СаӀудийн Ӏаьрбийчоь

СаӀӯдийн Ӏаьрбийчо̄ь, доцца СаӀудийчоь, официалан СаӀудийн Ӏаьрбийчоьнан пачхьалкх (Ӏаьр. الْمَمْلَكَةُ الْعَرَبِيَّةُ السُّعُودِيَّةُ‎‎ аль-Мамлакатул-Ӏарабийятус-СуӀудийяту) — иза Ӏаьрбийн ахгӀайренна тӀехь йолу йоккха пачхьалкх йу. Цуьнан дозанаш ду Урдунца а, Ӏиракъца а, къилбаседехь Кувайтаца а, малхбалехь КъатӀарца а, Цхьаьнатоьхначу Ӏаьрбийн Эмираташца а, къилба-малхбалехь Ӏоманца а, къилбехь Йаманца а. Иза уьйш йу къилбаседа-малхбалехь ГӀажарийн аймаца а, малхбузехь ЦӀен хӀордаца а. Иштта СаӀудийн Ӏаьрбийчоьнан цӀе йоккху: «Шина Хьараман мохк» олий, хӀунда аьлча, цигахь бусалбанийн коьрта йеза ши гӀала йу — Макка а, Мадийнат а. Ӏаьрбийн маттахь мехкан йоцца цӀе: (Ӏаьр. السعودية‎‎ — ас-СуӀудийят‎ — «СаӀудийчоь») йу. СаӀудийн Ӏаьрбийчоь хӀинцалерчу хенахь, шен СаӀудийн урхалла деш йолчу династин цӀе лелош йолчу дуьненан кхаа пачхьалкхах цхьаъ йу. Географи Къилбседехь Урданца а, Ӏиракъца а доза ду. Малхбалехь Кувейтца, Къатарца, Бахрейнца, Цхьаьнакхетта Ӏаьрбийна Эмираташца а доза ду. Къилбехь Йеменца, Ӏоманца доза долуш бу. Малхбалехь ГӀажарийн чукхет-хӀорданца а, малхбузехь ЦӀен хӀорданца а аре йолуш мохк бу. Истори Ӏаьрбийн ахгӀайрехь VII-чу бӀешаран юххехь Маккахь дӀадоладелла хилла Мухьаммад бин ӀабдуллахӀин пайхамаралла, маккин деланийхоша харцвина хилла иза. 13 шо чекхдаьлча иза Мадинате (Ясрибе) дӀакхелхина, цигахь Ӏаш хилла Ӏаьрбий а, жуьгтий а. ТӀаьххьарчаьрца машаре барт берзийна хилла. Цуьнан лархой хуьлуш массо а Ӏаьрбийн ахгӀайренан Ӏаьрбий хилла. Ӏаьрбийн Халифат 632-чу шарахь Мухьаммад пайхамар ﷺ кхелхина чул тӀаьхьа, Мадинатан гӀала кхоьллина хилла Ӏаьрбийн Халифат, Ӏаьрбийн ахгӀайренан массо латта йукъалаьцна хилла цо. Хьалхара СаӀудийн пачхьалкх 1744-чу шарахь дӀайолаелла СаӀудийн пачхьалкх, Ӏаьрбийн ахгӀайренан центральни регионехь. Меттигера урхалча Мухьаммад бин СаӀуд а, ваххӀабизм диллина Мухьаммад бин Ӏабдул-ВаххӀаб а цхьаьнакхетта Хункар-мехкан дуьхьала, еккъа цхьа чӀогӀа пачхьалкх кхолла Ӏалашо а йолуш хилла уьш. 1824-чу шарахь ШолгӀа СаӀудийн пачхьалкх кхоьллина хилла. СаӀудийн Ӏаьрбийчоьнан паччахьалла кхоллар СаӀудийн Ӏаьрбийн империн паччахь хилла Ӏабдул-Ӏазиз бин Ӏабдуррахьман Аль СаӀуд, 1893-чу шарахь эккхийна хилла иза, Кувайтахь хилла иза. 1902-чу шарахь 22-шо долуш волу Ӏабдул-Ӏазиза дукха эскар гулдина Рияд схьайаккха. 1912-чу шарахь Ӏабдул-Ӏазиза йерриге Неджд схьаяьккхина хилла. 1925-чу шарахь Макка а, йерриг Хьиджаз а схьайаьккхина цо. Иза схьайаьккхина бахьанехь цара кхоьллина Недждан а, Хьиджазан а Паччахьалла. 1932-чу шаран 23 сентябрехь Неджадан а, Хьиджазан а цӀе хийцина «СаӀудийн Ӏаьрбийчоь» аьлла. Пачхьалкхан дӀахӀоттам СаӀудийн Ӏаьрбийчоьнан пачхьалкхан дӀахӀоттам билгалбина бу Паччахьаллин Коьрта законца, цунах олу СаӀудийн Ӏаьрбийчоьнан урхаллин коьрта низам, 1992-чу шарахь тӀелаьцна иза. Цо ма-бохху СаӀудийн Ӏаьрбийчоь абсолютни монархи йу, хьалхара паччахьан Ӏабдул-Ӏазизан кӀенташца а, церан берашца а урхалла деш йолу. Церан законаш исламан шарӀаца кхоьллина ду. Пачхьалкхан куьйгалхо паччахь ву. ХӀинцалерачу хенахь СаӀудийн Ӏаьрбийчохь куьйгалла деш верг мохк биллинчунна кӀант Салман бин Ӏабдул-Ӏазиз ву, СаӀудийн династера ву иза. Церан бакъонан массо а гаьннаш паччахьан муьтӀахь ду. Адаман бакъонаш СаӀудийн зуламан бакъонаш шарӀаца кхоьллина йу. Церан махкахь кхерамца магийна дац алкоголь а, наркотикаш а, марзлуш долу ловзарш а лело. Къола дича тӀара (куьг) доккха. Зина дича валлалц шед а етта, тӀулгаш а детта. Гомосексуализм дича валлалц таӀзар до. Цхьаъ вийча а, холмачалла дича а, иштта вен суд йо. Климат СаӀудийн Ӏаьрбийчохь йолу климат чӀогӀа йокъо хӀуттуш йу. Ӏаьрбийн ахгӀайре — иза аьхка даим 50 °C хьалайолуш дуьненахь йолчу кӀеззиг меттигех цхьаъ йу. Наггахь ло догӀу Джазан олучу лам тӀехь. Уггаре лахара температура 8 °C йу. СаӀудийчоьнан административан йекъайалар СаӀудийн Ӏаьрбийчоь 13 административан гуоах екъна ю (Ӏаьр. المناطق الإدارية‎‎): Хьажоргаш Билгалдахарш