ቦሌ ዓለም አቀፍ ጥያራ ጣቢያ

አዲስ አበባ ቦሌ ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ (በእንግሊዝኛ፦ Addis Ababa Bole International Airport) (IATA: ADD, ICAO: HAAB) በአዲስ አበባ፣ ኢትዮጵያ የሚገኝ ዋና ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ ነው። ይህ ማረፊያ በቦሌ ክፍለ ከተማ የሚገኝ ሲሆን፣ ከመሃል ከተማ 6 ኪሎ ሜትር እንዲሁም ከቢሾፍቱ 65 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ ይገኛል። ቀደም ሲል የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ በመባል ይታወቅ ነበር። ይህ አውሮፕላን ማረፊያ የየኢትዮጵያ አየር መንገድ ዋና ማዕከል (Hub) ሲሆን፣ አየር መንገዱ ወደ ተለያዩ የኢትዮጵያ ከተሞች፣ በመላው አፍሪካ፣ እስያ፣ አውሮፓ፣ ሰሜን አሜሪካ እና ደቡብ አሜሪካ ለሚደረጉ በረራዎች ይጠቀምበታል። የኢትዮጵያ አቪዬሽን አካዳሚም መቀመጫውን እዚሁ አድርጓል። እ.ኤ.አ. በ2018 መረጃ መሰረት በቀን ወደ 380 የሚጠጉ በረራዎች አውሮፕላን ማረፊያውን ይጠቀማሉ። በ2030 እ.ኤ.አ. ይጠናቀቃል ተብሎ በሚጠበቀው እና በ12.5 ቢሊዮን ዶላር እየተገነባ ባለው አዲሱ የቢሾፍቱ ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ ይተካል ተብሎ ታቅዷል። ታሪክ በ1960 እ.ኤ.አ.፣ የኢትዮጵያ አየር መንገድ በልደታ የነበረው ማኮብኮቢያ ለአዳዲሶቹ ጄት አውሮፕላኖች (ቦይንግ 720) አጭር መሆኑን በመገንዘብ አዲሱ ማረፊያ በቦሌ እንዲገነባ ተደረገ። በታህሳስ 1962 እ.ኤ.አ. አዲሱ ማኮብኮቢያ እና የመቆጣጠሪያ ማማ (Control tower) ስራ ጀመሩ። በ1997 እ.ኤ.አ. ለአውሮፕላን ማረፊያው ትልቅ የማስፋፊያ እቅድ ይፋ ተደረገ። ይህ ማስፋፊያ በሶስት ምዕራፎች የተከፈለ ነበር፦ ምዕራፍ አንድ፦ ትይዩ ማኮብኮቢያ መጨመር እና አሮጌውን ማኮብኮቢያ ማስፋፋት። ምዕራፍ ሁለት፦ ሰፊ የመኪና ማቆሚያ፣ የገበያ ማዕከላት እና ምግብ ቤቶችን ያካተተ አዲስ ተርሚናል መገንባት። ምዕራፍ ሦስት፦ 38 ሜትር ርዝመት ያለው አዲስ የመቆጣጠሪያ ማማ መገንባት እና አዳዲስ የኤሌክትሪክ እና የእሳት አደጋ መከላከያ መሳሪያዎችን መግጠም። አዲሱ ማኮብኮቢያ እንደ ቦይንግ 747 እና ኤርባስ A340 ያሉ ግዙፍ አውሮፕላኖችን ማስተናገድ ይችላል። በ2003 እ.ኤ.አ. አዲሱ ዓለም አቀፍ የተሳፋሪዎች ተርሚናል የተከፈተ ሲሆን፣ ይህም በአፍሪካ ትልቁ የአውሮፕላን ማረፊያ ተርሚናል አድርጎታል። አዲሱ ተርሚናል በሰዓት 3,000 መንገደኞችን የማስተናገድ አቅም አለው። በ2006 እ.ኤ.አ. አዲስ የካርጎ ተርሚናል እና የጥገና ሃንጋር ስራ ጀምሯል። የቅርብ ጊዜ ማስፋፊያዎች የተሳፋሪዎች ተርሚናል፣ የካርጎ ቦታ፣ እና ማኮብኮቢያ የማስፋፋት ስራ በሲንጋፖር ኩባንያዎች አማካኝነት ተከናውኗል። የማስፋፊያ ስራው በሁለት ምዕራፍ የተካሄደ ሲሆን በአጠቃላይ አውሮፕላን ማረፊያው በአንድ ጊዜ 44 አውሮፕላኖችን ማስተናገድ እንዲችል አድርጎታል። በጃንዋሪ 27፣ 2019 እ.ኤ.አ. የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ የተርሚናል 2ን ማስፋፊያ በይፋ መርቀዋል። አውሮፕላን ማረፊያው በአሁኑ ወቅት ሁለት ተርሚናሎች አሉት፤ ተርሚናል 1 ለሀገር ውስጥ በረራዎች የሚያገለግል ሲሆን 10 በሮች (Gates) አሉት፣ ተርሚናል 2 ደግሞ ለዓለም አቀፍ በረራዎች የሚያገለግል ሲሆን ወደ 50 የሚጠጉ በሮች አሉት። አየር መንገዶች እና መዳረሻዎች የመንገደኞች በረራ የካርጎ (የጭነት) በረራዎች በአውሮፕላን ማረፊያው ዋና ዋና የጭነት በረራዎችን ከሚያካሂዱት ውስጥ የኢትዮጵያ ካርጎ፣ ኤሚሬትስ ስካይ ካርጎ፣ ሳውዲያ ካርጎ፣ እና ቱርኪሽ ካርጎ ይገኙበታል። የኢትዮጵያ ካርጎ በአለም ዙሪያ ለሚገኙ ከ50 በላይ መዳረሻዎች የጭነት አገልግሎት ይሰጣል። ስታቲስቲክስ እ.ኤ.አ. በ2024 በወጣው መረጃ መሰረት ቦሌ ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ በአፍሪካ ካሉ እጅግ ስራ የሚበዛባቸው አውሮፕላን ማረፊያዎች አንዱ ነው፦ የመንገደኞች ብዛት፦ 12,099,516 (በ11.0% እድገት አሳይቷል) የአውሮፕላን እንቅስቃሴዎች፦ 165,091 (በ16.5% አድጓል) የካርጎ (ጭነት) መጠን፦ 265,949 ሜትሪክ ቶን (በ7.1% አድጓል) አደጋዎች እና ክስተቶች ኤፕሪል 18፣ 1972 እ.ኤ.አ፦ የኢስት አፍሪካን ኤርዌይስ በረራ 720 አውሮፕላን ከቦሌ አውሮፕላን ማረፊያ ሲነሳ ተከስክሶ 35 መንገደኞች እና 8 የበረራ ሰራተኞች ህይወታቸውን አጥተዋል። ማርች 18፣ 1980 እ.ኤ.አ፦ የኢትዮጵያ አየር መንገድ ሲ-47 (C-47) አውሮፕላን በስልጠና በረራ ላይ እያለ ተከስክሷል። መጋቢት 1 ቀን 2011 ዓ.ም. (ማርች 10፣ 2019 እ.ኤ.አ)፦ የየኢትዮጵያ አየር መንገድ በረራ 302 (ቦይንግ 737 ማክስ 8) ወደ ናይሮቢ ለማቅናት ከቦሌ አውሮፕላን ማረፊያ ከተነሳ ከጥቂት ደቂቃዎች በኋላ ቢሾፍቱ አቅራቢያ ተከስክሶ በውስጡ የነበሩት 149 መንገደኞች እና 8 የበረራ ሰራተኞች (በአጠቃላይ 157 ሰዎች) ህይወታቸውን አጥተዋል። ይህ አደጋ ከአምስት ወራት በፊት በኢንዶኔዥያ ከተከሰተው የላየን ኤር (Lion Air) አደጋ ጋር ተመሳሳይነት የነበረው በመሆኑ፣ የቦይንግ 737 ማክስ አውሮፕላኖች በዓለም ዙሪያ ለሁለት ዓመታት ያህል በረራ እንዲያቆሙ (Grounding) ምክንያት ሆኗል። ተጨማሪ ንባብ የኢትዮጵያ አየር መንገድ በኢትዮጵያ ያሉ አውሮፕላን ማረፊያዎች ዝርዝር በአፍሪካ ከፍተኛ ትራፊክ ያላቸው አውሮፕላን ማረፊያዎች ማጣቀሻዎች