Եթովպիայի ազգային բանկ

Եթոփպիայի ազգային բանկ (NBE; ամհարերեն՝ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ), Եթովպիայի կենտրոնական բանկը։ Այն գտնվում է մայրաքաղաք Ադիս Աբեբայում։ Բանկի ներկայիս կառավարիչն է Մամո Միհրեթուն։ Բանկը ակտիվորեն խթանում է ֆինանսական ծառայությունների հասանելիության ընդլայնման քաղաքականությունը և հանդիսանում է ֆինանսական ծառայությունների հասանելիության ընդլայնման դաշինքի (AFI) անդամ։ Պատմություն Եթովպիայում բանկային գործունեության սկիզբը դրվեց 1906 թվականի փետրվարի 15-ին, երբ կայսր Մենելիք II-ը հանդիսավորությամբ բացեց Աբիսինիայի առաջին բանկը։ Դա մասնավոր բանկ էր, որի բաժնետոմսերը վաճառվում էին Ադիս Աբեբայում, Նյու Յորքում, Փարիզում, Լոնդոնում և Վիեննայում։ Բանկը բազմաթիվ մասնաճյուղեր է բացել, այդ թվում ՝ Հարարում (1906), Դիրե Դաուայում (1908), Գորում (1912) և Դեսում (1920)։ Բանկի կողմից ֆինանսավորվող առաջին նախագծերից մեկը Ֆրանկո-Եթովպական երկաթուղին էր, որը հասավ Ադիս Աբեբա 1917 թվականին։ 1920 թվականին բանկը Ջիբութիում բացեց տարանցիկ գրասենյակ։ 1931 թվականին կայսր Հայլե Սելասին բարեփոխումներ է իրականացրել բանկային համակարգում։ Աբիսինիայի բանկը լուծարվել է Եթովպիայի նորաստեղծ բանկը, որն ամբողջությամբ պատկանում է կառավարությանը, ստանձնել է լուծարված բանկի կառավարումը։ Եթովպիայի բանկը տրամադրում էր Կենտրոնական և առևտրային բանկային ծառայություններ երկրում։ Այնուամենայնիվ, 1935 թվականին իտալական ներխուժումը հանգեցրեց Աֆրիկայում բանկային գործունեության առաջին նախաձեռնություններից մեկի փլուզմանը։ Իտալական օկուպացիայի ժամանակ Եթովպիայում ակտիվորեն աշխատում էին իտալական բանկերը։ 1943 թվականի ապրիլի 15-ին Եթովպիայի պետական բանկը դարձավ կենտրոնական բանկ և գործում էր մինչև 1963 թվականը։ 1963 թվականին իր գործունեության դադարեցման պահին Եթովպիայի պետական բանկը բացել է 19 ներքին մասնաճյուղ, մասնաճյուղ՝ Խարտումում և տարանցիկ մասնաճյուղ՝ Ջիբութիում։ Եթովպիայի ազգային բանկը հիմնադրվել է 1963 թվականին, թիվ 206 հրամանագրի հիման վրա և իր գործունեությունը սկսել է 1964 թվականի հունվարին։ Նոր կազմակերպության ստեղծմանը նպաստել է ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի էմիսար Էրլ Օ.Լաթեմը, որը Բոստոնի Դաշնային պահուստային բանկի առաջին փոխնախագահն էր։ Մինչև սույն օրենքի ընդունումը բանկն իրականացրել է երկակի գործունեություն, այն է ՝ առևտրային բանկային գործունեություն և Կենտրոնական բանկի գործունեություն։ Այս օրենքի համաձայն, բանկի կապիտալն ավելացվեց մինչև 10 միլիոն Եթովպական դոլար և տրվեց լայն վարչական ինքնավարություն և իրավաբանական անձի կարգավիճակ։ Այս հռչակումից հետո Եթովպիայի ազգային բանկը ստանձնեց հետևյալ պարտականությունները․ Կարգավորել փողի և վարկերի առաջարկը, մատչելիությունը և արժեքը, Երկրի միջազգային պահուստների կառավարում, Բանկերի լիցենզավորման և վերահսկողություն, ինչպես նաև առևտրային բանկերի պահուստների պահպանմուն և նրանց վարկերի տրամադրում, Առևտրային բանկերի վարկերը վերահսկելու և տոկոսադրույքները կարգավորելու գործառույթ, Թղթային փողի և մետաղադրամների թողարկման գործառույթ, Հանդես գալ որպես կառավարության գործակալ, Սահմանել և վերահսկել արտարժույթի փոխարժեքները։ Այնուամենայնիվ, 1976 թվականի սեպտեմբերին ուժի մեջ մտավ 1976 թվականի թիվ 99 դրամավարկային և բանկային հռչակագիրը, որը սահմանում էր բանկի դերը երկրում ընդունված սոցիալիստական տնտեսության սկզբունքներին համապատասխան։ Այսպիսով, բանկին թույլատրվել է ակտիվորեն մասնակցել Ազգային պլանավորմանը, մասնավորապես ֆինանսական պլանավորմանը ՝ համագործակցելով շահագրգիռ պետական մարմինների հետ։ Բանկի վերահսկողության շրջանակը ընդլայնվել է նաև ՝ ներառելով այլ ֆինանսական հաստատություններ, ինչպիսիք են ապահովագրական կազմակերպությունները, վարկային կազմակերպություններ և ներդրումների վրա հիմնված բանկերը։ Ավելին, հրամանագրում մտցվել է նոր «Եթովպական բիր» ՝ նախկին Եթովպական դոլարի փոխարեն, որը դադարել է օրինական վճարամիջոց լինելուց։ Հռչակագիրը վերանայեց բանկի հարաբերությունները կառավարության հետ։ Այն ի սկզբանե բարձրացրեց կառավարության չմարված ներքին փոխառության իրավական սահմանները մինչև Կառավարության փաստացի սովորական եկամուտների 25%-ը ընթացիկ երեք բյուջետային տարիների ընթացքում՝ ի տարբերություն 206/1963 հռչակագրի, որը սահմանել էր այն 15%։ Այս որոշումը ուժի մեջ էր մինչև 1994 թ.-ին շուկայական տնտեսական քաղաքականությանը համապատասխան բանկի վերակազմակերպման նոր որոշման ընդունումը, որպեսզի այն կարողանա նպաստել դրամավարկային կայունությանը, հուսալի ֆինանսական համակարգին և վարկավորման և արտարժույթի փոխանակման այլ պայմաններին, որոնք նպաստում են երկրի տնտեսության հավասարակշռված աճին։ Համապատասխանաբար, ստորև ներկայացված են 83/1994 որոշմամբ բանկին վերապահված որոշ լիազորություններ և պարտականություններ։ Կարգավորել փողի և վարկի մատակարարումն ու հասանելիությունը և կիրառելի տոկոսները և այլ փոփոխություններ։ Սահմանել սահմանաչափեր ոսկու և արտարժույթի ակտիվների համար, որոնք բանկերը և այլ ֆինանսական հաստատությունները լիազորված են գործարկել արտարժույթով և պահել ավանդներում։ Սահմանել զուտ արտարժութային դիրքի և բանկերի և այլ ֆինանսական հաստատությունների արտաքին պարտքի պայմանների և չափի սահմանաչափեր։ Կարճաժամկետ և երկարաժամկետ վերաֆինանսավորման միջոցները հասանելի դարձնել բանկերին և այլ ֆինանսական հաստատություններին։ Ի վերջո, հրամանագրի համաձայն, բանկի վճարված կապիտալի չափը 30,0 միլիոն բիրրից հասցվել է 50,0 միլիոն բիրրի։ 2022 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Ազգային բանկը սահմանեց արժութային սահմանափակումներ ՝ տեղական արժույթը վերահսկելու համար։ Արգելվել է ներմուծել 38 ապրանք, ինչպիսիք են ոգելից խմիչքները, մեքենաները, կահույքը, սնունդը և այլն, եթե դրանք գրանցված չեն ազգային բանկերում ՝ արտարժույթ մուտք գործելու թույլտվություն ստանալու համար։ Սահմանափակումը տարածվում է ավելի քան 3000 Եթովպիական Բիրի և ԱՄՆ դոլարի վրա և տարածվում է Ջիբութիից բացի Եթովպիայում բնակվող ցանկացած այլ երկրի օտարերկրյա քաղաքացիների վրա։ Ֆինանսական ծառայությունների հասանելիություն Եթովպիայի ազգային բանկը առաջին 17 կարգավորող հաստատություններից մեկն է, որը ստանձնել է ֆինանսական ծառայությունների հասանելիության ընդլայնման հատուկ ազգային պարտավորություններ ՝ համաձայն ֆինանսական ծառայությունների հասանելիության ընդլայնման դաշինքի (AFI) Մայա հռչակագրի։ Կառավարիչներ Չարլզ Ս. Քոլիեր, բրիտանացի, 1913-1936 թթ Ջորջ Բլաուերս, ամերիկացի, 1942-1949 թթ Ջեք Բենեթ, ամերիկացի, 1949-1953 թթ Walter H. Rozell, Jr., ամերիկացի, 1953-1956 թթ Նիլ Փերի, ամերիկացի, 1956 թ Ջորջ Ռեա, ամերիկացի, 1956-1959 թթ 1-ին` Մենասե Լեմմա, 1959-1974 թթ 2-րդ՝ Տաֆարա Դեգեֆե, 1974-1976 թթ 3-րդ՝ Լեգես Տիկեհեր, 1976-1978թթ 4-րդ՝ Թադեսս Գեբրեքիդան, 1978-1988 թթ 5-րդ՝ Բեքելե Թամիրա, 1988-1991 թթ 6-րդ՝ Լեյկուն Բերհանու, 1991-1995 թթ 7-րդ՝ Դուբալ Ջեյլ, 1995-2006 թթ 8-րդ՝ Թեքլյուոլդ Աթնաֆու, 2006-2018թթ 9-րդ՝ Յինագեր Դեսի, 2018-2023թթ 10-րդ՝ Մամո Միհրեթու, 2023- Տես նաև Եթովպիայի տնտեսություն Կենտրոնական բանկերի ցուցակ Ծանոթագրություններ Գրականություն Mauri, Arnaldo (2003 թ․ դեկտեմբեր). «The Early Development of Banking in Ethiopia». RISEC: International Review of Economics and Business. 50 (4): 521–543. See also a WP of the same author on this topic Origins and early development of banking in Ethiopia. Mauri, Arnaldo (2009 թ․ սեպտեմբերի 30). «The Re-Establishment of the National Monetary and Banking System in Ethiopia, 1941-1963». South African Journal of Economic History. Rochester, NY. 24 (2): 82–130. doi:10.1080/10113430909511220. S2CID 154009798. SSRN 1573595. Mauri, Arnaldo (18 May 2010a). «Monetary Developments and Decolonization in Ethiopia». Acta Universitatis Danubius. Œconomica (անգլերեն). 6 (1): 5–16. Mauri, Arnaldo (16 December 2010b). «The Short Life of the Bank of Ethiopia». Acta Universitatis Danubius. Œconomica (անգլերեն). 6 (4): 104–116. Shinn, David H.; Ofcansky, Thomas P. (2013 թ․ ապրիլի 11). Historical Dictionary of Ethiopia (անգլերեն). Scarecrow Press. ISBN 9780810874572. Հղումներ Պաշտոնական կայք