Pöideko eliza

Pöideko Santa Maria eliza (estonieraz: Pöide Maarja kirik) Estoniako Saaremaa uharteko Pöide herrian dagoen eliza luteranoa da. Estoniako harrizko eraikin zaharrenetakoa da. Historia Lehen eraikina Pöideko lehen eliza 1230eko hamarkadan eraiki zela uste da. Jatorrizko eliza habearte bakarreko eraikina zen, dorrerik gabea. Gaur egungo elizaren alboko hormetan ikusten diren bi ganga zentraletatik beheko aldea baino ez da gorde. Iparraldeko eta hegoaldeko aldeko arku erdiko atariak erromanikoaren eta gotikoaren arteko trantsizio estilokoak dira. Iparraldeko atari biribila eraitsi egin zuten sarrera gotiko estiloko sarrera berri bat eraiki zutenean. Jatorrizko elizaren abside biribila ere erromanikoa da. Gaur egungo elizaren ondoan indusketetan aurkitu diren bi zutoin erraldoietatik ondoriozta daitekeenez, harrizko eraikina baino lehen egurrezko eliza bat egon zitekeen han. Gaur egungo eraikina XIII. mendearen amaieran edo XIV. mendearen hasieran, jatorrizko eliza luzatu zen bi norabideetan. Elizaren mendebaldeko dorre erraldoia ere ziurrenik 1343ko San Jurgi Gaueko altxamentdua baino lehenagokoa da. Eliza eremu berean kokatutako gazteluaren eraikin-multzoaren parte zen. Pöideko eliza hainbat aldiz kaltetu da suten ondorioz, azkenekoz 1940ko abuztuaren 6an. 1958an Muhuko elizan egindako kontserbazio-lanen ondoren, Pöideko elizan ere hasi ziren teilatua jartzeko eta eraikina kontserbatzeko lanak, 1961ean amaitu zirenak. Kalvi Aluve arkitektoak, Villem Raam arte historialariak eta Heino Uuetalu ingeniariak egin zituzten arkitektura-historiako azterketak. 1999ko maiatzaren 2an, Jaan Kiivit artzapezpikuak Pöideko elizako aldare-areto berritua sagaratu zuen. 2014an, Kultura Ministerioaren laguntzari esker, Pöideko elizak teilatu berria jaso zuen. Ikerketak 2012an, Villu Kadakas arkeologoak ikerketa bat egin zuen Pöideko elizan. Ikerketa horren ondorioz, esan daiteke Pöideko eliza dela Estoniako harrizko eraikinik zaharrena eta XIII. mendearen bigarren laurdenean eraikitako lehenagoko eliza erromaniko baten hormak partzialki kontserbatu direla egungo elizaren barruan. Iruditegia Erreferentziak Kanpo estekak