Harada Hayq

Harada Hayq (Amharic: ሐይቅ ሐይቅ, transl. "Haro Haro") waa haro biyo macaan leh oo ku taalla Itoobiya. Waxay dhanka waqooyi ka xigtaa Dessie, iyadoo ku taal Aagga Koonfurta Wollo ee Gobolka Amhara. Magaalada Hayq waxay dhacdaa dhanka galbeed ee harada. Harada Hayq waxay dhererkeedu yahay 6.7 km ballaceeduna waa 6 km, iyadoo leh baaxad dusha sare ah oo isku wareeggeedu yahay 23 km². Waxay leedahay moolka ugu sarreeya oo ah 88 m, jooggeeduna wuxuu yahay 2,030 mitir oo ka sarreeya heerka badda. Waa mid ka mid ah labada haro ee ku yaal Tehuledere woreda. Taariikh Sida laga soo xigtay hiddaysi deegaanka ah[xigasho u-baahan], harada waxaa loo abuuray si loogu aargudo haweenay uur lahayd oo ay dhibaateysay gabadh amiirad ahayd. Ilaah wuxuu si weyn uga cadhooday caddaalad-darradaas, cadhadiisa dheddeed darteed wuxuu dhammaan dhulkii ku xeerraa haweenayda (marka laga reebo dhulkii ay ku fadhiday) u beddelay biyo isu beddelay haro, isagoo halkaas ku baabi'iyay amiiraddii iyo saaxiibbadeed ileen iyo qoyskeedaba. Goobtii ay haweenayda uurka lahayd ku fadhiday waxay noqotay jasiirad (hadda waa jasiirad-gacmeed) halkaas oo uu ku yaal Kaniisadda Istifanos, oo uu badhtamihii qarnigii 13-aad aas-aasay Iyasus Mo'a. Arday hore u ahaan jiray Iyasus Mo'a, oo la dhihi jiray Tekle Haymanot, ayaa haddana aas-aasay kaniisadda Debra Asbos (oo qarnigii 15-aad loo beddelay Debre Libanos) ee ku taal Shewa. Tekle Haymanot wuxuu ka mid ahaa shan arday oo diimeed oo aad u caqli badnaa kuwaas oo noqday "shanta iftiin ee Masiixiyadda" ee koonfurta Itoobiya. Iyasus Mo'a wuxuu sidoo kale door ka qaatay afgembigii Yekuno Amlak uu ku sameeyay boqortooyadii Zagwe, wuxuuna gacan ka geystay soo celintii boqortooyadii Solomonic. Markii Yekuno Amlak uu carshiga fuulay, Kaniisadda Istifanos waxay noqotay Istifanos Monastery. Qofkii ugu horreeyay ee reer Yurub ah ee la ogaaday inuu arkay harada wuxuu ahaa Francisco Álvares, oo agteeda maray 21 Sebtembar 1520. Wuxihuu xusay in haradu ay lahayd jeer iyo booddo, dhulka ku xeeranna lagu beeray liinto, liin-macaan, iyo liin-dhanaan. Imam Ahmad ibn Ibrahim al-Ghazi (Axmed Gurey) ayaa bililiqeystay oo gubay kaniisaddan bishii Noofambar, 1531. Burburka kaniisadda weli waa la arki karaa, hiddaysiguna wuxuu sheegayaa in boqorrada iyo amiirrada ku noolaa qasrigaas ay aas-aaseen kaniisadda. Tixraacyo