ဖဳဂျဳ

ဍုင်ဖဳဂျဳ (အၚ်္ဂလိက်: Fiji), ယၟုပ္ဍဲသၞောဝ်မ္ဂး ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဖဳဂျဳ (Republic of Fiji) ဝွံ ဒှ်ဍုင်တကအ် မနွံပ္ဍဲမှာသၟိတ် ပသဳဖိတ် သၠုင်ကျာ (South Pacific Ocean) ကေုာံ ပါလုပ် ပ္ဍဲဒေသ အဝ်သဳယေနဳယျာ (Oceania) မွဲရ။ ဍုင်ဝွံ နွံဒၟံင် လပါ်ဗမံက် ဍုင်ဗနူအာတူ (Vanuatu) ကေုာံ လပါ်သၟဝ်ကျာ ဍုင်နျူဇြဳလာန် ရ။ ဖဳဂျဳဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဂကောံတကအ် မၞုံကဵု တကအ်သီုဖအိုတ် ၃၃၀ ပြင်င်ရ။ ပ္ဍဲကဵုဂှ် တကအ် မၞိဟ်မပဒတဴ နွံၜိုတ် ၁၁၀ တကအ်ရ။ ဝင်ဗွဲခမၞောန် ခေတ်ကိုပ်ကၠာ: တကအ်ဖဳဂျဳဝွံ ဂကူအဝ်သတြဝ်နဳရှာ (Austronesian) ကေုာံ မေလာနဳရှာ (Melanesian) တအ် စိုပ်ကၠုင်တုဲ စပ္တန်ကၠုင်လဝ် ဌာန်ဒတန် နူကဵု ၃,၅၀၀ သၞာံ ပြင်င်တေအ်ရ။ သၞာံ ၁၈၇၄: ဍုင်ဖဳဂျဳဝွံ ဒးဒုင်သီ ကေုာံ လုပ်အာ သၟဝ်တဲ ကဝ်လဝ်နဳ ဗြိတိန် ရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဗြိတိန်ဂှ် သွက်ဂွံကၠောန် ကမၠောန်တဵုလွဳသက္ကူတုဲ ကေတ်နင်လဝ် ကောန်ကမၠောန် နူဍုင်အိန္ဒိယ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ သၞာံ ၁၉၇၀: ကလိဂွံ ဍုင်ဗၠးၜး နူဗြိတိန်ရ။ သၞာံ ၁၉၈၇: ကြဴနူ ပရေင်သီအဝဵုပၞာန် ၜါအလန် ကတဵုဒှ်တုဲ၊ ဍုင်ဝွံ ပြံင်လှာဲစိုပ်အာ သၞောတ်သမ္မတ (Republic) ရ။ ပထဝဳ ကေုာံ ဥတု ဖဳဂျဳဝွံ ဒှ်ဂကောံတကအ် မၞုံကဵု တကအ်အဓိက ၜါ မတွဟ်ဂး ဝဳတဳ လဳဝူ (Viti Levu) ကေုာံ ဗာနူဝါ လဳဝူ (Vanua Levu) ရ။ လၟိဟ်မၞိဟ် ၈၇% ဂှ် ပဒတဴ ပ္ဍဲကဵု တကအ်ၜါဏအ်ရ။ ဍုင်ဇၞော် သုဝ (Suva) ဂှ် နွံပ္ဍဲ တကအ် ဝဳတဳ လဳဝူ ရ။ တကအ်တအ်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ဒဵုပၟတ် (Volcanic islands) တုဲ တိဍာ်ခိုဟ်ရ။ ရာသဳဥတုဂှ် ဒှ်ဥတု ဂမ္တဴ (Tropical marine climate) တုဲ ကတဴညိင်မံင် အလုံမွဲသၞာံရ။ အခိင်ဥတုဗြဲမ္ဂး ဒးဒုင်ဘဲ လဗိုတ်ကျာသိုက်ကလုံ (Cyclones) စိုပ်အခိင်ဍေံကဵုဍေံရ။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဖဳဂျဳဝွံ ဒှ်ဍုင်မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဇၞော်မောဝ်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲဒေသ ပသဳဖိတ် သၠုင်ကျာ ဟိုတ်နူ သယံဇာတ ဂြိုပ်ဆု၊ က ကေုာံ သတ္တုဂမၠိုင်ရ။ ကမၠောန်အာတရဴ (Tourism): ဒှ်ကဏ္ဍ မလုပ်သြန် အဓိကအိုတ်ရ။ တကအ်မကျေဝ်ဂေါဝ် ကေုာံ သန္တာကျောက်တအ်ဂှ် ဇာ်ကေတ် သၟာအာတရဴ နူကဵု အဝ်သတြေလျာ၊ နျူဇြဳလာန် ကေုာံ အမေရိကာန် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ကမၠောန်တဵုလွဳ ကေုာံ ပ္တိတ်ဍုင်သ္အာင်: သက္ကူ (Sugar) ဂှ် ဒှ်ကပေါတ် ပ္တိတ်ဍုင်သ္အာင် အဓိကမွဲရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဍာ်ပလင် (Fiji Water) မဒှ်ဍာ်သဘာဝ နူဍုင်ဖဳဂျဳဂှ်လေဝ် ယၟုဒယှ်တဴ ပ္ဍဲဂၠးတိရ။ မှာဇန် ကေုာံ ဘာသာ ဖဳဂျဳဝွံ ဒှ်ဍုင် မၞုံကဵု ဂကူ ကေုာံ ယေန်သၞာင် ၜါ လွဳၜိုတ်ရ- ဂကူ: ဂကူဖဳဂျဳ ကောန်ဍုင်အရင် (iTaukei) နွံ ၜိုတ် ၅၄% တုဲ၊ ဂကူအိန္ဒိယ-ဖဳဂျဳ (Indo-Fijians) နွံ ၜိုတ် ၃၈% ရ။ လၟိဟ်မသှ်ေတအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူဥရောပ ကေုာံ တကအ်ပသဳဖိတ်တၞဟ်တအ်ရ။ ဘာသာ: ဂကူဖဳဂျဳ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ရှ်ေသှ်ေ ဘာသာ ခရေတ်ယာန် တုဲ၊ ဂကူအိန္ဒိယ-ဖဳဂျဳ တအ်ဂှ် ရှ်ေသှ်ေ ဘာသာ ဟိန္ဒူ ကေုာံ အေတ်သလာမ် ရ။ မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် အဝ်သဳယေနဳယျာ ဍုင်တကအ် နျူဇြဳလာန် နိဿဲ "Fiji Profile". BBC News. "Fiji - The World Factbook". Central Intelligence Agency.