Castelo de Santo Antón

O castelo de Santo Antón, é un castelo construído no século XVI que formaba parte, xunto co castelo de Santa Cruz (en Liáns) e o castelo de San Diego (en Oza, hoxe desaparecido), dunha rede estratéxica de castelos e baterías para a defensa da cidade da Coruña. Foi declarado Monumento Histórico Artístico en 1949 e desde o ano 1994 pasou a ter a consideración de Ben de Interese Cultural coa categoría de monumento. Dende a súa inauguración no ano 1968 alberga o Museo Arqueolóxico e Histórico da Coruña. Historia No lugar que hoxe ocupa o castelo, e que era un illote próximo ao porto da Coruña, existía a finais da Idade Media unha capela dedicada a santo Antón e nela confinábanse os navegantes co mal coñecido como lume de santo Antón (ergotismo), sendo tamén utilizado con posterioridade como lazareto. Precedentes Na visita á Coruña de Carlos V o 14 de abril de 1520, o Consello da cidade fíxolle chegar a necesidade existente de contar cunha boa defensa para facer fronte aos ataques dos barcos ingleses e co obxecto de obter o permiso para a construción dunha Casa de Contratación, petición que fora feita pola nobreza e o clero galego nese mesmo ano, xa que desde o ano 1503 o comercio con América se centralizaba na Casa de Contratación de Sevilla. Co regreso da expedición de Fernão de Magalhães e Juan Sebastián Elcano en setembro de 1522, o Consello da Coruña fixo chegar un memorial ao emperador Carlos V, solicitando que o seu porto fose a base comercial da nova ruta aberta. Finalmente o emperador concedeulle a Casa de Contratación á cidade o 22 de decembro de 1522, facilitando o comercio co norte de Europa. Construción No ano 1528 elixiuse a illa de Santo Antón como o lugar para a construción dunha fortaleza. Nese ano recibíronse na Coruña cartas e provisións reais, nas que o emperador mandaba que se levantase unha fortificación. O enxeñeiro Fratín, inspector de fortificacións de Filipe II, referendou o lugar en 1581 e o rei autorizou a súa construción, que levou a cabo o profesor da Real Academia de Matemáticas, o enxeñeiro alférez Pedro Rodríguez Muñiz, que se atopaba en Galicia ao servizo do capitán xeneral marqués de Cerralbo. A obra iniciouse no ano 1587, tal e como indica unha inscrición situada a carón do escudo do marqués de Cerralbo da portada da fortaleza. Deseñou un modelo italiano adaptado a unha illa. Algún documento fala do uso para a construción de perpiaños da escaleira exterior estragada da Torre de Hércules. A pedra da antiga muralla da cidade tamén foi utilizada para a súa construción. No ano 1590 o rei Filipe II ordenou ao seu arquitecto Tiburcio Spinochio que continuase e finalizase as obras do castelo que foran interrompidas polo ataque de Francis Drake. Deste xeito remataron nese mesmo ano as obras, coa construción dos aloxamentos para a tropa, o alxibe e a torre que defende a porta. A súa construción prolongouse desde o século XVI a boa parte do XVII, períodos durante os cales a cidade viu partir a Armada Invencible, tivo que facer fronte aos ataques ingleses (Drake en maio de 1589) e ao acoso da frota do arcebispo de Bordeos no ano 1639. Batallas Durante o ataque de Francis Drake á cidade foron dúas compañías de soldados e varias pezas de artillaría as que defenderon con eficacia o flanco sur da Cidade Vella desde o castelo sen rematar. No ano 1639 a frota do arcebispo de Bordeos atacou a cidade. O fogo cruzado da artillaría deste castelo e a do desaparecido de San Diego xogou un importante papel na defensa. Lazareto e prisión Dos séculos XVI ao XVIII foi un edificio defensivo e prisión, e máis tarde foi empregado como lazareto para illar os mariñeiros que chegaban á cidade afectados dalgunha enfermidade infecciosa. Reformas do século XVIII A fortaleza sufriu importantes reformas a partir do ano 1777 para instalar nela o Corpo de Enxeñeiros do Exército, reformas nas que se construíron unha batería baixa, un pequeno porto, unha capela, ameas e a casa do gobernador. Estas reformas fixéronse necesarias ao quedar obsoleta a súa capacidade defensiva xa que os buques do século XVIII eran máis altos que o castelo, quedando as súas plataformas desprotexidas. Prisioneiros de sona do Castelo de Santo Antón Desde comezos do século XVIII ata o século XX foi utilizado como prisión. Durante ese tempo estiveron reclusos no penal algúns persoeiros da época como: o defensor de Barcelona na Guerra de Sucesión Española, o tenente xeneral Antonio de Villarroel que morrería no Castelo de Santo Antón o 22 de febreiro de 1726; o mariscal de campo Juan Díaz Porlier; o navegante Alessandro Malaspina dende 1796 ata 1803, logo de caer en desgraza, ser xulgado e condenado tras regresar da súa expedición; Melchor de Macanaz (ministro de Filipe V de España) durante catorce anos así como en 1822 o seu neto Pedro de Macanaz (ministro de Fernando VII). Manuel Blanco Romasanta, o lobishome de Allariz, condenado a cadea perpetua en 1854, se ben finalmente foi trasladado a Ceuta, onde morreu. Século XX Nos anos 40 deste século a illa uniuse á terra por medio dunha prolongación do peirao das Ánimas. No ano 1960 foi cedido polo Ministerio do Exército ao concello da Coruña, para albergar un museo que, despois da realización de obras de reforma desde 1964 dirixidas por Pons Sorolla, abriu as súas portas no ano 1968. En 1975 foi nomeado director Felipe Senén López. A temática do espazo museístico é a arqueoloxía e alberga pezas de ourivaría protohistórica, do megalitismo, da Idade de Bronce en Galicia, da cultura castrexa, da romanización de Galicia e outras relacionadas coa cidade. Descrición Trátase dunha fortaleza construída no século XVI na entrada da baía da Coruña. Os seus antecedentes formais atópanse nos castelos italianos de inicios do século XVI, construídos por enxeñeiros ás ordes de Carlos I, e co castelo de Sant'Elmo en Nápoles como un dos exemplos máis achegados. É de estrutura alongada, adaptándose ao promontorio, coa entrada orientada cara ao porto. A entrada está defendida por santabárbaras escavadas na rocha. No seu portalón sitúanse os escudos do Imperio co Vélaro de Ouro do gobernador marqués de Cerralbo e o da Inquisición. Cruzando a entrada chégase a un patio de armas protexido por cortinas abovedadas laterais, e onde se sitúan as casamatas que acollen achados arqueolóxicos da provincia (sartegos, esculturas, laudas, heráldica...). Á parte alta accédese por unha ampla rampla. Neste lugar, á esquerda sitúase o acceso ao alxibe, lugar no que se recolle a auga da choiva por medio dun sistema de canalización. Tamén se atopa aquí o pozo, que accede directamente ao alxibe. O extremo orientado cara á ría estrutúrase nunha plataforma estrelada para a colocación da artillaría, onde se conservan canóns de época e as garitas. A Casa do Gobernador é produto das reformas de finais do século XVIII e obra do enxeñeiro Antonio López Sopeña, que deseñou un palacete en estilo neoclásico. Composto de dúas plantas, a inferior era a destinada a servir de cuartel e a superior estaba dividida entre dúas vivendas e a capela dedicada á Virxe do Rosario, patroa da cidade. Á cuberta do edificio accédese a través dunha estreita escaleira de caracol. Galería de imaxes Notas Véxase tamén Bibliografía Cegarra Martínez, Basilio (1999). III. Guía e rutas da arte. A Coruña. Vigo: Galaxia. p. 61. ISBN 84-8288-326-7. Riveira Bullón, Adelaida (2013). Reconstrucción infográfica y volumétrica de las etapas constructivas del Castillo de San Antón (PDF) (en castelán). UDC. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 05 de febreiro de 2015. Consultado o 05 de febreiro de 2015. Rodríguez-Villasante Prieto, Juan A. (1984). Historia y tipología arquitectónica de las defensas de Galicia (en castelán). Ediciós do Castro. Soraluce Blond, José Ramón (1984). O Castelo de San Antón. Monografías nº1. Museo Arqueolóxico e Histórico da Coruña. Soraluce Blond, José Ramón (1985). Castillos y fortificaciones de Galicia: La arquitectura militar de los siglos XVI-XVIII (en castelán). Fundación Barrié. Soraluce Blond, José Ramón (1999). Guía da Arquitectura Galega. Guías Galaxia. Galaxia. pp. 93 a 95. ISBN 84-8288-186-8. Outros artigos Casco de Leiro Illa de Santo Antón Museo Arqueolóxico e Histórico Castelo de Santo Antón Ligazóns externas Vídeo do castelo de Santo Antón e o Museo arqueolóxico e histórico.