Évian Antlaşmaları

Évian Antlaşmaları, 18 Mart 1962’de Fransa Hükûmeti ile Cezayir Cumhuriyeti Geçici Hükûmeti arasında Évian-les-Bains’de imzalanan ve Cezayir Savaşı’nı sona erdiren anlaşmalar bütünüdür. Antlaşmalar, ertesi gün yürürlüğe giren ateşkesi, Cezayir’in kendi kaderini tayin sürecini ve Fransa ile Cezayir arasındaki geçiş dönemi düzenlemelerini belirledi. Bu antlaşmalar, Cezayir’in bağımsızlığa giden yolunda dönüm noktası kabul edilir. Arka plan Cezayir, 1830’dan itibaren Fransız sömürge yönetimi altındaydı. 1 Kasım 1954’te başlayan Cezayir Bağımsızlık Savaşı, sekiz yıla yakın süren çatışmaların ardından 1960’ların başında hem askerî hem de siyasî açıdan çıkmaza girdi. Fransa’da Charles de Gaulle yönetimi, savaşın sürdürülemez hâle gelmesi üzerine müzakereye yönelirken, Cezayir tarafında Ulusal Kurtuluş Cephesi (FLN) öncülüğündeki bağımsızlık hareketi de uluslararası meşruiyetini güçlendirdi. Savaşın uzaması, yalnızca askerî kayıplara değil, Fransa iç siyasetinde de derin bölünmelere yol açtı. Cezayir’deki Avrupalı yerleşimciler, Fransa yanlısı çevreler ve özellikle silahlı aşırı sağ örgüt OAS, bağımsızlık fikrine sert biçimde karşı çıkıyordu. Buna karşın, hem Fransa hem de Cezayir cephesinde müzakere dışında kalıcı bir çözümün zor olduğu giderek daha açık hâle geldi. Müzakereler ve antlaşma 1961’de başlayan görüşmeler, Fransa ile Cezayir bağımsızlık hareketinin temsilcileri arasında birkaç tur hâlinde yürütüldü. İlk temaslar Évian-les-Bains’de yapıldı; daha sonra görüşmeler Lugrin’de de sürdü. Süreç boyunca ateşkes, kendi kaderini tayin, Sahra’nın durumu, Fransız askerî varlığı ve Avrupalı yerleşimcilerin statüsü gibi konular tartışıldı. Taraflar arasında bazı başlıklarda ciddi görüş ayrılıkları vardı. Özellikle Sahra’nın statüsü, Fransa’nın askerî üsleri ve Fransız vatandaşlarının geleceği en tartışmalı konular arasındaydı. Buna rağmen, uzun süren müzakerelerin sonunda ortak bir metin üzerinde uzlaşma sağlandı. Nihai metin 18 Mart 1962’de Évian-les-Bains’de imzalandı ve ertesi gün yürürlüğe girecek bir ateşkes öngördü. Antlaşma, Cezayir’de halkoylamasıyla kendi kaderini tayin edilmesini, bağımsızlık hâlinde Fransa ile yeni ilişkilerin kurulmasını ve geçiş dönemine ilişkin çeşitli idarî ve askerî düzenlemeleri içeriyordu. Ayrıca Fransız ve Cezayir tarafı arasında ekonomik, teknik ve kültürel işbirliğinin sürdürülmesine yönelik hükümler de yer aldı. Sonuç ve tepkiler Antlaşmalar, Cezayir’in bağımsızlığına giden yolu açsa da geçiş süreci oldukça gergin geçti. Fransa’da 8 Nisan 1962’de yapılan referandumda antlaşmalar büyük çoğunlukla onaylandı. Cezayir’de ise 1 Temmuz 1962’de yapılan kendi kaderini tayin referandumunda halk ezici çoğunlukla bağımsızlığı destekledi. Bunun ardından Cezayir, 5 Temmuz 1962’de bağımsızlığını ilan etti. Ancak antlaşmalar herkes tarafından olumlu karşılanmadı. Özellikle Fransız yerleşimciler, pieds-noirs olarak bilinen topluluk ve OAS üyeleri anlaşmalara sert tepki gösterdi. Geçiş döneminde bombalı saldırılar, suikastlar ve toplumsal şiddet olayları yaşandı. Bu süreç, Fransa-Cezayir ilişkilerinde derin izler bıraktı ve kitlesel göç hareketlerine yol açtı. Cezayir tarafında ise Évian Antlaşmaları, sömürge yönetiminin sona ermesi ve bağımsızlığın resmî yolu olarak tarihsel bir dönüm noktası kabul edildi. Buna rağmen, bağımsızlık sonrası dönemde antlaşmaların bazı maddelerinin uygulanması ve geçiş sürecinin yönetimi tartışma konusu olmaya devam etti. Ayrıca bakınız Cezayir Bağımsızlık Savaşı 1962 Cezayir Bağımsızlık Referandumu Kaynakça