Pazo de Lira

O Pazo de Lira é unha casa señorial baixomedieval situada entre o lugar do Alcázar e o das Carrasqueiras na parroquia de Lira, no concello pontevedrés de Salvaterra de Miño, no Condado. Ten orixe nunha torre medieval á que se lle engadiu a zona de residencia que chegou aos nosos días con varias transformacións. Logo de ser durante séculos morada de nobreza galega, hoxe é unha propiedade privada non visitábel de uso agrícola (adega e viñedos). De aquí procede o apelido Lira. Descrición Pequeno pazo moi sinxelo, case sen enfeites, de planta en forma de "L" e muros de fábrica de cantaría de granito con vans rectangulares. No encontro dos dous corpos érguese a torre, a parte máis antiga (medieval) do edificio á que se lle engadiu a zona de vivendas, de planta cadrada, moi bo perpiaño, cuberta a catro vertentes e tres andares, con gárgolas de desaugamento a xeito de canóns, rematada en ameas, unha cruz, e con dous brasóns na parte alta da fachada; o escudo esquerdo amosa as armas dos Lira, o da dereita as dos Pereira, Troncoso de Lira e Soutomaior, Castro e Correa (aínda que tamén poderían aparecer as de Ribadeneira e Aguiar). Unha edificación anexa, por un lateral, completa o conxunto cun formato en “U”. As zonas de vivenda fóronse reformando en distintas épocas polos seus propietarios para as adaptar ás necesidades de cada momento. Nalgunhas fotos de principios do século XX pódese ollar a existencia dunha parella de lucernarios no tellado, hoxe desaparecidos. O interior é pequeno, duns 80 m2, ten cociña con lareira e forno. É de salientar tamén que no eido se atopa unha pequena capela dedicada ao Santísimo Sacramento, e sinxela e atópase en estado ruinoso; conta cun escudo coas armas dos Troncoso e Soutomaior; no interior, nos costados do altar aparecen dúas inscricións en pedra que rezan: Esta capilla fundo' Rª Troncoso d Lira i Ana d Baros i su muger i la dotaron i anexaron a su casa i mando les digan una misa e cada cemana perpetvuamente esta obligado el canpo". En esta capilla don fvundadas dos misas en cada semana perpetvamente que mando fazer D Fco Corea comendador qve fue del abito d Calatraba Una misa por las animas do pvrgatorio otra al sabado por su anima la paga canpo dl gna q taspa. Ademais accédese ao eido grazas a un discreto portón onde se atopa un escudo en pedra moi erosionado, no que se aprecian os escaques dos Soutomaior. Á beira do pazo atopamos tamén un cruceiro e unha fonte cun pío medieval. O eido mide unhas 60 hectáreas (17.200 m2 de bosque e 42.300 m2 de leiras, a meirande parte viñedos). Historia A zona onde se atopa o pazo estivo habitada dende a prehistoria, como o demostra a existencia do castro, moi achegado ao mesmo. A orixe do edificio sería unha torre medieval do antigo Reino de Galiza, que xa na Idade Moderna sería transformada en pazo para a nobreza galega. No século XII Bermudo Pérez de Traba (fundador do mosteiro de Nogueirosa, preto de Pontedeume) casa con Godina do Mato e teñen un fillo: García Bermúdez. Este á súa vez ten un fillo: García de Lira, que é o primeiro personaxe co apelido Lira do que se teñen novas (quizais foi el quen ergueu a casa no século XIII). A partir del, e durante anos, o apelido Lira vai ligado ao pazo. O nobre apelido axiña se estende por toda Galiza e Norte de Portugal, chegando a Chile no século XVII por mor das deavenenzas da familia no Portugal daquela época. A historia da casa correu paralela á polémica suscitada a partir dos dous fillos maiores de Diego López de Lira, chamados Juan Francisco e Rodrigo Troncoso de Lira, os cales se facían chamar “señores de Lira”, como o farían os seus sucesores, o que indica que a titularidade da casa se atopaba dividida en dúas porcións. Rodrigo Troncoso de Lira é quen funda a capela da casa no entre os séculos XVI e XVII. Notas Véxase tamén Outros artigos Pazos de Galicia Lira, Salvaterra de Miño Ligazóns externas Pazo de Lira Arquivado 13 de agosto de 2016 en Wayback Machine., TurGalicia. Web familiar coa descrición e historia do Pazo de Lira (en castelán)