Нарва

Нарва - кар да кар муниципалитет Эстонияын. Странаын коймӧд йӧза кар да Ида-Виру уездса медся ыджыд кар, а сідзжӧ Эстонияын медся асыввыв кар Сулалӧ Нарва юлӧн шуйга берегын, Россиякӧд граница вылын (Ивангород карлы паныд). сыкӧд йитчӧма туй да кӧрт туй мӧсъясӧн). Висьт Подув 1256 воын датчанъяс стрӧитісны Нарва ю берегын неыджыд пу укрепление. XIV нэм заводитчигӧн Нарва кар лоис медся ыджыд вузасян шӧринӧн, важ пу крепость местаын стрӧитісны из замок. Ивангородса крепость стрӧитӧм 32 XV нэм помын роч князь Иван III стрӧитіс Наровалӧн мӧд берегын Ивангородса крепость, коді тшӧтш кольӧма ӧнія кадӧдз. Ливонскӧй война Ливонскӧй война дырйи Нарва босьтісны роч войскаяс 1558 вося моз тӧлысь 11 лунӧ. Иван Грознӧй цар кӧсйис лӧсьӧдны Нарваӧс Балтика саридз вылын Русьлӧн ыджыд вузасян да военнӧй портӧн. Карын кыпöдöмаöсь православнöй вичкояс 23 воöн роч веськöдлöм дырйи, сэтчö вуджöмаöсь уна роч купеч да ремесленник. Швецияын оккупация 1581 воын швед войскаяс босьтісны карсӧ да сійӧ пырис Швецияӧ. Шведъяслӧн веськӧдлӧм дырйи Нарва Важ кар стрӧитісны барокко стильын. Войвыв война XVIII нэм заводитчигӧн Войвыв война дырйи Нарва бара пырис Роч империяӧ. Войвыв война помкаяс серти Эстландия да Ливония сетчисны Россиялы, мый дорйис 1721 вося Ныстадса мирнӧй сёрнитчӧмӧн. Асшӧр Эстония Кар пырис Эстонияӧ 1917 воын. Медводдза мирӧвӧй войнаын Германия вермӧм бӧрын Гӧрд Армия босьтіс Нарваӧс 1918 вося лӧддза-номъя тӧлысь 28 лунӧ, а сэсся заводитіс наступление пыдісянь Эстонияӧ. Сӧветскӧй да немеч оккупация Мöд мирöвöй война дырйи Нарва ёна доймаліс. Чудьӧн кольӧма Нарва замок да кутшӧмкӧ бастионъяс. Немечьяслы Нарва вöлi тöдчана стратегическöй границаöн, сы вöсна мый карыс вöлi «Эстонияö пыранiнöн». Немечьяс кӧ бырӧдісны Эстонияӧс, найӧ регыд бырӧдісны Ботнияса залив вылын контроль, код пыр нуисны Швецияысь немеч войнаса промышленносьтлы сырьё. Та кындзи, Эстонияӧс бырӧдӧм тшӧтш вайӧдіс сыӧ, мый Германияӧс эновтісны йитӧдъяс аслас союзниккӧд, Суомикӧд. 1943 вося тӧвшӧрын — 1944 вося тӧлын Сӧветскӧй Армиялӧн наступлениекӧд да Нарва перешеек вылын действиеяс ёнмӧдӧмкӧд йитчӧмӧн немеч власьт эвакуируйтіс карса олысьясӧс: март заводитчигӧн Нарваысь муніс пӧшти став гражданскӧй йӧзыс, кореннӧй нарвианъяслӧн унджыкыс некор эз локны карӧ. Нарваӧс бӧр босьтісны сӧветскӧй войскаяс 1944 вося йирым тӧлысьын, немеч войскаяс татысь петӧм бӧрын. 1945 воын кар бара пырис Россия улӧ (сэки СССР улӧ) Ленинград обласьт улӧ. Нарва медбӧръяысь пырис Эстонияӧ 1991 воын.