است. دهکده غوص (قریة الغوص) و دهکده میراثی (قریة التراث)، ماهیگیری و یافتن مروارید را به نمایش می‌گذارد. از دیگر جاذبه‌ها می‌توان به خانه شیخ سعید المکتوم، موزه دبی و منطقهٔ بستکیه و روستای حتی اشاره کرد. تاریخ این روستا به دو تا سه هزار سال قبل برمی‌گردد و شامل ۳۰ ساختمان است و در ۱۱۰ کیلومتری جنوبی شهر دبی در قلب کوه‌های حتی و در امتداد رشتهٔ کوه حجر واقع شده است. موزه دبی در سال ۱۹۷۱ به منظور نمایش سبک زندگی سنتی دبی ایجاد شد و شامل عتیقه‌جات و مصنوعاتی است که از آفریقا و کشورهای آسیایی از طریق تجارت به دبی وارد شده‌اند. مسجد شندغه نیز ۲۰۰ سال قدمت دارد. مناطق گوناگون منطقهٔ صنعتی دبی جبل علی نام دارد که از کشورهای زیادی از جمله چین و تایوان و تایلند در آن برای تولید به عنوان منطقهٔ کاملاً آزاد در آن جمع شده‌اند. منطقهٔ آموزشی دبی در غرب و دورترین نقطهٔ بر دبی قرار دارد. اسم این شهر «شهرک دانش» است. همین‌طور دبی دارای دانشگاه نسبتاً معروفی به اسم دانشگاه آمریکایی است که در نزدیکی شهر دانش قرار دارد. شهر اینترنتی و شهر رسانه هم در انتهای خیابان ساحلی جُمیرا و پس از عبور از برج عرب قرار گرفته‌اند. بستکیه. یکی از مناطق مهم و تاریخی این شهر است. بزرگ‌ترین مرکز خرید دنباله‌دار دبی به نام مرکز تجاری تفریحی دبی است. همچنین ساختمان دیگری که برنامه‌ریزی شده تا دبی را به یک منطقه مرکزی تجاری تبدیل کند، خلیج تجاری است. جایی که زمانی‌که تمام شود، حدود ۵۰۰ آسمان خراش را در حوالی منطقه الحاقی دست‌ساز Dubai Creek به نمایش می‌گذارد. بر دبی: بر دبی توسط پیش آمدگی خلیج فارس به داخل خشکی که مشابه رودخانه است و خور نامیده می‌شود به دو قسمت تقسیم شده است، قسمت غربی این تقسیم که قسمت قدیمی تر شهر است بر دبی نامیده می‌شود، اما قسمت شرقی آن دیره نامیده می‌شود. پارک‌های مهم شهر دبی دبی بوستان‌های فراوانی دارد که نام مهم‌ترین آن‌ها در الگوی زیر است. پارک‌های آبی شهر دبی عبارت‌اند از: وایلد وادی لیجر لاند آکواونچر پارک زانا پارک آبی آتلانتیس مرکز خرید دبی‌مال، یکی از معروف‌ترین و پرطرف‌دارترین مراکز خرید آسیا است. در سال ۲۰۱۲ دبی مال با حدود ۶۵ میلیون نفر بازدیدکننده، شلوغ‌ترین مرکز خرید و تفریح جهان بوده است. دبی مال مرکز خرید ابن بطوطه امارات مال مرکز خرید دبی مارینا مال دیره سیتی سنتر دبی فستیوال سیتی مرکز خرید میردف مرکز خرید مرکاتو بازارها بازارهای سنتی معروف دبی عبارت‌اند از: بازار مرشد. نایف. سبخه. یکی از قدیمی‌ترین بازارهای دبی است. تخته (الصنادق). بازار طلای دبی. بازار الرأس. بازار بندر طالب. بازار جمیرا بازار تیس بازار بلوشستان بازار مدینة الجمیرا بازار ریف مال بازار نایف بازار مرشد ورزش فوتبال و کریکت، محبوب‌ترین ورزش‌های شهر دبی است. دبی دارای ۶ تیم فوتبال با نام‌های الوصل، الشباب، الاهلی، النصر، دبی سی.اس. سی، حتی است. باشگاه الوصل بعد از باشگاه العین، پرافتخارترین تیم در لیگ فوتبال امارات متحده عربی است. بازی کریکت نیز توسط قشر بزرگی از ساکنان دبی همانند هندی‌ها، سریلانکایی‌ها، بلوچ‌ها، بنگلادشی‌ها، انگلستانی‌ها، استرالیایی‌ها و آفریقای جنوبی‌ها دنبال می‌شود. در سال ۲۰۰۵ انجمن بین‌المللی کریکت، مقر خود را از شهر لندن به دبی تغییر داد. در ماه فوریه، جشنواره یک هفته‌ای گلف در دبی برگزار می‌شود. در ماه مارس، مسابقات اسب‌دوانی و در ماه نوامبر هر سال مسابقات راگبی هفت نفره برگزار می‌شود. مسابقهٔ اسب‌سواری دبی را جام جهانی دبی می‌نامند که هر ساله در حال برگزاری است و شرکت‌کنندگان بین‌المللی برای شرکت در آن به این شهر می‌آیند. دیگو مارادونا به عنوان سفیر افتخاری ورزش دبی فعالیت می‌کرد. مسابقات گرندپریکس رالی و تنیس نیز در دبی برگزار می‌شود که از سراسر جهان به دیدن آن می‌آیند. میزبانی بازی‌های المپیک امارات یک بار به عنوان میزبان المپیک ۲۰۲۰ نامزد شد ولی انصراف داد. امارات با افزایش امکانات ورزشی این کشور به دنبال ارائه درخواست میزبانی بازی‌های المپیک است. حاکم دبی برای المپیک ۲۰۲۴ نیز حامی دریافت میزبانی بود. هنر و فرهنگ در سال‌های اخیر دبی، بزرگ‌ترین شهر امارات متحده عربی به یکی از پیشتازان فرهنگی در خاورمیانه تبدیل شده و به گالری‌های خود در زمینه هنرهای معاصر و اثرگذار می‌بالد. هدف این راهنمای جدید، معرفی استادان هنر مدرن و معاصر خاورمیانه‌ای و همچنین هنرمندان جوان و نوظهور بین‌المللی است. رفتن به سینما در دبی خیلی محبوب است. از فیلم و سینما در دبی استقبال زیادی می‌شود و از هنرمندان نیز دعوت به عمل می‌آید. جشنواره فیلم دبی نیز به صورت فعال کار خود را ادامه می‌دهد. مأموریت غیرممکن: پروتکل شبح و سیریانا از فیلم‌های مطرح فیلمبرداری شده در دبی هستند. نگارخانه پانویس فهرست منابع دکتر:عبدالله، مرسی، محمد ( الامارات العربیة و جیرانها ) دارالقلم: کویت، چاپ اول، انتشار سال ۱۹۸۱ میلادی. به (عربی) الشیخ، عارف، اسماء من الخلیج، چاپ اول، چاپخانه البیان، دبی: تاریخ انتشار ۱۹۸۲ میلادی. دکتر: المجد، کمال، احمد، (دولة الامارات العربیة المتحدة، دراسة مسحیة شاملة) . ، شرکه المصریة للطباعة والنشر: قاهره، چاپ اول، انتشار سال ۱۹۷۸ میلادی. دکتر: فاطمه، الصایغ، (الامارات العربیة المتحدة من قبیلة الی الدولة) . انتشار مرکز الخلیج للکتب ۱۹۹۷ میلادی. محمدیان، کوخردی، محمد، “ (الإمارات عبر التاریخ) “، ج۱. سال انتشار ۲۰۰۸ میلادی به (عربی). دکتر:ادوارد، هندرسون، “ (ذکریات عن دولة الإمارات و سلطنة عمان) “، چاپ موتیف آیت للنشر، مطبعة راشد، عجمان ۱۹۸۸ میلادی. ثیسجر، ویلفرد. ملقب به مبارک بن لندن، (الرمال العربیة) ، منشورات موتیف آیت للنشر چاپ وانتشار سال ۱۹۹۱ میلادی به (عربی). پیوند به بیرون Dubai راهنمای سفر از ویکی‌سفر دبی.امارات بایگانی‌شده در ۲۹ نوامبر ۲۰۲۰ توسط Wayback Machine – The Official Portal of Dubai Government www.dm.gov.ae – Dubai Municipality website دبی توییتر