Basílica da Asunción de Augas Santas

A Basílica da Asunción de Augas Santas é un templo románico inacabado situado xunto ao lugar de Armeá, na parroquia de Augas Santas, no concello de Allariz. Forma parte do conxunto histórico-arqueolóxico de Armeá, integrado tamén polo castro de Armeá e o denominado Forno da Santa, e constitúe un dos conxuntos monumentais medievais máis singulares de Galicia. En 1963 o conxunto formado pola basílica e o castro foi declarado conxunto histórico-artístico, protección que no presente corresponde á categoría de Ben de Interese Cultural (BIC). Historia O santuario levantouse sobre un espazo ocupado desde a Idade de Ferro, posteriormente romanizado, no que a tradición sitúa o martirio de Santa Mariña de Augas Santas. As escavacións arqueolóxicas documentaron a continuidade do poboamento e do uso relixioso do lugar dende época castrexa ata a Idade Media. A construción da basílica iniciouse entre finais do século XII e comezos do XIII, probablemente como un importante santuario de peregrinación vinculado ao culto de Santa Mariña. Por razóns descoñecidas, as obras interrompéronse antes de concluír o edificio, que nunca chegou a cubrirse completamente. Arquitectura A basílica responde aos modelos do románico galego tardío. Foi construída en perpiaño de granito e presenta unha planta de cruz latina, cunha cabeceira de grandes dimensións para un templo rural. A ausencia de cuberta e a interrupción dos muros permiten identificar as diferentes fases construtivas e confirman que o proxecto quedou inacabado. Os restos conservados inclúen parte da nave, a cabeceira, varios arcos de medio punto e os accesos á cripta situada baixo o presbiterio. O Forno da Santa Baixo a basílica atópase unha estrutura subterránea coñecida como Forno da Santa, escavada parcialmente na rocha. Tradicionalmente identifícase co lugar onde, segundo a lenda, foi encerrada Santa Mariña durante o seu martirio. Dende o punto de vista arqueolóxico, diversos investigadores consideran que esta construción é anterior ao templo románico e puido desempeñar funcións relacionadas coa auga ou con cultos de época romana ou altomedieval antes da súa cristianización. No seu interior consérvanse unha cisterna escavada na rocha, canles hidráulicas, un pequeno altar e varias pezas medievais reutilizadas. Protección e conservación O conxunto de Armeá foi declarado conxunto histórico-artístico mediante decreto de 1963. Durante as primeiras décadas do século XXI executáronse diversas campañas de consolidación estrutural e restauración, promovidas pola Xunta de Galicia e outras administracións, co obxectivo de garantir a conservación dos restos e facilitar a visita pública. Notas