Igrexa de San Martiño de Gargantáns

A igrexa de San Martiño de Gargantáns é un templo católico situado na parroquia de San Martiño de Gargantáns, no concello de Moraña, na provincia de Pontevedra. Constitúe un dos principais exemplos do románico rural da comarca de Caldas, conservando a súa cabeceira románica do século XII, mentres que a fachada principal e outras partes do edificio foron reformadas durante a época barroca. Historia A igrexa foi construída durante o século XII en estilo románico. Ao longo dos séculos XVII e XVIII experimentou diversas reformas que modificaron a nave e a fachada principal, aínda que se conservaron a ábsida semicircular e outros elementos da fábrica medieval. A espadana actual tamén corresponde ás reformas da Idade Moderna. O templo continúa exercendo funcións parroquiais como sede da parroquia de San Martiño de Gargantáns, pertencente á arquidiocese de Santiago de Compostela. Arquitectura A igrexa presenta unha nave rectangular e unha ábsida semicircular orientada cara ao leste. Os muros están construídos con cachotaría e cadeirado de granito, cubertos por tellado a dúas augas. Da fábrica románica consérvanse principalmente a cabeceira e parte do muro sur da nave. O interior comunícase coa ábsida mediante un arco triunfal de medio punto apoiado sobre columnas de fuste liso rematadas por capiteis con decoración vexetal. Exteriormente destaca a ábsida, dividida por catro columnas acaroadas. No pano central ábrese un dos elementos máis singulares do templo: un rosetón con celosía pétrea decorada con motivos xeométricos, flanqueado por dúas ventás de medio punto tamén provistas de celosías. Baixo o beiril da ábsida consérvase unha colección de canzorros románicos con decoración xeométrica, vexetal, antropomorfa e zoomorfa, considerada unha das máis interesantes da arquitectura románica da comarca. A fachada occidental é froito das reformas barrocas do século XVIII. Está presidida por unha porta alintelada sobre a que se abre unha xanela, rematándose o conxunto cunha espadana de dous corpos coroada por pináculos. Adro Arredor da igrexa atópase o antigo cemiterio parroquial, posteriormente ampliado con nichos modernos. No adro consérvase un cruceiro de pedra con inscrición na base, ao que se suma outro cruceiro situado nas proximidades do templo. Preto da igrexa localízase tamén o menhir coñecido como lapa de Gargantáns, un dos monumentos megalíticos máis salientables de Galicia. Valor patrimonial A igrexa de San Martiño de Gargantáns está considerada un dos mellores exemplos do románico rural da provincia de Pontevedra, especialmente pola conservación da súa cabeceira, do rosetón con celosía e da rica decoración escultórica dos canzorros. Notas