قطر

قطر، سرڪاري طور قطر جي رياست، اولهه ايشيا ۾ هڪ ملڪ آهي. اهو قطر اپٻيٽ تي، وچ اوڀر ۾ عرب جزيرو نما جي اتر اوڀر واري ڪناري تي واقع آهي؛ ان جي ڏکڻ ۾ سعودي عرب سان واحد زميني سرحد آهي، جڏهن ته باقي علائقو فارسي نار سان گهيريل آهي. بحرين جو نار، جيڪو فارسي نار جو هڪ کاڙو آهي، قطر کي ويجهي بحرين کان جدا ڪري ٿو. گاديءَ جو هنڌ دوحه آهي، جتي ملڪ جي 80 سيڪڙو کان وڌيڪ آبادي رهي ٿي. زمين جي ايراضيءَ جو گهڻو حصو هموار، هيٺاهين ريگستان تي ٻڌل آهي. قطر تي محمد بن ثاني پاران 1868ع ۾ برطانيا سان هڪ معاهدي تي صحيح ڪرڻ کان وٺي ثاني خاندان جي وراثتي بادشاهت طور حڪمراني ڪئي پئي وڃي، جنهن معاهدي ان جي جدا حيثيت کي سرڪاري طور تسليم ڪيو. عثماني حڪمراني کان پوءِ، قطر 1916ع ۾ برطانوي تحفظ هيٺ رياست بڻيو ۽ 1971ع ۾ آزادي حاصل ڪئي. موجوده امير تميم بن حمد آل ثاني آهي، جيڪو اڳوڻن اميرن وانگر قطر جي آئين تحت مطلق العنان انداز ۾ تقريباً سمورا انتظامي، قانونسازي ۽ عدالتي اختيار رکي ٿو. هو وزيراعظم ۽ ڪابينا مقرر ڪري ٿو. مشاورتي اسيمبلي، جنهن کي "شورا ڪائونسل" پڻ چيو وڃي ٿو، قانونسازي کي روڪي سگهي ٿي ۽ وزيرن کي برطرف ڪرڻ جي محدود صلاحيت رکي ٿي، پر اها مڪمل طور امير طرفان مقرر ڪئي ويندي آهي. جيتوڻيڪ قطر 2021ع ۾ جزوي شورا ڪائونسل چونڊون ڪرايون، جن ۾ ٻه ٽيون سيٽون چونڊيون ويون، پر 2024ع ۾ انهن چونڊن کي مڪمل طور ختم ڪرڻ ڏانهن ويو ۽ ٻيهر مڪمل طور مقرر ڪيل اسيمبلي ڏانهن موٽي آيو. 21 جون 2026ع تي قطر جي آبادي 3,180,059 هئي، جيتوڻيڪ 3.02 ملين ماڻهو پرڏيهي پرڏيهي رهواسي ۽ لڏپلاڻ ڪندڙ مزدور آهن. ان جو سرڪاري مذهب اسلام آهي. ملڪ دنيا ۾ في فرد جي ڊي پي (خريداري طاقت جي برابري) جي لحاظ کان چوٿين نمبر تي آهي ۽ في فرد جي اين آءِ (اٽلس طريقو) جي لحاظ کان يارهين نمبر تي آهي. اهو انساني ترقي اشاري ۾ 42هين نمبر تي آهي، جيڪو عرب دنيا ۾ ٽيون سڀ کان اعليٰ انساني ترقي اشاري آهي. اهو اعليٰ آمدني واري معيشت آهي، جنهن کي دنيا جي ٽئين وڏن قدرتي گئس ذخيرن ۽ تيل جي ذخيرن جي پٺڀرائي حاصل آهي. قطر دنيا جي مائع ٿيل قدرتي گئس جي سڀ کان وڏن برآمد ڪندڙن مان هڪ آهي ۽ في فرد ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ جي اخراج ۾ دنيا جو سڀ کان وڏو اخراج ڪندڙ آهي. ايڪويهين صديءَ ۾، قطر آمريڪا جو وڏو غير نيٽو اتحادي ۽ عرب دنيا ۾ وچولي طاقت طور اڀريو. ان جي معيشت وسيلن جي دولت سبب تيزيءَ سان وڌي آهي، ۽ ان جي جيوسياسي طاقت ان جي ميڊيا گروپ، الجزيره ميڊيا نيٽ ورڪ، ۽ عرب بهار دوران باغي گروهن لاءِ مبينا مالي مدد وسيلي وڌي آهي. قطر خليجي تعاون ڪائونسل جو پڻ حصو آهي. نالو پلني دي ايلڊر، جيڪو هڪ رومي ليکڪ هو، پهرين صدي عيسويءَ جي وچ ڌاري اپٻيٽ جي رهواسين بابت سڀ کان پراڻو بيان قلمبند ڪيو؛ هن انهن کي ڪٿاريئي (Catharrei) سڏيو، جيڪو نالو شايد ڪنهن اهم مقامي آباديءَ جي نالي مان نڪتل هو. هڪ صدي پوءِ، بطليموس پهريون ڄاتل نقشو تيار ڪيو جنهن ۾ هن اپٻيٽ کي ڏيکاريو، ۽ ان کي ڪتارہ Catara سڏيو. ان نقشي ۾ اپٻيٽ جي اوڀر ۾ ڪدارہ "Cadara" نالي هڪ شهر جو پڻ ذڪر هو. اصطلاح ڪتارہ "Catara" (رهواسي، ڪتارائيCataraei) اٺارهين صديءَ تائين خاص طور استعمال ٿيندو رهيو، جنهن کان پوءِ ڪتارا "Katara" سڀ کان وڌيڪ سڃاتل املا طور سامهون آيو. آخرڪار ڪيترين صورتن — "Katr"، "Kattar" ۽ "Guttur" — کان پوءِ جديد نڪتل صورت Qatar ملڪ جي نالي طور اختيار ڪئي وئي. ڪلاسيڪي لساني بيانن موجب، اصطلاح قطر "Qatar" شايد هڪ غير رسمي واپاري ڏيتي ليتيءَ جي قسم مقطارہ muqāṭarah مان نڪتل هجي، جنهن ۾ سامان بند ٿيل ٿانون ۾، مواد کي ماپڻ يا تورڻ کان سواءِ، مقرر قيمت تي خريد ڪيو ويندو هو. هي رواج، جنهن کي جزافjazāf به چيو ويندو هو، رپورٽن موجب قطر جي بازارن ۾ عام هو. هڪ ٻيو بيان نالي کي لفظ قطار qiṭār سان ڳنڍي ٿو، جنهن جي معنيٰ اٺن جو قافلو آهي، ۽ اهو ممڪن طور تاريخي واپاري رستن ۾ قطر جي ڪردار ڏانهن اشارو ڪري ٿو. معياري عربي ۾، نالو قطر ar طور اُچاريو ويندو آهي، جڏهن ته مقامي لهجي، قطري عربي، ۾ اهو ar آهي. انگريزي ڳالهائيندڙ مختلف ويجها تلفظ استعمال ڪندا آهن، ڇاڪاڻ⁠تہ عربي تلفظن ۾ اهڙا آواز آهن جيڪي انگريزي ۾ موجود نه آهن. تاريخ قبل از تاريخ قطر ۾ انساني آباديءَ جي شروعات لڳ ڀڳ 50,000 سال اڳ ٿي هئي. پٿر جي دور سان تعلق رکندڙ آباديون ۽ اوزار قطر جي اپٻيٽ مان دريافت ٿيا آهن. ميسوپوٽيميا سان تعلق رکندڙ عبيد دور (تقريباً 6500–3800 ق.م.) جا آثار ساحلي علائقن جي ڇڏيل آبادين مان مليا آهن. الدعاسه، جيڪو قطر جي اولهندي سامونڊي ڪناري تي واقع آهي، ملڪ جو سڀ کان اهم عبيد ماڳ آهي، ۽ خيال ڪيو وڃي ٿو ته هتي هڪ ننڍڙي موسمي آبادي قائم هئي. ڪجهه مورخن جو نظريو آهي ته سوميري شايد هن ئي علائقي مان نڪتا هئا. قديم دور ٻئي هزارين ق.م. سان تعلق رکندڙ ڪاسيتي بابلي مواد، جيڪو الخور ٻيٽ مان مليو آهي، قطر جي رهواسين ۽ اڄوڪي بحرين ۾ رهندڙ ڪاسيتين جي وچ ۾ واپاري لاڳاپن جي شاهدي ڏئي ٿو. دريافتن ۾ گهونگهن جا ٽٽل خول ۽ ڪاسيتي مٽيءَ جا ٿانوَ شامل آهن. اهو پڻ تجويز ڪيو ويو آهي ته قطر دنيا ۾ سامونڊي صدفن مان رنگ ٺاهڻ جو سڀ کان قديم ڄاتل سڃاتل مرڪز هو، ڇاڪاڻ ته سامونڊي ڪناري تي صور وارو ارغواني رنگ تي ٻڌل ڪاسيتي صنعت موجود هئي. 224ع ۾ ساساني سلطنت فارس جي نار جي چوڌاري علائقن تي قبضو ڪيو. قطر ساساني واپاري سرگرمين ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٻه قيمتي شيون مهيا ڪندو هو: قيمتي موتي ۽ ارغواني رنگ. ساساني دور ۾ مشرقي عرب جي ڪيترن ئي رهواسين تائين عيسائيت پهتي، جڏهن ميسوپوٽيميا جي عيسائين مذهب کي اوڀر طرف ڦهلايو. هن دور ۾ خانقاهون تعمير ٿيون ۽ وڌيڪ آباديون وجود ۾ آيون. عيسائي دور جي آخري حصي ۾ قطر هڪ علائقي جو حصو هو، جنهن کي بيت قطرايي (شامي ٻوليءَ ۾: "قطرين جو گهر") چيو ويندو هو. هي علائقو رڳو قطر تائين محدود نه هو؛ پر ان ۾ بحرين، تاروت ٻيٽ، الخط ۽ الاحساء نخلستان پڻ شامل هئا. 628ع ۾ اسلامي پيغمبر محمد ﷺ مشرقي عرب جي حاڪم منذر بن ساويٰ التميمي ڏانهن هڪ مسلمان قاصد موڪليو ۽ کيس ۽ سندس رعيت کي اسلام قبول ڪرڻ جي دعوت ڏني. منذر اها دعوت قبول ڪئي، جنهن کان پوءِ علائقي جي گهڻين عرب قبيلن اسلام قبول ڪيو. صديءَ جي وچ ڌاري فارس تي اسلامي فتح کان پوءِ ساساني سلطنت جو خاتمو ٿي ويو. اوائلي ۽ پويون اسلامي دور (661–1783) اموي خلافت جي دور ۾ قطر کي بهترين گهوڙن ۽ اٺن جي پالنا لاءِ مشهور مرڪز طور بيان ڪيو ويو آهي. اٺين صديءَ ۾ قطر فارس جي نار ۾ پنهنجي واپاري لحاظ کان اهم جاگرافيائي حيثيت سبب فائدو حاصل ڪرڻ شروع ڪيو ۽ آهستي آهستي موتين جي واپار جو مرڪز بڻجي ويو. قطري اپٻيٽ جي چوڌاري موتين جي صنعت ۾ وڏي ترقي عباسي خلافت جي دور ۾ ٿي. هن زماني ۾ بصره کان هندستان ۽ چين ويندڙ ٻيڙيون قطر جي بندرگاهن تي ترسنديون هيون. قطر مان چيني چيني مٽيءَ جا ٿانوَ، اولهه آفريڪا جا سڪا ۽ ٿائيلينڊ جا آثار پڻ مليا آهن. نائين صديءَ جي آثار قديمه مان معلوم ٿئي ٿو ته قطر جي رهواسين وڌندڙ دولت استعمال ڪري وڌيڪ معياري گهر ۽ عوامي عمارتون تعمير ڪيون. هن دور ۾ مرواب ۾ پٿر سان ٺهيل هڪ سئو کان وڌيڪ گهر، ٻه مسجدون ۽ هڪ عباسي قلعو تعمير ڪيو ويو. جڏهن خلافت جي خوشحالي عراق ۾ گهٽجڻ لڳي ته قطر پڻ زوال جو شڪار ٿيو. قطر جو ذڪر تيرهين صديءَ جي مسلمان عالم ياقوت الحموي پنهنجي ڪتاب معجم البلدان ۾ ڪيو آهي، جنهن ۾ قطرين جي نفيس پٽي دار اُڻيل چادرن ۽ ڀالن کي سنوارڻ ۽ مڪمل ڪرڻ جي مهارت جو ذڪر موجود آهي. 1253ع ۾ مشرقي عرب جو وڏو حصو عصفوري خاندان جي قبضي هيٺ آيو، پر 1320ع ۾ هرمز جي شهزادي هن علائقي تي قبضو ڪري ورتو. قطر جا موتي هرمز جي بادشاهت لاءِ آمدنيءَ جي اهم ذريعن مان هڪ هئا. پورچوگالي دور (1507–1650) 1515ع ۾ پورچوگال جو مينوئل پهريون هرمز جي بادشاهت کي پنهنجي باجگذار رياست بڻايو. پورچوگال جي بادشاهت 1521ع ۾ اڳتي هلي مشرقي عرب جي وڏي حصي تي قبضو ڪري ورتو. جبري خاندان جي زوال ۽ پورچوگالين جي هٿان بحرين جي فتح کان پوءِ، عربستان جو سامونڊي ڪنارو الاحساء تائين پورچوگالي سلطنت جي حڪمراني ۽ اثر هيٺ اچي ويو. علائقي تي عثمانين جي غلبي جون ڪوششون 1551ع ۾ پورچوگالين طرفان تاروت قلعو يا القطيف ٻيهر فتح ڪرڻ سان ناڪام بڻايون ويون. 1550ع ۾ الاحساء نخلستان جي رهواسين رضاڪاراڻي طور عثماني سلطنت جي حڪمراني قبول ڪئي، ڇاڪاڻ ته اهي پورچوگالين جي ڀيٽ ۾ عثمانين کي ترجيح ڏيندا هئا. علائقي تي قبضي لاءِ بنياد طور استعمال ٿيندڙ پورچوگالي قلعن مان هڪ، الرويده، مان اڄ به آثار قديمه جون کوٽايون جاري آهن. قطر جي پهرين ڄاتل سڃاتل نقشي واري تصوير 1563ع ۾ لوئيس لازارو جي تيار ڪيل پورچوگالي نقشي ۾ ملي ٿي، جنهن ۾ "قطر جو شهر" هڪ قلعي جي صورت ۾ ڏيکاريو ويو آهي، جيڪو غالباً الرويده جي قلعي ڏانهن اشارو ڪري ٿو. علائقي ۾ رڳو معمولي فوجي موجودگي برقرار رکڻ باوجود، عثمانين کي 1670ع ۾ بني خالد قبيلي ۽ بني خالد امارت طرفان اتان ڪڍي ڇڏيو ويو. بحريني ۽ سعودي حڪمراني (1783–1868) 1766ع ۾ عتوب قبيلائي اتحاد جي آل خليفه خاندان جا ميمبر ڪويت مان لڏي قطر جي الزباره ۾ اچي آباد ٿيا. سندن آمد وقت، بني خالد جي اپٻيٽ تي ڪمزور حڪمراني هئي، جيتوڻيڪ سڀ کان وڏي ڳوٺ تي سندن ڏورانهين مائٽن جي حڪومت هئي. 1783ع ۾ قطر ۾ رهندڙ بني عتبه قبيلن ۽ سندن اتحادي عرب قبيلن بحرين تي بني عتبه جي حملي دوران بحرين تي فارسين کان قبضو ڪري ان کي پاڻ ۾ شامل ڪري ڇڏيو. آل خليفه بحرين تي پنهنجي حڪمراني قائم ڪئي ۽ الزباره تي به پنهنجو اختيار برقرار رکيو. 1788ع ۾ ديرعيه جي امارت جو ولي عهد بڻجڻ کان پوءِ سعود بن عبدالعزيز وهابيت جي اثر هيٺ علائقن کي اوڀر طرف فارس جي نار ۽ قطر تائين وڌائڻ شروع ڪيو. 1795ع ۾ بني خالد کي شڪست ڏيڻ کان پوءِ وهابين تي ٻن پاسن کان حملا ٿيا. عثمانين ۽ عثماني مصر اولهندي محاذ تان حملو ڪيو، جڏهن ته بحرين جا آل خليفه ۽ عمانين اوڀرندي محاذ تان چڙهائي ڪئي. 1811ع ۾ اولهندي سرحد تي مصري فوجن جي اڳڀرائي جي خبر ملڻ کان پوءِ وهابي امير بحرين ۽ الزباره ۾ پنهنجون فوجي ڇانوڻيون گهٽائي پنهنجي لشڪر کي ٻيهر منظم ڪيو. سعيد بن سلطان، مسقط ۽ عمان جي سلطان، ان موقعي مان فائدو وٺندي اوڀرندي سامونڊي ڪناري تي وهابي ڇانوڻين تي حملو ڪيو ۽ الزباره جي قلعي کي باهه ڏئي ڇڏي. ان کان پوءِ آل خليفه عملي طور ٻيهر اقتدار ۾ اچي ويا. سامونڊي ڦرلٽ جي سزا طور، 1821ع ۾ ايسٽ انڊيا ڪمپني جي هڪ جهاز دوحه تي گولاباري ڪئي، جنهن ۾ شهر تباهه ٿي ويو ۽ سوين رهواسي لڏي وڃڻ تي مجبور ٿيا. 1825ع ۾ آل ثاني خاندان قائم ٿيو ۽ شيخ محمد بن ثاني ان جو پهريون اڳواڻ بڻيو. جيتوڻيڪ قطر کي بحرين جي تابع علائقي طور سمجهيو ويندو هو، پر آل خليفه کي مقامي قبيلن جي مخالفت کي منهن ڏيڻو پيو. 1867ع ۾ آل خليفه، ابو ظهبي جي امارت جي حڪمران سان گڏجي، قطري باغين کي شڪست ڏيڻ لاءِ الوكره ڏانهن هڪ وڏي بحري فوج موڪلي. ان جي نتيجي ۾ 1867–68ع جي سامونڊي قطر–بحرين جنگ ٿي، جنهن دوران بحرين ۽ ابو ظهبي جي فوجن دوحه ۽ الوڪره کي ڦريو ۽ تباهه ڪيو. بحرين جون اهي ڪارروايون 1861ع جي امن ۽ دوستي جي دائمي صلح نامي جي ڀڃڪڙي هيون. گڏيل حملي ۽ پوءِ قطري جوابي حملي کان پوءِ برطانوي سياسي رهواسي ڪرنل ليوس پيلي 1868ع ۾ هڪ ٺاهه ڪرائڻ لاءِ مداخلت ڪئي. بحرين ۽ قطر ڏانهن سندس سفارتي مشن ۽ ان مان نڪتل امن معاهدو تاريخي لحاظ کان اهم ثابت ٿيو، ڇاڪاڻ ته ان ۾ قطر کي بحرين کان الڳ سياسي حيثيت سان تسليم ڪيو ويو ۽ محمد بن ثاني جي حيثيت کي واضح طور مڃتا ڏني وئي. بحرين کي معاهدي جي ڀڃڪڙي تي تنبيهه ڪرڻ سان گڏ، پيلي محمد بن ثاني جي نمائندگي هيٺ قطري شيخن سان به ڳالهيون ڪيون. اهي ڳالهيون قطر جي هڪ شيخداري رياست طور ارتقا جو پهريون اهم مرحلو ثابت ٿيون. عثماني دور (1871ع–1915ع) عثماني بغداد ولايت جي گورنر مدحت پاشا جي فوجي ۽ سياسي دٻاءَ هيٺ حڪمران آل ثاني قبيلو 1871ع ۾ عثماني حڪمراني آڏو جهڪي ويو. عثماني حڪومت سلطنت ۾ انهن علائقن کي مڪمل طور ضم ڪرڻ لاءِ ماليات ۽ زمين جي رجسٽريشن بابت اصلاحي (تنظيمات) قدم لاڳو ڪيا. مقامي قبيلن جي ناراضگي باوجود، آل ثاني عثمانين جي حمايت جاري رکي. قطري-عثماني لاڳاپا آهستي آهستي خراب ٿيندا ويا، ۽ 1882ع ۾ حالتون وڌيڪ بگڙيون، جڏهن عثمانين ابو ظهبي جي قبضي هيٺ خور العديد تي آل ثاني جي مهم ۾ مدد ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ قطر–ابو ظهبي جنگ ۾ به صرف محدود سهڪار ڏنو، ڇاڪاڻ⁠تہ کين ابو ظهبي جي پاسي کان برطانوي مداخلت جو خدشو هو. ان کان علاوه، عثمانين پنهنجي رعيت محمد بن عبدالوهاب جي حمايت ڪئي، جنهن 1888ع ۾ قطر جي قائم مقام طور آل ثاني کي هٽائڻ جي ڪوشش ڪئي. آخرڪار آل ثاني عثمانين خلاف بغاوت ڪئي، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس خيال هو ته هو اپٻيٽ تي سندن اقتدار ختم ڪرڻ چاهين ٿا. آگسٽ 1892ع ۾ هن قائم مقام جي عهدي تان استعيفيٰ ڏني ۽ ٽيڪسون ڏيڻ بند ڪري ڇڏيون. فيبروري 1893ع ۾ محمد حافظ پاشا قطر پهتو ته جيئن رهيل ٽيڪسون وصول ڪري ۽ جاسم بن محمد جي تجويز ڪيل عثماني انتظامي سڌارن جي مخالفت کي ختم ڪري. جاسم کي خوف ٿيو ته کيس قتل يا قيد ڪيو ويندو، تنهنڪري هو ڪيترن قبيلائي ساٿين سان گڏ دوحه کان 16 ڪلوميٽر or 10 mi اولهه طرف الوجبه هليو ويو. محمد حافظ پاشا جاسم کان مطالبو ڪيو ته هو پنهنجون فوجون ختم ڪري ۽ عثمانين سان وفاداري جو اعلان ڪري، پر جاسم انڪار ڪري ڇڏيو. مارچ ۾ محمد حافظ پاشا، جاسم جي نافرمانيءَ جي سزا طور، سندس ڀاءُ ۽ 13 اهم قطري قبيلائي اڳواڻن کي عثماني ڪارويٽ مريخ تي قيد ڪري ڇڏيو. جڏهن محمد حافظ پاشا ڏهه هزار ترڪي ليرا عيوض قيدين کي آزاد ڪرڻ جي آڇ به رد ڪري ڇڏي، تڏهن هن يوسف آفندي جي اڳواڻيءَ ۾ لڳ ڀڳ 200 فوجين جو دستو جاسم جي الوجبه قلعي ڏانهن روانو ڪيو، جنهن سان الوجبه جي جنگ شروع ٿي. يوسف آفندي جون فوجون الوجبه پهچڻ شرط قطري پيادل ۽ گهوڙيسوار فوج جي سخت فائرنگ هيٺ اچي ويون. اهي پوئتي هٽي شبڪه جي قلعي ڏانهن ويون، جتي کين ٻيهر قطري حملي سبب واپس هٽڻو پيو. شبڪه کان البدع ڏانهن موٽڻ کان پوءِ عثمانين کي جاسم جي فوجن گهيرو ڪري ورتو، جنهن سبب کين هٿيار ڦٽا ڪرڻا پيا، قيدين کي آزاد ڪرڻو پيو ۽ محمد حافظ پاشا جي گهوڙيسوار فوج لاءِ هفوف تائين محفوظ واٽ مهيا ڪرڻي پئي. جيتوڻيڪ قطر کي عثماني سلطنت کان مڪمل آزادي نه ملي، پر هن جنگ جي نتيجي ۾ جيڪو معاهدو ٿيو، اهو بعد ۾ قطر جي سلطنت اندر هڪ خودمختيار ملڪ طور اڀرڻ جو بنياد بڻيو. برطانوي دور (1916ع–1971ع) 1913ع جي اينگلو-عثماني معاهدي تحت عثمانين قطر تي پنهنجي دعويٰ تان هٿ کڻڻ ۽ دوحه مان پنهنجي فوجي دستي کي واپس گهرائڻ تي اتفاق ڪيو. پر پهرين عالمي جنگ شروع ٿيڻ سبب اهو معاهدو عملي طور نافذ نه ٿي سگهيو ۽ فوجي دستو دوحه جي قلعي ۾ ئي رهيو، جيتوڻيڪ سپاهين جي ڀڄي وڃڻ سبب انهن جو انگ گهٽجي ويو. 1915ع ۾، جڏهن بندرگاهه ۾ برطانوي جنگي ٻيڙيون موجود هيون، تڏهن عبدالله بن جاسم آل ثاني (جيڪو برطانيا جو حامي هو) باقي رهيل عثماني فوج کي قلعو ڇڏڻ تي آماده ڪيو، ۽ جڏهن ٻئي ڏينهن صبح برطانوي فوجون پهتيون ته هنن قلعو خالي ڏٺو. 3 نومبر 1916ع تي قطر برطانوي محافظت هيٺ آيل رياست بڻجي ويو، جڏهن برطانيا شيخ عبدالله بن جاسم آل ثاني سان هڪ معاهدو ڪيو، جنهن تحت قطر کي صلحي رياستن جي انتظامي نظام هيٺ آندو ويو. هن معاهدي موجب پرڏيهي معاملن ۽ دفاع جي ذميواري برطانيا وٽ رهي، جڏهن ته قطر کي اندروني خودمختياري حاصل رهي. عبدالله اهو قبول ڪيو ته هو برطانوي حڪومت جي اڳواٽ اجازت کان سواءِ ڪنهن ٻي طاقت سان لاڳاپا قائم نه ڪندو، جڏهن ته برطانيا قطر کي سامونڊي حملي کان تحفظ ڏيڻ ۽ زميني حملي جي صورت ۾ پنهنجي سٺين خدمتن ذريعي مدد فراهم ڪرڻ جي ضمانت ڏني. آخري شق کي ڄاڻي واڻي مبهم رکيو ويو هو. 5 مئي 1935ع تي، اينگلو-پرشين آئل ڪمپني سان تيل جي رعايتي معاهدي تي اتفاق ڪندي، عبدالله برطانوي حڪومت سان هڪ ٻيو معاهدو به ڪيو، جنهن تحت قطر کي اندروني ۽ بيروني خطرن کان برطانوي تحفظ حاصل ٿيو. 1939ع ۾ پهريون ڀيرو قطر ۾ تيل جا ذخيرا دريافت ٿيا، پر ٻي عالمي جنگ سبب انهن جي کوٽائي ۽ ترقيءَ جو ڪم دير سان شروع ٿيو. ٻي عالمي جنگ کان پوءِ قطر بابت برطانيا جي دلچسپيءَ جو رخ تبديل ٿيو، جنهن جا اهم سبب هندستان جي آزادي، 1947ع ۾ پاڪستان جو قيام ۽ قطر ۾ تيل جي صنعت جي ترقي هئا. 1949ع ۾ دوحه ۾ پهرئين برطانوي سياسي عملدار جان ولٽن جي مقرري اينگلو-قطري لاڳاپن جي وڌيڪ مضبوطيءَ جي علامت هئي. ساڳئي سال تيل جي برآمد شروع ٿي ۽ تيل مان حاصل ٿيندڙ آمدني ملڪ جي آمدنيءَ جو بنيادي ذريعو بڻجي وئي، جڏهن ته موتين جي واپار ۾ تيزيءَ سان گهٽتائي اچي وئي. اها آمدني قطر جي بنيادي ڍانچي جي توسيع ۽ جديدڪاريءَ لاءِ استعمال ڪئي وئي. 1968ع ۾ جڏهن برطانيا سرڪاري طور اعلان ڪيو ته هو ٽن سالن اندر خليج فارس مان پنهنجو وجود ختم ڪندو، تڏهن قطر، بحرين ۽ ٻين ستن صلحي رياستن سان گڏجي عرب امارات وفاق قائم ڪرڻ بابت ڳالهين ۾ شامل ٿيو. پر علائقائي اختلافن سبب قطر ۽ بحرين ڳالهين مان نڪري ويا ۽ صلحي رياستن کان الڳ آزاد ملڪ بڻجڻ جو فيصلو ڪيو، جڏهن ته اهي صلحي رياستون بعد ۾ گڏيل عرب امارات بڻجي ويون. آزادي ۽ ان کان پوءِ (1971ع–2000ع) برطانيا سان ٿيل هڪ معاهدي تحت، 3 سيپٽمبر 1971ع تي اهي خصوصي معاهدي واريون انتظامي رٿائون، جيڪي هڪ خودمختيار ۽ آزاد رياست جي مڪمل بين الاقوامي ذميوارين سان مطابقت نه ٿيون رکن، ختم ڪيون ويون. احمد بن علي ان وقت قطر جو امير هو. 22 فيبروري 1972ع تي 1972ع قطري بغاوت ذريعي خليفه بن حمد کيس اقتدار تان هٽائي ڇڏيو. 1991ع ۾ قطر خليجي جنگ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو، خاص طور تي خفجي جي جنگ دوران، جڏهن قطري ٽينڪ شهر جي گهٽين مان گذريا ۽ سعودي عرب جي نيشنل گارڊ جي انهن دستن کي فائرنگ ذريعي مدد فراهم ڪئي، جيڪي عراقي فوج سان وڙهي رهيا هئا. قطر ڪئناڊا جي اتحاد واري فوج کي ملڪ اندر ڪينيڊا ڊرائي ون هوائي اڏي کي جنگي هوائي گشت لاءِ جهاز اڏائڻ جي بنياد طور استعمال ڪرڻ جي اجازت ڏني، ۽ گڏوگڏ آمريڪا ۽ فرانس جي هوائي فوجن کي پڻ پنهنجي علائقي مان ڪارروائي ڪرڻ جي اجازت ڏني. 1995ع ۾ امير حمد بن خليفه آل ثاني هٿياربند فوج، ڪابينا، پاڙيسري ملڪن ۽ فرانس جي حمايت سان 1995ع قطري بغاوت ذريعي پنهنجي والد خليفه بن حمد آل ثاني کان اقتدار سنڀالي ورتو. امير حمد جي دور ۾ قطر ۾ محدود حد تائين آزاد خيال سڌارا آندا ويا، جن ۾ 1996ع ۾ الجزيره ميڊيا نيٽ ورڪ جي ٽيليويزن چينل جو قيام، 1999ع ۾ بلدياتي چونڊن ۾ عورتن کي عورتن جي ووٽ جو حق ڏيڻ، 2003ع ۾ سماجي زندگيءَ ۾ عورتن جي وڌيڪ شرڪت، 2005ع ۾ ملڪ جو پهريون لکيل آئين تيار ڪرڻ، ۽ 2008ع ۾ هڪ رومن ڪيٿولڪ گرجا گهر جو افتتاح شامل هئا. 1996ع ۾ حڪومت خلاف هڪ ناڪامابي بغاوت جي ڪوشش پڻ ڪئي وئي. 21هين صدي 2000ع واري ڏهاڪي دوران قطر جي معيشت ۽ علائقائي طاقت جي حيثيت تيزيءَ سان وڌي. گڏيل قومن جي اداري موجب، مجموعي گهريلو پيداوار (GDP) جي لحاظ کان ان ڏهاڪي ۾ قطر جي اقتصادي واڌ دنيا ۾ سڀ کان تيز هئي. هن واڌ جو بنياد 1990ع واري ڏهاڪي ۾ نارٿ فيلڊ مان قدرتي گئس جي پيداوار تي رکيل هو. ساڳئي وقت، 2001ع کان 2011ع جي وچ ۾ ملڪ جي آبادي ٽن ڀيرا وڌي وئي، جنهن جو وڏو سبب پرڏيهي ماڻهن جي وڏي پيماني تي آمد هو. 2003ع ۾ قطر آمريڪا جي مرڪزي ڪمانڊ جو هيڊڪوارٽر ۽ 2003ع عراق تي حملي جي مکيه مرڪزن مان هڪ هو، جنهن جو مقصد صدام حسين جي حڪومت کي ختم ڪرڻ هو. حملي کان ٿورو اڳ قطري حڪومت صدام حسين کي پناهه ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي. مارچ 2005ع ۾ هڪ خودڪش حملو ۾ هڪ برطانوي استاد مارجي ويو، جنهن ملڪ کي حيران ڪري ڇڏيو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان کان اڳ قطر ۾ دهشتگردي جو ڪو اهڙو واقعو پيش نه آيو هو. اهو حملو عمر احمد عبدالله علي نالي هڪ مصري رهواسي ڪيو، جنهن جا جزيرة العرب ۾ القاعده سان لاڳاپا هجڻ جو شڪ ظاهر ڪيو ويو. قطر جو وڌندڙ اثر ۽ عرب بهار دوران ان جو ڪردار، خاص طور تي بحرين ۾ 2011ع کان 2014ع تائين احتجاج دوران بادشاهه حمد بن عيسيٰ آل خليفه خلاف احتجاجن ۾، قطر–سعودي عرب سفارتي تڪرار کي وڌيڪ شدت ڏني، جنهن سبب سعودي عرب، پاڙيسري گڏيل عرب امارات ۽ بحرين سان پراڻا اختلاف وڌي ويا. 2011ع ۾ قطر 2011ع ليبيا ۾ فوجي مداخلت دوران نيٽو جي ڪارروائين ۾ شامل ٿيو ۽ اطلاعن موجب معمر قذافي خلاف وڙهندڙ لبيا جي مخالف گروهن کي هٿيار فراهم ڪيا. قطر شام جي گهرو ويڙهه دوران بشار الاسد خلاف وڙهندڙ شام جي مخالف ڌر ۽ ان جا اتحادي باغي گروهن لاءِ هٿيارن جو اهم مالي مددگار پڻ هو. قطر يمن جي گهرو ويڙهه ۾ سعودي عرب جي اڳواڻيءَ واري فوجي مداخلت ۾ پڻ شامل ٿيو، جتي حوثي تحريڪ ۽ اڳوڻي صدر علي عبدالله صالح جي وفادار فوجن خلاف ڪارروائي ڪئي وئي. جون 2017ع ۾ سعودي عرب، گڏيل عرب امارات، بحرين، مصر ۽ يمن قطر سفارتي بحران دوران قطر سان سفارتي لاڳاپا ختم ڪري ڇڏيا ۽ قطر تي قطر ۽ رياستي سرپرستي هيٺ دهشتگردي جي حمايت ڪرڻ جو الزام لڳايو. هن بحران کي اخوان المسلمين جي حمايت بابت تڪرار وڌيڪ وڌايو، جنهن کي ڪجهه عرب ملڪ دهشتگرد تنظيم سمجهن ٿا، ۽ ايران سان قطر جي لاڳاپن بابت اختلاف به وڌيا. قطر کي حوثين خلاف اتحاد مان به خارج ڪيو ويو. ان بحران جي نتيجي ۾ قطر ۽ ايران جا لاڳاپا ڪمزور ٿيڻ بدران وڌيڪ مضبوط ٿيا، ڇاڪاڻ⁠تہ ايران قطر کي اهم مادي ۽ سياسي مدد فراهم ڪئي. هي سفارتي بحران جنوري 2021ع ۾ العلا اعلان تي صحيحن سان ختم ٿيو. تجزيه نگارن موجب، قطر شروعاتي 13 مطالبن مان ڪنهن کي به قبول نه ڪيو، بلڪه خليجي ملڪن هڪ مبهم گڏيل سلامتي اعلان تي اتفاق ڪيو. 2 ڊسمبر 2010ع تي قطر کي 2022ع فيفا ورلڊ ڪپ جي ميزباني جو حق مليو، جيڪو 21 نومبر کان 18 ڊسمبر 2022ع تائين منعقد ٿيو. اهڙي طرح قطر پهريون عرب ۽ مسلمان اڪثريت وارو ملڪ بڻيو جنهن هن ٽورنامينٽ جي ميزباني ڪئي، ۽ 2002ع فيفا ورلڊ ڪپ کان پوءِ جاپان ۽ ڏکڻ ڪوريا کان پوءِ ٽيون ايشيائي ملڪ بڻيو. هن ميزباني جي حق ملڻ کان پوءِ 2010ع واري ڏهاڪي ۾ ملڪ اندر سيڙپڪاري ۽ ترقياتي منصوبن ۾ وڌيڪ واڌ آئي. جون 2013ع ۾ شيخ تميم بن حمد آل ثاني پنهنجي والد کان اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ قطر جو امير بڻيو. شيخ تميم شهرين جي فلاح ۽ بهبود کي ترجيح ڏني، جنهن ۾ جديد صحت ۽ تعليم جا نظام قائم ڪرڻ ۽ 2022ع جي ورلڊ ڪپ جي ميزباني جي تيارين لاءِ ملڪ جي بنيادي ڍانچي کي وڌيڪ وسيع ڪرڻ شامل هو. جاگرافي قطري اپٻيٽ سعودي عرب جي اتر ۾ فارسي نار اندر 160 ڪلوميٽر (100 mi) تائين وڌي ٿو. اهو 24° ۽ 27° اتر ويڪرائي ڦاڪ، ۽ 50° ۽ 52° اوڀر ڊگھائي ڦاڪ جي وچ ۾ واقع آهي. ملڪ جو گهڻو حصو هيٺاهين، بنجر ميدانن تي مشتمل آهي، جيڪي واريءَ سان ڍڪيل آهن. ڏکڻ اوڀر ۾ خور العديد ("اندروني سمنڊ") واقع آهي، جيڪو فارسي نار جي هڪ کاڙي جي چوڌاري ڦرندڙ واريءَ جي ڀٽن وارو علائقو آهي. سڀ کان مٿاهون نقطو قرين ابو البول آهي، جيڪو اولهه ۾ جبل دخان واري علائقي ۾ 103 metres (338 ft) اوچائي تي واقع آهي. جبل دخان اولهه ۾ زڪريت کان ام باب وسيلي ڏکڻ سرحد تائين اتر–ڏکڻ طرف ويندڙ هيٺاهين چن جي پٿر جي ظاهر ٿيل پٿريلي بناوتن جو سلسلو آهي. جبل دخان واري علائقي ۾ قطر جا مکيه زميني تيل جا ذخيرا پڻ موجود آهن، جڏهن ته قدرتي گئس جا ميدان اپٻيٽ جي اتر اولهه ۾ سمنڊ اندر واقع آهن. قطر جي جاگرافي سڄو سال هموار، خشڪ ريگستاني منظرنامي ۽ سج جي روشنيءَ سان سڃاتي وڃي ٿي. سيارا نرم هوندا آهن، جنوري ۾ اوسط گرمي پد 18.5 °C (65.3 °F) هوندو آهي، جڏهن ته اونهارا تمام گرم هوندا آهن، ۽ گرمي پد اڪثر 40 °C (104 °F) تائين پهچي ويندو آهي. ملڪ ۾ سالياني اوسط رڳو 70 millimetres (2.8 in) مينهن پوي ٿو، جنهن جو گهڻو حصو آڪٽوبر کان مارچ جي وچ ۾ پوي ٿو. اهي موسمي حالتون سال جي گهڻي حصي ۾ ٻاهرين راندين ۽ سفر مان لطف اندوز ٿيڻ کي ممڪن بڻائين ٿيون. حياتياتي گوناگوني قطر 1996ع ۾ ريو حياتياتي گوناگوني بابت ڪنوينشن جو حصو بڻيو. ان کان پوءِ 2005ع ۾ قومي حياتياتي گوناگوني حڪمت عملي ۽ عمل منصوبو تيار ڪيو ويو. قطر مان فنگس جون ڪل 142 جنسون رڪارڊ ڪيون ويون آهن. ماحوليات واري وزارت طرفان تازو تيار ڪيل هڪ ڪتاب ۾ قطر ۾ موجود يا موجود هجڻ جو امڪان رکندڙ ڪرڙين بابت معلومات ڏني وئي آهي، جيڪا بين الاقوامي سائنسدانن ۽ ٻين ساٿين جي ٽيم پاران ڪيل سروي تي ٻڌل آهي. يو اين ايف سي سي سي جي ٻين ميمبرن وانگر، قطر کي پنهنجن گرين هائوس گئسن جي اخراج جا تفصيل واقعي کان ٻه سال پوءِ شايع ڪرڻ گهرجن — پر 2024ع تائين تازا سرڪاري تفصيل 2007ع جي اخراج بابت آهن. عالمي فضا بابت تحقيق لاءِ اخراجن جو ڊيٽابيس موجب، في فرد ڪاربن ڊاءِ آڪسائيڊ اخراج اوسطاً 30 ٽن کان وڌيڪ آهي، جيڪو دنيا جي سڀ کان مٿاهين شرح مان هڪ آهي. آبهوا حڪومت ۽ سياست قطر سرڪاري طور هڪ آئيني بادشاهت آهي، پر بادشاهت وٽ موجود وسيع اختيار ان کي مطلق بادشاهت جي حد تائين ويجهو ڪن ٿا، جتي آل ثاني خاندان آمرانه حڪمراني ڪري ٿو. آل ثاني خاندان 1825ع ۾ پنهنجي خانداني اقتدار جي قيام کان وٺي قطر تي حڪمراني ڪري رهيو آهي. قطر جو اٺون امير تميم بن حمد آل ثاني آهي. امير کي وزيراعظم ۽ ڪابينا جي وزيرن کي مقرر ڪرڻ جو خاص اختيار حاصل آهي، جيڪي گڏجي وزيرن جي ڪائونسل ٺاهين ٿا، جيڪا ملڪ ۾ سڀ کان اعليٰ انتظامي اٿارٽي آهي. وزيرن جي ڪائونسل قانونسازي جي شروعات پڻ ڪري ٿي. چونڊون 2003ع ۾ قطر هڪ آئين منظور ڪيو، جنهن ۾ قانونسازي اداري جي 45 ميمبرن مان 30 جي سڌي چونڊ جي گنجائش رکي وئي. بهرحال، قانونسازي اداري وٽ قانونن کي رد ڪرڻ ۽ وزيرن کي برطرف ڪرڻ جا اختيار محدود آهن. حڪومت اڃا تائين آمرانه آهي. اسيمبلي ڪيترن ملتوي ٿيڻن کان پوءِ آڪٽوبر 2021ع ۾ پنهنجي پهرين عام چونڊ ڪرائي، پر نومبر 2024ع ۾ اها ٻيهر مڪمل طور امير طرفان مقرر ٿيندڙ اداري ۾ تبديل ٿي وئي، جنهن سان ملڪ جو "مشاورتي شورا ڪائونسل جي ميمبرن جي چونڊ وارو مختصر تجربو" ختم ٿي ويو. وي-ڊيم جمهوريت اشاري جي 2025ع واري جمهوريت رپورٽ موجب، قطر وچ اوڀر جي ملڪن ۾ چونڊيل جمهوريت اشاري تي آخري کان ٻئي نمبر تي هو، ۽ 179 درجابندي ڪيل ملڪن مان عالمي سطح تي آخري کان ستين نمبر تي هو. قطري قانون سياسي ادارن يا مزدور يونينن جي قيام جي اجازت نٿو ڏئي. ان کان علاوه، بين الاقوامي اداري براءِ جمهوريت ۽ چونڊ مدد جي عالمي حالت جمهوريت (GSoD) اشارن ۽ جمهوريت ٽريڪر موجب، قطر مجموعي جمهوري قدمن ۾ گهٽ درجي تي آهي، خاص طور سياسي نمائندگي، قابل اعتماد چونڊن، شموليت واري ووٽنگ حق ۽ موثر پارليامينٽ جي لحاظ کان ڪمزور آهي. قانون قطر جي آئين موجب، شريعت جو قانون قطري قانونسازي جو بنيادي ذريعو آهي، جيتوڻيڪ عملي طور قطر جو قانوني نظام شهري قانون ۽ شريعت جو ميلاپ آهي. شريعت خانداني قانون، وراثت، ۽ ڪيترن ئي فوجداري عملن تي لاڳو ڪئي وڃي ٿي، جن ۾ زنا، ڦر ۽ قتل شامل آهن. ڪجهه ڪيسن ۾، شريعت تي ٻڌل خانداني عدالتون عورت جي شاهدي کي مرد جي شاهدي جي اڌ جي برابر سمجهن ٿيون. مدون خانداني قانون 2006ع ۾ متعارف ڪرايو ويو. اسلام ۾ گهڻ زاليت جي اجازت آهي. عدالتي جسماني سزا قطر ۾ هڪ سزا آهي. صرف اهي مسلمان، جيڪي طبي لحاظ کان مناسب سمجهيا وڃن، اهڙيون سزائون ڀوڳڻ جا پابند هوندا آهن. ڪوڙا هڻڻ شراب پيئڻ يا ناجائز جنسي لاڳاپن جي سزا طور استعمال ڪيو ويندو آهي. فوجداري ضابطي جي آرٽيڪل 88 موجب زنا جي سزا 100 ڪوڙا آهي. سنگسار قطر ۾ قانوني سزا آهي، ۽ ارتداد ۽ هم جنس پرستي اهڙا ڏوهه آهن جن جي سزا موت جي سزا آهي؛ پر انهن ٻنهي ڏوهن لاءِ اها سزا عملي طور لاڳو نه ڪئي وئي آهي. توھين مذهب جي سزا ستن سالن تائين قيد ٿي سگهي ٿي، جڏهن ته تبليغ ڪرڻ تي ڏهه سال قيد ٿي سگهي ٿي. شراب پيئڻ جزوي طور قانوني آهي؛ ڪجهه پنج تارن وارن عيش هوٽلن کي غير مسلمان گراهڪن کي شراب وڪڻڻ جي اجازت آهي. مسلمانن کي شراب پيئڻ جي اجازت نه آهي، ۽ جيڪي مسلمان شراب پيئندي پڪڙجن ٿا، انهن کي ڪوڙن يا ملڪ بدر ڪرڻ جي سزا ٿي سگهي ٿي. غير مسلمان پرڏيهي رهواسي ذاتي استعمال لاءِ شراب خريد ڪرڻ جو پرمٽ حاصل ڪري سگهن ٿا. قطر ڊسٽريبيوشن ڪمپني، جيڪا قطر ايئر ويز جي ذيلي ڪمپني آهي، کي شراب ۽ سوئر جو گوشت درآمد ڪرڻ جي اجازت آهي؛ اها ملڪ جو واحد شراب خانو هلائي ٿي، جتي شراب لائسنس رکندڙن کي سوئر جو گوشت به وڪرو ڪيو ويندو آهي. قطري عملدارن اشارو ڏنو هو ته 2022ع فيفا ورلڊ ڪپ دوران "مداحن وارن علائقن" ۾ شراب جي اجازت ڏني ويندي. پر 18 نومبر تي، راندين جي شروعات کان ٻه ڏينهن اڳ، قطري عملدارن اعلان ڪيو ته اسٽيڊيم اندر شرابي مشروبات جي اجازت نه هوندي. 2014ع ۾ سياحن کي ملڪ جي پابند لباس ضابطي بابت ياد ڏيارڻ لاءِ هڪ حيا واري مهم شروع ڪئي وئي. عورت سياحن کي صلاح ڏني وئي ته هو عوامي هنڌن تي ليگنگز، ننڍيون اسڪرٽون، بغير ٻانهن واريون پوشاڪون، يا ننڍا يا تنگ ڪپڙا نه پائن. مردن کي به شارٽس ۽ بنين پائڻ کان خبردار ڪيو ويو. انتظامي ورهاست قطر اٺ ميونسپالٽين ۾ ورهايل آهي. ميونسپالٽيون وڌيڪ 98 زونن ۾ ورهايل آهن، جيڪي وري بلاڪن ۾ ورهايل آهن. پرڏيهي لاڳاپا قطر جي عالمي حيثيت ۽ بين الاقوامي معاملن ۾ سرگرم ڪردار سبب ڪجهه تجزيه نگار ان کي وچولي طاقت قرار ڏين ٿا. علائقائي لاڳاپا ۽ پرڏيهي پاليسيون علائقائي ۽ عالمي طاقتن جي وچ ۾ توازن قائم رکڻ ۽ اتحاد ٺاهڻ جي حڪمت عملي سان منسوب آهن. قطر پنهنجي حڪمتِ عمليءَ جي ترجيحن جي تحفظ ۽ علائقائي توڙي عالمي سطح تي سڃاڻپ حاصل ڪرڻ لاءِ آزاد پرڏيهي پاليسي برقرار رکي ٿو ۽ علائقائي توازن جي پاليسي اختيار ڪري ٿو. نارِ خليج جي نسبتاً ننڍڙي رياست هئڻ سبب قطر هڪ "کليل دروازن واري" پرڏيهي پاليسي اختيار ڪئي آهي، جنهن تحت اهو علائقي جي سڀني ڌرين ۽ اهم رانديگرن سان لاڳاپا برقرار رکي ٿو. قطر ۾ سفارتي مشن ان جي گاديءَ واري شهر دوحه ۾ قائم آهن. 2022ع کان وٺي قطر آمريڪا جو اهم غير نيٽو اتحادي آهي. قطر جا فرانس، چين، ايران، ترڪيه سان خاصا مضبوط لاڳاپا آهن، ۽ وچ اوڀر جي ڪجهه اسلام پسند تحريڪن، جهڙوڪ اخوان المسلمين، سان پڻ ويجها لاڳاپا رکي ٿو. قطر اوپيڪ جو شروعاتي ميمبر ۽ خليجي تعاون ڪائونسل جو باني ميمبر آهي، گڏوگڏ عرب ليگ جو پڻ ميمبر آهي. هن ملڪ عراق، شام ۽ فلسطين سان ڪيترين ئي سيڙپڪارين ۽ اقتصادي سهڪار جي منصوبن جي اڳواڻي ڪئي آهي. قطر ليبيا ۽ شام ۾ مخالف ڌرين جي حمايت ڪئي ۽ يمن ۾ سعودي عرب جي اڳواڻيءَ واري فوجي مداخلت ۾ حوثين ۽ اڳوڻي صدر علي عبدالله صالح جي وفادار قوتن خلاف حصو ورتو. 2022ع ۾ ڪرپشن جي الزام هيٺ چار ڄڻا گرفتار ڪيا ويا، جنهن کي يورپي پارليامينٽ ۾ قطر ڪرپشن اسڪينڊل جي نالي سان سڃاتو ويو. 2000ع واري ڏهاڪي کان وٺي قطر وچ اوڀر جي تڪرارن ۾ ثالث جي حيثيت سان عالمي سفارتڪاريءَ ۾ نمايان ٿي اڀريو. 2006ع ۾ قطر فلسطيني ڌرين فتح ۽ حماس جي وچ ۾ ثالثي ڪئي ۽ 2008ع جي 2008ع لبنان بحران دوران لبناني اڳواڻن کي سياسي معاهدي تي پهچڻ ۾ مدد ڪئي. قطر آفريڪا ۽ ايشيا جي معاملن ۾ پڻ ثالث طور سرگرم رهيو، خاص طور سوڊان ۾ دارفور تڪرار دوران امن عمل جي ميزباني ڪئي ۽ افغانستان بابت امن ڳالهين کي آسان بڻائڻ لاءِ طالبان جو سياسي دفتر قائم ڪرڻ ۾ مدد ڪئي. احمد راشد فنانشل ٽائيمز ۾ لکيو ته ان سياسي دفتر ذريعي قطر طالبان ۽ ڪيترن ئي ملڪن ۽ ادارن، جن ۾ آمريڪي پرڏيهي کاتو، گڏيل قومون، جاپان، ڪيتريون يورپي حڪومتون ۽ غير سرڪاري تنظيمون شامل هيون، جي وچ ۾ ملاقاتن کي آسان بڻايو. قطر غزه جنگ دوران پهرين جنگبندي ۽ ان سان گڏ يرغمالن جي شروعاتي مٽاسٽا ڪرائڻ ۾ به اهم ڪردار ادا ڪيو. انهن انتهائي حساس سفارتي ثالثي وارن ڪوششن ۽ پنهنجي مضبوط دفاعي پاليسي سبب قطر کي "تکي سوئٽزرلينڊ" سڏيو ويو آهي. 2 آڪٽوبر 2020ع تي، حمد بين الاقوامي هوائي اڏي تي غسل خاني ۾ هڪ وقت کان اڳ ڄاول ٻار ملڻ کان پوءِ قطري اختيارين هڪ جهاز ۾ سوار 13 آسٽريلوي عورتن جي زبردستي جسماني تلاشي ورتي. ان واقعي سبب آسٽريليا ۽ قطر جي وچ ۾ بين الاقوامي سفارتي تڪرار پيدا ٿيو. سيپٽمبر 2023ع ۾ قطر آمريڪا ۽ ايران جي وچ ۾ قيدين جي مٽاسٽا واري معاهدي ۾ ثالثي ڪئي. ايران پنج آمريڪي قيدين کي آزاد ڪيو، جڏهن ته آمريڪا پنج ايراني قيدين کي آزاد ڪيو ۽ ڏکڻ ڪوريا ۾ منجمد ٿيل ايران جا 6 ارب آمريڪي ڊالر قطر منتقل ڪيا ويا. آڪٽوبر 2023ع ۾ آمريڪي صدر جو بائيڊن ايران سان هن اهم قيدين جي مٽاسٽا واري معاهدي ۾ ثالثي ڪرڻ تي قطر جي شيخ تميم بن حمد آل ثاني جا ٿورا مڃيا. 24 سيپٽمبر 2024ع تي قطر آمريڪا جي ويزا ويور پروگرام (VWP) ۾ شامل ٿيندڙ نارِ خليج جو پهريون ملڪ بڻيو، جنهن تحت قطري شهري ڪاروبار يا سياحت لاءِ بغير ويزا جي 90 ڏينهن تائين آمريڪا وڃي سگهن ٿا. هن شموليت ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ سلامتيءَ جي سهڪار کي وڌيڪ مضبوط ڪيو ۽ قطري شهرين لاءِ سفر کي آسان بڻايو. ساڳئي وقت آمريڪي شهرين کي به هاڻي ويزا کانسواءِ قطر ۾ 90 ڏينهن تائين رهڻ جي اجازت ڏني وئي، جيڪا اڳوڻي 30 ڏينهن واري حد کان وڌيڪ آهي. انساني حق قطر جو انساني حقن جو رڪارڊ عالمن ۽ غير سرڪاري تنظيمن طرفان عام طور ڪمزور سمجهيو ويو آهي، جنهن ۾ شهري آزاديون، جهڙوڪ انجمن سازي جي آزادي، اظهار جي آزادي ۽ صحافت جي آزادي تي پابنديون، گڏوگڏ ملڪ ۾ منصوبن لاءِ هزارين لڏپلاڻ ڪندڙ مزدورن سان ورتاءُ اهڙي حد تائين شامل آهي جو اهو جبري پورهيو بڻجي وڃي ٿو. مئي 2012ع ۾ قطري عملدارن اعلان ڪيو ته هو هڪ آزاد مزدور يونين قائم ڪرڻ جي اجازت ڏيڻ جو ارادو رکن ٿا. 2014ع ۾ قطر بين الاقوامي قانوني فرم ڊي ايل اي پائيپر کي مهاجر مزدوري نظام بابت تحقيقاتي رپورٽ تيار ڪرڻ لاءِ مقرر ڪيو. مئي 2014ع ۾ ڊي ايل اي پائيپر ڪفالا نظام ۾ سڌارن لاءِ 60 کان وڌيڪ سفارشون جاري ڪيون، جن ۾ خروج ويزا جو خاتمو ۽ گهٽ ۾ گهٽ اجرت جو تعارف شامل هو، جن کي قطر لاڳو ڪرڻ جو واعدو ڪيو. قطر اهو پڻ اعلان ڪيو ته هو پرڏيهي مزدورن لاءِ پنهنجو اسپانسر نظام ختم ڪندو، جنهن تحت سڀني پرڏيهي مزدورن لاءِ مقامي آجر جي سرپرستي لازمي هئي. گڏيل قومن جي تشدد خلاف ڪميٽي اهو قرار ڏنو ته قطري فوجداري ضابطي ۾ ڪوڙن ۽ سنگسار بابت شقون گڏيل قومن جي تشدد خلاف ڪنوينشن تحت لاڳو ذميوارين جي ڀڃڪڙي آهن. هم جنس پرستانه عمل غير قانوني آهن ۽ انهن جي سزا موت ٿي سگهي ٿي. بهرحال، اهڙو ڪو ثبوت موجود ناهي ته هم جنس پرستانه عمل سبب ساڳئي جنس وارن لاڳاپن لاءِ موت جي سزا ڏني وئي هجي. قطر جي سرپرستي قانون جي شقن تحت، سرپرستن وٽ مزدورن جي رهائشي پرمٽن کي هڪ طرفي طور منسوخ ڪرڻ، مزدورن کي آجر تبديل ڪرڻ کان روڪڻ، مزدور کي پوليس اختيارين وٽ "ڀڄي ويل" طور رپورٽ ڪرڻ، ۽ ملڪ ڇڏڻ جي اجازت کان انڪار ڪرڻ جو اختيار هو. نتيجي طور، سرپرست مزدورن جي چرپر کي محدود ڪري سگهن ٿا، ۽ مزدور بدسلوڪي رپورٽ ڪرڻ يا پنهنجا حق گهرڻ کان ڊڄي سگهن ٿا. بين الاقوامي ٽريڊ يونين ڪنفيڊريشن موجب، ويزا سرپرستي نظام جبري پورهيو ڪرائڻ جي اجازت ڏئي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو لڏپلاڻ ڪندڙ مزدور لاءِ بدسلوڪي ڪندڙ آجر کي ڇڏڻ يا اجازت کانسواءِ ٻاهرين ملڪ وڃڻ ڏکيو بڻائي ٿو. قطر پنهنجي مهاجر مزدورن لاءِ اجرت جا معيار پڻ برقرار نه رکيا. مزدوري قانونن ۾ وڌيڪ تبديلين ۾ اها شق شامل آهي ته سڀني مزدورن جون پگهارون سڌو سنئون سندن بئنڪ اڪائونٽن ۾ ادا ڪيون وڃن، ۽ اونهاري دوران سخت گرم ڪلاڪن ۾ ٻاهر ڪم ڪرڻ تي نيون پابنديون لاڳو ڪيون وڃن. 2016ع ۾ قانونن ۾ سڌارا ڪيا ويا، جن تحت اهي ڪمپنيون جيڪي مزدورن جون پگهارون وقت تي ادا نه ڪنديون، عارضي طور وڌيڪ ملازم ڀرتي ڪرڻ جي صلاحيت وڃائي سگهن ٿيون. هيومن رائيٽس واچ دعويٰ ڪئي ته اهي تبديليون شايد مزدورن جي حقن بابت ڪجهه مسئلا حل ڪرڻ ۾ ناڪام رهن. 2021ع ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت لاڳو ڪئي وئي. ملڪ 1999ع ۾ مرڪزي ميونسپل ڪائونسل جي چونڊن جي سلسلي ۾ مردن سان گڏ ساڳئي وقت عورتن کي ووٽ جو حق ڏنو. اهي چونڊون — قطر ۾ پهريون ڀيرو — ڄاڻي واڻي 8 مارچ 1999ع، عالمي عورتن جو ڏينهن، تي ڪرايون ويون. 2024ع تائين قطر اڃا به بدعنواني بابت ادراڪ واري اشاري ۾ 180 ملڪن مان 40هين نمبر تي آهي. 2025ع تائين قطر جاري مزدوري بدسلوڪين سبب عالمي تنقيد کي منهن ڏئي رهيو آهي. ڪيترائي لڏپلاڻ ڪندڙ ملازم اڃا به اجرت جي چوري ۽ سخت ڪم کان متاثر آهن، ۽ اهي يونينون قائم نٿا ڪري سگهن. عورتون ۽ ايل جي بي ٽي ڪيو پلس ماڻهو قانوني ۽ سماجي امتياز کي منهن ڏين ٿا. گڏيل قومن قطر کي انساني حقن بابت سوين سفارشون جاري ڪيون آهن. ملڪ اظهار جي آزادي ۽ پرامن گڏجاڻيءَ کي به محدود ڪري ٿو. مزدورن جا حق ۽ سڌارا قطر مزدورن جي حقن کي بهتر بڻائڻ لاءِ ڪيتريون تبديليون ڪيون آهن، خاص طور پرڏيهي مزدورن لاءِ، جيڪي افرادي قوت جو وڏو حصو آهن. گذريل ڪجهه سالن ۾ ملڪ تڪراري ڪفالا نظام ختم ڪيو، 2021ع لاءِ گهٽ ۾ گهٽ اجرت مقرر ڪئي، ۽ اهو يقيني بڻائڻ لاءِ قدم کنيا ته مزدورن کي وقت تي پگهار ملي. اهي تبديليون قطر جي قومي ويزن 2030ع سان هم آهنگ آهن ۽ انهن جو مقصد ڪم ڪندڙ حالتن کي بهتر بڻائڻ آهي، جيئن ملڪ دنيا ۾ وڌيڪ مشهور ٿي رهيو آهي. سڌارن کي گڏيل قومن جي گهٽ ترقي يافته ملڪن جي پنجين اجلاس (LDC5) جهڙن بين الاقوامي موقعن تي ساراهيو ويو آهي، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته قطر مزدوري مسئلا حل ڪرڻ ۽ ساڳئي وقت پنهنجي معيشت کي بهتر بڻائڻ بابت سنجيده آهي. مزدورن جا حق ۽ سڌارا قطر مزدورن جي حقن کي بهتر بڻائڻ لاءِ ڪيتريون تبديليون ڪيون آهن، خاص طور پرڏيهي مزدورن لاءِ، جيڪي افرادي قوت جو وڏو حصو آهن. گذريل ڪجهه سالن ۾، ملڪ تڪراري ڪفالا نظام ختم ڪيو، 2021ع لاءِ گهٽ ۾ گهٽ اجرت مقرر ڪئي، ۽ اهو يقيني بڻائڻ لاءِ قدم کنيا ته مزدورن کي وقت تي پگهار ملي. اهي تبديليون قطر جي قومي ويزن 2030ع سان هم آهنگ آهن ۽ انهن جو مقصد ڪم ڪندڙ حالتن کي بهتر بڻائڻ آهي، جيئن ملڪ دنيا ۾ وڌيڪ مشهور ٿي رهيو آهي. سڌارن کي گڏيل قومن جي گهٽ ترقي يافته ملڪن جي پنجين اجلاس (LDC5) جهڙن بين الاقوامي موقعن تي ساراهيو ويو آهي، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته قطر مزدوري مسئلا حل ڪرڻ ۽ ساڳئي وقت پنهنجي معيشت کي بهتر بڻائڻ بابت سنجيده آهي. معيشت تيل جي دريافت کان اڳ قطر جي معيشت جو بنياد مڇي مارڻ ۽ موتين جي شڪار تي هو. عثماني سلطنت جي مقامي گورنرن پاران 1892ع ۾ تيار ڪيل هڪ رپورٽ موجب، 1892ع ۾ موتين جي شڪار مان آمدني 2,450,000 ڪران هئي. 1920ع ۽ 1930ع واري ڏهاڪي ۾ جاپاني مصنوعي موتي عالمي مارڪيٽ ۾ متعارف ٿيڻ کان پوءِ قطر جي موتين جي صنعت زوال جو شڪار ٿي وئي. 1940ع ۾ قطر جي دخان آئل فيلڊ ۾ تيل دريافت ٿيو. هن دريافت رياست جي معيشت کي مڪمل طور تبديل ڪري ڇڏيو. اڄ ملڪ جا قانوني شهري بلند زندگيءَ جي معيار مان فائدو وٺن ٿا. آمدني ٽيڪس نه هجڻ سبب قطر دنيا جي گهٽ ۾ گهٽ ٽيڪس وارن ملڪن مان هڪ آهي. جون 2013ع ۾ بيروزگاري جي شرح صرف 0.1 سيڪڙو هئي. ڪاروباري قانون موجب امارت ۾ قائم ٿيندڙ ڪنهن به ڪاروباري منصوبي ۾ قطري شهرين جي ملڪيت گهٽ ۾ گهٽ 51 سيڪڙو هجڻ لازمي آهي. واپار ۽ صنعت جي نگراني قطر جي واپار ۽ صنعت واري وزارت ڪندي آهي. 2016ع مطابق، بين الاقوامي مالياتي فنڊ موجب قطر دنيا ۾ في فرد مجموعي ملڪي پيداوار (GDP) جي لحاظ کان چوٿين نمبر تي هو. پنهنجي معيشت جي واڌ ويجهه لاءِ ملڪ وڏي حد تائين پرڏيهي مزدورن تي ڀاڙي ٿو، ايتري قدر جو لڏپلاڻ ڪندڙ مزدور ملڪ جي آبادي جو 86 سيڪڙو ۽ افرادي قوت جو 94 سيڪڙو آهن. معاشي ترقي تقريباً مڪمل طور تي تيل ۽ قدرتي گئس جي صنعتن تي ٻڌل رهي آهي، جن جي شروعات 1940ع ۾ ٿي. قطر مائع قدرتي گئس جو دنيا جو سڀ کان وڏو برآمد ڪندڙ ملڪ آهي. 2012ع ۾ اندازو لڳايو ويو ته ايندڙ ڏهن سالن دوران قطر توانائي جي شعبي ۾ 120 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ سيڙپڪاري ڪندو. ملڪ پيٽروليم برآمد ڪندڙ ملڪن جي تنظيم (اوپيڪ) جو ميمبر هو، جنهن ۾ اهو 1961ع ۾ شامل ٿيو ۽ جنوري 2019ع ۾ ان مان نڪري ويو. 2012ع ۾ قطر لڳاتار ٽئين ڀيري دنيا جي امير ترين ملڪ جو اعزاز برقرار رکيو (في فرد آمدني جي بنياد تي)، جڏهن ته اهو پهريون ڀيرو 2010ع ۾ لگزمبرگ کان اڳتي نڪتو هو. واشنگٽن ۾ قائم انسٽيٽيوٽ آف انٽرنيشنل فنانس پاران شايع ٿيل مطالعي موجب، 2012ع ۾ خريداري قوت برابري (PPP) جي حساب سان في فرد مجموعي ملڪي پيداوار 106,000 آمريڪي ڊالر (387,000 قطري ريال) هئي، جنهن جي نتيجي ۾ ملڪ دنيا جي امير ترين ملڪ طور پنهنجي حيثيت برقرار رکي. لگزمبرگ لڳ ڀڳ 80,000 آمريڪي ڊالر سان ٻئي نمبر تي، جڏهن ته سنگاپور تقريباً 61,000 آمريڪي ڊالر في فرد آمدني سان ٽئين نمبر تي هو. مطالعي مطابق، 2012ع ۾ قطر جي مجموعي ملڪي پيداوار 182 ارب آمريڪي ڊالر هئي، جيڪا قدرتي گئس جي برآمدن ۾ واڌ ۽ تيل جي بلند قيمتن سبب تاريخ جي بلند ترين سطح تي پهتي. 2012ع ۾ ملڪ جي آبادي 1.8 ملين هئي. 2005ع ۾ قائم ڪيل قطر انويسٽمينٽ اٿارٽي ملڪ جو خودمختيار دولت فنڊ آهي، جيڪو پرڏيهي سيڙپڪاري ۾ ماهر آهي. 2012ع ۾ 115 ارب آمريڪي ڊالرن جي اثاثن سان، قطر انويسٽمينٽ اٿارٽي دنيا جي خودمختيار دولت فنڊن ۾ ٻارهين نمبر تي هئي. تيل ۽ قدرتي گئس جي صنعت مان حاصل ٿيندڙ اربين ڊالرن جي بچت کي قطري حڪومت آمريڪا، يورپ ۽ ايشيا-پئسفڪ ۾ سيڙپڪاري لاءِ استعمال ڪيو آهي. قطر هولڊنگ، قطر انويسٽمينٽ اٿارٽي جو عالمي سيڙپڪاري وارو بازو آهي. 2009ع کان وٺي قطر هولڊنگ کي رياست کان هر سال 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر مليا آهن. 2014ع مطابق، ان جون دنيا جي مختلف ادارن ۽ ڪمپنين جهڙوڪ ويلنٽينو ايس پي اي، سيمنز، پرينٽامپ، هيروڊز، دي شارڊ، بارڪليز بئنڪ، هيٿرو هوائي اڏو، پيرس سينٽ جرمن ايف سي، ووڪس ويگن گروپ، رائل ڊچ شيل، بئنڪ آف آمريڪا، ٽفني اينڊ ڪمپني، زرعي بئنڪ آف چائنا، سينسبريز، بليڪ بيري ۽ سينٽينڊر برازيل ۾ سيڙپڪاري موجود هئي. ملڪ ۾ ڪمپنين کان سواءِ ٻين تي ڪو به ٽيڪس لاڳو ناهي، پر اختيارين غير صحتمند خوراڪ (جنڪ فوڊ) ۽ عيش و عشرت جي شين تي ٽيڪس لاڳو ڪرڻ جا منصوبا ظاهر ڪيا. اهي ٽيڪس اهڙين شين تي لاڳو ٿيڻا هئا جيڪي انساني صحت لاءِ نقصانڪار سمجهيون وڃن ٿيون، جهڙوڪ تيز تيار ٿيندڙ خوراڪ، تمباڪو جون شيون ۽ نرم مشروبات. انهن شروعاتي ٽيڪسن جو نفاذ تيل جي قيمتن ۾ گهٽتائي ۽ 2016ع ۾ ملڪ کي پيش آيل بجيٽ خساري جو نتيجو سمجهيو ويو. ان کان علاوه، 2016ع دوران تيل واري شعبي ۽ ٻين سرڪاري ادارن ۾ نوڪرين ۾ به گهٽتائي ڪئي وئي. قطر نيشنل ويزن 2030ع جي حصي طور، ملڪ پنهنجي معيشت کي تيل ۽ قدرتي گئس تي گهٽ ڀاڙيندڙ بڻائڻ لاءِ مختلف صنعتن کي ترقي ڏئي رهيو آهي. تعليم، سياحت ۽ سائي توانائي سان لاڳاپيل منصوبن ۾ وڏي پيماني تي سيڙپڪاري ڪئي پئي وڃي. قطر سائي توانائي تي خاص ڌيان ڏئي رهيو آهي ۽ 2030ع تائين پنهنجي توانائي جو 20 سيڪڙو شمسي توانائي مان حاصل ڪرڻ جو هدف رکي ٿو. معاشي تبديليءَ جي هن عمل سان سياحت جي صنعت به تيزيءَ سان وڌي رهي آهي، جيڪا مجموعي ملڪي پيداوار ۾ واڌ آڻي رهي آهي ۽ ملڪ کي تيل جي برآمدن تي گهٽ ڀاڙڻ ۾ مدد ڏئي رهي آهي. توانائي 2016ع مطابق، قطر وٽ ثابت ٿيل تيل جا ذخيرا 25.2 ارب بيرل هئا، جنهن جي بنياد تي اهو دنيا ۾ تيرهين نمبر تي هو ۽ اهي دنيا جي ڪل ثابت ٿيل ذخيرن جو تقريباً 1.53 سيڪڙو هئا. قطر وٽ قدرتي گئس جا ثابت ٿيل ذخيرا دنيا ۾ ٽئين نمبر تي آهن، جيڪي 250 ٽريلين ڪعبي فوٽ (7,000 ڪلوميٽر³) کان وڌيڪ آهن. 1991ع ۾ نارٿ فيلڊ گئس ترقياتي منصوبي جي پهرئين مرحلي، جنهن جي لاڳت 1.5 ارب آمريڪي ڊالر هئي، جي مڪمل ٿيڻ کان پوءِ معيشت کي وڏي هٿي ملي. 1996ع ۾ قطر گئس منصوبي جاپان ڏانهن مائع قدرتي گئس برآمد ڪرڻ شروع ڪئي. قطر جا ڳرا صنعتي منصوبا، جيڪي سڀئي ام سعيد ۾ قائم آهن، انهن ۾ روزانو 50,000 بيرل (8,000 م3) گنجائش واري ريفائنري، يوريا ۽ امونيا تي ٻڌل ڀاڻ جو ڪارخانو، فولاد جو ڪارخانو ۽ پيٽروڪيميڪل پلانٽ شامل آهن. اهي سڀئي صنعتون ٻارڻ طور قدرتي گئس استعمال ڪن ٿيون. انهن مان گهڻا منصوبا يورپي ۽ جاپاني ڪمپنين ۽ سرڪاري ملڪيت واري قطر انرجي جي گڏيل شراڪت سان هلن ٿا. آمريڪا قطر جي تيل ۽ گئس جي صنعت لاءِ وڏو سامان فراهم ڪندڙ ملڪ آهي، ۽ آمريڪي ڪمپنيون نارٿ فيلڊ گئس جي ترقي ۾ اهم ڪردار ادا ڪري رهيون آهن. 2008ع ۾ قطر قطر نيشنل ويزن 2030 شروع ڪيو، جنهن ۾ ايندڙ ٻن ڏهاڪن دوران قطر لاءِ ماحولياتي ترقي کي چئن بنيادي مقصدن مان هڪ قرار ڏنو ويو. نيشنل ويزن ۾ واعدو ڪيو ويو ته مقامي ۽ عالمي ماحول جي تحفظ لاءِ تيل تي ٻڌل توانائي جا پائيدار متبادل وسيلا ترقي ڏنا ويندا. قطر ايندڙ ٻن ڏهاڪن لاءِ قابل تجديد توانائي جي وسيلن ۾ سيڙپڪاري کي ملڪ جو هڪ اهم مقصد بڻايو آهي. 2030ع تائين قطر اهو هدف مقرر ڪيو آهي ته پنهنجي ڪل توانائي جو 20 سيڪڙو شمسي توانائي مان حاصل ڪندو. ملڪ فوٽو وولٽائيڪ نظام مان فائدو حاصل ڪرڻ لاءِ سازگار حيثيت رکي ٿو، ڇاڪاڻ ته هتي سالياني عالمي افقي شمسي شعاعن جي شدت تقريباً 2,140 ڪلوواٽ ڪلاڪ في چورس ميٽر آهي. ان کان علاوه، سڌي شمسي شعاعن جو ساليانو مقدار تقريباً 2,008 ڪلوواٽ ڪلاڪ في چورس ميٽر آهي، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته ملڪ مرڪوز شمسي توانائي مان پڻ مؤثر فائدو وٺي سگهي ٿو. قطر فائونڊيشن شمسي توانائي جي هدفن کي حاصل ڪرڻ ۾ سرگرم ڪردار ادا ڪيو آهي. هن قطر سولر قائم ڪيو، جنهن قطر ڊولپمينٽ بئنڪ ۽ جرمن ڪمپني سولر ورلڊ سان گڏيل منصوبي ذريعي قطر سولر ٽيڪنالاجيز (QSTec) قائم ڪئي. 2017ع ۾ QSTec راس لفان ۾ پنهنجي پولي سليڪان ڪارخاني کي ڪم شروع ڪرايو. هن ڪارخاني جي شمسي توانائي پيدا ڪرڻ جي گنجائش 1.1 ميگاواٽ آهي. قطر قطرائيزيشن نالي هڪ سرگرم پروگرام تي عمل ڪري رهيو آهي، جنهن تحت سڀئي گڏيل شراڪتي صنعتون ۽ سرڪاري کاتا ڪوشش ڪن ٿا ته قطري شهرين کي وڌيڪ بااختيار عهدن تي مقرر ڪيو وڃي. پرڏيهي ملڪن مان تعليم حاصل ڪري واپس ايندڙ قطرين جو انگ وڌي رهيو آهي، جن مان ڪيترن آمريڪا ۾ تعليم حاصل ڪئي آهي، ۽ اهي اڳ پرڏيهي ملازمن وٽ موجود اهم عهدن تي مقرر ٿي رهيا آهن. پرڏيهي مزدورن جي آمد کي ضابطي ۾ رکڻ لاءِ قطر گذريل ڪجهه سالن دوران پنهنجي پرڏيهي افرادي قوت جي انتظامي نظام کي وڌيڪ سخت بڻايو آهي. قطر جي سخت داخلا ۽ اميگريشن قانونن ۽ ضابطن جو بنيادي سبب قومي سلامتي آهي. 2 مارچ 2026ع تي، 2026ع ايران جنگ جي ٽئين ڏينهن، قطري بچاءَ واري وزارت اعلان ڪيو ته راس لفان صنعتي شهر ۽ مسيعيد صنعتي علائقو تي ايران جي ٻن ڊرونن حملو ڪيو. ان کان ٿوري دير پوءِ قطر انرجي اعلان ڪيو ته هن قدرتي گئس ۽ ان سان لاڳاپيل سڀني شين جي پيداوار روڪي ڇڏي آهي، جنهن بابت ٻڌايو ويو ته اهو توانائي واري وزير سعد شريده الڪعبي جي هدايت تي ڪيو ويو. بعد ۾ ڪمپني اعلان ڪيو ته اها خريد ڪندڙن سان ڪيل معاهدن تي فورس ميجور لاڳو ڪري رهي آهي، جڏهن ته رائٽرز سان ڳالهائيندڙ اندروني ذريعن موجب جلد ئي گئس کي مائع بڻائڻ وارو عمل به بند ڪيو ويندو ۽ ان کي ٻيهر شروع ڪرڻ ۾ ڪيترائي هفتا لڳندا. انهن اعلانن کان پوءِ عالمي منڊي ۾ گئس جون قيمتون وڌي ويون، جنهن بابت تجزيه نگارن جو چوڻ هو ته اهو ايران جي حڪومت جي ان منصوبي جو حصو آهي، جنهن جو مقصد جنگ بند ڪرائڻ لاءِ دنيا تي دٻاءُ وجهڻ هو. 6 مارچ تي سعد شريده الڪعبي خبردار ڪيو ته جيڪڏهن جنگ جاري رهي ته نار واري علائقي جا ٻيا توانائي پيدا ڪندڙ ملڪ به برآمدون روڪڻ ۽ فورس ميجور لاڳو ڪرڻ تي مجبور ٿي سگهن ٿا، ۽ اهو ته "ان سان دنيا جون معيشتون متاثر ٿي وينديون." هن اعلان کان پوءِ عالمي تيل جون قيمتون وڌي ويون. 6 مارچ تي رپورٽ آئي ته بلومبرگ نيوز ۽ ٽوڪيو جي انرجي اڪنامڪس اينڊ سوسائٽي ريسرچ انسٽيٽيوٽ پاران سيٽلائيٽ تصويرن جي تجزيي موجب قطر جي مکيه گئس مرڪز راس لفان کي ان "بي مثال بندش" کان اڳ ڪو به نقصان نه پهتو هو، جنهن سبب ٻارڻ جون عالمي قيمتون وڌي ويون هيون. سياحت قطر سياحت جي شعبي ۾ دنيا جي تيزي سان ترقي ڪندڙ ملڪن مان هڪ آهي. عالمي سياحت جي درجابندي موجب، 2017ع دوران 2.3 ملين کان وڌيڪ بين الاقوامي سياحن قطر جو دورو ڪيو. قطر جي ويزا پاليسي ۾ تازين سڌارن، جن تحت 88 ملڪن جي شهرين کي بنا ويزا ۽ بنا ڪنهن فيس جي ملڪ ۾ داخل ٿيڻ جي اجازت ڏني وئي، سبب قطر وچ اوڀر جي سڀ کان وڌيڪ کليل ملڪن مان هڪ بڻجي ويو آهي. ورلڊ اڪنامڪ فورم جي ٽريول اينڊ ٽوئرزم مقابلي واري سروي 2019ع موجب قطر کي وچ اوڀر جي مارڪيٽ واري ماحول جي لحاظ کان مٿين اٺن ملڪن ۾ شامل ڪيو ويو. دوحا دنيا جي تيزي سان وڌندڙ هوٽلن ۽ مهمان نوازي جي منڊين مان هڪ آهي. 2010ع ۾ عالمي ڪپ جي ميزباني حاصل ڪرڻ کان پوءِ بنيادي ڍانچي تي 220 ارب آمريڪي ڊالر خرچ ڪرڻ سان هن شعبي کي وڏي هٿي ملي. ملڪ جي جاگرافيائي بيهڪ پڻ هوٽلن جي ترقي ۾ مددگار ثابت ٿي. 2022ع جي پهرين ڇهن مهينن دوران 729,000 کان وڌيڪ بين الاقوامي سياح ملڪ ۾ آيا، جيڪو 2021ع جي سڄي سال جي ڀيٽ ۾ 19 سيڪڙو واڌ هئي، ۽ حڪومت جو مقصد آهي ته 2030ع تائين سياحت جو حصو ملڪ جي مجموعي ملڪي پيداوار (GDP) جو 12 سيڪڙو بڻايو وڃي. دوحا ۾ سياحتي صنعت تيزي سان ترقي ڪئي آهي، جنهن ان کي عالمي سياحن لاءِ هڪ اهم مرڪز بڻائي ڇڏيو آهي. اسلامي فن جو عجائب گهر، سوق واقف ۽ ڪتارا ثقافتي ڳوٺ گهمڻ لاءِ سڀ کان مشهور هنڌن مان آهن. 88 ملڪن جا شهري بنا ويزا قطر ۾ داخل ٿي سگهن ٿا، جنهن سبب اهو وچ اوڀر جي سڀ کان وڌيڪ آسان رسائي وارن سياحتي ماڳن مان هڪ بڻجي ويو آهي. حڪومت جو مقصد آهي ته 2030ع تائين سياحت جو حصو مجموعي ملڪي پيداوار جو 12 سيڪڙو ڪيو وڃي، جنهن ۾ 2022ع جي 2022ع فيفا عالمي ڪپ ۽ ايندڙ 2030ع ايشيائي رانديون جهڙن وڏن راندين جي مقابلن جي ميزباني پڻ اهم ڪردار ادا ڪندي. ملڪ عالمي معيار جي راندين ۽ ڪاروباري سياحت ۾ به وڏي واڌ ڏسڻ جي راهه تي آهي، ڇاڪاڻ ته اهو 2030ع ايشيائي رانديون ۽ 2022ع فيفا عالمي ڪپ جهڙن وڏن عالمي مقابلن جي ميزباني ڪري چڪو آهي يا ڪندو. قطر ايئرويز ۽ حمد بين الاقوامي هوائي اڏو مسافرن کي دنيا جي بهترين آمدرفت جي سهولتن مان هڪ مهيا ڪن ٿا، جنهن سبب قطر ۾ سياحت کي وڌيڪ فروغ مليو آهي. قطر جي تحقيقي اداري گلف نيوز تازن سالن جي انگن اکرن ۽ ايندڙ واقعن جي جائزي کان پوءِ اڳڪٿي ڪئي هئي ته ملڪ 2020ع تائين پرڏيهي سياحن کي متوجهه ڪري 11 ارب 900 ملين آمريڪي ڊالر آمدني حاصل ڪندو. هن واڌ جو بنيادي سبب مهمان نوازي جي شعبي جي ترقي ۽ ملڪ جي ثقافت ڏانهن وڌندڙ ڌيان قرار ڏنو ويو. آمدرفت قطر عالمي رابطن کي وڌيڪ مضبوط ڪرڻ ۽ اقتصادي ترقي جي حمايت لاءِ پنهنجي آمدرفت جي بنيادي ڍانچي ۾ نمايان ترقي ڪئي آهي. اهم منصوبن ۾ حمد بين الاقوامي هوائي اڏو (HIA) جي توسيع، قطر ايئرويز جي هوائي ٻيڙيءَ جي واڌ، ۽ حمد بندرگاهه جي ترقي شامل آهن. حمد بين الاقوامي هوائي اڏي کي وڌندڙ مسافرن جي تعداد کي سنڀالڻ لاءِ وڏي پيماني تي وڌايو ويو آهي. 2022ع ۾ شروع ڪيل پهرئين مرحلي ۾ نئون ٽرمينل، هوٽل ۽ آرچرڊ نالي استوائي باغ شامل ڪيو ويو. ايندڙ مرحلي جو مقصد مسافرن جي گنجائش 70 ملين تائين وڌائڻ آهي، جنهن ۾ نئون مال برداري ٽرمينل پڻ شامل هوندو. قطر ايئرويز 2011ع، 2012ع، 2015ع، 2017ع ۽ 2019ع ۾ سال جي بهترين هوائي ڪمپني جو اعزاز حاصل ڪيو، ۽ ان ۾ 46,000 کان وڌيڪ ماڻهو ملازم آهن. قطر ايئرويز ايندڙ پنجن کان ڇهن سالن دوران سالياني مسافرن جو انگ 50 ملين مان وڌائي 80 ملين ڪرڻ لاءِ وڏي تعداد ۾ نوان هوائي جهاز خريد ڪرڻ جو ارادو رکي ٿي. اميد ڪئي وڃي ٿي ته هن توسيع سان هوائي ڪمپني جو عالمي نيٽ ورڪ ۽ خدمتون وڌيڪ مضبوط ٿينديون. قطر يورپ ۽ چين يا آفريڪا جي وچ ۾ واپار ۾ وڌيڪ حصو وٺڻ لاءِ پنهنجي لاجسٽڪس ۽ بندرگاهن کي تيزي سان فعال بڻائي رهيو آهي. ان مقصد لاءِ حمد بندرگاهه جهڙن بندرگاهن کي تيزي سان وڌايو پيو وڃي ۽ انهن جي ٽيڪنالاجي ۾ سيڙپڪاري ڪئي پئي وڃي. ملڪ تاريخي طور ۽ هن وقت به سامونڊي ريشم واري واٽ جو حصو آهي، جيڪا چين جي سامونڊي ڪناري کان شروع ٿي، هندستان جي ڏاکڻي ڇيڙي کان ٿيندي ممباسا تائين وڃي ٿي، اتان ڳاڙهو سمنڊ ۽ سوئيز ڪئنال وسيلي ڀونوچ سمنڊ ۾ داخل ٿئي ٿي، ۽ پوءِ مٿئين ايڊرياٽڪ علائقي ۾ اتر اٽلي جي مرڪز ٽريسٽي تائين پهچي ٿي، جتان مرڪزي يورپ، اوڀر يورپ ۽ اتر سمنڊ ڏانهن ريلوي رابطا موجود آهن. حمد بندرگاهه قطر جو مکيه سامونڊي بندرگاهه آهي، جيڪو دوحا جي ڏکڻ ۾ ام الحول واري علائقي ۾ واقع آهي. هن بندرگاهه جي تعمير 2010ع ۾ شروع ٿي ۽ ڊسمبر 2016ع ۾ ان کي عملي طور ڪم لاءِ کوليو ويو. هي بندرگاهه هر سال 7.8 ملين ٽن سامان سنڀالڻ جي صلاحيت رکي ٿو، ۽ هتان گذرندڙ واپار جو وڏو حصو خوراڪ ۽ تعميراتي سامان تي مشتمل هوندو آهي. اترئين سامونڊي ڪناري تي راس لفان بندرگاهه دنيا جي سڀ کان وڏي مائع قدرتي گئس برآمد ڪندڙ سهولت طور ڪم ڪري ٿو. قطر عوامي آمدرفت جي شعبي ۾ پڻ نمايان ترقي ڪئي آهي، جنهن ۾ دوحا ميٽرو هن نظام جو سڀ کان اهم حصو آهي. ميٽرو نظام راڄڌاني جي اهم علائقن، جهڙوڪ حمد بين الاقوامي هوائي اڏي ۽ وڏن ڪاروباري مرڪزن کي پاڻ ۾ ڳنڍي ٿو، جنهن سان ماڻهن کي آسان ۽ تيز آمدرفت جي سهولت ملي ٿي. سڄي علائقي ۾ رابطن کي وڌيڪ بهتر بڻائڻ لاءِ قطر ريل پاران وڌيڪ توسيعي منصوبا پڻ تيار ڪيا پيا وڃن. آبادي قطر ۾ ماڻهن جو انگ موسم جي لحاظ کان گهڻو بدلجندو رهي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ملڪ لڏپلاڻ ڪندڙ مزدورن تي وڏي حد تائين ڀاڙي ٿو. 2020ع ۾ آبادي 2.8 ملين کان وڌيڪ هئي، جنهن ۾ پرڏيهي ماڻهن جي وڏي اڪثريت هئي. رڳو لڳ ڀڳ 340,000 (12 سيڪڙو) ماڻهو قطري شهري هئا، جڏهن ته باقي 2.5 ملين پرڏيهي رهواسي هئا. 2017ع جي هڪ رپورٽ موجب، ڏکڻ ايشيا وارن جو گڏيل انگ، جيڪي هندستاني ننڍي کنڊ جي ملڪن، جن ۾ سري لنڪا به شامل آهي، مان هئا، 1.5 ملين کان وڌيڪ هو (60 سيڪڙو). انهن مان ڀارتي سڀ کان وڏي برادري هئا، جن جو انگ 2017ع ۾ 650,000 هو، ان کان پوءِ 350,000 نيپالي، 280,000 بنگلاديشي، 145,000 سري لنڪائي، ۽ 125,000 پاڪستاني هئا. ڏکڻ ايشيائي نسل کان سواءِ ٻين پرڏيهي رهواسين جو حصو قطر جي آبادي جو لڳ ڀڳ 28 سيڪڙو هو، جنهن ۾ سڀ کان وڏو گروهه 260,000 فلپائني ۽ 200,000 مصري هئا، ان کان سواءِ ٻيون ڪيتريون قوميتون به شامل هيون، جن ۾ ٻين عرب ملڪن جا شهري، يورپي وغيره شامل آهن. قطر جا پهريان آباديءَ وارا رڪارڊ 1892ع جا آهن، جيڪي علائقي ۾ عثماني گورنرن طرفان تيار ڪيا ويا. هن مردم شماري جي بنياد تي، جنهن ۾ رڳو شهرن جا رهواسي شامل هئا، 1892ع ۾ آبادي 9,830 هئي. 1970ع ۾ ٿيل پهرين مردم شماري وقت آبادي 111,133 هئي. 2020ع جي مردم شماري ۾ ڪل آبادي 2,846,118 رڪارڊ ڪئي وئي، جنهن مان 2,034,518 مرد ۽ 811,600 عورتون هيون. مرد مزدورن جي وڏي آمد سبب جنس جي توازن ۾ تبديلي آئي آهي، ۽ عورتون هاڻي آبادي جو رڳو هڪ چوٿون حصو آهن. ٻوليون عربي سرڪاري ٻولي آهي، جڏهن ته قطري عربي مقامي لهجو آهي. قطري اشارتي ٻولي مقامي قطري ٻوڙن جي برادري جي ٻولي آهي. انگريزي عام طور ٻي ٻولي طور استعمال ٿئي ٿي، ۽ اها خاص طور واپار ۾ هڪ وڌندڙ رابطي جي گڏيل ٻولي آهي، ايتري قدر جو انگريزيءَ جي وڌندڙ اثر کان عربي کي بچائڻ لاءِ قدم کنيا پيا وڃن. انگريزي قطر جي وڏي پرڏيهي رهواسي برادري سان رابطي لاءِ خاص طور ڪارآمد آهي. طبي برادريءَ ۾، ۽ قطر ۾ ڪم ڪرڻ لاءِ نرسن جي تربيت جهڙين حالتن ۾، انگريزي رابطي جي گڏيل ٻولي طور ڪم ڪري ٿي. ملڪ جي گهڻ ثقافتي بناوت جي عڪاسي طور ڪيتريون ٻيون ٻوليون به ڳالهايون وڃن ٿيون، جن ۾ مليالم، فارسي، بلوچي، براهوي، هندي، اردو، پشتو، ڪناڊا، تامل، تيلگو، نيپالي، سنهالي، بنگالي، ٽگالوگ، تولو ۽ انڊونيشيائي شامل آهن. مذهب اسلام غالب مذهب آهي ۽ رياستي مذهب آهي، جيتوڻيڪ اهو ملڪ ۾ عمل ٿيندڙ واحد مذهب نه آهي، ۽ آئين "اخلاقي" حدن اندر ڪنهن به عقيدي تي عمل ڪرڻ جي آزادي جي ضمانت ڏئي ٿو. اڪثر شهري وهابيت واري سلفي مسلمان تحريڪ سان تعلق رکن ٿا، ۽ 5 کان 15 سيڪڙو مسلمان شيعه اسلام جا پيروڪار آهن، جڏهن ته ٻيا اسلامي فرقا تمام گهٽ تعداد ۾ آهن. 2020ع ۾ قطر جي ڪل آبادي، جنهن ۾ شهري ۽ غير شهري ٻئي شامل هئا، 75.9 سيڪڙو مسلمان، 12.5 سيڪڙو عيسائي ۽ 10.6 سيڪڙو هندو هئي؛ جڏهن ته ٻيا مذهب ۽ مذهبي طور غير وابسته ماڻهو باقي 0.9 سيڪڙو هئا. آئين موجب شريعت قانونسازي جو بنيادي ذريعو آهي. قطر جي شريعت بابت تشريح بابت چيو وڃي ٿو ته اها پاڙيسري سعودي عرب جيتري "سخت" نه آهي، پر دبئي جيتري "آزاد خيال" به نه آهي. قطر جي اوقاف ۽ اسلامي معاملن واري وزارت جو تصور اهو آهي ته "شريعت ۽ ثقافتي ورثي کي هٿي ڏيندي هڪ همعصر اسلامي سماج تعمير ڪيو وڃي". غير مسلمان آبادي لڳ ڀڳ مڪمل طور غير شهرين تي مشتمل آهي. 2008ع کان عيسائين کي حڪومت طرفان عطيو ڪيل زمين تي گرجا گهر تعمير ڪرڻ جي اجازت ڏني وئي آهي. سرگرم گرجا گهرن ۾ مار توما چرچ، ملانڪارا آرتھوڊوڪس سيريائي چرچ، رومن ڪيٿولڪ چرچ آف آور ليڊي آف دي روزري ۽ انگليڪن چرچ آف دي ايپيفني شامل آهن. اتي ٻه مورمن وارڊ پڻ آهن ۽ هڪ بهائي برادري به موجود آهي. تعليم قطر پنهنجي ڪي–12 تعليمي نظام ۾ سڌارا آڻڻ لاءِ رينڊ ڪارپوريشن کي مقرر ڪيو. قطر فائونڊيشن ذريعي ملڪ ايجوڪيشن سٽي تعمير ڪئي آهي، جيڪو اهڙو ڪيمپس آهي جتي وائل ڪارنيل ميڊيڪل ڪاليج، ڪارنيگي ميلن اسڪول آف ڪمپيوٽر سائنس، جارج ٽائون يونيورسٽي اسڪول آف فارين سروس، نارٿ ويسٽرن جو ميڊل اسڪول آف جرنلزم، ٽيڪساس اي اينڊ ايم جو اسڪول آف انجنيئرنگ، ورجينيا ڪامن ويلٿ يونيورسٽي اسڪول آف دي آرٽس ۽ ٻين اولهندي ادارن جون مقامي شاخون قائم آهن. 2012ع ۾ اڻ پڙهيل هجڻ جي شرح مردن لاءِ 3.1 سيڪڙو ۽ عورتن لاءِ 4.2 سيڪڙو هئي، جيڪا عربي ڳالهائيندڙ دنيا ۾ سڀ کان گهٽ ۽ دنيا ۾ 86هين نمبر تي هئي. شهرين لاءِ ڪنڊرگارٽن کان هاءِ اسڪول تائين حڪومت طرفان مهيا ڪيل تعليم حاصل ڪرڻ لازمي آهي. 1973ع ۾ قائم ٿيل قطر يونيورسٽي ملڪ جو سڀ کان پراڻو ۽ سڀ کان وڏو اعليٰ تعليمي ادارو آهي. نومبر 2002ع ۾ امير حمد بن خليفه آل ثاني سپريم ايجوڪيشن ڪائونسل قائم ڪئي. ڪائونسل پري اسڪول سطح کان يونيورسٽي سطح تائين هر عمر لاءِ تعليم جي رهنمائي ۽ نگراني ڪري ٿي، جنهن ۾ "نئين دور لاءِ تعليم" نالي قدم به شامل آهي، جيڪو قطر کي تعليمي سڌارن ۾ اڳواڻ بڻائڻ جي ڪوشش طور قائم ڪيو ويو. ويبوميٽرڪس رينڪنگ آف ورلڊ يونيورسٽيز موجب ملڪ جون مٿين درجي واريون يونيورسٽيون قطر يونيورسٽي (دنيا ۾ 1,881هين)، قطر ۾ ٽيڪساس اي اينڊ ايم يونيورسٽي (3,905هين) ۽ قطر ۾ وائل ڪارنيل ميڊيڪل ڪاليج (6,855هين) آهن. 2009ع ۾ قطر ايجوڪيشن سٽي ۾ قطر سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي پارڪ قائم ڪيو ته جيئن انهن يونيورسٽين کي صنعت سان ڳنڍيو وڃي. ايجوڪيشن سٽي ۾ مڪمل طور تصديق ٿيل بين الاقوامي بڪالوريا اسڪول، قطر اڪيڊمي، پڻ موجود آهي. ان کان علاوه، ٻه ڪينيڊين ادارا، ڪاليج آف دي نارٿ ائٽلانٽڪ (هيڊڪوارٽر نيو فائونڊلينڊ ۽ ليبراڊور ۾) ۽ يونيورسٽي آف ڪيلگري، دوحا ۾ ڪيمپس کوليا آهن. ٻين نفعي لاءِ هلندڙ يونيورسٽين به شهر ۾ ڪيمپس قائم ڪيا آهن. 2012ع ۾ قطر رياضي، پڙهڻ ۽ 15 ۽ 16 سالن جي شاگردن جي صلاحيتن بابت پي آءِ ايس اي ٽيسٽ ۾ حصو وٺندڙ 65 او اي سي ڊي ملڪن مان هيٺان کان ٽئين نمبر تي هو، جيتوڻيڪ ملڪ جي في فرد آمدني دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ هئي. قطر 2025ع ۾ عالمي جدت اشاري ۾ 48هين نمبر تي هو، جيڪو 2019ع ۾ 65هين نمبر کان بهتر ٿيو. پنهنجي قومي ترقياتي حڪمت عملي جي حصي طور، قطر تعليم جي سطح کي بهتر ڪرڻ لاءِ 10 سالن جو حڪمت عملي وارو منصوبو تيار ڪيو آهي. حڪومت تعليمي رسائي وارا پروگرام شروع ڪيا آهن، جهڙوڪ البيرق. البيرق 2010ع ۾ شروع ڪيو ويو، جنهن جو مقصد هاءِ اسڪول جي شاگردن کي قطر يونيورسٽي جي سينٽر فار ايڊوانسڊ مٽيريلز ۾ تحقيقي ماحول جو تجربو ڪرڻ جو موقعو مهيا ڪرڻ آهي. پروگرام اسٽيم شعبا ۽ ٻولين کي شامل ڪري ٿو. 2006ع ۾ قطر فائونڊيشن جي هڪ قدم جي حصي طور شروع ڪيل قطر نيشنل ريسرچ فنڊ کي سائنسي تحقيق لاءِ عوامي فنڊ محفوظ ڪرڻ جي مقصد سان قائم ڪيو ويو. هي فنڊ ملڪ جي معيشت کي بنيادي طور تيل ۽ گئس تي ٻڌل معيشت مان علمي معيشت ڏانهن منتقل ڪرڻ جو ذريعو طور ڪم ڪري ٿو. قطر سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي پارڪ (QSTP) قطر فائونڊيشن پاران مارچ 2009ع ۾ قائم ڪيو ويو، جنهن جو مقصد ملڪ کي علمي معيشت ڏانهن منتقل ڪرڻ ۾ مدد ڏيڻ هو. 800 ملين آمريڪي ڊالرن جي شروعاتي سرمائي ۽ شروعات ۾ 21 ادارن جي ميزباني سان، قطر سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي پارڪ قطر جو پهريون آزاد واپاري علائقو بڻيو. صحت صحت جون سهولتون عام طور بلند معيار جون آهن. قطري شهري قومي صحت-بيمه منصوبي هيٺ ڍڪيل آهن، جڏهن ته پرڏيهي رهواسين کي يا ته پنهنجي آجر کان صحت بيمه وٺڻو پوي ٿو، يا خود روزگار جي صورت ۾ بيمه خريد ڪرڻو پوي ٿو. حڪومت طرفان صحت تي خرچ وچ اوڀر ۾ سڀ کان وڌيڪ خرچن مان آهي، جتي 2014ع ۾ صحت جي شعبي ۾ 4.7 ارب آمريڪي ڊالر سيڙپ ڪيا ويا. اها رقم 2010ع جي ڀيٽ ۾ 2.1 ارب آمريڪي ڊالر وڌيڪ هئي. صحت جو مکيه فراهم ڪندڙ حمد ميڊيڪل ڪارپوريشن آهي، جنهن کي حڪومت غير نفعي بخش صحت فراهم ڪندڙ اداري طور قائم ڪيو آهي. اهو اسپتالن، ايمبولينس خدمتن ۽ گهر ۾ صحت جي خدمت جو نيٽ ورڪ هلائي ٿو، ۽ اهي سڀ جوائنٽ ڪميشن کان تصديق ٿيل آهن. 2010ع ۾ صحت تي خرچ ملڪ جي مجموعي گهريلو پيداوار جو 2.2 سيڪڙو هو؛ جيڪو وچ اوڀر ۾ سڀ کان وڌيڪ هو. 2006ع ۾ هر 10,000 رهواسين لاءِ 23.12 طبيب ۽ 61.81 نرسون موجود هيون. 2014ع ۾ ڄمڻ وقت سراسري عمر 82.08 سال هئي، يا مردن لاءِ 83.27 سال ۽ عورتن لاءِ 77.95 سال، جنهن سبب اها وچ اوڀر ۾ سڀ کان وڌيڪ سراسري عمر هئي. قطر ۾ ٻارن جي موت جي شرح گهٽ آهي، يعني هر 100,000 ۾ 7. 2006ع ۾ هر 10,000 ماڻهن لاءِ 25 بسترا، 27.6 ڊاڪٽر ۽ 73.8 نرسون موجود هيون. 2011ع ۾ بسترن جو انگ گهٽجي هر 10,000 ماڻهن لاءِ 12 ٿي ويو، جڏهن ته ڊاڪٽرن جو انگ وڌي هر 10,000 ماڻهن لاءِ 28 ٿي ويو. جيتوڻيڪ ملڪ ۾ علائقي جي لحاظ کان اسپتالن جي بسترن جو تناسب سڀ کان گهٽ آهي، پر طبيبن جي دستيابي خليجي تعاون ڪائونسل ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي. ثقافت قطر جي ثقافت اوڀر عربستان جي ٻين ملڪن سان ملندڙ جلندڙ آهي، جنهن تي اسلام جو وڏو اثر آهي. قطر قومي ڏينهن، جيڪو هر سال 18 ڊسمبر تي ملهايو ويندو آهي، قومي سڃاڻپ جو احساس پيدا ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. اهو ڏينهن جاسم بن محمد آل ثاني جي تخت نشيني ۽ ان کان پوءِ ملڪ جي مختلف قبيلن کي متحد ڪرڻ جي ياد ۾ ملهايو ويندو آهي. دوحا ثقافتي ميلو انهن ثقافتي سرگرمين مان هڪ آهي، جيڪي قطر جي ثقافت، فنون ۽ ورثي واري وزارت هر سال منعقد ڪندي آهي. اهو ميلو 2002ع ۾ قطر جي ثقافت کي ملڪ اندر ۽ ملڪ کان ٻاهر پکيڙڻ جي مقصد سان شروع ٿيو. فنون قطري عملدار، خاص طور آل ثاني خاندان ۽ قطر جي امير جي ڀيڻ المياسه بنت حمد بن خليفه آل ثاني، فن تي خاص ڌيان ڏين ٿا. المياسه قطر عجائب گهر اٿارٽي جي اڳواڻي ڪري ٿي. اسلامي فن جو عجائب گهر، جيڪو 2008ع ۾ کوليو ويو، علائقي جي بهترين عجائب گهرن مان هڪ سمجهيو ويندو آهي. هي ۽ ٻيا ڪيترائي قطري عجائب گهر، جهڙوڪ متحف: عرب عجائب گهر جديد فن، قطر عجائب گهر اٿارٽي جي ماتحت اچن ٿا، جيڪا پرڏيهه ۾ به فني تقريبن جي سرپرستي ڪري ٿي، جهڙوڪ ورسيلز ۾ تاڪاشي موراڪامي جون وڏيون نمائشون (2010ع) ۽ لنڊن ۾ ڊيمين هرسٽ جي نمائش (2012ع). قدر جي لحاظ کان قطر فن جي منڊي ۾ دنيا جو سڀ کان وڏو خريد ڪندڙ آهي. قطري ثقافتي شعبو اهڙي ريت ترقي ڏنو پيو وڃي جو ملڪ عالمي سڃاڻپ حاصل ڪري سگهي ۽ اهڙي ملڪ جي ترقي ۾ حصو وٺي سگهي، جنهن جا وسيلا بنيادي طور گئس جي صنعت مان اچن ٿا. ادب قطري ادب جي شروعات 19هين صديءَ تائين وڃي ٿي. شروعات ۾ لکيل شاعري اظهار جو سڀ کان عام روپ هئي. عبدال جليل الطباطبائي ۽ محمد بن عبدالله بن عثيمين، جيڪي 19هين صديءَ جي شروعات جا ٻه شاعر هئا، قطر جي سڀ کان ابتدائي لکيل شاعري جو بنياد بڻيا. شاعري پوءِ ان وقت گهٽ مقبول ٿي وئي، جڏهن قطر 20هين صديءَ جي وچ ڌاري تيل جي برآمدن مان نفعو ڪمائڻ شروع ڪيو ۽ ڪيترن قطرين وڌيڪ شهري زندگيءَ جي انداز جي حق ۾ پنهنجون بدو روايتون ڇڏيون. 1950ع واري ڏهاڪي ۾ رسمي تعليم حاصل ڪرڻ شروع ڪندڙ قطرين جي وڌندڙ انگ ۽ ٻين اهم سماجي تبديلين سبب، 1970ع ۾ پهريون مختصر ڪهاڻين جو مجموعو سامهون آيو، ۽ 1993ع ۾ پهريون ڀيرو مقامي ليکڪن جا ناول شايع ٿيا. شاعري، خاص طور غالب نبطي صنف، ڪجهه اهميت برقرار رکي، پر جلد ئي ٻين ادبي صنفن جي پاڇي هيٺ اچي وئي. قطري سماج ۾ فن جي ٻين اڪثر صورتن جي ابتڙ، عورتون جديد ادبي تحريڪ ۾ مردن جي لڳ ڀڳ برابر حد تائين شامل رهيون آهن. ميڊيا فريڊم هائوس جي 2014ع واري صحافتي آزادي رپورٽ ۾ قطر جي ميڊيا کي "آزاد نه" قرار ڏنو ويو. ٽيليويزن نشريات 1970ع ۾ قطر ٽي وي جي افتتاح سان شروع ٿي. الجزيره هڪ وڏو ٽيليويزن نيٽ ورڪ آهي، جنهن جو هيڊڪوارٽر دوحا ۾ آهي. الجزيره شروعات ۾ 1996ع ۾ ساڳئي نالي واري عربي خبرن ۽ موجوده معاملن جي سيٽلائيٽ ٽي وي چينل طور شروع ٿيو، ۽ پوءِ ڪيترن خاص ٽي وي چينلن جي عالمي نيٽ ورڪ ۾ وڌي ويو. رپورٽ ڪيو ويو آهي ته صحافي خود سينسرشپ تي عمل ڪن ٿا، خاص طور قطر جي حڪومت ۽ حڪمران خاندان بابت. ميڊيا ۾ حڪومت، امير ۽ حڪمران خاندان تي تنقيد غير قانوني آهي. صحافتي قانون جي آرٽيڪل 46 موجب "قطر رياست جي امير تي تنقيد نه ڪئي ويندي ۽ سندس نالي سان ڪو به بيان منسوب نه ڪيو ويندو، سواءِ ان جي ته سندس دفتر جي مئنيجر کان لکت ۾ اجازت حاصل هجي." صحافين کي اسلام جي توهين ڪرڻ تي به مقدمي کي منهن ڏيڻو پوي ٿو. 2014ع ۾ سائبر ڪرائيم روڪٿام قانون منظور ڪيو ويو. چيو وڃي ٿو ته اهو قانون صحافتي آزادي کي محدود ڪري ٿو ۽ وسيع سببن، جهڙوڪ مقامي امن کي خطري ۾ وجهڻ يا ڪوڙي خبر شايع ڪرڻ، تي قيد ۽ ڏنڊ جون سزائون ڏئي ٿو. گلف سينٽر فار هيومن رائيٽس چيو آهي ته اهو قانون اظهار جي آزادي لاءِ خطرو آهي ۽ هن قانون جا ڪجهه آرٽيڪل ختم ڪرڻ جو مطالبو ڪيو آهي. تازن سالن ۾ ڇپيل ميڊيا ۾ واڌ آئي آهي. هن وقت قطر ۾ ست اخبارون گردش ۾ آهن، جن مان چار عربي ۾ ۽ ٽي انگريزي ۾ شايع ٿين ٿيون. ڀارت، نيپال ۽ سري لنڪا جون اخبارون به آهن، جن جا ايڊيشن قطر مان ڇپجن ٿا. ٽيليڪميونيڪيشن جي بنيادي ڍانچي جي حوالي سان، قطر ورلڊ اڪنامڪ فورم جي نيٽ ورڪ ريڊينيس انڊيڪس (NRI) ۾ وچ اوڀر جو سڀ کان مٿانهون ملڪ آهي—اهو اشاري ڪنهن ملڪ جي معلومات ۽ رابطي واري ٽيڪنالاجي جي ترقي جي سطح معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو. قطر 2014ع جي NRI درجابندي ۾ مجموعي طور 23هين نمبر تي رهيو، جيڪو 2013ع کان تبديل نه ٿيو. موسيقي قطر جي موسيقي بدوي شاعري، گيت ۽ رقص تي ٻڌل آهي. دوحا ۾ روايتي رقص جمعي جي منجهند جو ڪيا ويندا آهن؛ اهڙن رقصن مان هڪ عرضه آهي، جيڪو هڪ انداز وارو جنگي رقص آهي، جنهن ۾ رقاصن جون ٻه قطارون شامل ٿين ٿيون ۽ انهن سان ڪيترائي تال وارا ساز وڄايا وڃن ٿا، جن ۾ الراس (هڪ وڏو دهل، جنهن جي چمڙي کليل باهه تي گرم ڪئي ويندي آهي)، دفڙا، ۽ ننڍن دهلن سان گڏ جهاجهر شامل آهن. لوڪ موسيقي ۾ استعمال ٿيندڙ ٻين تال وارن سازن ۾ گله (هڪ ڊگهو مٽيءَ جو مرتبان) ۽ ٽين جا پيئڻ وارا پيالا شامل آهن، جن کي طوس يا طاسات چيو ويندو آهي، جيڪي عام طور طبل سان گڏ استعمال ٿيندا آهن، جيڪو هڪ ڊگهو دهل آهي ۽ لٺ سان وڄايو ويندو آهي. تارن وارا ساز، جهڙوڪ عود ۽ رباب، پڻ عام طور استعمال ٿيندا آهن. راندين فٽبال قطر ۾ سڀ کان وڌيڪ مشهور راند آهي، ٻنهي رانديگرن ۽ ڏسندڙن جي لحاظ کان. قطر فٽبال ايسوسيئيشن جي فيفا سان 1970ع ۾ الحاق ٿيڻ کان ٿوري ئي دير پوءِ، ملڪ جي شروعاتي بين الاقوامي ڪاميابين مان هڪ 1981ع ۾ حاصل ٿي، جڏهن قطر قومي انڊر-20 فٽبال ٽيم 1981 فيفا ورلڊ يوٿ چيمپئن شپ ۾ ان سال جي مقابلي ۾ اولهه جرمني کان فائنل ۾ 4–0 تان شڪست کائي ٻئي نمبر تي رهي. سينيئر سطح تي قطر ٽي ڀيرا اي ايف سي ايشيائي ڪپ جي ميزباني ڪئي؛ پهريون ڀيرو 1988ع جي نائين ايڊيشن، ٻيو ڀيرو 2011ع جي پندرهين ايڊيشن، ۽ ٽيون ڀيرو 2023ع جي ارڙهين ايڊيشن جي ميزباني ڪئي. ملڪ جي تاريخ ۾ پهريون ڀيرو، قطر قومي فٽبال ٽيم 2019ع جي ايڊيشن ۾، جيڪا گڏيل عرب امارات ۾ ٿي، اي ايف سي ايشيائي ڪپ کٽي ورتو. هنن جاپان قومي فٽبال ٽيم کي فائنل ۾ 3–1 تان شڪست ڏني. سڄي ٽورنامينٽ دوران قطر پنهنجون سڀئي ست ميچون کٽيون ۽ صرف هڪ ئي گول قبول ڪيو. 2023ع جي ايندڙ ايڊيشن ۾، ميزبان ۽ دفاعي چيمپئن جي حيثيت سان، قطر ڪاميابي سان پنهنجو لقب برقرار رکيو ۽ اردن قومي فٽبال ٽيم کي فائنل ۾ شڪست ڏني. 2 ڊسمبر 2010ع تي قطر 2022 فيفا ورلڊ ڪپ جي ميزباني حاصل ڪرڻ جي بولي کٽي ورتي، جيتوڻيڪ ان کان اڳ اهو ڪڏهن به فيفا ورلڊ ڪپ فائنلز لاءِ ڪواليفاءِ نه ٿيو هو. مقامي منتظمن هن تقريب لاءِ ست نوان اسٽيڊيم تعمير ڪيا ۽ هڪ موجوده اسٽيڊيم کي وڌايو. 2022ع جي ورلڊ ڪپ لاءِ قطر جي ڪامياب بولي جو فارس نار واري علائقي ۾ وڏي جوش سان استقبال ڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو پهريون ڀيرو هو جو وچ اوڀر جي ڪنهن ملڪ کي هن ٽورنامينٽ جي ميزباني ملي. ساڳئي وقت، هن بولي بابت وڏي تڪرار به پيدا ٿيو، جنهن ۾ رشوت ۽ جاچ ۾ مداخلت جا الزام شامل هئا. يورپي فٽبال تنظيمن پڻ قطر ۾ 2022ع جو ورلڊ ڪپ ڪرائڻ تي مختلف سببن جي بنياد تي اعتراض ڪيو، جن ۾ گرم موسم جو رانديگرن جي جسماني ڪارڪردگي تي اثر ۽ سياري ۾ مقابلا ڪرائڻ جي صورت ۾ يورپي ملڪي ليگن جي شيڊول ۾ خلل شامل هئا. مئي 2014ع ۾ قطري فٽبال عملدار محمد بن همام تي الزام لڳايو ويو ته هن قطر جي ميزباني واري بولي جي حمايت حاصل ڪرڻ لاءِ عملدارن کي مجموعي طور تي 30 لک پائونڊ ادا ڪيا. نومبر 2014ع ۾ فيفا جي جاچ قطر کي بولي جي عمل ۾ ڪنهن به غلط ڪم کان پاڪ قرار ڏنو. برطانوي قومي روزاني اخبار دي گارجين 2022ع جي ورلڊ ڪپ جي تيارين لاءِ ڪم ڪندڙ لڏپلاڻ ڪندڙ مزدورن جي بدسلوڪي ۽ استحصال بابت هڪ مختصر دستاويزي فلم، "Abuse and exploitation of migrant workers preparing emirate for 2022"، تيار ڪئي. دي گارجين جي 2014ع واري جاچ موجب، 2022ع جي ورلڊ ڪپ جي منتظمن لاءِ شاندار آفيسون تعمير ڪندڙ لڏپلاڻ ڪندڙ مزدورن کي هڪ سال کان وڌيڪ عرصي تائين اجورو نه ڏنو ويو، ۽ اهي هاڻي "ڪاڪروچن سان ڀريل رهائشن ۾ غيرقانوني طور ڪم ڪري رهيا هئا". 2014ع دوران، نيپالي لڏپلاڻ ڪندڙ مزدور، جيڪي 2022ع جي ورلڊ ڪپ لاءِ بنيادي ڍانچو تعمير ڪري رهيا هئا، انهن مان اوسطاً هر ٻن ڏينهن ۾ هڪ مزدور فوت ٿي رهيو هو. قطر 2022 جي آرگنائيزنگ ڪميٽي مختلف الزامن جي جواب ۾ چيو ته قطر ۾ ورلڊ ڪپ جي ميزباني علائقي ۾ "تبديليءَ جو محرڪ" ثابت ٿيندي. دي گارجين جي فيبروري 2021ع واري هڪ رپورٽ موجب، تقريباً 6,500 لڏپلاڻ ڪندڙ تعميراتي مزدور فوت ٿي چڪا هئا. تنهن هوندي به، قطر ۾ منعقد ٿيل ورلڊ ڪپ مقابلي جي تاريخ جو سڀ کان مهانگو ورلڊ ڪپ هو ۽ ان ۾ ڪيترين ئي جديد ٽيڪنالاجين جو استعمال ڪيو ويو، جڏهن ته ڪيترن ئي ماڻهن ٽورنامينٽ جي انتظام بابت ملڪ جي ڪارڪردگي تي اطمينان جو اظهار ڪيو. اندازو لڳايو ويو هو ته 2022 فيفا ورلڊ ڪپ دوران قطر لڳ ڀڳ 16 لک فٽبال شوقينن جي ميزباني ڪندو. بهرحال، ملڪ ۾ تعميراتي ڪم مڪمل ٿيڻ کان پوءِ به 2021ع جي آخر تائين موجود هوٽلن جا ڪمرا صرف 37,000 مان وڌي 70,000 تائين پهچڻ جو امڪان هو. ڊسمبر 2019ع ۾ قطري ورلڊ ڪپ عملدارن گلاسٽنبري فيسٽيول (انگلينڊ) ۽ ڪوچيلا وئلي ميوزڪ اينڊ آرٽس فيسٽيول (آمريڪا) جي منتظمن سان رابطو ڪيو ته جيئن هزارين فٽبال مداحن لاءِ وڏي ريگستاني خيمن واري رهائش جو بندوبست ڪيو وڃي. رپورٽن موجب انهن ڪئمپ سائيٽن ۾ لائسنس يافته بار، ريسٽورنٽ، وندر جا انتظام ۽ ڌوٻي جون سهولتون موجود هيون. ان کان علاوه، ٽورنامينٽ دوران لڳ ڀڳ 40,000 ماڻهن جي رهائش لاءِ ٻه بحري سير جا جهاز به عارضي ترندڙ هوٽلن طور مخصوص ڪيا ويا. پڻ ڏسو قطر ۾ انٽرنيٽ قطر سان لاڳاپيل موضوعن جي فهرست قطر جو خاڪو وڌيڪ مطالعو Al-Tamimi, Nawaf; Amin, Azzam; Zarrinabadi, Nourollah (2023). Qatar's Nation Branding and Soft Power: Exploring the Effects on National Identity and International Stance. اسپرنگر نيچر. doi:10.1007/978-3-031-24651-7. ISBN 978-3-031-24651-7. Bantekas, Ilias; Al-Ahmed, Ahmed (2023). Contract Law of Qatar. ڪيمبرج يونيورسٽي پريس. ISBN 9781009052009. Cochrane, Logan; Al-Hababi, Reem, مرتب (2023). Sustainable Qatar: Social, Political and Environmental Perspectives. Gulf Studies. جلد 9. اسپرنگر نيچر. doi:10.1007/978-981-19-7398-7. ISBN 978-981-19-7398-7. Scott-Jackson, Julie (2021). Qatar: Evidence of the Palaeolithic Earliest People Revealed. آرڪيائوپريس. ISBN 9781803270517. Al-Kuwari, Maryam (2025). Tribal Reawakening and the Future of State-Building in Kuwait and Qatar. Gulf Studies. جلد 20. اسپرنگر نيچر. doi:10.1007/978-981-97-9663-2. ISBN 978-981-97-9663-2. Zaidan, Esmat; Tok, Evren; Al-Fadala, Asmaa; Cochrane, Logan, مرتب (2025). The Future of Education Policy in the State of Qatar. Gulf Studies. جلد 21. اسپرنگر نيچر. doi:10.1007/978-981-97-9667-0. ISBN 978-981-97-9667-0. Elbanna, Said; Elsharnouby, Tamer; Aljafari, Abdullah; Fatima, Tahniyath, مرتب (2025). The FIFA World Cup Qatar 2022: Unveiling Insights Beyond the Pitch. اسپرنگر نيچر. ISBN 978-981-97-8414-1. نوٽس ۽ حوالا ٻاهريان ڳنڍڻا اميري ديوان (سرڪاري حڪومتي ويب سائيٽ). قطر. دي ورلڊ فيڪٽ بڪ. سينٽرل انٽيليجنس ايجنسي. قطر سرڪاري اشاعتن جا ويب وسيلا، جيڪي ڪولوراڊو بولڊر يونيورسٽي جون لائبريريون مهيا ڪن ٿيون قطر تان بي بي سي نيوز. وڪيميڊيا اٽلس آف Qatar قطر بابت اهم ترقياتي اڳڪٿيون تان انٽرنيشنل فيوچرز. سانچو:Qatar topics حوالا