Важніца

Важніца ― будынак у гарадах і некаторых мястэчках Вялікага Княства Літоўскага, дзе узважвалі прывезенае гандлярамі збожжа, вымяраліся розныя тавары, прызначаныя да продажу. Этымалогія паняцці Паходзіць ад старажытнарускага вага, што перайшло у беларускую мову. Па Далю, важіць ― узвешіваць, трымаць у сабе вагу. Важня ― шалі; будынак, дзе шалі знаходзяцца. Важнік ― той, хто важыць, зборшчык вагавой пошліны. «Слоўнік рускай мовы XVIII стагоддзя» прыводзіць летапісны тэкст са словам важня, як памяшканнем з гандлёвымі вагамі для ўзважвання тавараў. Важніца ў Вялікім Княстве Літоўскім Звычайна важніца ўяўляла сабой аднапавярховы каменны ці драўляны будынак, накрыты двух-або чатырохсхільным дахам. Унутры была уласна важніца, там захоўваліся гарадскія вагі і меры, і мерніца, дзе ўзважвалі і вымяралі тавары. У Вялікім Княстве Літоўскім XV—XVIII стст. важніцы былі ва ўсіх значных гарадах, звычайна на гандлёвых плошчах, часам прымыкаючы да ратушы і гандлёвых радах. Так, напрыклад, не ў самым вялікім мястэчку Глыбокае ў 1765 годзе пры 59 крамах была пастаянна дзеючая важніца. Часам іх будавалі на галоўных дарогах у комплексе з мытнямі. Важніца ў гістарычных дакументах І. Г. Прыжоў у кнізе «Гісторыя шынкоў ў Расіі ў сувязі з гісторыяй рускага народа» прыводзіць грамату «месцы Менскаму» пад 1499 годам, дзе «ў магутнасць войтовскую» прызначаліся дзве карчмы вольных, з платаю чатырох коп грошаў; на карысць горада паступала і васковая вага: «Допущаем теж ў тым месцы нашом меці важніцу, а теж капніцу, і ўвесь воск тамжо стопленный печатію іх мают знаменовати і з таго ужиткі ку паспалітаму добраму мают ховати». Спасылаючыся на інвентар 1647 года, беларускі гісторык Ю. А. Якімовіч піша пра мястэчка Мір: «Гандлёвая плошча ў цэнтры Старога горада мела выцягнутую прастакутную форму плана. У яе сярэдняй часткі ў падоўжным кірунку размяшчалася два шэрагу крам. У шэрагу, блізкім да замка, знаходзіліся 52 крамы і важніца, у процілеглым — 43 крамы. У інвентары пазначана, што незадоўга да яго складання да існуючых крамах прыбудаваны яшчэ 12. Такім чынам, усяго на плошчы ў 1647 г. меліся 109 крам». Гісторык М. А. Ткачоў так апісвае беларускае мястэчка Смаляны: «Пасярод „месцы“ стаяла ратуша, на купале якой быў усталяваны флюгер з дзяржаўным гербам, „пазалочаным малярским золатам“. Каля ратушы стаяла двухпавярховая весевая (важніца) з высокім ганкам. Тут пачыналіся рады гандлёвых лавак (крам) і дамы мясцовых жыхароў з гаспадарчымі пабудовамі і агародамі». Крыніцы Літаратура Юрэвіч А. К., Яновіч А. И. Старажытныя беларускія меры. − Мн., 1972 Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3). Спасылкі Музей гісторыі Магілёва