Нарва ратушаһы

Нарва ратушаһы (эст. Narva raekoda) — Нарвала ҡаланың тап үҙәгендә тарих һәм архитектура һәйкәле. Хәҙерге адресы — Ратуша майҙаны, 1. Швед король һарайы инициативаһы буйынса төҙөлгән. Нигеҙ итеп Г.Тейфель проекты алына. Башта бина барокко стилендә күҙаллана, әммә Стокгольмда проектты раҫлағанда, уға үҙгәрештәр индерелә, һәм ратуша бинаһы голланд классицизмы стилендә төҙөлә. Төҙөлөш эштәре 1668 йылда Захариас Кесе Хоффман һәм Юрген Бишофф етәкселегендә башлана һәм өс йыл дауам итә. Архитектура планында ратуша 3 ҡатлы таш бинанан ғибәрәт, ул плитканан эшләнгән, түбәнге өлөшө (цоколь) бейек ҡатлы, ике ҡаты тоскана пилястралары һәм колонналар өҫтөндә 3-сө ярым ҡат. Фасадтың уртаһында пилястралар булмай, сәғәт менән өс мөйөшлө ҡырланһыҙ фронтон яҫы стенаның дауамы һәм тамамланышы булып хеҙмәт итә. Дүрт яҡлы ҡыйыҡтың осло осо ике галереялы башня менән биҙәлгән. Башняның шпилен алмаға таянған торна рәүешендәге сүкелгән флюгер тамамлай (Грабен эше). Төп инеү урынына ажур рәшәткәле ике яҡлы баҫҡыс алып бара. Рәшәткә һүрәтендә Нарва гербы элементтары (балыҡ, ҡылыс һәм йәҙрә) бар. Ратушаға инеү урынын Н. Миллих эшләгән тип фаразланған портал биҙәй. Ул пальма япраҡтары менән уратып алынған ҡала гербын һәм ратушала алып барылырға тейешле эштәрҙең өс төп принципты символлаштырған өс аллегорик фигураны: Ғәҙеллекте, Аҡыл һәм Тыйнаҡлыҡты үҙ эсенә ала. Интерьерҙа 1-се ҡатта ул рәсемле балкалар менән ҡапланған ҙур холл урынлашҡан. Ике яҡта ла бер нисә бүлмә урынлашҡан. Вестибюлдең артҡы планындағы баҫҡыс икенсе ҡатҡа алып бара, унда магистраттың (һуңыраҡ думаның) ҙур ултырыштар залы урынлашҡан була. 2-се ҡаттың төньяҡ өлөшөндә юғары инстанция суды бүлмәһе, канцелярия һәм көтөп тороу залы, көньяҡ ҡанатында түбән инстанция судының тейешле биналары һәм сауҙа палатаһы урынлашҡан. Түбәнге ҡатында үлсәмдәр һәм үлсәүҙәр палатаһы, төрмә һәм ярҙамсы биналар урынлашҡан. Бөтә Иҫке ҡала кеүек үк, ратуша бинаһы 1944 йылда Икенсе донъя һуғышы барышында зыян күрә һәм 1960 йылдан 1963 йылға тиклем тергеҙелә. Фасадтары һәм порталы, ҡоймалы тышҡы баҫҡыс, вестибюлдә буялған балкалы түшәм, тантаналы баҫҡыс, башняның барокко шлемы реставрациялана. Совет осоронда бинала пионерҙар һарайы урынлашҡан. 2019 йылдан бина буш торған, ә 2022 йылда бинаны реконструкциялау буйынса төҙөлөш эштәре башлана. 2023 йылда Нарва ратушаһын комплекслы реставрация тамамланған. Нарва ратушаһы бинаһы ҡаланың административ бинаһы статусын кире ҡайтара (унда Нарва ҡала йыйылышы күсә) һәм бер үк ваҡытта туризм объектына әүерелергә тейешле була. Бинаның эске планлаштырылыуы ике: тарихи төньяҡ һәм хәҙерге көньяҡ өлөштәргә бүленә. Бинаның төньяҡ өлөшөндә бинаның тарихи планлаштырылыуы мөмкин тиклем тергеҙелгән, биналарҙың эске биҙәлеше тарихи шарттар менән вәкиллек кимәлендә башҡарылған. Көньяҡ өлөшөндә 1960-сы йылдарҙа реставрация эштәре барышында төҙөлгән коридорҙар системаһы һаҡланған. Иҫкәрмәләр Әҙәбиәт О. Коченовский. Нарва. Градостроительное развитие и архитектура. Е. Кривошеев, К. Михайлов. Нарва. Путеводитель. Нарва. Культурно-исторический справочник. (Коллектив авторов). Памятники искусства Советского Союза. Белоруссия, Литва, Латвия, Эстония. Справочник-путеводитель. Москва: Искусство. 1986. ISBN 5-210-00094-X. Һылтанмалар Нарвский музей Ҡалып:Исторический центр Нарвы