Dam din Gilgel Gibe III

Dam din Gilgel Gaba II madatsar ruwa ce mai tsayi 250 m tare da tashar wutar lantarki mai alaƙa a kan Kogin Omo a Habasha. Tana kusa da kilomita 62 km (39 mi) (39 yammacin Sodi a cikin Yankin Yankin Kudancin Habasha. A lokacin da aka ba da cikakken aikin, madatsar ruwan ita ce ta uku mafi girma a Afirka tare da fitar da wutar lantarki kusan 1,870 Megawatt (MW), don haka fiye da ninki biyu na jimlar shigarwar Habasha daga matakin 2007 na 814 MW. Dam din Gibe III wani bangare ne na cascade na Gibe, jerin madatsun ruwa ciki har da madatsar ruwa ta Gibe I (184 MW) da tashar wutar lantarki ta Gibe II (420 MW) da kuma madatsar ruwan Gibe IV (1,472 MW) da Gibe V (560 MW). Dam din da ke akwai mallakar kuma ana sarrafa su ne ta kamfanin lantarki na Habasha, wanda kuma shine abokin ciniki na Dam din Gibe III. Aikin dalar Amurka biliyan 1.8 ya fara ne a shekarar 2006, kuma an fara samar da wutar lantarki a watan Oktoban 2015. Sauran janareton sun fara aiki a shekarar 2016. Aikin ya fuskanci jinkiri sosai; a watan Mayun 2012, an shirya kammala aikin a watan Yunin 2013. Firayim Minista Hailemariam Desalegn ne ya kaddamar da madatsar ruwan a ranar 17 ga Disamba, 2016. Zane Madatsar ruwa ta Gilgel Gibe III ita ce 610 m (2,000 ft) da kuma 243 m (797 ft) madatsar ruwa mai cike da siminti mai tsayi. Yana hana ƙarfin ma'ajiyar ruwa na 14.7 km3 (3.5 cu mi) da kuma faɗin saman 210 km2 (81 sq mi) , an tattara daga yankin magudanar ruwa na 34,150 km2 (13,190 sq mi) . Ma'ajiyar ma'ajiyar ruwa mai rai (mai aiki ko "mai amfani") ita ce 11.75 km3 (2.82 cu mi) da kuma ma'ajiyar matattun 2.95 km3 (0.71 cu mi) . Matsayin aiki na yau da kullun na ma'ajiyar ruwa shine 892 m (2,927 ft) sama da matakin teku tare da matsakaicin 893 m (2,930 ft) kuma aƙalla 800 m (2,600 ft) . Magudanar ruwa ta madatsar ruwa tana da 108 m (354 ft) mai tsayi da ƙofar ambaliyar ruwa - wanda aka sarrafa shi tare da matsakaicin ƙarfin fitarwa na 18,000 m3/s (640,000 cu ft/s) . Ruwa sama da 873 m (2,864 ft) sama da matakin teku za a iya fitar da shi ta ƙofofinsa. Ciyar da gidan wutar lantarki na madatsar ruwa akwai ramuka biyu waɗanda kowanne ya rarrafe zuwa ramuka biyar daban-daban ga kowane injin turbine. Gidan wutar lantarki yana ɗauke da tankuna 187 guda goma. Injinan samar da wutar lantarki na MW waɗanda injinan Francis ke tallafawa don jimlar ƙarfin wutar lantarki 1,870 MW. Tsarin farko na madatsar ruwan ya yi nuni da madatsar ruwan da ke cike da duwatsu. Duk da haka, saboda matsaloli wajen samun isasshen inshora ga madatsar ruwan da ke cike da duwatsu, an canza tsarin zuwa siminti mai cike da na'urori. fa'idodi Babban fa'idar madatsar ruwan ita ce samar da wutar lantarki mai sabuntawa kuma ana iya tura ta . An yi hasashen cewa za ta samar da kusan rabin wutar lantarki ga Habasha sannan ta fitar da sauran rabin zuwa Kenya (500 MW), Sudan (200 MW) da Djibouti (200 MW). Duk da haka, an daɗe ana jinkiri wajen cimma Yarjejeniyar Siyan Wutar Lantarki . Kenya ce kawai ta sanya hannu kan Yarjejeniyar Fahimta don siyan wutar lantarki daga madatsar ruwan. Bankin Duniya ya amince da ba da kuɗaɗen layin wutar lantarki ga Kenya a watan Yulin 2012. Samun damar shiga tashar wutar lantarki a Habasha a halin yanzu yana da ƙasa sosai. Kasa da kashi 2% na al'ummar karkara ta Habasha, wanda ya kai kashi 85% na jimillar al'ummar, suna da damar shiga tashar. Tare da goyon bayan Bankin Duniya, gwamnati tana gudanar da wani babban aiki na faɗaɗa hanyar samun wutar lantarki a yankunan karkara. A shekara ta 2003, ƙarancin ƙarfin samar da wutar lantarki tare da mummunan fari ya haifar da katsewar wutar lantarki na tsawon awanni 15 sau biyu a mako na tsawon watanni shida, wanda ya yi sanadiyyar asarar tattalin arziki da aka kiyasta dala miliyan 200. A shekara ta 2008 da 2009, Habasha ta sake fuskantar katsewar wutar lantarki da raguwar wutar lantarki . A cewar International Rivers Network, katsewar wutar lantarki ya faru ne sakamakon fari, saboda kusan dukkan samar da wutar lantarki a Habasha ana amfani da wutar lantarki ne. A cewar wannan majiya, duk da karuwar damar shiga tashar wutar lantarki, yawan amfani da wutar lantarki zai iya kasancewa ƙasa a nan gaba saboda matakin talauci da ake ciki. Ko da ba tare da tashar samar da wutar lantarki ta Gibe III ba, a cewar wata majiya, Habasha tana da isasshen ƙarfin da aka sanya na megawatts 400. A karkashin shirye-shiryen ci gaban Habasha na yanzu, an ce kasar za ta dogara da wutar lantarki fiye da kashi 95% a kan ruwa. Habasha ta yi hasashen cewa fitar da wutar lantarki zai samar da kudaden shiga kusan dala miliyan 407 a kowace shekara, wanda ya zarce darajar fitar da kofi mafi daraja a kasar, wato kofi. Rigima Aikin yana da cece-kuce saboda tasirinsa na muhalli da zamantakewa, wanda girmansa a kansa ya zama abin cece-kuce; saboda bayar da kwangilar ginin ba tare da gasa ba; da kuma saboda zargin rashin gaskiya a cikin lamuran ayyukan. Misali, ba a buga kimar muhalli da tasirin zamantakewa ba sai bayan shekaru biyu da fara ginin. Kiyasin ya nuna cewa aikin zai haifar da kananan matsaloli ta muhalli da zamantakewa. Duk da haka, masu sukar suna la'akari da shi a matsayin aibi duka ta fuskar daidaito da kuma haƙiƙa. Daga cikin wadannan masu sukar har da kungiyar Aiki ta Albarkatun Afirka wacce ta fitar da sanarwa tana mai cewa "Bayanan adadi [da masu inganci] da ke kunshe cikin kusan dukkanin manyan sassan rahoton an zabo su a fili don daidaito da manufar da aka kayyade na tabbatar da kammala ginin madatsar ruwa ta Gibe III" bala'i." Wani fitaccen mai sukar dam din shi ne masanin burbushin halittu na kasar Kenya Richard Leakey wanda ya ce "aikin yana da kura-kurai matuka dangane da tunaninsa, dangane da cikakkarsa, dangane da sakamakonsa"[20]. A cikin watan Yunin 2011 kwamitin UNESCO na UNESCO a zamansa na 35 da ya gudanar a birnin Paris na kasar Faransa ya yi kira da a dakatar da aikin gina madatsar ruwan, don gabatar da duk wani bincike na madatsar ruwa, sannan ya bukaci kasashen Habasha da Kenya da su gayyaci cibiyar kula da kayayyakin tarihi ta duniya/IUCN domin duba tasirin da madatsar ruwa ke da shi a tafkin Turkana, wurin tarihi na duniya.[21] Tasirin muhalli da zamantakewa A cewar hukumomin kasar Habasha, da zarar an gina madatsar ruwa adadin ruwan da ke kwarara cikin tafkin ba zai canza ba. Bambanci kawai zai kasance mafi kwanciyar hankali a cikin shekara - ƙari a lokacin rani, da ƙasa a lokacin rigar. Firayim Ministan Habasha Meles Zenawi ya fada a wata hira da BBC cewa: "Babban tasirin muhallin aikin yana da matukar fa'ida. Yana kara yawan ruwa a cikin tsarin kogin, yana daidaita matsalar ambaliya gaba daya, wanda ya kasance babbar matsala, yana inganta rayuwar jama'a a karkashin kasa saboda za su yi ayyukan ban ruwa, kuma ko ta yaya hakan ba zai shafi tafkin Turkana ba. Wannan shi ne abin da bincikenmu ya nuna."[22]. A cewar masu suka, madatsar ruwan za ta yi illa ga al’ummar ‘yan asalin. Dam din zai dakatar da ambaliya a lokuta da dama, wanda zai yi tasiri a kasa da kogin Omo da tafkin Turkana da kuma mutanen da suka dogara da wadannan halittun don rayuwarsu. A cewar Terri Hathaway, darektan shirin Afirka na Rivers na kasa da kasa, Gibe III "dam ne mafi lalata da ake ginawa a Afirka." Aikin zai yi Allah wadai da "rabin miliyan na mutanen yankin da ke fama da yunwa da rikici."[23]. Tasiri kan rayuwar mazauna karamar kwarin Omo An yi kiyasin cewa sama da mutane 200,000 ne ke dogaro da kogin Omo da ke karkashin dam din don wani nau'i na rayuwa kamar tabarbarewar ambaliyar ruwa, kuma yawancin wadannan kabilu na rayuwa cikin matsananciyar yunwa. Masu sukar sun bayyana cewa madatsar Gibe III na iya dagula lamarinsu. ’Yan asalin ƙasar sun dogara ne kan noman abinci a bakin kogi, da kuma kiwo, don tsira. Dam din Gibe III da raguwar matakan ruwa da kuma yanayin kwararar ruwa a cikin kogin Omo na barazana ga ci gaba da zabi biyu kacal na rayuwa a cikin wannan yanayi mara dadi—babu wasu hanyoyi. Mutanen da ke zaune a yankin aikin wani yanki ne na Kudancin Kudancin Habasha, rukuni na mutane daban-daban. Ƙungiyoyin ƙabilun da dam ɗin ya shafa sun haɗa da al’ummomi daban-daban guda takwas: Mursi, Bodi (Mekan), Muguji (Kwegu), Kara (Karo), Hamer, Bashada, Nyangatom da Daasanach.[15] Stephen Corry, Daraktan kungiyar kare hakkin 'yan asalin kasar ta Survival International ya ce, "Dam din Gibe III zai zama bala'in bala'i ga kabilun kwarin Omo. Za a lalatar da filayensu da rayuwarsu, duk da haka 'yan kalilan ne ke da ra'ayin abin da ke gaba. Gwamnati ta keta kundin tsarin mulkin Habasha da dokokin kasa da kasa a cikin tsarin siyan kayayyaki. Babu wani aikin da ya kamata a yi a waje da wannan aikin." Wasu majiyoyi sun lura cewa, lokacin da aka yi hira da su, mutanen kauyuka da dama ba su taba jin labarin dam din Gibe III ba, kuma da yawa daga cikinsu ba su ma san menene dam din ba.[19] Wannan manuniya ce ta gazawar tuntuɓar juna da amincewar jama'a ga ƴan asalin ƙasar. Tsira, tare da gangamin kawo sauyi na bankin duniya, Counter Balance coalition, Friends of Turkana Rivers da International Rivers sun kaddamar da koke na dakatar da madatsar ruwa[24]. Masu goyon bayan madatsar ruwa sun yi zargin cewa ana shirin fitar da ambaliyar ruwa ta wucin gadi daga cikin tafki. Bugu da ƙari kuma, ana hasashen ayyukan ban ruwa don inganta rayuwar al'ummar ƙasa.[25] Kamar yadda ya zama sananne ga jama'a a cikin Nuwamba 2011 ta hanyar wani rahoto na Cibiyar Oakland, hakika akwai shirye-shirye masu yawa na noman auduga da rake a kan hekta 445,000 a cikin ƙananan kwarin Omo. Za a iya ba da tallafin noman rake da taimako daga Indiya, wacce ke da himma sosai wajen haɓaka samar da sukari na Habasha. Masu saka hannun jari a gonakin galibin kamfanoni ne na gwamnatin Habasha.[18] Rahotanni game da take hakkin dan Adam Tasiri kan yanayin muhalli na ƙananan kwarin Omo Ragewar ruwan kogin Omo da ya samo asali daga madatsar ruwan Gibe III zai yi tasiri sosai ga yanayin da ke kewaye da kogin. Kogin Omo ya kasance gida ne kawai ga dazuzzukan kogin kogin da ya saura a busasshiyar yankin kudu da hamadar sahara. Rayuwar wannan dajin ya dogara ne kan ambaliyar ruwan kogin Omo, wanda zai daina aikin dam. Wannan na iya sa 290 km2 na gandun daji ya " bushe" daga rashin ruwa. Ragewar ruwa kuma zai yi mummunan tasiri, idan ba a kawar da shi ba, duk ayyukan tattalin arziki da ke da alaƙa da Kogin Omo kamar noma, kamun kifi, da yawon buɗe ido. Matsayin ruwan kogin Omo yana da mahimmanci don sake cajin ruwan karkashin kasa a cikin kwarin Omo. Idan ruwan kogin ya ragu da zarar an gina madatsar ruwa ta Gibe III, to ba za ta iya sake cika ruwan karkashin kasa ba, lamarin da ya sa akasarin tafsirin ya rasa ruwan karkashin kasa, wanda ke yin illa ga mutane da muhalli. Yayin da ruwan kogin Omo ya ragu, zaftarewar gabar kogin zai karu, wanda hakan zai haifar da karuwar kwararowar ruwa a cikin kogin, da asarar kasa don noman amfanin gona a gefen kogin, da asarar wuraren zama a kogin.[19] Wani bincike da aka gudanar a watan Disamba na shekarar 2012 ya bayyana cewa madatsar ruwa ta Gibe III na kasar Habasha zai haifar da bala'in jin kai da kuma babban rikici na makami a kan iyaka.[26] Gina daya daga cikin madatsun ruwa mafi tsayi a duniya a kogin Omo da ke kudancin kasar Habasha, zai haifar da gamuwa da yunwa a tsakanin 'yan asalin kasar rabin miliyan a yankin da ke fama da yunwa, lamarin da ya haifar da babban rikici na makamai a yankin kan iyaka da kasashe uku saboda bacewar albarkatun kasa, a cewar wani sabon rahoto daga kungiyar agaji ta African Resources Working Group (ARWG). "Masifar Bil'adama da Rikicin Yaki da Makamai na Yanki a Yankin Matsakaici na Habasha, Kenya, da Sudan ta Kudu: Tsarin Gibe III da aka tsara a Habasha" ya yi nazari kan cikakken tasirin da madatsar ruwan ke da shi tare da zargin cewa gwamnatin Habasha ko bankunan ci gaban kasa da kasa da ke da ruwa da tsaki a aikin ba a gudanar da wani nazari na muhalli ko zamantakewa game da cikakken tasirin kan iyakoki ba. Wani memba na ARWG da mai bincike na dogon lokaci a yankin ne ya rubuta shi, Claudia J. Carr, farfesa a Jami'ar California, Berkeley. Rahoton mai shafuka 250 ya dogara ne akan ingantaccen bincike na tushen filin da ya shafi sa hannu na mazauna yankin a cikin mafi yawan yankunan da ke kan iyaka. Tuni dai kasar Habasha ta fara aikin gina madatsar ruwa ta Gibe III tare da kogin Omo, tare da sanin cewa zai haifar da raguwar kwararar kogin a kasa da kuma raguwar kwararar ruwa zuwa tafkin Turkana na kasar Kenya, wanda ke samun kashi 90 na ruwansa daga kogin. A cewar rahoton na ARWG, wadannan sauye-sauyen za su lalata hanyoyin rayuwa na akalla makiyaya 200,000, masu noma da masunta da suka dogara da ambaliyar ruwa a kogin Omo 300,000 makiyaya da masunta a kusa da gabar tafkin Turkana - lamarin da zai jefa kabilun yankin cikin rikici mai nasaba da iyaka da Sudan ta Kudu. Rahoton ya ba da kyakkyawan tsari na ci gaba mai cike da kura-kurai, sakamakon bukatu na musamman na kudi na duniya da gwamnatocin Afirka. A cikin wannan tsari, yana gano manyan haɗarin da ba a kula da su ba ko akasin haka, ba ko kaɗan daga cikinsu shine kiyasin binciken yanayin ƙasa na Amurka na babban haɗarin girgizar ƙasa 7 ko 8 a yankin madatsar ruwan Gibe III. Farfesa Carr a cikin sabon littafinta [27] ya kara yin nazari kan yadda hanyoyin ci gaba da kudade na kasa da kasa, gwamnatocin Afirka da masana'antun shawarwari na duniya zasu iya haifar da irin wannan mummunan sakamako ga yawancin mutanen da irin wannan ci gaba ya shafa. Tasiri kan tafkin Turkana Girman tasirin da madatsar ruwa da ayyukan noman ruwa da madatsar ruwa za ta haifar a matakin ruwan tafkin Turkana na da cece-kuce. Wani bincike da aka gudanar a bankin raya kasashen Afirka a watan Nuwamban shekarar 2010, ya kammala da cewa, cika dam din zai rage yawan ruwan tafkin da tsawon mita biyu, idan ba a yi aikin ban ruwa ba. Ban ruwa zai haifar da raguwar matakin tafkin.[28] Kawayen tafkin Turkana, wata kungiyar kasar Kenya dake wakiltar kungiyoyin ‘yan asalin yankin arewa maso yammacin kasar Kenya wadanda rayuwarsu ke da alaka da tafkin Turkana, sun yi kiyasin cewa madatsar ruwan na iya rage girman tafkin Turkana da tsawon mita 10 wanda zai shafi mutane dubu 300.[29] Wannan na iya haifar da ƙarar ruwan ɗimbin gishiri zuwa inda ƙungiyoyin ƴan asalin da ke kusa da tafkin ba za su iya sha ba. A halin yanzu, gishirin ruwan ya kai kusan 2332 mg/l, kuma an yi kiyasin cewa raguwar mitoci 10 na ruwan tafkin Turkana na iya sa gishiri ya tashi zuwa 3.397 g/L.[19] Har ila yau, kiwon salinity na iya rage yawan kifin da ke cikin tafkin, wanda mutanen da ke kusa da tafkin Turkana suka dogara da su don ciyar da su da kuma rayuwarsu. A cewar masu suka, wannan "zai hukunta tafkin zuwa ga mutuwa ba a hankali ba."[9]. A cewar masu goyon bayan madatsar ruwan, tasirin da tafkin Turkana zai yi zai takaita ne ga rage kwararar ruwa na wucin gadi yayin da ake cike tafki. Majiyoyi daban-daban sun bayyana cewa cikawar zai iya ɗauka tsakanin yanayi guda ɗaya zuwa uku.[9][25] Jimillar adadin ajiyar tafki na madatsar ruwan Gibe III zai kasance tsakanin mita biliyan 11.75 zuwa cubic biliyan 14, ya danganta da tushe. A cewar kamfanin da ke gina madatsar ruwan, hakan zai rage yawan ruwan da ke cikin tafkin da “kasa da 50 cm a kowace shekara har tsawon shekaru uku” kuma gishirin “ba zai canza ta kowace fuska ba”[25]. A cewar kwamitin kula da muhallin tafkin na duniya, kashi 90% na ruwan tafkin Turkana, kogin Omo ne ke kai shi, wanda za a gina madatsar ruwa a kai.[30] Ba tare da wata hanya ba, tafkin Turkana yana asarar ruwa mita 2.3 a kowace shekara saboda ƙawancewar yanayi, kuma matakinsa yana kula da sauyin yanayi da yanayi. Don kwatancen, matakin tarihi na tafkin Turkana ya ragu daga tsayin mita 20 sama da matakin yau a cikin shekarun 1890 zuwa irin na yau a shekarun 1940 da 1950. Daga nan sai ya sake karuwa a hankali da mita 7 har ya kai kololuwa a wajen 1980, daga baya kuma ya sake raguwa[30]. Takaitacciyar kimanta muhalli da zamantakewa (ESIA) na aikin ba ta tantance tasirin dam din kan ruwa da ingancin ruwan tafkin Turkana ba.[31] Daraktan hukumar kula da harkokin ruwa ta Kenya, John Nyaoro, ya bayar da hujjar cewa dam din ba zai yi wani mummunan tasiri a tafkin Turkana ba.[32] Sauran tasirai An yi hasashen cewa akwai kusan 50-75% na zubar ruwa daga tafki saboda karaya da yawa a cikin basalt a wurin da aka shirya tafki.[15] Sakamakon hasarar ruwa a tafki, dam din ba zai iya samar da wutar lantarki mai yawa ba, haka kuma da karancin wutar lantarki da za a iya fitarwa zuwa wasu kasashe da ke kusa. Har ila yau, madatsar ruwa da tafki suna da rauni ga ayyukan girgizar kasa saboda girgizar kasa da zabtarewar kasa a yankin aikin Gibe III.[19] Girgizar kasa na iya haifar da karaya mai girma ga dam din kuma suna da saukin kamuwa da kwararar ruwa tare da rage hanyoyin tattalin arziki. Bugu da ƙari, zabtarewar ƙasa za ta cika tafki kuma za a iya adana ƙarancin ruwa. Wannan kuma yana nufin za a samar da ƙarancin wutar lantarki.[15] Ƙimar tasirin muhalli da zamantakewa Haka kuma an samu cece-kuce saboda tantance tasirin muhalli da zamantakewa da kuma nazarin tasirin muhalli da ya gabata (EIS) ba a yi shi ba sai bayan shekaru biyu da fara aikin ginin dam.[9] Hukumar Kare Muhalli ta Habasha tana buƙatar a yi kimanta tasirin muhalli ga kowane aiki "mai yiwuwa ya haifar da mummunan tasirin muhalli" kuma "dole ne a ƙaddamar da EIS kafin fara wani gini ko duk wani aiwatar da aikin."[33]. Ƙimar tasirin muhalli da zamantakewa na hukuma Centro Elettrotecnico Sperimentale Italiano (CESI) da Agriconsulting na Italiya sun gudanar da Ƙimar Muhalli da Tasirin Tasirin Jama'a (ESIA), tare da MDI Consulting Engineers daga Habasha. A cewar Anthony Mitchell, injiniyan injiniya wanda ya gabatar da wani bincike mai zaman kansa kan yiwuwar madatsar ruwa ga bankin raya Afirka, masu kamfanin CESI sun hada da dillalai da za su iya cin gajiyar aikin kuma ba a bayyana wannan rikici na sha'awa a cikin bayanin tasirin ba.[34] A matsayin wani ɓangare na tantancewar, a cewar Kamfanin Project, an gudanar da shawarwarin jama'a tare da "jami'ai da cibiyoyi, mutanen da aikin ya shafa da ƙungiyoyi masu zaman kansu"[1]. A cewar masu suka, waɗannan shawarwarin sun kasance kaɗan. Mafi mahimmanci, an kammala tantancewar ne kawai a cikin Yuli 2008, kusan shekaru biyu bayan fara ginin, wanda ya saba wa dokar Habasha kuma ya bambanta da kyakkyawan yanayin duniya na kimanta muhalli.[15] Hakanan, an kafa kwamitin ba da shawara kan muhalli mai zaman kansa har zuwa ƙarshen Yuli 2009, [1] a bayyane yake a cikin wani yunƙuri na jinkiri don gamsar da sukar aikin. Madadin bayanin tasirin muhalli Kungiyar Aiki ta Albarkatun Afirka (ARWG), hadin gwiwa na masu ba da shawara takwas daga ko'ina cikin duniya, sun gudanar da bayanin tasirin muhalli mai zaman kansa na nasu ga madatsar Gibe III. An yi madaidaicin bayanin tasirin tasiri ne saboda zargin cin hanci da rashawa da rashin daidaito na kimanta tasirin tasiri na hukuma[19]. Kungiyar ta ARWG ta soki yawancin maganganun da aka yi a hukumance ta Gibe III ESIA. Dangane da kwararar ruwa zuwa tafkin Turkana, sun bayyana cewa dam din na Gibe III zai haifar da raguwar yawan kwararar kogin da kashi 57-60%.[19] Har ila yau, ARWG ta lura cewa ba lallai ba ne yawan ruwan da ke da muhimmanci ga muhallin kogin Omo da Turkana, amma yanayin yanayi da kuma lokacin kwararar ruwa yana da matukar muhimmanci, saboda an daidaita wasu kwayoyin halittun da ake amfani da su wajen ciyar da su, da haifuwa, da girma, da dai sauransu don magance sauyin yanayi a lokutan ruwa.[19] Fitar da ruwa ta hanyar wucin gadi daga madatsar ruwa ta Gibe III zuwa cikin kogin Omo ba zai wadatar da biyan bukatun wadannan kwayoyin halittu ba. Bugu da kari, kungiyar ta ARWG ta bayyana cewa, “babu wani abin tarihi na nasara da dorewar aiwatarwa” na shirin kwaikwayar ambaliyar ruwa ta wucin gadi a yankin kudu da hamadar Sahara, don haka ba ta da tabbacin cewa za a ci gaba da gudanar da irin wannan shirin a madatsar ruwan Gibe III.[19] Kyautar kwangilar gini An bayar da kwangilar gina madatsar ruwa ne a shekarar 2006 ga Salini Costruttori na Italiya. An ba da ƙirar aikin injiniya ga Studio Pietrangeli[35] da kuma kulawar ELC-COB (ELC Electroconsult, Italiya - Coyne et Bellier, Faransa) a matsayin wakilin Kamfanin Lantarki na Habasha. An bayar da kwangilar ga Salini Construttori bayan tattaunawa kai tsaye maimakon ba da izinin yin kwangilar daga wasu kamfanoni masu cancanta. Cibiyoyin hada-hadar kudi na kasa da kasa na bukatar yin gasa na kwangilar gine-gine, wanda hakan ya sa gwamnatin Habasha ta yi wahala samun lamuni daga gare su.[9] Babban manajan Hukumar Lantarki ta Habasha, Mihert Debeba, ya kare tsallake tsarin tsarin, yayin da ya tsallake wani tsari na "sharadi masu kyau" da Habasha ba za ta iya cimma ba, wanda zai dakatar da duk wani ci gaban wutar lantarki.[9] An bayar da kwangilar gina madatsar ruwa ne a shekarar 2006 ga Salini Costruttori na Italiya. An ba da ƙirar aikin injiniya ga Studio Pietrangeli[35] da kuma kulawar ELC-COB (ELC Electroconsult, Italiya - Coyne et Bellier, Faransa) a matsayin wakilin Kamfanin Lantarki na Habasha. An bayar da kwangilar ga Salini Construttori bayan tattaunawa kai tsaye maimakon ba da izinin yin kwangilar daga wasu kamfanoni masu cancanta. Cibiyoyin hada-hadar kudi na kasa da kasa na bukatar yin gasa na kwangilar gine-gine, wanda hakan ya sa gwamnatin Habasha ta yi wahala samun lamuni daga gare su.[9] Babban manajan Hukumar Lantarki ta Habasha, Mihert Debeba, ya kare tsallake tsarin tsarin, yayin da ya tsallake wani tsari na "sharadi masu kyau" da Habasha ba za ta iya cimma ba, wanda zai dakatar da duk wani ci gaban wutar lantarki.[9] kudade An kiyasta kudin da aka kashe a madatsar ruwa da wutar lantarkin ya kai Yuro biliyan 1.55. An kiyasta kudin layin da ya tashi daga tashar wutar lantarki zuwa tashar Wolayta Sodo da ke kusa da Yuro miliyan 35. Wadannan kudaden ba su hada da kudaden da ake kashewa wajen gina ko inganta layukan wutar lantarki zuwa Addis Abeba da kuma zuwa Djibouti zuwa Arewa maso Gabashin Dam din, zuwa Sudan ta Yamma da kuma zuwa Kenya a Kudu, duk suna da tazarar kilomita 500 zuwa 1000 daga madatsar ruwa. Ƙididdigar farashin ba ta haɗa da farashin tsawaita hanyar rarraba wutar lantarki don haɓaka damar samun wutar lantarki yadda ya kamata ba. Ya zuwa shekarar 2009, samun wutar lantarki a kasashen da ke son cin moriyar wutar lantarki har yanzu yana da rauni a kashi 16% a Kenya da kashi 36% a Sudan.[37] A cewar shafin yanar gizon Gibe III, yawancin kudin da aka kashe na gina madatsar ruwan da kanta gwamnatin Habasha ce ta dauki nauyinta da kudadenta.[1] Duk da haka, wani ɓangare na aikin yana samun kuɗi ta hanyar haɗin gwiwa na kamfani mai suna "Millennium Bond" wanda Hukumar Kula da Lantarki ta Habasha (EEPCO) ta bayar kuma an sayar da ita tare da mazauna Habasha.[38] Gwamnatin Habasha ta kuma bukaci tallafin dalar Amurka miliyan 250 daga gwamnatin Italiya don ayyukan farar hula. A cikin 2008, JPMorgan Chase da hukumar kula da lamuni ta Italiya SACE sun ƙi ba da kuɗi. A watan Mayun shekarar 2010 EEPco da kamfanin sarrafa injinan lantarki na Dongfang mallakar gwamnatin kasar Sin, sun rattaba hannu kan yarjejeniyar fahimtar juna don samar da na'urorin lantarki da injina don aikin. Yarjejeniyar tana goyon bayan rance daga Bankin Masana'antu da Kasuwanci na China wanda aka bayar da rahoton cewa ya cika kashi 85% na dalar Amurka miliyan 495.[39][40][41] Kungiyoyin kare muhalli na kasa da kasa sun soki lamunin da cewa "munafunci ne" da kuma keta alkawarin da ICBC ta dauka kan manufar kasar Sin ta Green Credit.[42] A baya Bankin Zuba Jari na Turai (EIB) ya yi tunanin ba da rancen dalar Amurka miliyan 341 don samar da wutar lantarki da kayan aikin madatsar ruwa. Ya ba da kuɗin karatun tattalin arziki, kuɗi da fasaha don dam.[1][15] A cikin Yuli 2010 EIB ta dakatar da ba da tallafin nazarin muhalli da zamantakewa don madatsar ruwa, tana mai cewa an sami "madadin kuɗaɗen kuɗi" [43]. Bankin Raya Afirka ya kuma yi tunanin bayar da rancen dalar Amurka miliyan 250 don na'urorin lantarki na masana'antar. Bankin Duniya ya kuma yi la'akari da bayar da tallafin aikin. A shekara ta 2008 Bankin Duniya ya yanke shawarar kin bin cikakken binciken dam din, saboda rashin yin takara ga babban dan kwangilar[34]. Bankin Exim na kasar Sin ne ya ba da kudin isar da layin dogo zuwa Addis Ababa. An ba da kwangilar ga Kamfanin Tebian Electric Apparatus Stock Co., Ltd. (TBEA) na kasar Sin a ranar 24 ga Yuli, 2009.[1] A watan Yuli 2012 Bankin Duniya ya amince da lamunin dalar Amurka miliyan 684 don aikin babbar hanyar wutar lantarki ta Gabas wanda zai ba da gudummawar layin watsa wutar lantarki kai tsaye mai tsawon Kilovolt 500 tsakanin tashar Wolayta/Sodo a Habasha da tashar Suswa a Kenya.[44] Kungiyoyin kare muhalli sun soki lamunin a matsayin kudade na madatsar ruwa ta Gilgel Gibe III ta bayan gida.[45] Gilgel Gibe IV Dam A ranar 15 ga watan Yulin shekarar 2009, jaridar Shanghai Daily ta bayar da rahoton wata yarjejeniyar dala biliyan 1.9 tsakanin kamfanin Sino Hydro Corporation na kasar Sin da hukumar wutar lantarki ta Habasha domin gina madatsun ruwa na Gibe IV da Halele Werabesa. manazarta